অহেতুককুসলৱিপাকো

৪৩১. ইদানি অব্যাকতপদং ভাজেত্ৱা দস্সেতুং কতমে ধম্মা অব্যাকতাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ চতুব্বিধং অব্যাকতং – ৱিপাকং কিৰিযং ৰূপং নিব্বানন্তি. তেসু ৱিপাকাব্যাকতং. ৱিপাকাব্যাকতেপি কুসলৱিপাকং. তস্মিম্পি পৰিত্তৱিপাকং. তস্মিম্পি অহেতুকং. তস্মিম্পি পঞ্চৱিঞ্ঞাণং. তস্মিম্পি দ্ৱাৰপটিপাটিযা চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তস্সাপি, ঠপেত্ৱা দ্ৱাৰাৰম্মণাদিসাধাৰণপচ্চযং, অসাধাৰণকম্মপচ্চযৱসেনেৱ উপ্পত্তিং দীপেতুং কামাৱচৰস্স কুসলস্স কম্মস্স কতত্তাতিআদি ৱুত্তং. তত্থ কতত্তাতি কতকাৰণা. উপচিতত্তাতি আচিতত্তা, ৱড্ঢিতকাৰণা. চক্খুৱিঞ্ঞাণন্তি কাৰণভূতস্স চক্খুস্স ৱিঞ্ঞাণং, চক্খুতো ৱা পৱত্তং, চক্খুস্মিং ৱা নিস্সিতং ৱিঞ্ঞাণন্তি চক্খুৱিঞ্ঞাণং. পৰতো সোতৱিঞ্ঞাণাদীসুপি এসেৱ নযো.

তত্থ চক্খুসন্নিস্সিতৰূপৱিজাননলক্খণং চক্খুৱিঞ্ঞাণং, ৰূপমত্তাৰম্মণৰসং, ৰূপাভিমুখভাৱপচ্চুপট্ঠানং, ৰূপাৰম্মণায কিৰিযমনোধাতুযা অপগমপদট্ঠানং. পৰতো আগতানি সোতাদিসন্নিস্সিতসদ্দাদিৱিজাননলক্খণানি সোতঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণানি সদ্দাদিমত্তাৰম্মণৰসানি, সদ্দাদিঅভিমুখভাৱপচ্চুপট্ঠানানি, সদ্দাদিআৰম্মণানং কিৰিযমনোধাতূনং অপগমপদট্ঠানানি.

ইধ পদপটিপাটিযা দস পদানি হোন্তি. অগ্গহিতগ্গহণেন সত্ত. তেসু পঞ্চ অৱিভত্তিকানি, দ্ৱে সৱিভত্তিকানি. তেসু চিত্তং ফস্সপঞ্চকৱসেন চেৱ ইন্দ্ৰিযৱসেন চ দ্ৱীসু ঠানেসু ৱিভত্তিং গচ্ছতি, ৱেদনা ফস্সপঞ্চকঝানঙ্গইন্দ্ৰিযৱসেন তীসুযেৱ. ৰাসযোপি ইমেৱ তযো হোন্তি. যেৱাপনকো একো মনসিকাৰো এৱ.

৪৩৬. নিদ্দেসৱাৰে চক্খুৱিঞ্ঞাণং পণ্ডৰন্তি ৱত্থুতো ৱুত্তং. কুসলঞ্হি অত্তনো পৰিসুদ্ধতায পণ্ডৰং নাম, অকুসলং ভৱঙ্গনিস্সন্দেন, ৱিপাকং ৱত্থুপণ্ডৰত্তা.

৪৩৯. চিত্তস্সেকগ্গতানিদ্দেসে চিত্তস্স ঠিতীতি একমেৱ পদং ৱুত্তং. ইদম্পি হি দুব্বলং চিত্তং পৱত্তিট্ঠিতিমত্তমেৱেত্থ লব্ভতি, ‘সণ্ঠিতিঅৱট্ঠিতি’-ভাৱং পাপুণিতুং ন সক্কোতি. সঙ্গহৱাৰে ঝানঙ্গমগ্গঙ্গানি ন উদ্ধটানি. কস্মা? ৱিতক্কপচ্ছিমকঞ্হি ঝানং নাম, হেতুপচ্ছিমকো মগ্গো নাম. পকতিযা অৱিতক্কচিত্তে ঝানঙ্গং ন লব্ভতি, অহেতুকচিত্তে চ মগ্গঙ্গানি. তস্মা ইধ উভযম্পি ন উদ্ধটং. সঙ্খাৰক্খন্ধোপেত্থ চতুৰঙ্গিকোযেৱ ভাজিতো. সুঞ্ঞতৱাৰো পাকতিকোযেৱ. সোতৱিঞ্ঞাণাদিনিদ্দেসাপি ইমিনাৱ নযেন ৱেদিতব্বা.

কেৱলঞ্হি চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীসু ‘উপেক্খা’ ভাজিতা, কাযৱিঞ্ঞাণে ‘সুখ’ন্তি, অযমেত্থ ৱিসেসো. সোপি চ ঘট্টনৱসেন হোতীতি ৱেদিতব্বো. চক্খুদ্ৱাৰাদীসু হি চতূসু উপাদাৰূপমেৱ উপাদাৰূপং ঘট্টেতি, উপাদাৰূপেযেৱ উপাদাৰূপং ঘট্টেন্তে পটিঘট্টনানিঘংসো বলৱা ন হোতি. চতুন্নং অধিকৰণীনং উপৰি চত্তাৰো কপ্পাসপিচুপিণ্ডে ঠপেত্ৱা পিচুপিণ্ডেহেৱ পহতকালো ৱিয ফুট্ঠমত্তমেৱ হোতি. ৱেদনা মজ্ঝত্তট্ঠানে তিট্ঠতি. কাযদ্ৱাৰে পন বহিদ্ধা মহাভূতাৰম্মণং অজ্ঝত্তিককাযপসাদং ঘট্টেত্ৱা পসাদপচ্চযেসু মহাভূতেসু পটিহঞ্ঞতি. যথা অধিকৰণীমত্থকে কপ্পাসপিচুপিণ্ডং ঠপেত্ৱা কূটেন পহৰন্তস্স কপ্পাসপিচুপিণ্ডং ছিন্দিত্ৱা কূটং অধিকৰণিং গণ্হতীতি, নিঘংসো বলৱা হোতি, এৱমেৱ পটিঘট্টনানিঘংসো বলৱা হোতি. ইট্ঠে আৰম্মণে সুখসহগতং কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, অনিট্ঠে দুক্খসহগতং.

ইমেসং পন পঞ্চন্নং চিত্তানং ৱত্থুদ্ৱাৰাৰম্মণানি নিবদ্ধানেৱ হোন্তি, ৱত্থাদিসঙ্কমনং নামেত্থ নত্থি. কুসলৱিপাকচক্খুৱিঞ্ঞাণঞ্হি চক্খুপসাদং ৱত্থুং কত্ৱা ইট্ঠে চ ইট্ঠমজ্ঝত্তে চ চতুসমুট্ঠানিকৰূপাৰম্মণে দস্সনকিচ্চং সাধযমানং চক্খুদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ৱিপচ্চতি. সোতৱিঞ্ঞাণাদীনি সোতপসাদাদীনি ৱত্থুং কত্ৱা ইট্ঠইট্ঠমজ্ঝত্তেসু সদ্দাদীসু সৱনঘাযনসাযনফুসনকিচ্চানি সাধযমানানি সোতদ্ৱাৰাদীসু ঠত্ৱা ৱিপচ্চন্তি. সদ্দো পনেত্থ দ্ৱিসমুট্ঠানিকোযেৱ হোতি.

৪৫৫. মনোধাতুনিদ্দেসে সভাৱসুঞ্ঞতনিস্সত্তট্ঠেন মনোযেৱ ধাতু মনোধাতু. সা চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং অনন্তৰং ৰূপাদিৱিজাননলক্খণা, ৰূপাদীনং সম্পটিচ্ছনৰসা, তথাভাৱপচ্চুপট্ঠানা, চক্খুৱিঞ্ঞাণাদিঅপগমপদট্ঠানা. ইধ ধম্মুদ্দেসে দ্ৱাদস পদানি হোন্তি. অগ্গহিতগ্গহণেন নৱ. তেসু সত্ত অৱিভত্তিকানি দ্ৱে সৱিভত্তিকানি. অধিমোক্খো মনসিকাৰোতি দ্ৱে যেৱাপনকা. ৱিতক্কনিদ্দেসো অভিনিৰোপনং পাপেত্ৱা ঠপিতো. যস্মা পনেতং চিত্তং নেৱ কুসলং নাকুসলং, তস্মা সম্মাসঙ্কপ্পোতি ৱা মিচ্ছাসঙ্কপ্পোতি ৱা ন ৱুত্তং. সঙ্গহৱাৰে লব্ভমানম্পি ঝানঙ্গং পঞ্চৱিঞ্ঞাণসোতে পতিত্ৱা গতন্তি. মগ্গঙ্গং পন ন লব্ভতিযেৱাতি ন উদ্ধটং. সুঞ্ঞতৱাৰো পাকতিকোযেৱ. ইমস্স চিত্তস্স ৱত্থু নিবদ্ধং হদযৱত্থুমেৱ হোতি. দ্ৱাৰাৰম্মণানি অনিবদ্ধানি. তত্থ কিঞ্চাপি দ্ৱাৰাৰম্মণানি সঙ্কমন্তি, ঠানং পন একং. সম্পটিচ্ছনকিচ্চমেৱ হেতং হোতি. ইদঞ্হি পঞ্চদ্ৱাৰে পঞ্চসু আৰম্মণেসু সম্পটিচ্ছনং হুত্ৱা ৱিপচ্চতি. কুসলৱিপাকেসু চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীসু নিৰুদ্ধেসু তংসমনন্তৰা তানেৱ ঠানপ্পত্তানি ৰূপাৰম্মণাদীনি সম্পটিচ্ছতি.

৪৬৯. মনোৱিঞ্ঞাণধাতুনিদ্দেসেসু পঠমমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযং ‘পীতি’পদং অধিকং. ৱেদনাপি ‘সোমনস্স’-ৱেদনা হোতি. অযঞ্হি ইট্ঠাৰম্মণস্মিংযেৱ পৱত্ততি. দুতিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতু ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণে. তস্মা তত্থ ‘উপেক্খা’ ৱেদনা হোতীতি. পদানি মনোধাতুনিদ্দেসসদিসানেৱ. উভযত্থাপি পঞ্চৱিঞ্ঞাণসোতে পতিত্ৱা গতত্তাযেৱ ঝানঙ্গানি ন উদ্ধটানি. মগ্গঙ্গানি অলাভতোযেৱ. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. লক্খণাদিতো পনেসা দুৱিধাপি মনোৱিঞ্ঞাণধাতু অহেতুকৱিপাকা, ছড়াৰম্মণৱিজাননলক্খণা, সন্তীৰণাদিৰসা, তথাভাৱপচ্চুপট্ঠানা, হদযৱত্থুপদট্ঠানাতি ৱেদিতব্বা.

তত্থ পঠমা দ্ৱীসু ঠানেসু ৱিপচ্চতি. সা হি পঞ্চদ্ৱাৰে কুসলৱিপাকচক্খুৱিঞ্ঞাণাদিঅনন্তৰং, ৱিপাকমনোধাতুযা তং আৰম্মণং সম্পটিচ্ছিত্ৱা নিৰুদ্ধায, তস্মিং যেৱাৰম্মণে সন্তীৰণকিচ্চং সাধযমানা পঞ্চসু দ্ৱাৰেসু ঠত্ৱা ৱিপচ্চতি. ছসু দ্ৱাৰেসু পন বলৱাৰম্মণে তদাৰম্মণা হুত্ৱা ৱিপচ্চতি. কথং? যথা হি চণ্ডসোতে, তিৰিযং নাৱায গচ্ছন্তিযা, উদকং ছিজ্জিত্ৱা থোকং ঠানং নাৱং অনুবন্ধিত্ৱা যথাসোতমেৱ গচ্ছতি, এৱমেৱ ছসু দ্ৱাৰেসু বলৱাৰম্মণে পলোভযমানে আপাথগতে জৱনং জৱতি. তস্মিং জৱিতে ভৱঙ্গস্স ৱাৰো. ইদং পন চিত্তং ভৱঙ্গস্স ৱাৰং অদত্ৱা জৱনেন গহিতাৰম্মণং গহেত্ৱা একং দ্ৱে চিত্তৱাৰে পৱত্তিত্ৱা ভৱঙ্গমেৱ ওতৰতি. গৱক্খন্ধে নদিং তৰন্তেপি এৱমেৱ উপমা ৱিত্থাৰেতব্বা. এৱমেসা যং জৱনেন গহিতাৰম্মণং তস্সেৱ গহিতত্তা তদাৰম্মণং নাম হুত্ৱা ৱিপচ্চতি.

দুতিযা পন পঞ্চসু ঠানেসু ৱিপচ্চতি. কথং? মনুস্সলোকে তাৱ জচ্চন্ধজচ্চবধিৰজচ্চএড়জচ্চুম্মত্তকউভতোব্যঞ্জনকনপুংসকানং পটিসন্ধিগ্গহণকালে পটিসন্ধি হুত্ৱা ৱিপচ্চতি. পটিসন্ধিযা ৱীতিৱত্তায যাৱতাযুকং ভৱঙ্গং হুত্ৱা ৱিপচ্চতি. ইট্ঠমজ্ঝত্তে পঞ্চাৰম্মণৱীথিযা সন্তীৰণং হুত্ৱা, বলৱাৰম্মণে ছসু দ্ৱাৰেসু তদাৰম্মণং হুত্ৱা, মৰণকালে চুতি হুত্ৱাতি ইমেসু পঞ্চসু ঠানেসু ৱিপচ্চতীতি.

মনোৱিঞ্ঞাণধাতুদ্ৱযং নিট্ঠিতং.