৫. অভিভাযতনসুত্তৱণ্ণনা
৬৫. পঞ্চমে অভিভাযতনানীতি অভিভৱনকাৰণানি. কিং অভিভৱন্তি? পচ্চনীকধম্মেপি আৰম্মণানিপি. তানি হি পটিপক্খভাৱেন পচ্চনীকধম্মে অভিভৱন্তি, পুগ্গলস্স ঞাণুত্তৰিযতায আৰম্মণানি. অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞীতিআদীসু পন অজ্ঝত্তৰূপে পৰিকম্মৱসেন অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী নাম হোতি. অজ্ঝত্তঞ্হি নীলপৰিকম্মং কৰোন্তো কেসে ৱা পিত্তে ৱা অক্খিতাৰকায ৱা কৰোতি. পীতপৰিকম্মং কৰোন্তো মেদে ৱা ছৱিযা ৱা হত্থতলপাদতলেসু ৱা অক্খীনং পীতট্ঠানে ৱা কৰোতি. লোহিতপৰিকম্মং কৰোন্তো মংসে ৱা লোহিতে ৱা জিৱ্হায ৱা অক্খীনং ৰত্তট্ঠানে ৱা কৰোতি. ওদাতপৰিকম্মং কৰোন্তো অট্ঠিম্হি ৱা দন্তে ৱা নখে ৱা অক্খীনং সেতট্ঠানে ৱা কৰোতি. তং পন সুনীলকং সুপীতকং সুলোহিতকং সুওদাতং ন হোতি, অৱিসুদ্ধমেৱ হোতি.
একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতীতি যস্সেৱং পৰিকম্মং অজ্ঝত্তং উপ্পন্নং হোতি, নিমিত্তং পন বহিদ্ধা, সো এৱং অজ্ঝত্তং পৰিকম্মস্স বহিদ্ধা চ অপ্পনায ৱসেন ‘‘অজ্ঝত্তং ৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতী’’তি ৱুচ্চতি. পৰিত্তানীতি অৱড্ঢিতানি. সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানীতি সুৱণ্ণানি ৱা হোন্তু দুব্বণ্ণানি ৱা, পৰিত্তৱসেনেৱ ইদং অভিভাযতনং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তানি অভিভুয্যাতি যথা নাম সম্পন্নগ্গহণিকো কটচ্ছুমত্তং ভত্তং লভিত্ৱা ‘‘কিং এত্থ ভুঞ্জিতব্বং অত্থী’’তি সংকড্ঢিত্ৱা এককবড়মেৱ কৰোতি, এৱমেৱ ঞাণুত্তৰিকো পুগ্গলো ৱিসদঞাণো ‘‘কিমেত্থ পৰিত্তকে আৰম্মণে সমাপজ্জিতব্বং অত্থি, নাযং মম ভাৰো’’তি তানি ৰূপানি অভিভৱিত্ৱা সমাপজ্জতি, সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৱেত্থ অপ্পনং পাপেতীতি অত্থো. জানামি পস্সামীতি ইমিনা পনস্স আভোগো কথিতো. সো চ খো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্স, ন অন্তোসমাপত্তিযং. এৱংসঞ্ঞী হোতীতি আভোগসঞ্ঞাযপি ঝানসঞ্ঞাযপি এৱংসঞ্ঞী হোতি. অভিভৱনসঞ্ঞা হিস্স অন্তোসমাপত্তিযম্পি অত্থি, আভোগসঞ্ঞা পন সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্সেৱ.
অপ্পমাণানীতি ৱড্ঢিতপ্পমাণানি, মহন্তানীতি অত্থো. অভিভুয্যাতি এত্থ চ পন যথা মহগ্ঘসো পুৰিসো একং ভত্তৱড্ঢিতকং লভিত্ৱা ‘‘অঞ্ঞাপি হোতু, অঞ্ঞাপি হোতু, কিং এসা ময্হং কৰিস্সতী’’তি ন তং মহন্ততো পস্সতি, এৱমেৱ ঞাণুত্তৰো পুগ্গলো ৱিসদঞাণো ‘‘কিং এত্থ সমাপজ্জিতব্বং, নযিদং অপ্পমাণং, ন ময্হং চিত্তেকগ্গতাকৰণে ভাৰো অত্থী’’তি অভিভৱিত্ৱা সমাপজ্জতি, সহ নিমিত্তুপ্পাদনেৱেত্থ অপ্পনং পাপেতীতি অত্থো.
অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞীতি অলাভিতায ৱা অনত্থিকতায ৱা অজ্ঝত্তৰূপে পৰিকম্মসঞ্ঞাৱিৰহিতো.
একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতীতি যস্স পৰিকম্মম্পি নিমিত্তম্পি বহিদ্ধা উপ্পন্নং, সো এৱং বহিদ্ধা পৰিকম্মস্স চেৱ অপ্পনায চ ৱসেন ‘‘অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতী’’তি ৱুচ্চতি. সেসমেত্থ চতুত্থাভিভাযতনে চ ৱুত্তনযমেৱ. ইমেসু পন চতূসু পৰিত্তং ৱিতক্কচৰিতৱসেন আগতং, অপ্পমাণং মোহচৰিতৱসেন, সুৱণ্ণং দোসচৰিতৱসেন, দুব্বণ্ণং ৰাগচৰিতৱসেন. এতেসঞ্হি এতানি সপ্পাযানি. সা চ নেসং সপ্পাযতা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৪৩) চৰিযনিদ্দেসে ৱুত্তা.
পঞ্চমঅভিভাযতনাদীসু নীলানীতি সব্বসঙ্গাহিকৱসেন ৱুত্তং. নীলৱণ্ণানীতি ৱণ্ণৱসেন. নীলনিদস্সনানীতি নিদস্সনৱসেন. অপঞ্ঞাযমানৱিৱৰানি অসম্ভিন্নৱণ্ণানি একনীলানেৱ হুত্ৱা দিস্সন্তীতি ৱুত্তং হোতি. নীলনিভাসানীতি ইদং পন ওভাসৱসেন ৱুত্তং, নীলোভাসানি নীলপ্পভাযুত্তানীতি অত্থো. এতেন নেসং সুৱিসুদ্ধতং দস্সেতি. ৱিসুদ্ধৱণ্ণৱসেনেৱ হি ইমানি অভিভাযতনানি ৱুত্তানি. ‘‘নীলকসিণং উগ্গণ্হন্তো নীলস্মিং নিমিত্তং গণ্হাতি পুপ্ফস্মিং ৱা ৱত্থস্মিং ৱা ৱণ্ণধাতুযা ৱা’’তিআদিকং পনেত্থ কসিণকৰণঞ্চ পৰিকম্মঞ্চ অপ্পনাৱিধানঞ্চ সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৫৫) ৱিত্থাৰতো ৱুত্তমেৱাতি.