.নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

অঙ্গুত্তৰনিকাযে

অট্ঠকনিপাত-অট্ঠকথা

১. পঠমপণ্ণাসকং

১. মেত্তাৱগ্গো

১. মেত্তাসুত্তৱণ্ণনা

১. অট্ঠকনিপাতস্স পঠমে আসেৱিতাযাতি আদৰেন সেৱিতায. ভাৱিতাযাতি ৱড্ঢিতায. বহুলীকতাযাতি পুনপ্পুনং কতায. যানিকতাযাতি যুত্তযানসদিসকতায. ৱত্থুকতাযাতি পতিট্ঠানট্ঠেন ৱত্থু ৱিয কতায. অনুট্ঠিতাযাতি পচ্চুপট্ঠিতায. পৰিচিতাযাতি সমন্ততো চিতায উপচিতায. সুসমাৰদ্ধাযাতি সুট্ঠু সমাৰদ্ধায সুকতায. আনিসংসাতি গুণা. সুখং সুপতীতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং একাদসকনিপাতে ৱক্খাম.

অপ্পমাণন্তি ফৰণৱসেন অপ্পমাণং. তনূ সংযোজনা হোন্তি, পস্সতো উপধিক্খযন্তি মেত্তাপদট্ঠানায ৱিপস্সনায অনুক্কমেন উপধিক্খযসঙ্খাতং অৰহত্তং পত্তস্স দস সংযোজনা পহীযন্তীতি অত্থো. অথ ৱা তনূ সংযোজনা হোন্তীতি পটিঘঞ্চেৱ পটিঘসম্পযুত্তসংযোজনা চ তনুকা হোন্তি. পস্সতো উপধিক্খযন্তি তেসংযেৱ কিলেসূপধীনং খযসঙ্খাতং মেত্তং অধিগমৱসেন পস্সন্তস্স. কুসলী তেন হোতীতি তেন মেত্তাযনেন কুসলো হোতি. সত্তসণ্ডন্তি সত্তসঙ্খাতেন সণ্ডেন সমন্নাগতং, সত্তভৰিতন্তি অত্থো. ৱিজেত্ৱাতি অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেনেৱ ৱিজিনিত্ৱা. ৰাজিসযোতি ইসিসদিসা ধম্মিকৰাজানো. যজমানাতি দানানি দদমানা. অনুপৰিযগাতি ৱিচৰিংসু.

অস্সমেধন্তিআদীসু পোৰাণকৰাজকালে কিৰ সস্সমেধং, পুৰিসমেধং, সম্মাপাসং, ৱাচাপেয্যন্তি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি অহেসুং, যেহি ৰাজানো লোকং সঙ্গণ্হিংসু. তত্থ নিপ্ফন্নসস্সতো দসমভাগগ্গহণং সস্সমেধং নাম, সস্সসম্পাদনে মেধাৱিতাতি অত্থো. মহাযোধানং ছমাসিকং ভত্তৱেতনানুপ্পদানং পুৰিসমেধং নাম, পুৰিসসঙ্গণ্হনে মেধাৱিতাতি অত্থো. দলিদ্দমনুস্সানং হত্থতো লেখং গহেত্ৱা তীণি ৱস্সানি ৱিনা ৱড্ঢিযা সহস্সদ্ৱিসহস্সমত্তধনানুপ্পদানং সম্মাপাসং নাম. তঞ্হি সম্মা মনুস্সে পাসেতি হদযে বন্ধিত্ৱা ৱিয ঠপেতি, তস্মা সম্মাপাসন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘তাত, মাতুলা’’তিআদিনা নযেন পন সণ্হৱাচাভণনং ৱাচাপেয্যং নাম, পিযৱাচাতি অত্থো. এৱং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি সঙ্গহিতং ৰট্ঠং ইদ্ধঞ্চেৱ হোতি, ফীতঞ্চ, বহুঅন্নপানং, খেমং, নিৰব্বুদং. মনুস্সা মুদা মোদমানা উৰে পুত্তে নচ্চেন্তা অপাৰুতঘৰা ৱিহৰন্তি. ইদং ঘৰদ্ৱাৰেসু অগ্গড়ানং অভাৱতো নিৰগ্গড়ন্তি ৱুচ্চতি. অযং পোৰাণিকা পৱেণি.

অপৰভাগে পন ওক্কাকৰাজকালে ব্ৰাহ্মণা ইমানি চত্তাৰি সঙ্গহৱত্থূনি ইমঞ্চ ৰট্ঠসম্পত্তিং পৰিৱত্তেত্ৱা উদ্ধংমূলকং কত্ৱা অস্সমেধং পুৰিসমেধন্তিআদিকে পঞ্চ যঞ্ঞে নাম অকংসু. তেসু অস্সমেত্থ মেধন্তি ৱধেন্তীতি অস্সমেধো. দ্ৱীহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স একৱীসতিযূপস্স একস্মিং পচ্ছিমদিৱসেযেৱ সত্তনৱুতিপঞ্চপসুসতঘাতভিংসনস্স ঠপেত্ৱা ভূমিঞ্চ পুৰিসে চ অৱসেসসব্বৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. পুৰিসমেত্থ মেধন্তীতি পুৰিসমেধো. চতূহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. সম্মমেত্থ পাসন্তীতি সম্মাপাসো. দিৱসে দিৱসে যুগচ্ছিগ্গড়ে পৱেসনদণ্ডকসঙ্খাতং সম্মং খিপিত্ৱা তস্স পতিতোকাসে ৱেদিং কত্ৱা সংহাৰিমেহি যূপাদীহি সৰস্সতীনদিযা নিমুগ্গোকাসতো পভুতি পটিলোমং গচ্ছন্তেন যজিতব্বস্স সত্ৰযাগস্সেতং অধিৱচনং. ৱাজমেত্থ পিৱন্তীতি ৱাজপেয্যো. একেন পৰিযঞ্ঞেন সত্তৰসহি পসূহি যজিতব্বস্স বেলুৱযূপস্স সত্তৰসকদক্খিণস্স যঞ্ঞস্সেতং অধিৱচনং. নত্থি এত্থ অগ্গড়াতি নিৰগ্গড়ো. নৱহি পৰিযঞ্ঞেহি যজিতব্বস্স সদ্ধিং ভূমিযা চ পুৰিসেহি চ অস্সমেধে ৱুত্তৱিভৱদক্খিণস্স সব্বমেধপৰিযাযনামস্স অস্সমেধৱিকপ্পস্সেতং অধিৱচনং.

কলম্পি তে নানুভৱন্তি সোড়সিন্তি তে সব্বেপি মহাযাগা একস্স মেত্তাচিত্তস্স ৱিপাকমহন্ততায সোড়সিং কলং ন অগ্ঘন্তি, সোড়সমং ভাগং ন পাপুণন্তীতি অত্থো. ন জিনাতীতি ন অত্তনা পৰস্স জানিং কৰোতি. ন জাপযেতি ন পৰেন পৰস্স জানিং কাৰেতি. মেত্তংসোতি মেত্তাযমানচিত্তকোট্ঠাসো হুত্ৱা. সব্বভূতানন্তি সব্বসত্তেসু. ৱেৰং তস্স ন কেনচীতি তস্স কেনচি সদ্ধিং অকুসলৱেৰং ৱা পুগ্গলৱেৰং ৱা নত্থি.

২. পঞ্ঞাসুত্তৱণ্ণনা

২. দুতিযে আদিব্ৰহ্মচৰিযিকাযাতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতায. পঞ্ঞাযাতি ৱিপস্সনায. গৰুট্ঠানিযন্তি গাৰৱুপ্পত্তিপচ্চযভূতং গৰুভাৱনীযং. তিব্বন্তি বহলং. পৰিপুচ্ছতীতি অত্থপাড়িঅনুসন্ধিপুব্বাপৰং পুচ্ছতি. পৰিপঞ্হতীতি পঞ্হং কৰোতি, ইদঞ্চিদঞ্চ পটিপুচ্ছিস্সামীতি ৱিতক্কেতি. দ্ৱযেনাতি দুৱিধেন. অনানাকথিকোতি অনানত্তকথিকো হোতি. অতিৰচ্ছানকথিকোতি নানাৱিধং তিৰচ্ছানকথং ন কথেতি. অৰিযং ৱা তুণ্হীভাৱন্তি অৰিযতুণ্হীভাৱো নাম চতুত্থজ্ঝানং, সেসকম্মট্ঠানমনসিকাৰোপি ৱট্টতি. জানং জানাতীতি জানিতব্বকং জানাতি. পস্সং পস্সতীতি পস্সিতব্বকং পস্সতি. পিযত্তাযাতি পিযভাৱত্থায. গৰুত্তাযাতি গৰুভাৱত্থায. ভাৱনাযাতি ভাৱনত্থায গুণসম্ভাৱনায ৱা. সামঞ্ঞাযাতি সমণধম্মত্থায. একীভাৱাযাতি নিৰন্তৰভাৱত্থায.

৩-৪. অপ্পিযসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা

৩-৪. ততিযে অপ্পিযপসংসীতি অপ্পিযজনস্স পসংসকো ৱণ্ণভাণী. পিযগৰহীতি পিযজনস্স নিন্দকো গৰহকো. চতুত্থে অনৱঞ্ঞত্তিকামোতি ‘‘অহো ৱত মং অঞ্ঞেন অৱজানেয্যু’’ন্তি অনৱজাননকামো. অকালঞ্ঞূতি কথাকালং ন জানাতি, অকালে কথেতি. অসুচীতি অসুচীহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতো.

৫. পঠমলোকধম্মসুত্তৱণ্ণনা

৫. পঞ্চমে লোকস্স ধম্মাতি লোকধম্মা. এতেহি মুত্তা নাম নত্থি, বুদ্ধানম্পি হোন্তি. তেনেৱাহ – লোকং অনুপৰিৱত্তন্তীতি অনুবন্ধন্তি নপ্পজহন্তি, লোকতো ন নিৱত্তন্তীতি অত্থো. লোকো চ অট্ঠ লোকধম্মে অনুপৰিৱত্ততীতি অযঞ্চ লোকো এতে অনুবন্ধতি ন পজহতি, তেহি ধম্মেহি ন নিৱত্ততীতি অত্থো.

লাভো অলাভোতি লাভে আগতে অলাভো আগতোযেৱাতি ৱেদিতব্বো. অযসাদীসুপি এসেৱ নযো. অৱেক্খতি ৱিপৰিণামধম্মেতি ‘‘ৱিপৰিণামধম্মা ইমে’’তি এৱং অৱেক্খতি. ৱিধূপিতাতি ৱিধমিতা ৱিদ্ধংসিতা. পদঞ্চ ঞত্ৱাতি নিব্বানপদং জানিত্ৱা. সম্মপ্পজানাতি ভৱস্স পাৰগূতি ভৱস্স পাৰং গতো নিপ্ফত্তিং মত্থকং পত্তো, নিব্বানপদং ঞত্ৱাৱ তং পাৰং গতভাৱং সম্মপ্পজানাতীতি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.

৬. দুতিযলোকধম্মসুত্তৱণ্ণনা

৬. ছট্ঠে কো ৱিসেসোতি কিং ৱিসেসকাৰণং. কো অধিপ্পযাসোতি কো অধিকপ্পযোগো. পৰিযাদাযাতি গহেত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা. ইধাপি ৱট্টৱিৱট্টমেৱ কথিতং.

৭. দেৱদত্তৱিপত্তিসুত্তৱণ্ণনা

৭. সত্তমে অচিৰপক্কন্তেতি সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা ন চিৰপক্কন্তে. আৰব্ভাতি আগম্ম পটিচ্চ সন্ধায. অত্তৱিপত্তিন্তি অত্তনো ৱিপত্তিং ৱিপন্নাকাৰং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. অভিভুয্যাতি অভিভৱিত্ৱা মদ্দিত্ৱা.

৮. উত্তৰৱিপত্তিসুত্তৱণ্ণনা

৮. অট্ঠমে ৱটজালিকাযন্তি এৱংনামকে ৱিহাৰে. সো কিৰ ৱটৱনে নিৱিট্ঠত্তা ৱটজালিকাতি সঙ্খং গতো. পাতুৰহোসীতি ইমমত্থং দেৱৰঞ্ঞো আৰোচেস্সামীতি গন্ত্ৱা পাকটো অহোসি. আদিব্ৰহ্মচৰিযকোতি সিক্খত্তযসঙ্গহস্স সকলসাসনব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতো.

৯. নন্দসুত্তৱণ্ণনা

৯. নৱমে কুলপুত্তোতি জাতিকুলপুত্তো. বলৱাতি থামসম্পন্নো. পাসাদিকোতি ৰূপসম্পত্তিযা পসাদজনকো. তিব্বৰাগোতি বহলৰাগো. কিমঞ্ঞত্ৰাতিআদীসু অযমত্থো – কিং অঞ্ঞেন কাৰণেন কথিতেন, অযং নন্দো ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ জাগৰিযমনুযুত্তো সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো, যেহি নন্দো সক্কোতি পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. সচে ইমেহি কাৰণেহি সমন্নাগতো নাভৱিস্স, ন সক্কুণেয্যাতি. ইতিহ তত্থাতি এৱং তত্থ. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথিতং.

১০. কাৰণ্ডৱসুত্তৱণ্ণনা

১০. দসমে অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচৰতীতি অঞ্ঞেন কাৰণেন ৱচনেন ৱা অঞ্ঞং কাৰণং ৱচনং ৱা পটিচ্ছাদেতি. বহিদ্ধা কথং অপনামেতীতি বাহিৰতো অঞ্ঞং আগন্তুককথং ওতাৰেতি. অপনেয্যেসোতি অপনেয্যো নীহৰিতব্বো এস. সমণদূসীতি সমণদূসকো. সমণপলাপোতি ৱীহীসু ৱীহিপলাপো ৱিয নিস্সাৰতায সমণেসু সমণপলাপো. সমণকাৰণ্ডৱোতি সমণকচৱৰো. বহিদ্ধা নাসেন্তীতি বহি নীহৰন্তি. যৱকৰণেতি যৱখেত্তে. ফুণমানস্সাতি উচ্চে ঠানে ঠত্ৱা মহাৱাতে ওপুনিযমানস্স. অপসম্মজ্জন্তীতি সাৰধঞ্ঞানং একতো দুব্বলধঞ্ঞানং একতো কৰণত্থং পুনপ্পুনং অপসম্মজ্জন্তি, অপসম্মজ্জনিসঙ্খাতেন ৱাতগ্গাহিনা সুপ্পেন ৱা ৱত্থেন ৱা নীহৰন্তি. দদ্দৰন্তি দদ্দৰসদ্দং.

সংৱাসাযন্তি সংৱাসেন অযং. ৱিজানাথাতি জানেয্যাথ. সন্তৱাচোতি সণ্হৱাচো. জনৱতীতি জনমজ্ঝে. ৰহো কৰোতি কৰণন্তি কৰণং ৱুচ্চতি পাপকম্মং, তং ৰহো পটিচ্ছন্নো হুত্ৱা কৰোতি. সংসপ্পী চ মুসাৱাদীতি সংসপ্পিত্ৱা মুসাৱাদী, মুসা ভণন্তো সংসপ্পতি ফন্দতীতি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথেত্ৱা গাথাসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতন্তি.

মেত্তাৱগ্গো পঠমো.

২. মহাৱগ্গো

১. ৱেৰঞ্জসুত্তৱণ্ণনা

১১. দুতিযস্স পঠমে অভিৱাদেতীতি এৱমাদীনি ন সমণো গোতমোতি এত্থ ৱুত্তনকাৰেন যোজেত্ৱা এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো ‘‘ন ৱন্দতি নাসনা ৱুট্ঠাতি, নাপি ‘ইধ ভোন্তো নিসীদন্তূ’তি এৱং আসনেন ৱা নিমন্তেতী’’তি. এত্থ হি ৱা-সদ্দো ৱিভাৱনে নাম অত্থে ‘‘ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তিআদীসু ৱিয. এৱং ৱত্ৱা অথ অত্তনো অভিৱাদনাদীনি অকৰোন্তং ভগৱন্তং দিস্ৱা আহ – তযিদং, ভো গোতম, তথেৱাতি. যং তং মযা সুতং, তং তথেৱ, তং সৱনঞ্চ মে দস্সনঞ্চ সংসন্দতি সমেতি, অত্থতো একীভাৱং গচ্ছতি. ন হি ভৱং গোতমো…পে… আসনেন ৱা নিমন্তেতীতি. এৱং অত্তনা সুতং দিট্ঠেন নিগমেত্ৱা নিন্দন্তো আহ – তযিদং, ভো গোতম, ন সম্পন্নমেৱাতি তং অভিৱাদনাদীনং অকৰণং অযুত্তমেৱাতি.

অথস্স ভগৱা অত্তুক্কংসনপৰৱম্ভনদোসং অনুপগম্ম কৰুণাসীতলেন হদযেন তং অঞ্ঞাণং ৱিধমিত্ৱা যুত্তভাৱং দস্সেতুকামো নাহং তং ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – অহং, ব্ৰাহ্মণ, অপ্পটিহতেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণচক্খুনা ওলোকেন্তোপি তং পুগ্গলং এতস্মিং সদেৱকাদিভেদে লোকে ন পস্সামি, যমহং অভিৱাদেয্যং ৱা পচ্চুট্ঠেয্যং ৱা আসনেন ৱা নিমন্তেয্যং. অনচ্ছৰিযং ৱা এতং, স্ৱাহং অজ্জ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো এৱৰূপং নিপচ্চাকাৰাৰহং পুগ্গলং ন পস্সামি. অপিচ খো যদাপাহং সম্পতিজাতোৱ উত্তৰেন মুখো সত্তপদৱীতিহাৰেন গন্ত্ৱা সকলং দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেসিং, তদাপি এতস্মিং সদেৱকাদিভেদে লোকে তং পুগ্গলং ন পস্সামি, যমহং এৱৰূপং নিপচ্চকাৰং কৰেয্যং. অথ খো মং সোড়সকপ্পসহস্সাযুকো খীণাসৱমহাব্ৰহ্মাপি অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘ত্ৱং লোকে মহাপুৰিসো, ত্ৱং সদেৱকস্স লোকস্স অগ্গো চ জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ, নত্থি তযা উত্তৰিতৰো’’তি সঞ্জাতসোমনস্সো পতিমানেসি. তদাপি চাহং অত্তনা উত্তৰিতৰং অপস্সন্তো আসভিং ৱাচং নিচ্ছাৰেসিং – ‘‘অগ্গোহমস্মি লোকস্স, জেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, সেট্ঠোহমস্মি লোকস্সা’’তি. এৱং সম্পতিজাতস্সাপি ময্হং অভিৱাদনাদিৰহো পুগ্গলো নত্থি, স্ৱাহং ইদানি সব্বঞ্ঞুতং পত্তো কং অভিৱাদেয্যং. তস্মা ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, মা তথাগতা এৱৰূপং পৰমনিপচ্চকাৰং পত্থযি. যঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, তথাগতো অভিৱাদেয্য ৱা…পে… আসনেন ৱা নিমন্তেয্য, মুদ্ধাপি তস্স পুগ্গলস্স ৰত্তিপৰিযোসানে পৰিপাকসিথিলবন্ধনং ৱণ্টা মুত্ততালফলং ৱিয গীৱতো ছিজ্জিত্ৱা সহসাৱ ভূমিযং নিপতেয্য.

এৱং ৱুত্তেপি ব্ৰাহ্মণো দুপ্পঞ্ঞতায তথাগতস্স লোকজেট্ঠভাৱং অসল্লক্খেন্তো কেৱলং তং ৱচনং অসহমানো আহ – অৰসৰূপো ভৱং গোতমোতি. অযং কিৰস্স অধিপ্পাযো – যং লোকে অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মং ‘‘সামগ্গিৰসো’’তি ৱুচ্চতি, তং ভোতো গোতমস্স নত্থি. তস্মা অৰসৰূপো ভৱং গোতমো, অৰসজাতিকো অৰসসভাৱোতি. অথস্স ভগৱা চিত্তমুদুভাৱজননত্থং উজুৱিপচ্চনীকভাৱং পৰিহৰন্তো অঞ্ঞথা তস্স ৱচনস্স অত্থং অত্তনি সন্দস্সেন্তো অত্থি খ্ৱেস, ব্ৰাহ্মণ, পৰিযাযোতিআদিমাহ.

তত্থ অত্থি খ্ৱেসাতি অত্থি খো এস. পৰিযাযোতি কাৰণং. ইদং ৱুত্তং হোতি – অত্থি খো, ব্ৰাহ্মণ, এতং কাৰণং, যেন কাৰণেন মং ‘‘অৰসৰূপো ভৱং গোতমো’’তি ৱদমানো পুগ্গলো সম্মা ৱদেয্য, অৱিতথৱাদীতি সঙ্খং গচ্ছেয্য. কতমো পন সোতি? যে তে, ব্ৰাহ্মণ, ৰূপৰসা…পে… ফোট্ঠব্বৰসা, তে তথাগতস্স পহীনাতি. কিং ৱুত্তং হোতি? যে তে জাতিৱসেন ৱা উপপত্তিৱসেন ৱা সেট্ঠসম্মতানম্পি পুথুজ্জনানং ৰূপাৰম্মণাদীনি অস্সাদেন্তানং অভিনন্দন্তানং ৰজ্জন্তানং উপ্পজ্জন্তি কামসুখস্সাদসঙ্খাতা ৰূপৰসা, সদ্দৰসা, গন্ধৰসা, ৰসৰসা, ফোট্ঠব্বৰসা, যে ইমং লোকং গীৱায বন্ধিত্ৱা ৱিয আৱিঞ্ছন্তি, ৱত্থাৰম্মণাদিসামগ্গিযঞ্চ উপ্পন্নত্তা সামগ্গিৰসাতি ৱুচ্চন্তি. তে সব্বেপি তথাগতস্স পহীনা. ‘‘ময্হং পহীনা’’তি ৱত্তব্বেপি মমাকাৰেন অত্তানং অনুক্খিপন্তো ধম্মং দেসেতি, দেসনাৱিলাসো ৱা এস তথাগতস্স.

তত্থ পহীনাতি চিত্তসন্তানতো ৱিগতা, পজহিতা ৱা. এতস্মিং পনত্থে কৰণে সামিৱচনং দট্ঠব্বং. অৰিযমগ্গসত্থেন উচ্ছিন্নং তণ্হাৱিজ্জামযং মূলং এতেসন্তি উচ্ছিন্নমূলা. তালৱত্থু ৱিয নেসং ৱত্থু কতন্তি তালাৱত্থুকতা. যথা হি তালৰুক্খং সমূলং উদ্ধৰিত্ৱা তস্স ৱত্থুমত্তে তস্মিং পদেসে কতে ন পুন তস্স তালস্স উপ্পত্তি পঞ্ঞাযতি, এৱং অৰিযমগ্গসত্থেন সমূলে ৰূপাদিৰসে উদ্ধৰিত্ৱা তেসং পুব্বে উপ্পন্নপুব্বভাৱেন ৱত্থুমত্তে চিত্তসন্তানে কতে সব্বেপি তে তালাৱত্থুকতাতি ৱুচ্চন্তি. অৱিৰুড়্হিধম্মত্তা ৱা মত্থকচ্ছিন্নতালো ৱিয কতাতি তালাৱত্থুকতা. যস্মা পন এৱং তালাৱত্থুকতা অনভাৱংকতা হোন্তি, যথা নেসং পচ্ছাভাৱো ন হোতি, তথা কতা হোন্তি. তস্মা আহ – অনভাৱংকতাতি. আযতিং অনুপ্পাদধম্মাতি অনাগতে অনুপ্পজ্জনকসভাৱা.

নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসীতি যঞ্চ খো ত্ৱং সন্ধায ৱদেসি, সো পৰিযাযো ন হোতি. ননু চ এৱং ৱুত্তে যো ব্ৰাহ্মণেন ৱুত্তো সামগ্গিৰসো, তস্স অত্তনি ৱিজ্জমানতা অনুঞ্ঞাতা হোতীতি? ন হোতি. যো হি নং সামগ্গিৰসং কাতুং ভব্বো হুত্ৱা ন কৰোতি, সো তদভাৱেন অৰসৰূপোতি ৱত্তব্বতং অৰহতি. ভগৱা পন অভব্বোৱ এতং কাতুং, তেনস্স কাৰণে অভব্বতং পকাসেন্তো আহ – ‘‘নো চ খো যং ত্ৱং সন্ধায ৱদেসী’’তি. যং পৰিযাযং সন্ধায ত্ৱং মং ‘‘অৰসৰূপো’’তি ৱদেসি, সো অম্হেসু নেৱ ৱত্তব্বোতি.

এৱং ব্ৰাহ্মণো অত্তনা অধিপ্পেতং অৰসৰূপতং আৰোপেতুং অসক্কোন্তো অথাপৰং নিব্ভোগো ভৱন্তিআদিমাহ. সব্বপৰিযাযেসু চেত্থ ৱুত্তনযেনেৱ যোজনাক্কমং ৱিদিত্ৱা সন্ধাযভাসিতমত্থং এৱং ৱেদিতব্বং – ব্ৰাহ্মণো তদেৱ ৱযোৱুদ্ধানং অভিৱাদনাদিকম্মং লোকে ‘‘সামগ্গিপৰিভোগো’’তি মঞ্ঞমানো তদভাৱেন চ ভগৱন্তং ‘‘নিব্ভোগো’’তিআদিমাহ. ভগৱা চ য্ৱাযং ৰূপাদীসু সত্তানং ছন্দৰাগপৰিভোগো, তদভাৱং অত্তনি সম্পস্সমানো অপৰং পৰিযাযমনুজানি.

পুন ব্ৰাহ্মণো যং লোকে ৱযোৱুদ্ধানং অভিৱাদনাদিকুলসমুদাচাৰকম্মং লোকিযা কৰোন্তি, তস্স অকিৰিযং সম্পস্সমানো ভগৱন্তং অকিৰিযৱাদোতি আহ. ভগৱা পন যস্মা কাযদুচ্চৰিতাদীনং অকিৰিযং ৱদতি, তস্মা তং অকিৰিযৱাদিতং অত্তনি সম্পস্সমানো অপৰং পৰিযাযমনুজানি. তত্থ ঠপেত্ৱা কাযদুচ্চৰিতাদীনি অৱসেসা অকুসলা ধম্মা অনেকৱিহিতা পাপকা অকুসলা ধম্মাতি ৱেদিতব্বা.

পুন ব্ৰাহ্মণো তদেৱ অভিৱাদনাদিকম্মং ভগৱতি অপস্সন্তো ‘‘ইমং আগম্ম অযং লোকতন্তি লোকপৱেণী উচ্ছিজ্জতী’’তি মঞ্ঞমানো ভগৱন্তং উচ্ছেদৱাদোতি আহ. ভগৱা পন যস্মা পঞ্চকামগুণিকৰাগস্স চেৱ অকুসলচিত্তদ্ৱযসম্পযুত্তস্স চ দোসস্স অনাগামিমগ্গেন উচ্ছেদং ৱদতি, সব্বাকুসলসম্ভৱস্স পন মোহস্স অৰহত্তমগ্গেন উচ্ছেদং ৱদতি, ঠপেত্ৱা তে তযো অৱসেসানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং যথানুৰূপং চতূহি মগ্গেহি উচ্ছেদং ৱদতি, তস্মা তং উচ্ছেদৱাদং অত্তনি সম্পস্সমানো অপৰং পৰিযাযমনুজানি.

পুন ব্ৰাহ্মণো ‘‘জিগুচ্ছতি মঞ্ঞে সমণো গোতমো ইদং ৱযোৱুদ্ধানং অভিৱাদনাদিকুলসমুদাচাৰকম্মং, তেন তং ন কৰোতী’’তি মঞ্ঞমানো ভগৱন্তং জেগুচ্ছীতি আহ. ভগৱা পন যস্মা জিগুচ্ছতি কাযদুচ্চৰিতাদীহি, যানি কাযৱচীমনোদুচ্চৰিতানি চেৱ যাৱ চ অকুসলানং লামকধম্মানং সমাপত্তি সমাপজ্জনা সমঙ্গিভাৱো, তং সব্বম্পি গূথং ৱিয মণ্ডনকজাতিকো পুৰিসো জিগুচ্ছতি হিৰীযতি, তস্মা তং জেগুচ্ছিতং অত্তনি সম্পস্সমানো অপৰং পৰিযাযমনুজানি. তত্থ কাযদুচ্চৰিতেনাতিআদি কৰণৱচনং উপযোগত্থে দট্ঠব্বং.

পুন ব্ৰাহ্মণো তদেৱ অভিৱাদনাদিকম্মং ভগৱতি অপস্সন্তো ‘‘অযং ইদং লোকজেট্ঠককম্মং ৱিনেতি ৱিনাসেতি, অথ ৱা যস্মা এতং সামীচিকম্মং ন কৰোতি, তস্মা অযং ৱিনেতব্বো নিগ্গণ্হিতব্বো’’তি মঞ্ঞমানো ভগৱন্তং ৱেনযিকোতি আহ. তত্ৰাযং পদত্থো – ৱিনযতীতি ৱিনযো, ৱিনাসেতীতি ৱুত্তং হোতি. ৱিনযো এৱ ৱেনযিকো. ৱিনযং ৱা অৰহতীতি ৱেনযিকো, নিগ্গহং অৰহতীতি ৱুত্তং হোতি. ভগৱা পন যস্মা ৰাগাদীনং ৱিনযায ৱূপসমায ধম্মং দেসেতি, তস্মা ৱেনযিকো হোতি. অযমেৱ চেত্থ পদত্থো – ৱিনযায ধম্মং দেসেতীতি ৱেনযিকো. ৱিচিত্ৰা হি তদ্ধিতৱুত্তি. স্ৱাযং তং ৱেনযিকভাৱং অত্তনি সম্পস্সমানো অপৰং পৰিযাযমনুজানি.

পুন ব্ৰাহ্মণো যস্মা অভিৱাদনাদীনি সামীচিকম্মানি কৰোন্তা ৱযোৱুদ্ধে তোসেন্তি হাসেন্তি, অকৰোন্তা পন তাপেন্তি ৱিহেসেন্তি দোমনস্সং নেসং উপ্পাদেন্তি, ভগৱা চ তানি ন কৰোতি, তস্মা ‘‘অযং ৱযোৱুদ্ধে তপতী’’তি মঞ্ঞমানো সপ্পুৰিসাচাৰৱিৰহিতত্তা ৱা ‘‘কপণপুৰিসো অয’’ন্তি মঞ্ঞমানো ভগৱন্তং তপস্সীতি আহ. তত্ৰাযং পদত্থো – তপতীতি তপো, ৰোসেতি ৱিহেসেতীতি অত্থো. সামীচিকম্মাকৰণস্সেতং অধিৱচনং. তপো অস্স অত্থীতি তপস্সী. দুতিযে অত্থৱিকপ্পে ব্যঞ্জনানি অৱিচাৰেত্ৱা লোকে কপণপুৰিসো তপস্সীতি ৱুচ্চতি. ভগৱা পন যে অকুসলা ধম্মা লোকং তপনতো তপনীযানি ৱুচ্চন্তি, তেসং পহীনত্তা যস্মা তপস্সীতি সঙ্খং গতো. তস্মা তং তপস্সিতং অত্তনি সম্পস্সমানো অপৰং পৰিযাযমনুজানি. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – তপন্তীতি তপা, অকুসলধম্মানমেতং অধিৱচনং. তে তপে অস্সি নিৰস্সি পহাসি ৱিদ্ধংসীতি তপস্সী.

পুন ব্ৰাহ্মণো তং অভিৱাদনাদিকম্মং দেৱলোকগব্ভসম্পত্তিযা দেৱলোকপটিসন্ধিপটিলাভায সংৱত্ততীতি মঞ্ঞমানো ভগৱতি চস্স অভাৱং দিস্ৱা ভগৱন্তং অপগব্ভোতি আহ. কোধৱসেন ৱা ভগৱতো মাতুকুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিগ্গহণে দোসং দস্সেন্তোপি এৱমাহ. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – গব্ভতো অপগতোতি অপগব্ভো, অভব্বো দেৱলোকূপপত্তিং পাপুণিতুন্তি অধিপ্পাযো. হীনো ৱা গব্ভো অস্সাতি অপগব্ভো. দেৱলোকগব্ভপৰিবাহিৰত্তা আযতিং হীনগব্ভপটিলাভভাগীতি. হীনো ৱাস্স মাতুকুচ্ছিস্মিং গব্ভৱাসো অহোসীতি অধিপ্পাযো. ভগৱতো পন যস্মা আযতিং গব্ভসেয্যা অপগতা, তস্মা সো তং অপগব্ভতং অত্তনি সম্পস্সমানো অপৰং পৰিযাযমনুজানি. তত্ৰ চ যস্স খো, ব্ৰাহ্মণ, আযতিং গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তি পহীনাতি এতেসং পদানং এৱমত্থো দট্ঠব্বো – ‘‘ব্ৰাহ্মণ, যস্স পুগ্গলস্স অনাগতে গব্ভসেয্যা পুনব্ভৱে চ অভিনিব্বত্তি অনুত্তৰেন মগ্গেন ৱিহতকাৰণত্তা পহীনা. গব্ভসেয্যাগহণেন চেত্থ জলাবুজযোনি গহিতা, পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তিগ্গহণেন ইতৰা তিস্সো’’পি.

অপিচ গব্ভস্স সেয্যা গব্ভসেয্যা. পুনব্ভৱো এৱ অভিনিব্বত্তি পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যথা চ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীতি ৱুত্তেপি ন ৱিঞ্ঞাণতো অঞ্ঞা ঠিতি অত্থি, এৱমিধাপি ন গব্ভতো অঞ্ঞা সেয্যা ৱেদিতব্বা. অভিনিব্বত্তি চ নাম যস্মা পুনব্ভৱভূতাপি অপুনব্ভৱভূতাপি অত্থি, ইধ চ পুনব্ভৱভূতা অধিপ্পেতা, তস্মা ৱুত্তং – ‘‘পুনব্ভৱো এৱ অভিনিব্বত্তি পুনব্ভৱাভিনিব্বত্তী’’তি.

এৱং আগতকালতো পট্ঠায অৰসৰূপতাদীহি অট্ঠহি অক্কোসৱত্থূহি অক্কোসন্তম্পি ব্ৰাহ্মণং ভগৱা ধম্মিস্সৰো ধম্মৰাজা ধম্মসামী তথাগতো অনুকম্পায সীতলেনেৱ চক্খুনা ব্ৰাহ্মণং ওলেকেন্তো যং ধম্মধাতুং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা দেসনাৱিলাসপ্পত্তা নাম হোতি, তস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা ৱিগতৱলাহকে নভে পুণ্ণচন্দো ৱিয চ সৰদকালে সূৰিযো ৱিয চ ব্ৰাহ্মণস্স হদযন্ধকাৰং ৱিধমেন্তো তানিযেৱ অক্কোসৱত্থূনি তেন তেন পৰিযাযেন অঞ্ঞথা দস্সেত্ৱা পুনপি অত্তনো কৰুণাৱিপ্ফাৰং অট্ঠহি লোকধম্মেহি অকম্পিযভাৱেন পটিলদ্ধতাদিগুণলক্খণং পথৱিসমচিত্ততং অকুপ্পধম্মতঞ্চ পকাসেন্তো ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো কেৱলং পলিতসিৰখণ্ডদন্তৱলিত্তচতাদীহি অত্তনো ৱুদ্ধভাৱং সল্লক্খেতি, নো চ খো জানাতি অত্তানং জাতিযা অনুগতং জৰায অনুসটং ব্যাধিনো অধিভূতং মৰণেন অব্ভাহতং অজ্জ মৰিত্ৱা পুন স্ৱেৱ উত্তানসেয্যদাৰকভাৱগমনীযং. মহন্তেন খো পন উস্সাহেন মম সন্তিকং আগতো, তদস্স আগমনং সাত্থকং হোতূ’’তি চিন্তেত্ৱা ইমস্মিং লোকে অত্তনো অপ্পটিসমং পুৰেজাতভাৱং দস্সেন্তো সেয্যথাপি, ব্ৰাহ্মণাতিআদিনা নযেন ব্ৰাহ্মণস্স ধম্মদেসনং ৱড্ঢেসি.

তত্থ সেয্যথাপীতিআদীনং হেট্ঠা ৱুতনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ হি তে কুক্কুটপোতকা পক্খে ৱিধুনন্তা তংখণানুৰূপং ৱিৰৱন্তা নিক্খমন্তি. এৱং নিক্খমন্তানঞ্চ তেসং যো পঠমতৰং নিক্খমতি, সো জেট্ঠোতি ৱুচ্চতি. তস্মা ভগৱা তায উপমায অত্তনো জেট্ঠভাৱং সাধেতুকামো ব্ৰাহ্মণং পুচ্ছতি – যো নু খো তেসং কুক্কুটচ্ছাপোতকানং…পে… কিন্তি স্ৱাস্স ৱচনীযোতি. তত্থ কুক্কুটচ্ছাপকানন্তি কুক্কুটপোতকানং. কিন্তি স্ৱাস্স ৱচনীযোতি সো কিন্তি ৱচনীযো অস্স, কিং ৱত্তব্বো ভৱেয্য জেট্ঠো ৱা কনিট্ঠো ৱাতি.

‘‘জেট্ঠো’’তিস্স, ভো গোতম, ৱচনীযোতি, ভো গোতম, সো জেট্ঠো ইতি অস্স ৱচনীযো. কস্মাতি চে? সো হি নেসং জেট্ঠোতি, যস্মা সো নেসং ৱুদ্ধতৰোতি অত্থো. অথস্স ভগৱা ওপম্মং সম্পটিপাদেন্তো এৱমেৱ খোতি আহ, যথা সো কুক্কুটপোতকো, এৱং অহম্পি. অৱিজ্জাগতায পজাযাতি অৱিজ্জা ৱুচ্চতি অঞ্ঞাণং, তত্থ গতায. পজাযাতি সত্তধিৱচনমেতং, অৱিজ্জাকোসস্স অন্তো পৱিট্ঠেসু সত্তেসূপি ৱুত্তং হোতি. অণ্ডভূতাযাতি অণ্ডে ভূতায পজাতায সঞ্জাতায. যথা হি অণ্ডে নিব্বত্তা একচ্চে সত্তা অণ্ডভূতাতি ৱুচ্চন্তি, এৱমযং সব্বাপি পজা অৱিজ্জণ্ডকোসে নিব্বত্তত্তা অণ্ডভূতাতি ৱুচ্চতি. পৰিযোনদ্ধাযাতি তেন অৱিজ্জণ্ডকোসেন সমন্ততো ওনদ্ধায বদ্ধায ৱেঠিতায. অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱাতি তং অৱিজ্জামযং অণ্ডকোসং ভিন্দিত্ৱা. একোৱ লোকেতি সকলেপি লোকসন্নিৱাসে অহমেৱ একো অদুতিযো. অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধোতি উত্তৰৰহিতং সব্বসেট্ঠং সম্মা সামঞ্চ বোধিং, অথ ৱা পসত্থং সুন্দৰঞ্চ বোধিং. অৰহত্তমগ্গঞাণস্সেতং নামং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্সাপি নামমেৱ. উভযম্পি ৱট্টতি. অঞ্ঞেসং অৰহত্তমগ্গো অনুত্তৰা বোধি হোতি, ন হোতীতি? ন হোতি. কস্মা? অসব্বগুণদাযকত্তা. তেসঞ্হি কস্সচি অৰহত্তমগ্গো অৰহত্তফলমেৱ দেতি, কস্সচি তিস্সো ৱিজ্জা, কস্সচি ছ অভিঞ্ঞা, কস্সচি চতস্সো পটিসম্ভিদা, কস্সচি সাৱকপাৰমিঞাণং. পচ্চেকবুদ্ধানম্পি পচ্চেকবোধিঞাণমেৱ দেতি, বুদ্ধানং পন সব্বগুণসম্পত্তিং দেতি অভিসেকো ৱিয ৰঞ্ঞো সব্বলোকিস্সৰভাৱং. তস্মা অঞ্ঞস্স কস্সচিপি অনুত্তৰা বোধি ন হোতীতি. অভিসম্বুদ্ধোতি অব্ভঞ্ঞাসিং পটিৱিজ্ঝিং, পত্তোম্হি অধিগতোম্হীতি ৱুত্তং হোতি.

ইদানি যদেতং ভগৱতা ‘‘এৱমেৱ খো’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তং ওপম্মসম্পটিপাদনং, তং এৱং অত্থেন সংসন্দিত্ৱা ৱেদিতব্বং – যথা হি তস্সা কুক্কুটিযা অত্তনো অণ্ডেসু অধিসযনাদিতিৱিধকিৰিযাকৰণং, এৱং বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নস্স বোধিসত্তভূতস্স ভগৱতো অত্তনো সন্তানে অনিচ্চং, দুক্খং, অনত্তাতি তিৱিধানুপস্সনাকৰণং. কুক্কুটিযা তিৱিধকিৰিযাসম্পাদনেন অণ্ডানং অপূতিভাৱো ৱিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৱতো তিৱিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ৱিপস্সনাঞাণস্স অপৰিহানি. কুক্কুটিযা তিৱিধকিৰিযাকৰণেন অণ্ডানং অল্লসিনেহপৰিযাদানং ৱিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৱতো তিৱিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ভৱত্তযানুগতনিকন্তিসিনেহপৰিযাদানং. কুক্কুটিযা তিৱিধকিৰিযাকৰণেন অণ্ডকপালানং তনুভাৱো ৱিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৱতো তিৱিধানুপস্সনাসম্পাদনেন অৱিজ্জণ্ডকোসস্স তনুভাৱো, কুক্কুটিযা তিৱিধকিৰিযাকৰণেন কুক্কুটপোতকস্স পাদনখতুণ্ডকানং থদ্ধখৰভাৱো ৱিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৱতো তিৱিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ৱিপস্সনাঞাণস্স তিক্খখৰৱিপ্পসন্নসূৰভাৱো. কুক্কুটিযা তিৱিধকিৰিযাকৰণেন কুক্কুটপোতকস্স পৰিণামকালো ৱিয বোধিসত্তভূতস্স ভগৱতো তিৱিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ৱিপস্সনাঞাণস্স পৰিণামকালো ৱড্ঢিকালো গব্ভগ্গহণকালো. কুক্কুটিযা তিৱিধকিৰিযাকৰণেন কুক্কুটপোতকস্স পাদনখসিখায ৱা মুখতুণ্ডকেন ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা পক্খে পপ্ফোটেত্ৱা সোত্থিনা অভিনিব্ভিদাকালো ৱিয ভগৱতো তিৱিধানুপস্সনাসম্পাদনেন ৱিপস্সনাঞাণগব্ভং গণ্হাপেত্ৱা অনুপুব্বাধিগতেন অৰহত্তমগ্গেন অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা অভিঞ্ঞাপক্খে পপ্ফোটেত্ৱা সোত্থিনা সকলবুদ্ধগুণসচ্ছিকতকালো ৱেদিতব্বো.

অহঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, জেট্ঠো সেট্ঠো লোকস্সাতি, ব্ৰাহ্মণ, যথা তেসং কুক্কুটপোতকানং পঠমতৰং অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা অভিনিব্বত্তো কুক্কুটপোতকো জেট্ঠো হোতি, এৱং অৱিজ্জাগতায পজায তং অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা পঠমতৰং অৰিযায জাতিযা জাতত্তা অহঞ্হি জেট্ঠো ৱুদ্ধতমোতি সঙ্খং গতো, সব্বগুণেহি পন অপ্পটিসমত্তা সেট্ঠোতি.

এৱং ভগৱা অত্তনো অনুত্তৰং জেট্ঠসেট্ঠভাৱং ব্ৰাহ্মণস্স পকাসেত্ৱা ইদানি যায পটিপদায তং অধিগতো, তং পটিপদং পুব্বভাগতো পভুতি দস্সেতুং আৰদ্ধং খো পন মে, ব্ৰাহ্মণাতিআদিমাহ. তত্থ আৰদ্ধং খো পন মে, ব্ৰাহ্মণ, ৱীৰিযং অহোসীতি, ব্ৰাহ্মণ, ন মযা অযং অনুত্তৰো জেট্ঠসেট্ঠভাৱো কুসীতেন মুট্ঠস্সতিনা সাৰদ্ধকাযেন ৱিক্খিত্তচিতেন অধিগতো, অপিচ খো তদধিগমায আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং অহোসি. বোধিমণ্ডে নিসিন্নেন মযা চতুসম্মপ্পধানভেদং ৱীৰিযং আৰদ্ধং অহোসি, পগ্গহিতং অসিথিলপ্পৱত্তিতং. আৰদ্ধত্তাযেৱ চ মে তং অসল্লীনং অহোসি. ন কেৱলঞ্চ ৱীৰিযমেৱ, সতিপি মে আৰম্মণাভিমুখভাৱেন উপট্ঠিতা অহোসি, উপট্ঠিতত্তাযেৱ চ অসম্মুট্ঠা. পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধোতি কাযচিত্তপ্পস্সদ্ধিৱসেন কাযোপি মে পস্সদ্ধো অহোসি. তত্থ যস্মা নামকাযে পস্সদ্ধে ৰূপকাযোপি পস্সদ্ধোযেৱ হোতি, তস্মা ‘‘নামকাযো ৰূপকাযো’’তি অৱিসেসেত্ৱাৱ ‘‘পস্সদ্ধো কাযো’’তি ৱুত্তং. অসাৰদ্ধোতি সো চ খো পস্সদ্ধত্তাযেৱ অসাৰদ্ধো, ৱিগতদৰথোতি ৱুত্তং হোতি. সমাহিতং চিত্তং একগ্গন্তি চিত্তম্পি মে সম্মা আহিতং সুট্ঠু ঠপিতং অপ্পিতং ৱিয অহোসি, সমাহিতত্তা এৱ চ একগ্গং অচলং নিপ্ফন্দনন্তি. এত্তাৱতা ঝানস্স পুব্বভাগপটিপদা কথিতা হোতি.

ইদানি ইমায পটিপদায অধিগতং পঠমজ্ঝানং আদিং কত্ৱা ৱিজ্জাত্তযপৰিযোসানং ৱিসেসং দস্সেন্তো সো খো অহন্তিআদিমাহ. তত্থ যং যাৱ ৱিনিচ্ছযনযেন ৱত্তব্বং সিযা, তং ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৬৯) ৱুত্তমেৱ.

অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণাতিআদীসু পন ৱিজ্জাতি ৱিদিতকৰণট্ঠেন ৱিজ্জা. কিং ৱিদিতং কৰোতি? পুব্বেনিৱাসং. অৱিজ্জাতি তস্সেৱ পুব্বেনিৱাসস্স অৱিদিতকৰণট্ঠেন তপ্পটিচ্ছাদকমোহো. তমোতি স্ৱেৱ মোহো তপ্পটিচ্ছাদকট্ঠেন তমো নাম. আলোকোতি সা এৱ ৱিজ্জা ওভাসকৰণট্ঠেন আলোকোতি. এত্থ চ ৱিজ্জা অধিগতাতি অত্থো, সেসং পসংসাৱচনং. যোজনা পনেত্থ – অযং খো মে ৱিজ্জা অধিগতা, তস্স মে অধিগতৱিজ্জস্স অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিনট্ঠাতি অত্থো. কস্মা? যস্মা ৱিজ্জা উপ্পন্না. এস নযো ইতৰস্মিম্পি পদদ্ৱযে. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং. সতিযা অৱিপ্পৱাসেন অপ্পমত্তস্স ৱীৰিযাতাপেন আতাপিনো কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খাতায পহিতত্তস্স পেসিতত্তস্সাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো অৱিজ্জা ৱিহঞ্ঞেয্য, ৱিজ্জা উপ্পজ্জেয্য তমো ৱিহঞ্ঞেয্য, আলোকো উপ্পজ্জেয্য, এৱমেৱ মম অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না, তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো. এতস্স মে পধানানুযোগস্স অনুৰূপমেৱ ফলং লদ্ধন্তি.

অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, পঠমা অভিনিব্ভিদা অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হাতি অযং খো মম, ব্ৰাহ্মণ, পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণমুখতুণ্ডকেন পুব্বে নিৱুত্থখন্ধপ্পটিচ্ছাদকং অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা পঠমা অভিনিব্ভিদা পঠমা নিক্খন্তি পঠমা অৰিযাজাতি অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ মুখতুণ্ডকেন ৱা পাদনখসিখায ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা তম্হা অণ্ডকোসম্হা অভিনিব্ভিদা নিক্খন্তি কুক্কুটনিকাযে পচ্চাজাতীতি. অযং তাৱ পুব্বেনিৱাসকথাযং নযো.

চুতুপপাতকথায পন ৱিজ্জাতি দিব্বচক্খুঞাণৱিজ্জা. অৱিজ্জাতি চুতুপপাতপ্পটিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা. যথা পন পুব্বেনিৱাসকথাযং ‘‘পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণমুখতুণ্ডকেন পুব্বে নিৱুত্থক্খন্ধপ্পটিচ্ছাদকং অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা’’তি ৱুত্তং, এৱমিধ ‘‘চুতুপপাতঞাণমুখতুণ্ডকেন চুতুপপাতপ্পটিচ্ছাদকং অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা’’তি ৱত্তব্বং.

যং পনেতং পচ্চৱেক্খণঞাণপৰিগ্গহিতং আসৱানং খযঞাণাধিগমং ব্ৰাহ্মণস্স দস্সেন্তো অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ততিযা ৱিজ্জাতিআদিমাহ, তত্থ ৱিজ্জাতি অৰহত্তমগ্গৱিজ্জা. অৱিজ্জাতি চতুসচ্চপ্পটিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা. অযং খো মে, ব্ৰাহ্মণ, ততিযা অভিনিব্ভিদা অহোসীতি এত্থ অযং খো মম, ব্ৰাহ্মণ, আসৱানং খযঞাণমুখতুণ্ডকেন চতুসচ্চপটিচ্ছাদকং অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা ততিযা অভিনিব্ভিদা ততিযা নিক্খন্তি ততিযা অৰিযজাতি অহোসি কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ মুখতুণ্ডকেন ৱা পাদনখসিখায ৱা অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা তম্হা অণ্ডকোসম্হা অভিনিব্ভিদা নিক্খন্তি কুক্কুটনিকাযে পচ্চাজাতীতি.

এত্তাৱতা কিং দস্সেসীতি? সো হি, ব্ৰাহ্মণ, কুক্কুটচ্ছাপকো অণ্ডকোসং পদালেত্ৱা ততো নিক্খমন্তো সকিমেৱ জাযতি, অহং পন পুব্বেনিৱুত্থক্খন্ধপ্পটিচ্ছাদকং অৱিজ্জণ্ডকোসং ভিন্দিত্ৱা পঠমং তাৱ পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণৱিজ্জায জাতো. ততো সত্তানং চুতিপটিসন্ধিপ্পটিচ্ছাদকং অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা দুতিযং দিব্বচক্খুঞাণৱিজ্জায জাতো, পুন চতুসচ্চপ্পটিচ্ছাদকং অৱিজ্জণ্ডকোসং পদালেত্ৱা ততিযং আসৱানং খযঞাণৱিজ্জায জাতো. এৱং তীহি ৱিজ্জাহি তিক্খত্তুং জাতোম্হি. সা চ মে জাতি অৰিযা সুপৰিসুদ্ধাতি ইদং দস্সেতি. এৱংদস্সেন্তো চ পুব্বেনিৱাসঞাণেন অতীতংসঞাণং, দিব্বচক্খুনা পচ্চুপ্পন্নানাগতংসঞাণং, আসৱক্খযেন সকললোকিযলোকুত্তৰগুণন্তি এৱং তীহি ৱিজ্জাহি সব্বেপি সব্বঞ্ঞুগুণে পকাসেত্ৱা অত্তনো অৰিযায জাতিযা জেট্ঠসেট্ঠভাৱং ব্ৰাহ্মণস্স দস্সেসি.

এৱং ৱুত্তে ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণোতি এৱং ভগৱতা লোকানুকম্পকেন ব্ৰাহ্মণং অনুকম্পমানেন নিগুহিতব্বেপি অত্তনো অৰিযায জাতিযা জেট্ঠসেট্ঠভাৱে ৱিজ্জাত্তযপকাসিকায ধম্মদেসনায ৱুত্তে পীতিৱিপ্ফাৰপৰিপুণ্ণগত্তচিত্তো ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো তং ভগৱতো অৰিযায জাতিযা জেট্ঠসেট্ঠভাৱং ৱিদিত্ৱা ‘‘ঈদিসং নামাহং সব্বলোকজেট্ঠং সব্বগুণসমন্নাগতং সব্বঞ্ঞুং ‘অঞ্ঞেসং অভিৱাদনাদিকম্মং ন কৰোতী’তি অৱচং, ধিৰত্থু ৱত, ভো, অঞ্ঞাণ’’ন্তি অত্তানং গৰহিত্ৱা ‘‘অযং দানি লোকে অৰিযায জাতিযা পুৰেজাতট্ঠেন জেট্ঠো, সব্বগুণেহি অপ্পটিসমট্ঠেন সেট্ঠো’’তি নিট্ঠং গন্ত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – জেট্ঠো ভৱং গোতমো সেট্ঠো ভৱং গোতমোতি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা পুন তং ভগৱতো ধম্মদেসনং অব্ভনুমোদমানো অভিক্কন্তং ভো গোতমাতিআদিমাহ. তং ৱুত্তত্থমেৱাতি.

২. সীহসুত্তৱণ্ণনা

১২. দুতিযে অভিঞ্ঞাতাতি ঞাতা পঞ্ঞাতা পাকটা. সন্থাগাৰেতি মহাজনস্স ৱিস্সমনত্থায কতে অগাৰে. সা কিৰ সন্থাগাৰসালা নগৰমজ্ঝে অহোসি, চতূসু ঠানেসু ঠিতানং পঞ্ঞাযতি, চতূহি দিসাহি আগতমনুস্সা পঠমং তত্থ ৱিস্সমিত্ৱা পচ্ছা অত্তনো অত্তনো ফাসুকট্ঠানং গচ্ছন্তি. ৰাজকুলানং ৰজ্জকিচ্চসন্থৰণত্থায কতং অগাৰন্তিপি ৱদন্তিযেৱ. তত্থ হি নিসীদিত্ৱা লিচ্ছৱিৰাজানো ৰজ্জকিচ্চং সন্থৰন্তি কৰোন্তি ৱিচাৰেন্তি. সন্নিসিন্নাতি তেসং নিসীদনত্থঞ্ঞেৱ পঞ্ঞত্তেসু মহাৰহৱৰপচ্চত্থৰণেসু সমুস্সিতসেতচ্ছত্তেসু আসনেসু সন্নিসিন্না. অনেকপৰিযাযেন বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তীতি ৰাজকুলে কিচ্চঞ্চেৱ লোকত্থচৰিযঞ্চ ৱিচাৰেত্ৱা অনেকেহি কাৰণেহি বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি কথেন্তি দীপেন্তি. পণ্ডিতা হি তে ৰাজানো সদ্ধা পসন্না সোতাপন্নাপি সকদাগামিনোপি অনাগামিনোপি অৰিযসাৱকা, তে সব্বেপি লোকিযজটং ছিন্দিত্ৱা বুদ্ধাদীনং তিণ্ণং ৰতনানং ৱণ্ণং ভাসন্তি. তত্থ তিৱিধো বুদ্ধৱণ্ণো নাম চৰিযৱণ্ণো, সৰীৰৱণ্ণো, গুণৱণ্ণোতি. তত্ৰিমে ৰাজানো চৰিযায ৱণ্ণং আৰভিংসু – ‘‘দুক্কৰং ৱত কতং সম্মাসম্বুদ্ধেন কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তাৰি অসঙ্খেয্যানি দস পাৰমিযো, দস উপপাৰমিযো, দস পৰমত্থপাৰমিযোতি সমত্তিংস পাৰমিযো পূৰেন্তেন, ঞাতত্থচৰিযং, লোকত্থচৰিযং, বুদ্ধচৰিযং মত্থকং পাপেত্ৱা পঞ্চ মহাপৰিচ্চাগে পৰিচ্চজন্তেনা’’তি অড্ঢচ্ছক্কেহি জাতকসতেহি বুদ্ধৱণ্ণং কথেন্তা তুসিতভৱনং পাপেত্ৱা ঠপযিংসু.

ধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা পন ‘‘তেন ভগৱতা ধম্মো দেসিতো, নিকাযতো পঞ্চ নিকাযা, পিটকতো তীণি পিটকানি, অঙ্গতো নৱ অঙ্গানি, খন্ধতো চতুৰাসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সানী’’তি কোট্ঠাসৱসেন ধম্মগুণং কথযিংসু.

সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা ‘‘পটিলদ্ধসদ্ধা কুলপুত্তা ভোগক্খন্ধঞ্চেৱ ঞাতিপৰিৱট্টঞ্চ পহায সেতচ্ছত্তং ওপৰজ্জং সেনাপতিসেট্ঠিভণ্ডাগাৰিকট্ঠানন্তৰাদীনি অগণেত্ৱা নিক্খম্ম সত্থু ৱৰসাসনে পব্বজন্তি. সেতচ্ছত্তং পহায পব্বজিতানং ভদ্দিযৰাজমহাকপ্পিনপুক্কুসাতিআদীনং ৰাজপব্বজিতানংযেৱ বুদ্ধকালে অসীতিসহস্সানি অহেসুং. অনেককোটিসতং ধনং পহায পব্বজিতানং পন যসকুলপুত্তসোণসেট্ঠিপুত্তৰট্ঠপালকুলপুত্তাদীনং পৰিচ্ছেদো নত্থি. এৱৰূপা চ এৱৰূপা চ কুলপুত্তা সত্থু সাসনে পব্বজন্তী’’তি পব্বজ্জাসঙ্খেপৱসেন সঙ্ঘগুণে কথযিংসু.

সীহো সেনাপতীতি এৱংনামকো সেনায অধিপতি. ৱেসালিযঞ্হি সত্ত সহস্সানি সত্ত সতানি সত্ত চ ৰাজানো. তে সব্বেপি সন্নিপতিত্ৱা সব্বেসং মনং গহেত্ৱা ‘‘ৰট্ঠং ৱিচাৰেতুং সমত্থং একং ৱিচিনথা’’তি ৱিচিনন্তা সীহং ৰাজকুমাৰং দিস্ৱা ‘‘অযং সক্খিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা তস্স ৰত্তমণিৱণ্ণং কম্বলপৰিযোনদ্ধং সেনাপতিচ্ছত্তং অদংসু. তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সীহো সেনাপতী’’তি. নিগণ্ঠসাৱকোতি নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স পচ্চযদাযকো উপট্ঠাকো. জম্বুদীপতলস্মিঞ্হি তযো জনা নিগণ্ঠানং অগ্গুপট্ঠাকা – নাড়ন্দাযং, উপালি গহপতি, কপিলপুৰে ৱপ্পো সক্কো, ৱেসালিযং অযং সীহো সেনাপতীতি. নিসিন্নো হোতীতি সেসৰাজূনং পৰিসায অন্তৰন্তৰে আসনানি পঞ্ঞাপযিংসু, সীহস্স পন মজ্ঝে ঠানেতি তস্মিং পঞ্ঞত্তে মহাৰহে ৰাজাসনে নিসিন্নো হোতি. নিস্সংসযন্তি নিব্বিচিকিচ্ছং অদ্ধা একংসেন, ন হেতে যস্স ৱা তস্স ৱা অপ্পেসক্খস্স এৱং অনেকসতেহি কাৰণেহি ৱণ্ণং ভাসন্তি.

যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো তেনুপসঙ্কমীতি নিগণ্ঠো কিৰ নাটপুত্তো ‘‘সচাযং সীহো কস্সচিদেৱ সমণস্স গোতমস্স ৱণ্ণং কথেন্তস্স সুত্ৱা সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সতি, ময্হং পৰিহানি ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা পঠমতৰংযেৱ সীহং সেনাপতিং এতদৱোচ – ‘‘সেনাপতি ইমস্মিং লোকে ‘অহং বুদ্ধো অহং বুদ্ধো’তি বহূ ৱিচৰন্তি. সচে ত্ৱং কস্সচি দস্সনায উপসঙ্কমিতুকামো অহোসি, মং পুচ্ছেয্যাসি. অহং তে যুত্তট্ঠানং পেসেস্সামি, অযুত্তট্ঠানতো নিৱাৰেস্সামী’’তি. সো তং কথং অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘সচে মং পেসেস্সতি, গমিস্সামি. নো চে, ন গমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা যেন নিগণ্ঠো নাটপুত্তো, তেনুপসঙ্কমি.

অথস্স ৱচনং সুত্ৱা নিগণ্ঠো মহাপব্বতেন ৱিয বলৱসোকেন ওত্থটো ‘‘যত্থ দানিস্সাহং গমনং ন ইচ্ছামি, তত্থেৱ গন্তুকামো জাতো, হতোহমস্মী’’তি অনত্তমনো হুত্ৱা ‘‘পটিবাহনুপাযমস্স কৰিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা কিং পন ত্ৱন্তিআদিমাহ. এৱং ৱদন্তো ৱিচৰন্তং গোণং দণ্ডেন পহৰন্তো ৱিয জলমানং পদীপং নিব্বাপেন্তো ৱিয ভত্তভৰিতং পত্তং নিক্কুজ্জন্তো ৱিয চ সীহস্স উপ্পন্নপীতিং ৱিনাসেসি. গমিযাভিসঙ্খাৰোতি হত্থিযানাদীনং যোজাপনগন্ধমালাদিগ্গহণৱসেন পৱত্তো পযোগো. সো পটিপ্পস্সম্ভীতি সো ৱূপসন্তো.

দুতিযম্পি খোতি দুতিযৱাৰম্পি. ইমস্মিঞ্চ ৱাৰে বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা তুসিতভৱনতো পট্ঠায যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কা দসবলস্স হেট্ঠা পাদতলেহি উপৰি কেসগ্গেহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণঅসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভানং ৱসেন সৰীৰৱণ্ণং কথযিংসু. ধম্মস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা ‘‘একপদেপি একব্যঞ্জনেপি অৱখলিতং নাম নত্থী’’তি সুকথিতৱসেনেৱ ধম্মগুণং কথযিংসু. সঙ্ঘস্স ৱণ্ণং ভাসন্তা ‘‘এৱৰূপং যসসিৰিৱিভৱং পহায সত্থু সাসনে পব্বজিতা ন কোসজ্জপকতিকা হোন্তি, তেৰসসু পন ধুতঙ্গগুণেসু পৰিপূৰকাৰিনো হুত্ৱা সত্তসু অনুপস্সনাসু কম্মং কৰোন্তি, অট্ঠতিংসাৰম্মণৱিভত্তিযো ৱড়ঞ্জেন্তী’’তি পটিপদাৱসেন সঙ্ঘগুণে কথযিংসু.

ততিযৱাৰে পন বুদ্ধস্স ৱণ্ণং ভাসমানা ‘‘ইতিপি সো ভগৱা’’তি সুত্তন্তপৰিযাযেনেৱ বুদ্ধগুণে কথযিংসু, ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তিআদিনা সুত্তন্তপৰিযাযেনেৱ ধম্মগুণে, ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তিআদিনা সুত্তন্তপৰিযাযেনেৱ সঙ্ঘগুণে চ কথযিংসু. ততো সীহো চিন্তেসি – ‘‘ইমেসঞ্চ লিচ্ছৱিৰাজকুমাৰানং ততিযদিৱসতো পট্ঠায বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণে কথেন্তানং মুখং নপ্পহোতি, অদ্ধা অনোমগুণেন সমন্নাগতা সো ভগৱা, ইমং দানি উপ্পন্নং পীতিং অৱিজহিত্ৱাৱ অহং অজ্জ সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সিস্সামী’’তি. অথস্স ‘‘কিং হি মে কৰিস্সন্তি নিগণ্ঠা’’তি ৱিতক্কো উদপাদি. তত্থ কিং হি মে কৰিস্সন্তীতি কিং নাম ময্হং নিগণ্ঠা কৰিস্সন্তি. অপলোকিতা ৱা অনপলোকিতা ৱাতি আপুচ্ছিতা ৱা অনাপুচ্ছিতা ৱা. ন হি মে তে আপুচ্ছিতা যানৱাহনসম্পত্তিং, ন চ ইস্সৰিযৱিসেসং দস্সন্তি, নাপি অনাপুচ্ছিতা হৰিস্সন্তি, অফলং এতেসং আপুচ্ছনন্তি অধিপ্পাযো.

ৱেসালিযা নিয্যাসীতি যথা হি গিম্হকালে দেৱে ৱুট্ঠে উদকং সন্দমানং নদিং ওতৰিত্ৱা থোকমেৱ গন্ত্ৱা তিট্ঠতি নপ্পৱত্ততি, এৱং সীহস্স পঠমদিৱসে ‘‘দসবলং পস্সিস্সামী’’তি উপ্পন্নায পীতিযা নিগণ্ঠেন পটিবাহিতকালো. যথাপি দুতিযদিৱসে দেৱে ৱুট্ঠে উদকং সন্দমানং নদিং ওতৰিত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা ৱালিকাপুঞ্জং পহৰিত্ৱা অপ্পৱত্তং হোতি, এৱং সীহস্স দুতিযদিৱসে ‘‘দসবলং পস্সিস্সামী’’তি উপ্পন্নায পীতিযা নিগণ্ঠেন পটিবাহিতকালো. যথা ততিযদিৱসে দেৱে ৱুট্ঠে উদকং সন্দমানং নদিং ওতৰিত্ৱা পুৰাণপণ্ণসুক্খদণ্ডকট্ঠকচৱৰাদীনি পৰিকড্ঢন্তং ৱালিকাপুঞ্জং ভিন্দিত্ৱা সমুদ্দনিন্নমেৱ হোতি, এৱং সীহো ততিযদিৱসে তিণ্ণং ৱত্থূনং গুণকথং সুত্ৱা উপ্পন্নে পীতিপামোজ্জে ‘‘অফলা নিগণ্ঠা নিপ্ফলা নিগণ্ঠা, কিং মে ইমে কৰিস্সন্তি, গমিস্সামহং সত্থুসন্তিক’’ন্তি মনং অভিনীহৰিত্ৱা ৱেসালিযা নিয্যাসি. নিয্যন্তো চ ‘‘চিৰস্সাহং দসবলস্স সন্তিকং গন্তুকামো জাতো, ন খো পন মে যুত্তং অঞ্ঞাতকৱেসেন গন্তু’’ন্তি ‘‘যেকেচি দসবলস্স সন্তিকং গন্তুকামা, সব্বে নিক্খমন্তূ’’তি ঘোসনং কাৰেত্ৱা পঞ্চৰথসতানি যোজাপেত্ৱা উত্তমৰথে ঠিতো তেহি চেৱ পঞ্চহি ৰথসতেহি মহতিযা চ পৰিসায পৰিৱুতো গন্ধপুপ্ফচুণ্ণৱাসাদীনি গাহাপেত্ৱা নিয্যাসি. দিৱা দিৱস্সাতি দিৱসস্স চ দিৱা, মজ্ঝন্হিকে অতিক্কন্তমত্তে.

যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি আৰামং পৱিসন্তো দূৰতোৱ অসীতি-অনুব্যঞ্জন-ব্যামপ্পভা-দ্ৱত্তিংস-মহাপুৰিসলক্খণানি ছব্বণ্ণঘনবুদ্ধৰস্মিযো চ দিস্ৱা ‘‘এৱৰূপং নাম পুৰিসং এৱং আসন্নে ৱসন্তং এত্তকং কালং নাদ্দসং, ৱঞ্চিতো ৱতম্হি, অলাভা ৱত মে’’তি চিন্তেত্ৱা মহানিধিং দিস্ৱা দলিদ্দপুৰিসো ৱিয সঞ্জাতপীতিপামোজ্জো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. ধম্মস্স চানুধম্মং ব্যাকৰোন্তীতি ভোতা গোতমেন ৱুত্তকাৰণস্স অনুকাৰণং কথেন্তি. কাৰণৱচনো হেত্থ ধম্মসদ্দো ‘‘হেতুম্হি ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু (ৱিভ. ৭২০) ৱিয. কাৰণন্তি চেত্থ তথাপৱত্তস্স সদ্দস্স অত্থো অধিপ্পেতো তস্স পৱত্তিহেতুভাৱতো. অত্থপ্পযুত্তো হি সদ্দপ্পযোগো. অনুকাৰণন্তি এসো এৱ পৰেহি তথা ৱুচ্চমানো. সহধম্মিকো ৱাদানুৱাদোতি. পৰেহি ৱুত্তকাৰণেহি সকাৰণো হুত্ৱা তুম্হাকং ৱাদো ৱা ততো পৰং তস্স অনুৱাদো ৱা কোচি অপ্পমত্তকোপি ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতব্বং ঠানং কাৰণং ন আগচ্ছতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – কিং সব্বাকাৰেনপি তৱ ৱাদে গাৰয্হং কাৰণং নত্থীতি. অনব্ভক্খাতুকামাতি ন অভূতেন ৱত্তুকামা. অত্থি সীহপৰিযাযোতিআদীনং অত্থো ৱেৰঞ্জকণ্ডে আগতনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. পৰমেন অস্সাসেনাতি চতুমগ্গচতুফলসঙ্খাতেন উত্তমেন. অস্সাসায ধম্মং দেসেমীতি অস্সাসনত্থায সন্থম্ভনত্থায ধম্মং দেসেমি. ইতি ভগৱা অট্ঠহঙ্গেহি সীহস্স সেনাপতিস্স ধম্মং দেসেসি.

অনুৱিচ্চকাৰন্তি অনুৱিদিত্ৱা চিন্তেত্ৱা তুলযিত্ৱা কত্তব্বং কৰোহীতি ৱুত্তং হোতি. সাধু হোতীতি সুন্দৰো হোতি. তুম্হাদিসস্মিঞ্হি মং দিস্ৱা মং সৰণং গচ্ছন্তে নিগণ্ঠং দিস্ৱা নিগণ্ঠং সৰণং গচ্ছন্তে ‘‘কিং অযং সীহো দিট্ঠদিট্ঠমেৱ সৰণং গচ্ছতী’’তি গৰহা উপ্পজ্জতি, তস্মা অনুৱিচ্চকাৰো তুম্হাদিসানং সাধূতি দস্সেতি. পটাকং পৰিহৰেয্যুন্তি তে কিৰ এৱৰূপং সাৱকং লভিত্ৱা ‘‘অসুকো নাম ৰাজা ৱা ৰাজমহামত্তো ৱা সেট্ঠি ৱা অম্হাকং সৰণং গতো সাৱকো জাতো’’তি পটাকং উক্খিপিত্ৱা নগৰে ঘোসেন্তা আহিণ্ডন্তি. কস্মা? এৱং নো মহন্তভাৱো আৱিভৱিস্সতীতি চ. সচে পনস্স ‘‘কিমহং এতেসং সৰণং গতো’’তি ৱিপ্পটিসাৰো উপ্পজ্জেয্য, তম্পি সো ‘‘এতেসং মে সৰণগতভাৱং বহূ জানন্তি, দুক্খং ইদানি পটিনিৱত্তিতু’’ন্তি ৱিনোদেত্ৱা ন পটিক্কমিস্সতীতি চ. তেনাহ – ‘‘পটাকং পৰিহৰেয্যু’’ন্তি. ওপানভূতন্তি পটিযত্তউদপানো ৱিয ঠিতং. কুলন্তি তৱ নিৱেসনং. দাতব্বং মঞ্ঞেয্যাসীতি পুব্বে দসপি ৱীসতিপি সট্ঠিপি জনে আগতে দিস্ৱা নত্থীতি অৱত্ৱা দেসি, ইদানি মং সৰণং গতকাৰণমত্তেনেৱ মা ইমেসং দেয্যধম্মং উপচ্ছিন্দি. সম্পত্তানঞ্হি দাতব্বমেৱাতি ওৱদি. সুতং মেতং, ভন্তেতি কুতো সুতন্তি? নিগণ্ঠানং সন্তিকা. তে কিৰ কুলঘৰেসু এৱং পকাসেন্তি ‘‘মযং যস্স কস্সচি সম্পত্তস্স দাতব্বন্তি ৱদাম, সমণো পন গোতমো ‘ময্হমেৱ দানং দাতব্বং নাঞ্ঞেসং, ময্হমেৱ সাৱকানং দানং দাতব্বং, নাঞ্ঞেসং সাৱকানং, ময্হমেৱ দিন্নং দানং মহপ্ফলং, নাঞ্ঞেসং, ময্হমেৱ সাৱকানং দিন্নং মহপ্ফলং, নাঞ্ঞেস’ন্তি এৱং ৱদতী’’তি. তং সন্ধায অযং ‘‘সুতং মেত’’ন্তি আহ.

অনুপুব্বিং কথন্তি দানানন্তৰং সীলং, সীলানন্তৰং সগ্গং, সগ্গানন্তৰং মগ্গন্তি এৱং অনুপটিপাটিকথং. তত্থ দানকথন্তি ইদং দানং নাম সুখানং নিদানং, সম্পত্তীনং মূলং, ভোগানং পতিট্ঠা, ৱিসমগতস্স তাণং লেণং গতি পৰাযণং, ইধলোকপৰলোকেসু দানসদিসো অৱস্সযো পতিট্ঠা আৰম্মণং তাণং লেণং গতি পৰাযণং নত্থি. ইদঞ্হি অৱস্সযট্ঠেন ৰতনমযসীহাসনসদিসং, পতিট্ঠানট্ঠেন মহাপথৱীসদিসং, আৰম্মণট্ঠেন আলম্বনৰজ্জুসদিসং. ইদঞ্হি দুক্খনিত্থৰণট্ঠেন নাৱা, সমস্সাসনট্ঠেন সঙ্গামসূৰো, ভযপৰিত্তাণট্ঠেন সুসঙ্খতনগৰং, মচ্ছেৰমলাদীহি অনুপলিত্তট্ঠেন পদুমং, তেসং নিদহনট্ঠেন অগ্গি, দুৰাসদট্ঠেন আসিৱিসো, অসন্তাসনট্ঠেন সীহো, বলৱন্তট্ঠেন হত্থী, অভিমঙ্গলসম্মতট্ঠেন সেতৱসভো, খেমন্তভূমিসম্পাপনট্ঠেন ৱলাহকো অস্সৰাজা. দানং নামেতং মযা গতমগ্গো, ময্হেসো ৱংসো, মযা দস পাৰমিযো পূৰেন্তেন ৱেলামমহাযঞ্ঞো, মহাগোৱিন্দমহাযঞ্ঞো, মহাসুদস্সনমহাযঞ্ঞো, ৱেস্সন্তৰমহাযঞ্ঞোতি, অনেকমহাযঞ্ঞা পৱত্তিতা, সসভূতেন জলিতঅগ্গিক্খন্ধে অত্তানং নিয্যাদেন্তেন সম্পত্তযাচকানং চিত্তং গহিতং. দানঞ্হি লোকে সক্কসম্পত্তিং দেতি মাৰসম্পত্তিং ব্ৰহ্মসম্পত্তিং, চক্কৱত্তিসম্পত্তিং, সাৱকপাৰমীঞাণং, পচ্চেকবোধিঞাণং, অভিসম্বোধিঞাণং দেতীতি এৱমাদিদানগুণপ্পটিসংযুত্তং কথং.

যস্মা পন দানং দেন্তো সীলং সমাদাতুং সক্কোতি, তস্মা তদনন্তৰং সীলকথং কথেসি. সীলকথন্তি সীলং নামেতং অৱস্সযো পতিট্ঠা আৰম্মণং তাণং লেণং গতি পৰাযণং. সীলং নামেতং মম ৱংসো, অহং সঙ্খপালনাগৰাজকালে ভূৰিদত্তনাগৰাজকালে চম্পেয্যনাগৰাজকালে সীলৱৰাজকালে মাতুপোসকহত্থিৰাজকালে ছদ্দন্তহত্থিৰাজকালেতি অনন্তেসু অত্তভাৱেসু সীলং পৰিপূৰেসিং. ইধলোকপৰলোকসম্পত্তীনঞ্হি সীলসদিসো অৱস্সযো পতিট্ঠা আৰম্মণং তাণং লেণং গতি পৰাযণং নত্থি, সীলালঙ্কাৰসদিসো অলঙ্কাৰো নত্থি, সীলপুপ্ফসদিসং পুপ্ফং নত্থি, সীলগন্ধসদিসো গন্ধো নত্থি. সীলালঙ্কাৰেন হি অলঙ্কতং সীলগন্ধানুলিত্তং সদেৱকোপি লোকো ওলোকেন্তো তিত্তিং ন গচ্ছতীতি এৱমাদিসীলগুণপ্পটিসংযুত্তং কথং.

‘‘ইদং পন সীলং নিস্সায অযং সগ্গো লব্ভতী’’তি দস্সেতুং সীলানন্তৰং সগ্গকথং কথেসি. সগ্গকথন্তি ‘‘অযং সগ্গো নাম ইট্ঠো কন্তো মনাপো, নিচ্চমেত্থ কীড়া, নিচ্চং সম্পত্তিযো লব্ভন্তি, চাতুমহাৰাজিকা দেৱা নৱুতিৱস্সসতসহস্সানি দিব্বসুখং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱন্তি, তাৱতিংসা তিস্সো চ ৱস্সকোটিযো সট্ঠি চ ৱস্সসতসহস্সানী’’তি এৱমাদিসগ্গগুণপ্পটিসংযুত্তং কথং. সগ্গসম্পত্তিং কথযন্তানঞ্হি বুদ্ধানং মুখং নপ্পহোতি. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘অনেকপৰিযাযেন খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, সগ্গকথং কথেয্য’’ন্তিআদি (ম. নি. ৩.২৫৫).

এৱং সগ্গকথায পলোভেত্ৱা পন হত্থিং অলঙ্কৰিত্ৱা তস্স সোণ্ডং ছিন্দন্তো ৱিয ‘‘অযম্পি সগ্গো অনিচ্চো অদ্ধুৱো, ন এত্থ ছন্দৰাগো কত্তব্বো’’তি দস্সনত্থং ‘‘অপ্পস্সাদা কামা বহুদুক্খা বহুপাযাসা, আদীনৱো এত্থ ভিয্যো’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩৫-২৩৬; ২.৪২) নযেন কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং কথেসি. তত্থ আদীনৱোতি দোসো. ওকাৰোতি অৱকাৰো লামকভাৱো. সংকিলেসোতি তেহি সত্তানং সংসাৰে সংকিলিস্সনং. যথাহ – ‘‘সংকিলিস্সন্তি ৱত, ভো, সত্তা’’তি (ম. নি. ২.৩৫১).

এৱং কামাদীনৱেন তজ্জেত্ৱা নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. কল্লচিত্তন্তি অৰোগচিত্তং. সামুক্কংসিকাতি সামং উক্কংসিকা অত্তনাযেৱ উদ্ধৰিত্ৱা গহিতা, সযম্ভুঞাণেন দিট্ঠা অসাধাৰণা অঞ্ঞেসন্তি অত্থো. কা পন সাতি? অৰিযসচ্চদেসনা. তেনেৱাহ – দুক্খং সমুদযং নিৰোধং মগ্গন্তি. ৱিৰজং ৱীতমলন্তি ৰাগৰজাদীনং অভাৱা ৱিৰজং, ৰাগমলাদীনং ৱিগতত্তা ৱীতমলং. ধম্মচক্খুন্তি ইধ সোতাপত্তিমগ্গো অধিপ্পেতো. তস্স উপ্পত্তিআকাৰদস্সনত্থং যংকিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি আহ. তঞ্হি নিৰোধং আৰম্মণং কত্ৱা কিচ্চৱসেন এৱং সব্বসঙ্খতং পটিৱিজ্ঝন্তং উপ্পজ্জতি. দিট্ঠো অৰিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো. এস নযো সেসেসুপি. তিণ্ণা ৱিচিকিচ্ছা অনেনাতি তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো. ৱিগতা কথংকথা অস্সাতি ৱিগতকথংকথো. ৱিসাৰজ্জং পত্তোতি ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো. কত্থ? সত্থুসাসনে. নাস্স পৰো পচ্চযো, ন পৰং সদ্ধায এত্থ ৱত্ততীতি অপৰপ্পচ্চযো.

পৱত্তমংসন্তি পকতিযা পৱত্তং কপ্পিযমংসং মূলং গহেত্ৱা অন্তৰাপণে পৰিযেসাহীতি অধিপ্পাযো. সম্বহুলা নিগণ্ঠাতি পঞ্চসতমত্তা নিগণ্ঠা. থূলং পসুন্তি থূলং মহাসৰীৰং গোকণ্ণমহিংসসূকৰসঙ্খাতং পসুং. উদ্দিস্সকতন্তি অত্তানং উদ্দিসিত্ৱা কতং, মাৰিতন্তি অত্থো. পটিচ্চকম্মন্তি স্ৱাযং তং মংসং পটিচ্চ তং পাণৱধকম্মং ফুসতি. তঞ্হি অকুসলং উপড্ঢং দাযকস্স, উপড্ঢং পটিগ্গাহকস্স হোতীতি নেসং লদ্ধি. অপৰো নযো – পটিচ্চকম্মন্তি অত্তানং পটিচ্চকতং. অথ ৱা পটিচ্চকম্মন্তি নিমিত্তকম্মস্সেতং অধিৱচনং, তং পটিচ্চকম্মং এত্থ অত্থীতি মংসম্পি পটিচ্চকম্মন্তি ৱুত্তং. উপকণ্ণকেতি কণ্ণমূলে. অলন্তি পটিক্খেপৱচনং, কিং ইমিনাতি অত্থো. ন চ পনেতেতি এতে আযস্মন্তো দীঘৰত্তং অৱণ্ণকামা হুত্ৱা অৱণ্ণং ভাসন্তাপি অব্ভাচিক্খন্তা ন জিৰিদন্তি, অব্ভক্খানস্স অন্তং ন গচ্ছন্তীতি অত্থো. অথ ৱা লজ্জনত্থে ইদং জিৰিদন্তীতি পদং দট্ঠব্বং, ন লজ্জন্তীতি অত্থো.

৩. অস্সাজানীযসুত্তৱণ্ণনা

১৩. ততিযে অঙ্গেহীতি গুণঙ্গেহি. তস্সং দিসাযং জাতো হোতীতি তস্সং সিন্ধুনদীতীৰদিসাযং জাতো হোতি. অঞ্ঞেপি ভদ্ৰা অস্সাজানীযা তত্থেৱ জাযন্তি. অল্লং ৱা সুক্খং ৱাতি অল্লতিণং ৱা সুক্খতিণং ৱা. নাঞ্ঞে অস্সে উব্বেজেতাতি অঞ্ঞে অস্সে ন উব্বেজেতি ন পহৰতি ন ডংসতি ন কলহং কৰোতি. সাঠেয্যানীতি সঠভাৱো. কূটেয্যানীতি কূটভাৱো. জিম্হেয্যানীতি জিম্হভাৱো. ৱঙ্কেয্যানীতি ৱঙ্কভাৱা. ইচ্চস্স চতূহিপি পদেহি অসিক্খিতভাৱোৱ কথিতো. ৱাহীতি ৱহনসভাৱো দিন্নোৱাদপটিকৰো. যাৱ জীৱিতমৰণপৰিযাদানাতি যাৱ জীৱিতস্স মৰণেন পৰিযোসানা. সক্কচ্চং পৰিভুঞ্জতীতি অমতং ৱিয পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জতি. পুৰিসথামেনাতিআদীসু ঞাণথামাদযো কথিতা. সণ্ঠানন্তি ওসক্কনং পটিপ্পস্সদ্ধি.

৪. অস্সখড়ুঙ্কসুত্তৱণ্ণনা

১৪. চতুত্থে ‘‘পেহী’’তি ৱুত্তোতি ‘‘গচ্ছা’’তি ৱুত্তো. পিট্ঠিতো ৰথং পৱত্তেতীতি খন্ধট্ঠিকেন যুগং উপ্পীড়িত্ৱা পচ্ছিমভাগেন ৰথং পৱট্টেন্তো ওসক্কতি. পচ্ছা লঙ্ঘতি, কুব্বৰং হনতীতি দ্ৱে পচ্ছিমপাদে উক্খিপিত্ৱা তেহি পহৰিত্ৱা ৰথকুব্বৰং ভিন্দতি. তিদণ্ডং ভঞ্জতীতি ৰথস্স পুৰতো তযো দণ্ডকা হোন্তি, তে ভঞ্জতি. ৰথীসায সত্থিং উস্সজ্জিত্ৱাতি সীসং নামেত্ৱা যুগং ভূমিযং পাতেত্ৱা সত্থিনা ৰথীসং পহৰিত্ৱা. অজ্ঝোমদ্দতীতি দ্ৱীহি পুৰিমপাদেহি ঈসং মদ্দন্তো তিট্ঠতি. উব্বটুমং ৰথং কৰোতীতি থলং ৱা কণ্ডকট্ঠানং ৱা ৰথং আৰোপেতি. অনাদিযিত্ৱাতি অমনসিকত্ৱা অগণিত্ৱা. মুখাধানন্তি মুখঠপনত্থায দিন্নং অযসঙ্খলিকং. খীলট্ঠাযীতি চত্তাৰো পাদে থম্ভে ৱিয নিচ্চলং ঠপেত্ৱা খীলট্ঠানসদিসেন ঠানেন তিট্ঠতি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টমেৱ কথিতং.

৫. মলসুত্তৱণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে অসজ্ঝাযমলাতি উগ্গহিতমন্তানং অসজ্ঝাযকৰণং মলং নাম হোতি. অনুট্ঠানমলা ঘৰাতি উট্ঠানৱীৰিযাভাৱো ঘৰানং মলং নাম. ৱণ্ণস্সাতি সৰীৰৱণ্ণস্স. ৰক্খতোতি যংকিঞ্চি অত্তনো সন্তকং ৰক্খন্তস্স. অৱিজ্জা পৰমং মলন্তি ততো সেসাকুসলধম্মমলতো অট্ঠসু ঠানেসু অঞ্ঞাণভূতা ৱট্টমূলসঙ্খাতা বহলন্ধকাৰঅৱিজ্জা পৰমং মলং. ততো হি মলতৰং নাম নত্থি. ইমস্মিম্পি সুত্তে ৱট্টমেৱ কথিতং.

৬. দূতেয্যসুত্তৱণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে দূতেয্যন্তি দূতকম্মং. গন্তুমৰহতীতি তং দূতেয্যসঙ্খাতং সাসনং ধাৰেত্ৱা হৰিতুং অৰহতি. সোতাতি যো তং অস্স সাসনং দেতি, তস্স সোতা. সাৱেতাতি তং উগ্গণ্হিত্ৱা ‘‘ইদং নাম তুম্হেহি ৱুত্ত’’ন্তি পটিসাৱেতা. উগ্গহেতাতি সুগ্গহিতং কত্ৱা উগ্গহেতা. ধাৰেতাতি সুধাৰিতং কত্ৱা ধাৰেতা. ৱিঞ্ঞাতি অত্থানত্থস্স অত্থং জানিতা. ৱিঞ্ঞাপেতাতি পৰং ৱিজানাপেতা. সহিতা সহিতস্সাতি ইদং সহিতং, ইদং অসহিতন্তি এৱং সহিতাসহিতস্স কুসলো, উপগতানুপগতেসু ছেকো সাসনং আৰোচেন্তো সহিতং সল্লক্খেত্ৱা আৰোচেতি. ন ব্যথতীতি ৱেধতি ন ছম্ভতি. অসন্দিদ্ধন্তি নিস্সন্দেহং ৱিগতসংসযং. পুচ্ছিতোতি পঞ্হত্থায পুচ্ছিতো.

৭-৮. বন্ধনসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা

১৭-১৮. সত্তমে ৰুণ্ণেনাতি ৰুদিতেন. আকপ্পেনাতি নিৱাসনপাৰুপনাদিনা ৱিধানেন. ৱনভঙ্গেনাতি ৱনতো ভঞ্জিত্ৱা আহটেন পুপ্ফফলাদিপণ্ণাকাৰেন. অট্ঠমেপি এসেৱ নযো.

৯. পহাৰাদসুত্তৱণ্ণনা

১৯. নৱমে পহাৰাদোতি এৱংনামকো. অসুৰিন্দোতি অসুৰজেট্ঠকো. অসুৰেসু হি ৱেপচিত্তি ৰাহু পহাৰাদোতি ইমে তযো জেট্ঠকা. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি দসবলস্স অভিসম্বুদ্ধদিৱসতো পট্ঠায ‘‘অজ্জ গমিস্সামি স্ৱে গমিস্সামী’’তি একাদস ৱস্সানি অতিক্কমিত্ৱা দ্ৱাদসমে ৱস্সে সত্থু ৱেৰঞ্জাযং ৱসনকালে ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘মম ‘অজ্জ স্ৱে’তি দ্ৱাদস ৱস্সানি জাতানি, হন্দাহং ইদানেৱ গচ্ছামী’’তি তঙ্খণংযেৱ অসুৰগণপৰিৱুতো অসুৰভৱনা নিক্খমিত্ৱা দিৱা দিৱস্স যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, একমন্তং অট্ঠাসীতি সো কিৰ ‘‘তথাগতং পঞ্হং পুচ্ছিত্ৱা এৱ ধম্মং সুণিস্সামী’’তি আগতো, তথাগতস্স পন দিট্ঠকালতো পট্ঠায বুদ্ধগাৰৱেন পুচ্ছিতুং অসক্কোন্তো অপি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. ততো সত্থা চিন্তেসি – ‘‘অযং পহাৰাদো মযি অকথেন্তে পঠমতৰং কথেতুং ন সক্খিস্সতি, চিণ্ণৱসিট্ঠানেযেৱ নং কথাসমুট্ঠাপনত্থং একং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি.

অথ নং পুচ্ছন্তো অপি পন পহাৰাদাতিআদিমাহ. তত্থ অভিৰমন্তীতি ৰতিং ৱিন্দন্তি, অনুক্কণ্ঠমানা ৱসন্তীতি অত্থো. সো ‘‘পৰিচিণ্ণট্ঠানেযেৱ মং ভগৱা পুচ্ছতী’’তি অত্তমনো হুত্ৱা অভিৰমন্তি, ভন্তেতি আহ. অনুপুব্বনিন্নোতিআদীনি সব্বানি অনুপটিপাটিযা নিন্নভাৱস্স ৱেৱচনানি. ন আযতকেনেৱ পপাতোতি ন ছিন্নতটমহাসোব্ভো ৱিয আদিতোৱ পপাতো. সো হি তীৰতো পট্ঠায একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলৱিদত্থিৰতনযট্ঠিউসভঅড্ঢগাৱুতগাৱুতঅড্ঢযোজনাদিৱসেন গম্ভীৰো হুত্ৱা গচ্ছন্তো সিনেৰুপাদমূলে চতুৰাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীৰো হুত্ৱা ঠিতোতি দস্সেতি.

ঠিতধম্মোতি ঠিতসভাৱো. কুণপেনাতি যেন কেনচি হত্থিঅস্সাদীনং কড়েৱৰেন. থলং উস্সাৰেতীতি হত্থেন গহেত্ৱা ৱিয ৱীচিপহাৰেনেৱ থলং খিপতি.

গঙ্গাযমুনাতি ইধ ঠত্ৱা ইমাসং নদীনং উপ্পত্তিকথং কথেতুং ৱট্টতি. অযং তাৱ জম্বুদীপো দসসহস্সযোজনপৰিমাণো, তত্থ চতুসহস্সযোজনপৰিমাণো পদেসো উদকেন অজ্ঝোত্থটো মহাসমুদ্দোতি সঙ্খং গতো, তিসহস্সযোজনপ্পমাণে মনুস্সা ৱসন্তি, তিসহস্সযোজনপ্পমাণে হিমৱা পতিট্ঠিতো উব্বেধেন পঞ্চযোজনসতিকো চতুৰাসীতিকূটসহস্সপটিমণ্ডিতো সমন্ততো সন্দমানপঞ্চসতনদীৱিচিত্তো, যত্থ আযামৱিত্থাৰেন চ গম্ভীৰতো চ পণ্ণাসপণ্ণাসযোজনা দিযড্ঢযোজনসতপৰিমণ্ডলা অনোতত্তদহো কণ্ণমুণ্ডদহো ৰথকাৰদহো ছদ্দন্তদহো কুণালদহো মন্দাকিনিদহো সীহপ্পপাতদহোতি সত্ত মহাসৰা পতিট্ঠহন্তি.

তেসু অনোতত্তো সুদস্সনকূটং চিত্তকূটং কাড়কূটং গন্ধমাদনকূটং কেলাসকূটন্তি ইমেহি পঞ্চহি পব্বতেহি পৰিক্খিত্তো. তত্থ সুদস্সনকূটং সোৱণ্ণমযং দ্ৱিযোজনসতুব্বেধং অন্তোৱঙ্কং কাকমুখসণ্ঠানং তমেৱ সৰং পটিচ্ছাদেত্ৱা তিট্ঠতি, চিত্তকূটং সব্বৰতনমযং, কাড়কূটং অঞ্জনমযং, গন্ধমাদনকূটং সানুমযং অব্ভন্তৰে মুগ্গৱণ্ণং, মূলগন্ধো সাৰগন্ধো ফেগ্গুগন্ধো তচগন্ধো পপটিকাগন্ধো ৰসগন্ধো পত্তগন্ধো পুপ্ফগন্ধো ফলগন্ধো গন্ধগন্ধোতি ইমেহি দসহি গন্ধেহি উস্সন্নং, নানপ্পকাৰওসধসঞ্ছন্নং কাড়পক্খউপোসথদিৱসে আদিত্তমিৱ অঙ্গাৰং জলন্তং তিট্ঠতি, কেলাসকূটং ৰজতমযং. সব্বানি সুদস্সনেন সমানুব্বেধসণ্ঠানানি তমেৱ সৰং পটিচ্ছাদেত্ৱা ঠিতানি. তানি সব্বানি দেৱানুভাৱেন নাগানুভাৱেন চ ৱস্সন্তি, নদিযো চেতেসু সন্দন্তি. তং সব্বম্পি উদকং অনোতত্তমেৱ পৱিসতি. চন্দিমসূৰিযা দক্খিণেন ৱা উত্তৰেন ৱা গচ্ছন্তা পব্বতন্তৰেন তত্থ ওভাসং কৰোন্তি, উজুং গচ্ছন্তা ন কৰোন্তি. তেনেৱস্স অনোতত্তো তিসঙ্খা উদপাদি.

তত্থ মনোহৰসিলাতলানি নিম্মচ্ছকচ্ছপানি ফলিকসদিসনিম্মলোদকানি ন্হানতিত্থানি সুপটিযত্তানি হোন্তি, যেসু বুদ্ধা খীণাসৱা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ ইদ্ধিমন্তা চ ইসযো ন্হাযন্তি, দেৱযক্খাদযো উদককীড়ং কীড়ন্তি.

তস্স চতূসু পস্সেসু সীহমুখং, হত্থিমুখং, অস্সমুখং, উসভমুখন্তি চত্তাৰি মুখানি হোন্তি, যেহি চতস্সো নদিযো সন্দন্তি. সীহমুখেন নিক্খন্তনদীতীৰে সীহা বহুতৰা হোন্তি, হত্থিমুখাদীহি হত্থিঅস্সউসভা. পুৰত্থিমদিসতো নিক্খন্তনদী অনোতত্তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা ইতৰা তিস্সো নদিযো অনুপগম্ম পাচীনহিমৱন্তেনেৱ অমনুস্সপথং গন্ত্ৱা মহাসমুদ্দং পৱিসতি. পচ্ছিমদিসতো চ উত্তৰদিসতো চ নিক্খন্তনদিযোপি তথেৱ পদক্খিণং কত্ৱা পচ্ছিমহিমৱন্তেনেৱ উত্তৰহিমৱন্তেনেৱ চ অমনুস্সপথং গন্ত্ৱা মহাসমুদ্দং পৱিসন্তি. দক্খিণমুখতো নিক্খন্তনদী পন তং তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা উত্তৰেন উজুকং পাসাণপিট্ঠেনেৱ সট্ঠি যোজনানি গন্ত্ৱা পব্বতং পহৰিত্ৱা উট্ঠায পৰিক্খেপেন তিগাৱুতপ্পমাণা উদকধাৰা হুত্ৱা আকাসেন সট্ঠি যোজনানি গন্ত্ৱা তিযগ্গড়ে নাম পাসাণে পতিতা, পাসাণো উদকধাৰাৱেগেন ভিন্নো. তত্থ পঞ্ঞাসযোজনপ্পমাণা তিযগ্গড়া নাম মহাপোক্খৰণী জাতা, পোক্খৰণিযা কূলং ভিন্দিত্ৱা পাসাণং পৱিসিত্ৱা সট্ঠি যোজনানি গতা. ততো ঘনপথৱিং ভিন্দিত্ৱা উম্মঙ্গেন সট্ঠি যোজনানি গন্ত্ৱা গিঞ্ঝং নাম তিৰচ্ছানপব্বতং পহৰিত্ৱা হত্থতলে পঞ্চঙ্গুলিসদিসা পঞ্চ ধাৰা হুত্ৱা পৱত্ততি. সা তিক্খত্তুং অনোতত্তং পদক্খিণং কত্ৱা গতট্ঠানে আৱত্তগঙ্গাতি ৱুচ্চতি. উজুকং পাসাণপিট্ঠেন সট্ঠি যোজনানি গতট্ঠানে কণ্হগঙ্গা, আকাসেন সট্ঠি যোজনানি গতট্ঠানে আকাসগঙ্গা, তিযগ্গড়পাসাণে পঞ্ঞাসযোজনোকাসে ঠিতা তিযগ্গড়পোক্খৰণী, কূলং ভিন্দিত্ৱা পাসাণং পৱিসিত্ৱা সট্ঠি যোজনানি গতট্ঠানে বহলগঙ্গাতি, উমঙ্গেন সট্ঠি যোজনানি গতট্ঠানে উমঙ্গগঙ্গাতি ৱুচ্চতি. ৱিঞ্ঝং নাম তিৰচ্ছানপব্বতং পহৰিত্ৱা পঞ্চ ধাৰা হুত্ৱা পৱত্তনট্ঠানে পন গঙ্গা, যমুনা, অচিৰৱতী, সৰভূ, মহীতি পঞ্চ সঙ্খং গতা. এৱমেতা পঞ্চ মহানদিযো হিমৱন্ততো পৱত্তন্তীতি ৱেদিতব্বা.

সৱন্তিযোতি যা কাচি সৱমানা গচ্ছন্তী মহানদিযো ৱা কুন্নদিযো ৱা. অপ্পেন্তীতি অল্লীযন্তি ওসৰন্তি. ধাৰাতি ৱুট্ঠিধাৰা. পূৰত্তন্তি পুণ্ণভাৱো. মহাসমুদ্দস্স হি অযং ধম্মতা – ‘‘ইমস্মিং কালে দেৱো মন্দো জাতো, জালক্খিপাদীনি আদায মচ্ছকচ্ছপে গণ্হিস্সামা’’তি ৱা ‘‘ইমস্মিং কালে মহন্তা ৱুট্ঠি, লভিস্সাম নু খো পিট্ঠিপসাৰণট্ঠান’’ন্তি ৱা ৱত্তুং ন সক্কা. পঠমকপ্পিককালতো পট্ঠায হি যং সিনেৰুমেখলং আহচ্চ উদকং ঠিতং, ততো একঙ্গুলমত্তম্পি উদকং নেৱ হেট্ঠা ওসীদতি, ন উদ্ধং উত্তৰতি. একৰসোতি অসম্ভিন্নৰসো.

মুত্তাতি খুদ্দকমহন্তৱট্টদীঘাদিভেদা অনেকৱিধা. মণীতি ৰত্তনীলাদিভেদো অনেকৱিধো. ৱেড়ুৰিযোতি ৱংসৱণ্ণসিৰীসপুপ্ফৱণ্ণাদিভেদো অনেকৱিধো. সঙ্খোতি দক্খিণাৱট্টতম্বকুচ্ছিকধমনসঙ্খাদিভেদো অনেকৱিধো. সিলাতি সেতকাড়মুগ্গৱণ্ণাদিভেদো অনেকৱিধা. পৱাড়ন্তি খুদ্দকমহন্তৰত্তঘনৰত্তাদিভেদং অনেকৱিধং. মসাৰগল্লন্তি কবৰমণি. নাগাতি ঊমিপিট্ঠৱাসিনোপি ৱিমানট্ঠকা নাগাপি.

অট্ঠ পহাৰাদাতি সত্থা অট্ঠপি ধম্মে ৱত্তুং সক্কোতি, সোড়সপি বাত্তিংসপি চতুসট্ঠিপি সহস্সম্পি, পহাৰাদেন পন অট্ঠ কথিতা, অহম্পি তেহেৱ সৰিক্খকে কত্ৱা কথেস্সামীতি চিন্তেত্ৱা এৱমাহ. অনুপুব্বসিক্খাতিআদীসু অনুপুব্বসিক্খায তিস্সো সিক্খা গহিতা, অনুপুব্বকিৰিযায তেৰস ধুতঙ্গানি, অনুপুব্বপটিপদায সত্ত অনুপস্সনা অট্ঠাৰস মহাৱিপস্সনা অট্ঠতিংস আৰম্মণৱিভত্তিযো সত্ততিংস বোধপক্খিযধম্মা. ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধোতি মণ্ডূকস্স উপ্পতিত্ৱা গমনং ৱিয আদিতোৱ সীলপূৰণাদিং অকত্ৱা অৰহত্তপ্পটিৱেধো নাম নত্থি, পটিপাটিযা পন সীলসমাধিপঞ্ঞাযো পূৰেত্ৱাৱ সক্কা অৰহত্তং পত্তুন্তি অত্থো.

আৰকাৱাতি দূৰেযেৱ. ন তেন নিব্বানধাতুযা ঊনত্তং ৱা পূৰত্তং ৱাতি অসঙ্খ্যেয্যেপি কপ্পে বুদ্ধেসু অনুপ্পন্নেসু একসত্তোপি পৰিনিব্বাতুং ন সক্কোতি, তদাপি ‘‘তুচ্ছা নিব্বানধাতূ’’তি ন সক্কা ৱত্তুং. বুদ্ধকালে চ পন একেকস্মিং সমাগমে অসঙ্খ্যেয্যাপি সত্তা অমতং আৰাধেন্তি, তদাপি ন সক্কা ৱত্তুং – ‘‘পূৰা নিব্বানধাতূ’’তি.

১০. উপোসথসুত্তৱণ্ণনা

২০. দসমে নিসিন্নো হোতীতি উপোসথকৰণত্থায উপাসিকায ৰতনপাসাদে নিসিন্নো. নিসজ্জ পন ভিক্খূনং চিত্তানি ওলোকেন্তো একং দুস্সীলপুগ্গলং দিস্ৱা ‘‘সচাহং ইমস্মিং পুগ্গলে নিসিন্নেযেৱ পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি, সত্তধা তস্স মুদ্ধা ফলিস্সতী’’তি তস্স অনুকম্পায তুণ্হীযেৱ অহোসি. অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা পৰিক্খীণা. উদ্ধস্তে অৰুণেতি উগ্গতে অৰুণসীসে. নন্দিমুখিযাতি তুট্ঠমুখিযা. অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসাতি ‘‘অসুকপুগ্গলো অপৰিসুদ্ধো’’তি অৱত্ৱা ‘‘অপৰিসুদ্ধা, আনন্দ, পৰিসা’’তি আহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

মহাৱগ্গো দুতিযো.

৩. গহপতিৱগ্গো

১. পঠমউগ্গসুত্তৱণ্ণনা

২১. ততিযস্স পঠমে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদীতি তস্স কিৰ ঘৰে পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং পঞ্চ আসনসতানি নিচ্চং পঞ্ঞত্তানেৱ হোন্তি, তেসু অঞ্ঞতৰস্মিং আসনে নিসীদি. তং সুণাহীতি তে সুণাহি, তং ৱা অট্ঠৱিধং অচ্ছৰিযধম্মং সুণাহি. চিত্তং পসীদীতি ‘‘বুদ্ধো নু খো ন বুদ্ধো নু খো’’তি ৱিতক্কমত্তম্পি ন উপ্পজ্জি, অযমেৱ বুদ্ধোতি চিত্তুপ্পাদো পসন্নো অনাৱিলো অহোসি. সকানি ৱা ঞাতিকুলানীতি অত্তনো যাপনমত্তং ধনং গহেত্ৱা ঞাতিঘৰানি গচ্ছতু. কস্স ৱো দম্মীতি কতৰপুৰিসস্স তুম্হে দদামি, আৰোচেথ মে অত্তনো অধিপ্পাযং. অপ্পটিৱিভত্তাতি ‘‘এত্তকং দস্সামি এত্তকং ন দস্সামি, ইদং দস্সামি ইদং ন দস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পাদেন্তেন হি পটিৱিভত্তা নাম হোতি, ময্হং পন ন এৱং. অথ খো সঙ্ঘিকা ৱিয গণসন্তকা ৱিয চ সীলৱন্তেহি সদ্ধিং সাধাৰণাযেৱ. সক্কচ্চংযেৱ পযিৰুপাসামীতি সহত্থা উপট্ঠহামি, চিত্তীকাৰেন উপসঙ্কমামি.

অনচ্ছৰিযং খো পন মং, ভন্তেতি, ভন্তে, যং মং দেৱতা উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং আৰোচেন্তি, ইদং ন অচ্ছৰিযং. যং পনাহং ততোনিদানং চিত্তস্স উণ্ণতিং নাভিজানামি, তং এৱ অচ্ছৰিযন্তি ৱদতি. সাধু সাধু, ভিক্খূতি এত্থ কিঞ্চাপি ভিক্খুং আমন্তেতি, উপাসকস্সেৱ পন ৱেয্যাকৰণসম্পহংসনে এস সাধুকাৰোতি ৱেদিতব্বো.

২. দুতিযউগ্গসুত্তৱণ্ণনা

২২. দুতিযে নাগৱনেতি তস্স কিৰ সেট্ঠিনো নাগৱনং নাম উয্যানং, সো তত্থ পুৰেভত্তং গন্ধমালাদীনি গাহাপেত্ৱা উয্যানকীড়িকং কীড়িতুকামো গন্ত্ৱা পৰিচাৰিযমানো ভগৱন্তং অদ্দস. সহ দস্সনেনেৱস্স পুৰিমনযেনেৱ চিত্তং পসীদি, সুৰাপানেন চ উপ্পন্নমন্দো তঙ্খণংযেৱ পহীযি. তং সন্ধাযেৱমাহ. ওণোজেসিন্তি উদকং হত্থে পাতেত্ৱা অদাসিং. অসুকোতি অমুকো. সমচিত্তোৱ দেমীতি ‘‘ইমস্স থোকং, ইমস্স বহুক’’ন্তি এৱং চিত্তনানত্তং ন কৰোমি, দেয্যধম্মং পন একসদিসং কৰোমীতি দস্সেতি. আৰোচেন্তীতি আকাসে ঠত্ৱা আৰোচেন্তি. নত্থি তং সংযোজনন্তি ইমিনা উপাসকো অত্তনো অনাগামিফলং ব্যাকৰোতি.

৩. পঠমহত্থকসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে হত্থকো আড়ৱকোতি ভগৱতা আড়ৱকযক্খস্স হত্থতো হত্থেহি সম্পটিচ্ছিতত্তা হত্থকোতি লদ্ধনামো ৰাজকুমাৰো. সীলৱাতি পঞ্চসীলদসসীলেন সীলৱা. চাগৱাতি চাগসম্পন্নো. কচ্চিত্থ, ভন্তেতি, ভন্তে, কচ্চি এত্থ ভগৱতো ব্যাকৰণট্ঠানে. অপ্পিচ্ছোতি অধিগমপ্পিচ্ছতায অপ্পিচ্ছো.

৪. দুতিযহত্থকসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে পঞ্চমত্তেহি উপাসকসতেহীতি সোতাপন্নসকদাগামীনংযেৱ অৰিযসাৱকউপাসকানং পঞ্চহি সতেহি পৰিৱুতো ভুত্তপাতৰাসো গন্ধমালৱিলেপেনচুণ্ণানি গহেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি. সঙ্গহৱত্থূনীতি সঙ্গণ্হনকাৰণানি. তেহাহন্তি তেহি অহং. তং দানেন সঙ্গণ্হামীতি নঙ্গলবলিবদ্দভত্তবীজাদীনি চেৱ গন্ধমালমূলাদীনি চ দত্ৱা সঙ্গণ্হামি. পেয্যৱজ্জেনাতি অম্ম, তাত, ভাতৰ, ভগিনীতিআদিকেন কণ্ণসুখেন মুদুকেন পিযৱচনেন সঙ্গণ্হামি. অত্থচৰিযাযাতি ‘‘ইমস্স দানেন ৱা পিযৱচনেন ৱা কিচ্চং নত্থি, অত্থচৰিযায সঙ্গণ্হিতব্বযুত্তকো অয’’ন্তি ঞত্ৱা উপ্পন্নকিচ্চনিত্থৰণসঙ্খাতায অত্থচৰিযায সঙ্গণ্হামি. সমানত্ততাযাতি ‘‘ইমস্স দানাদীহি কিচ্চং নত্থি, সমানত্ততায সঙ্গণ্হিতব্বো অয’’ন্তি একতো খাদনপিৱননিসজ্জাদীহি অত্তনা সমানং কত্ৱা সঙ্গণ্হামি. দলিদ্দস্স খো নো তথা সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি দলিদ্দস্স কিঞ্চি দাতুং ৱা কাতুং ৱা অসক্কোন্তস্স, যথা দলিদ্দস্স নো তথা সোতব্বং মঞ্ঞন্তি, মম পন সোতব্বং মঞ্ঞন্তি, দিন্নোৱাদে তিট্ঠন্তি, ন মে অনুসাসনিং অতিক্কমিতব্বং মঞ্ঞন্তি. যোনি খো ত্যাযন্তি উপাযো খো তে অযং. ইমেসু পন দ্ৱীসুপি সুত্তেসু সত্থাৰা সীলচাগপঞ্ঞা মিস্সকা কথিতাতি ৱেদিতব্বা.

৫-৬. মহানামসুত্তাদিৱণ্ণনা

২৫-২৬. পঞ্চমে অত্থূপপৰিক্খিতা হোতীতি অত্থানত্থং কাৰণাকাৰণং উপপৰিক্খিতা হোতি. ছট্ঠে সদ্ধাসীলচাগা মিস্সকা কথিতা.

৭. পঠমবলসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে উজ্ঝত্তিবলাতি উজ্ঝানবলা. বালানঞ্হি ‘‘যং অসুকো ইদঞ্চিদঞ্চ আহ, মং সো আহ, ন অঞ্ঞ’’ন্তি এৱং উজ্ঝানমেৱ বলং. নিজ্ঝত্তিবলাতি ‘‘ন ইদং এৱং, এৱং নামেত’’ন্তি অত্থানত্থনিজ্ঝাপনংযেৱ বলং. পটিসঙ্খানবলাতি পচ্চৱেক্খণবলা. খন্তিবলাতি অধিৱাসনবলা.

৮. দুতিযবলসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে বলানীতি ঞাণবলানি. আসৱানং খযং পটিজানাতীতি অৰহত্তং পটিজানাতি. অনিচ্চতোতি হুত্ৱা অভাৱাকাৰেন. যথাভূতন্তি যথাসভাৱতো. সম্মপ্পঞ্ঞাযাতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায. অঙ্গাৰকাসূপমাতি সন্তাপনট্ঠেন অঙ্গাৰকাসুযা উপমিতা ইমে কামাতি. ৱিৱেকনিন্নন্তি ফলসমাপত্তিৱসেন নিব্বাননিন্নং. ৱিৱেকট্ঠন্তি কিলেসেহি ৱজ্জিতং দূৰীভূতং ৱা. নেক্খম্মাভিৰতন্তি পব্বজ্জাভিৰতং. ব্যন্তিভূতন্তি ৱিগতন্তভূতং একদেসেনাপি অনল্লীনং ৱিসংযুত্তং ৱিসংসট্ঠং. আসৱট্ঠানিযেহীতি সম্পযোগৱসেন আসৱানং কাৰণভূতেহি, কিলেসধম্মেহীতি অত্থো. অথ ৱা ব্যন্তিভূতন্তি ৱিগতৱাযন্তি অত্থো. কুতো? সব্বসো আসৱট্ঠানিযেহি ধম্মেহি, সব্বেহি তেভূমকধম্মেহীতি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে অৰিযমগ্গো লোকিযলোকুত্তৰো কথিতো.

৯. অক্খণসুত্তৱণ্ণনা

২৯. নৱমে খণে কিচ্চানি কৰোতীতি খণকিচ্চো, ওকাসং লভিত্ৱাৱ কিচ্চানি কৰোতীতি অত্থো. ধম্মোতি চতুসচ্চধম্মো. ওপসমিকোতি কিলেসূপসমাৱহো. পৰিনিব্বাযিকোতি কিলেসপৰিনিব্বানকৰো. চতুমগ্গঞাণসঙ্খাতং সম্বোধিং গচ্ছতি সম্পাপুণাতীতি সম্বোধগামী. দীঘাযুকং দেৱনিকাযন্তি ইদং অসঞ্ঞং দেৱনিকাযং সন্ধায ৱুত্তং. অৱিঞ্ঞাতাৰেসূতি অতিৱিয অৱিঞ্ঞূসু.

সুপ্পৱেদিতেতি সুকথিতে. অন্তৰাযিকাতি অন্তৰাযকৰা. খণো ৱে মা উপচ্চগাতি অযং লদ্ধো খণো মা অতিক্কমি. ইধ চেৱ নং ৱিৰাধেতীতি সচে কোচি পমত্তচাৰী ইধ ইমং খণং লভিত্ৱাপি সদ্ধম্মস্স নিযামতং অৰিযমগ্গং ৱিৰাধেতি ন সম্পাদেতি. অতীতত্থোতি হাপিতত্থো. চিৰত্তং অনুতপিস্সতীতি চিৰৰত্তং সোচিস্সতি. যথা হি ‘‘অসুকট্ঠানে ভণ্ডং সমুপ্পন্ন’’ন্তি সুত্ৱা একো ৱাণিজো ন গচ্ছেয্য, অঞ্ঞে গন্ত্ৱা গণ্হেয্যুং, তেসং তং অট্ঠগুণম্পি দসগুণম্পি ভৱেয্য. অথ ইতৰো ‘‘মম অত্থো অতিক্কন্তো’’তি অনুতপেয্য, এৱং যো ইধ খণং লভিত্ৱা অপ্পটিপজ্জন্তো সদ্ধম্মস্স নিযামতং ৱিৰাধেতি, সো অযং ৱাণিজোৱ অতীতত্থো চিৰং অনুতপিস্সতি সোচিস্সতি. কিঞ্চ ভিয্যো অৱিজ্জানিৱুতোতি তথা. পচ্চৱিদুন্তি পটিৱিজ্ঝিংসু. সংৱৰাতি সীলসংৱৰা. মাৰধেয্যপৰানুগেতি মাৰধেয্যসঙ্খাতং সংসাৰং অনুগতে. পাৰঙ্গতাতি নিব্বানং গতা. যে পত্তা আসৱক্খযন্তি যে অৰহত্তং পত্তা. এৱমিধ গাথাসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.

১০. অনুৰুদ্ধমহাৱিতক্কসুত্তৱণ্ণনা

৩০. দসমে চেতীসূতি চেতিনামকানং ৰাজূনং নিৱাসট্ঠানত্তা এৱংলদ্ধৱোহাৰে ৰট্ঠে. পাচীনৱংসদাযেতি দসবলস্স ৱসনট্ঠানতো পাচীনদিসায ঠিতে ৱংসদাযে নীলোভাসেহি ৱেড়ূহি সঞ্ছন্নে অৰঞ্ঞে. এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদীতি থেৰো কিৰ পব্বজিত্ৱা পঠমঅন্তোৱস্সম্হিযেৱ সমাপত্তিলাভী হুত্ৱা সহস্সলোকধাতুদস্সনসমত্থং দিব্বচক্খুঞাণং উপ্পাদেসি. সো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা এৱমাহ – ‘‘ইধাহং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সহস্সলোকং ওলোকেমি. আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. অথ চ পন মে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ন ৱিমুচ্চতী’’তি. অথ নং থেৰো আহ – ‘‘যং খো তে, আৱুসো অনুৰুদ্ধ, এৱং হোতি ‘অহং দিব্বেন চক্খুনা…পে… ওলোকেমী’তি, ইদং তে মানস্মিং. যম্পি তে, আৱুসো, অনুৰুদ্ধ এৱং হোতি ‘আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং…পে… একগ্গ’ন্তি, ইদং তে উদ্ধচ্চস্মিং. যম্পি তে, আৱুসো অনুৰুদ্ধ, এৱং হোতি ‘অথ চ পন মে অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ন ৱিমুচ্চতী’তি, ইদং তে কুক্কুচ্চস্মিং. সাধু ৱতাযস্মা অনুৰুদ্ধো ইমে তযো ধম্মে পহায ইমে তযো ধম্মে অমনসিকৰিত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতূ’’তি এৱমস্স থেৰো কম্মট্ঠানং কথেসি. সো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সত্থাৰং আপুচ্ছিত্ৱা চেতিৰট্ঠং গন্ত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তো অট্ঠমাসং চঙ্কমেন ৱীতিনামেসি. সো পধানৱেগনিম্মথিতত্তা কিলন্তকাযো একস্স ৱেড়ুগুম্বস্স হেট্ঠা নিসীদি. অথস্সাযং এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি, এস মহাপুৰিসৱিতক্কো উপ্পজ্জীতি অত্থো.

অপ্পিচ্ছস্সাতি এত্থ পচ্চযপ্পিচ্ছো, অধিগমপ্পিচ্ছো, পৰিযত্তিঅপ্পিচ্ছো, ধুতঙ্গপ্পিচ্ছোতি চত্তাৰো অপ্পিচ্ছা. তত্থ পচ্চযপ্পিচ্ছো বহুং দেন্তে অপ্পং গণ্হাতি, অপ্পং দেন্তে অপ্পতৰং গণ্হাতি, ন অনৱসেসগ্গাহী হোতি. অধিগমপ্পিচ্ছো মজ্ঝন্তিকত্থেৰো ৱিয অত্তনো অধিগমং অঞ্ঞেসং জানিতুং ন দেতি. পৰিযত্তিঅপ্পিচ্ছো তেপিটকোপি সমানো ন বহুস্সুতভাৱং জানাপেতুকামো হোতি সাকেততিস্সত্থেৰো ৱিয. ধুতঙ্গপ্পিচ্ছো ধুতঙ্গপৰিহৰণভাৱং অঞ্ঞেসং জানিতুং ন দেতি দ্ৱেভাতিকত্থেৰেসু জেট্ঠত্থেৰো ৱিয. ৱত্থু ৱিসুদ্ধিমগ্গে কথিতং. অযং ধম্মোতি এৱং সন্তগুণনিগুহনেন চ পটিগ্গহণে মত্তঞ্ঞুতায চ অপ্পিচ্ছস্স পুগ্গলস্স অযং নৱলোকুত্তৰধম্মো সম্পজ্জতি, নো মহিচ্ছস্স. এৱং সব্বত্থ যোজেতব্বং.

সন্তুট্ঠস্সাতি চতূসু পচ্চযেসু তীহি সন্তোসেহি সন্তুট্ঠস্স. পৱিৱিত্তস্সাতি কাযচিত্তউপধিৱিৱেকেহি ৱিৱিত্তস্স. তত্থ কাযৱিৱেকো নাম গণসঙ্গণিকং ৱিনোদেত্ৱা আৰম্ভৱত্থুৱসেন একীভাৱো. একীভাৱমত্তেনেৱ কম্মং ন নিপ্ফজ্জতীতি কসিণপৰিকম্মং কত্ৱা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেতি, অযং চিত্তৱিৱেকো নাম. সমাপত্তিমত্তেনেৱ কম্মং ন নিপ্ফজ্জতীতি ঝানং পাদকং কত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণাতি, অযং সব্বাকাৰতো উপধিৱিৱেকো নাম. তেনাহ ভগৱা – ‘‘কাযৱিৱেকো চ ৱিৱেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিৰতানং, চিত্তৱিৱেকো চ পৰিসুদ্ধচিত্তানং পৰমৱোদানপ্পত্তানং, উপধিৱিৱেকো চ নিৰুপধীনং পুগ্গলানং ৱিসঙ্খাৰগতান’’ন্তি (মহানি. ৭, ৪৯).

সঙ্গণিকাৰামস্সাতি গণসঙ্গণিকায চেৱ কিলেসসঙ্গণিকায চ ৰতস্স. আৰদ্ধৱীৰিযস্সাতি কাযিকচেতসিকৱীৰিযৱসেন আৰদ্ধৱীৰিযস্স. উপট্ঠিতস্সতিস্সাতি চতুসতিপট্ঠানৱসেন উপট্ঠিতস্সতিস্স. সমাহিতস্সাতি একগ্গচিত্তস্স. পঞ্ঞৱতোতি কম্মস্সকতপঞ্ঞায পঞ্ঞৱতো.

সাধু সাধূতি থেৰস্স ৱিতক্কং সম্পহংসেন্তো এৱমাহ. ইমং অট্ঠমন্তি সত্ত নিধী লদ্ধপুৰিসস্স অট্ঠমং দেন্তো ৱিয, সত্ত মণিৰতনানি, সত্ত হত্থিৰতনানি, সত্ত অস্সৰতনানি লদ্ধপুৰিসস্স অট্ঠমং দেন্তো ৱিয সত্ত মহাপুৰিসৱিতক্কে ৱিতক্কেত্ৱা ঠিতস্স অট্ঠমং আচিক্খন্তো এৱমাহ. নিপ্পপঞ্চাৰামস্সাতি তণ্হামানদিট্ঠিপপঞ্চৰহিতত্তা নিপ্পপঞ্চসঙ্খাতে নিব্বানপদে অভিৰতস্স. ইতৰং তস্সেৱ ৱেৱচনং. পপঞ্চাৰামস্সাতি যথাৱুত্তেসু পপঞ্চেসু অভিৰতস্স. ইতৰং তস্সেৱ ৱেৱচনং.

যতোতি যদা. ততোতি তদা. নানাৰত্তানন্তি নিলপীতলোহিতোদাতৱণ্ণেহি নানাৰজনেহি ৰত্তানং. পংসুকূলন্তি তেৱীসতিযা খেত্তেসু ঠিতপংসুকূলচীৱৰং. খাযিস্সতীতি যথা তস্স পুব্বণ্হসমযাদীসু যস্মিং সমযে যং ইচ্ছতি, তস্মিং সমযে তং পাৰুপন্তস্স সো দুস্সকৰণ্ডকো মনাপো হুত্ৱা খাযতি, এৱং তুয্হম্পি চীৱৰসন্তোসমহাঅৰিযৱংসেন তুট্ঠস্স ৱিহৰতো পংসুকূলচীৱৰং খাযিস্সতি উপট্ঠহিস্সতি. ৰতিযাতি ৰতিঅত্থায. অপৰিতস্সাযাতি তণ্হাদিট্ঠিপৰিতস্সনাহি অপৰিতস্সনত্থায. ফাসুৱিহাৰাযাতি সুখৱিহাৰত্থায. ওক্কমনায নিব্বানস্সাতি অমতং নিব্বানং ওতৰণত্থায.

পিণ্ডিযালোপভোজনন্তি গামনিগমৰাজধানীসু জঙ্ঘাবলং নিস্সায ঘৰপটিপাটিযা চৰন্তেন লদ্ধপিণ্ডিযালোপভোজনং. খাযিস্সতীতি তস্স গহপতিনো নানগ্গৰসভোজনং ৱিয উপট্ঠহিস্সতি. সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতোতি পিণ্ডপাতসন্তোসমহাঅৰিযৱংসেন সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো. ৰুক্খমূলসেনাসনং খাযিস্সতীতি তস্স গহপতিনো তেভূমকপাসাদে গন্ধকুসুমৱাসসুগন্ধং কূটাগাৰং ৱিয ৰুক্খমূলং উপট্ঠহিস্সতি. সন্তুট্ঠস্সাতি সেনাসনসন্তোসমহাঅৰিযৱংসেন সন্তুট্ঠস্স. তিণসন্থাৰকোতি তিণেহি ৱা পণ্ণেহি ৱা ভূমিযং ৱা ফলকপাসাণতলানি ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং সন্থতসন্থতো. পূতিমুত্তন্তি যংকিঞ্চি মুত্তং. তঙ্খণে গহিতম্পি পূতিমুত্তমেৱ ৱুচ্চতি দুগ্গন্ধত্তা. সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতোতি গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰসন্তোসেন সন্তুট্ঠস্স ৱিহৰতো.

ইতি ভগৱা চতূসু ঠানেসু অৰহত্তং পক্খিপন্তো কম্মট্ঠানং কথেত্ৱা ‘‘কতৰসেনাসনে নু খো ৱসন্তস্স কম্মট্ঠানং সপ্পাযং ভৱিস্সতী’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘তস্মিঞ্ঞেৱ ৱসন্তস্সা’’তি ঞত্ৱা তেন হি ত্ৱং, অনুৰুদ্ধাতিআদিমাহ. পৱিৱিত্তস্স ৱিহৰতোতি তীহি ৱিৱেকেহি ৱিৱিত্তস্স ৱিহৰন্তস্স. উয্যোজনিকপটিসংযুত্তন্তি উয্যোজনিকেহেৱ ৱচনেহি পটিসংযুত্তং, তেসং উপট্ঠানগমনকংযেৱাতি অত্থো. পপঞ্চনিৰোধেতি নিব্বানপদে. পক্খন্দতীতি আৰম্মণকৰণৱসেন পক্খন্দতি. পসীদতীতিআদীসুপি আৰম্মণৱসেনেৱ পসীদনসন্তিট্ঠনমুচ্চনা ৱেদিতব্বা. ইতি ভগৱা চেতিৰট্ঠে পাচীনৱংসদাযে আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স কথিতে অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কে পুন ভেসকড়াৱনমহাৱিহাৰে নিসীদিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৱিত্থাৰেন কথেসি.

মনোমযেনাতি মনেন নিব্বত্তিতকাযোপি মনোমযোতি ৱুচ্চতি মনেন গতকাযোপি, ইধ মনেন গতকাযং সন্ধাযেৱমাহ. যথা মে অহু সঙ্কপ্পোতি যথা ময্হং ৱিতক্কো অহোসি, ততো উত্তৰি অট্ঠমং মহাপুৰিসৱিতক্কং দস্সেন্তো ততো উত্তৰিং দেসযি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

গহপতিৱগ্গো ততিযো.

৪. দানৱগ্গো

১. পঠমদানসুত্তৱণ্ণনা

৩১. চতুত্থস্স পঠমে আসজ্জ দানং দেতীতি পত্ৱা দানং দেতি. আগতং দিস্ৱা তং মুহুত্তংযেৱ নিসীদাপেত্ৱা সক্কাৰং কত্ৱা দানং দেতি, দস্সামীতি ন কিলমেতি. ভযাতি ‘‘অযং অদাযকো অকাৰকো’’তি গৰহভযা, অপাযভযা ৱা. অদাসি মেতি ময্হং পুব্বে এস ইদং নাম অদাসীতি দেতি. দস্সতি মেতি অনাগতে ইদং নাম দস্সতীতি দেতি. সাহু দানন্তি দানং নাম সাধু সুন্দৰং বুদ্ধাদীহি পণ্ডিতেহি পসত্থন্তি দেতি. চিত্তালঙ্কাৰচিত্তপৰিক্খাৰত্থং দানং দেতীতি সমথৱিপস্সনাচিত্তস্স অলঙ্কাৰত্থঞ্চেৱ পৰিক্খাৰত্থঞ্চ দেতি. দানঞ্হি চিত্তং মুদুং কৰোতি. যেন লদ্ধো, সো ‘‘লদ্ধং মে’’তি মুদুচিত্তো হোতি. যেন দিন্নং, সোপি ‘‘দিন্নং মযা’’তি মুদুচিত্তো হোতি. ইতি উভিন্নং চিত্তং মুদুং কৰোতি. তেনেৱ ‘‘অদন্তদমন’’ন্তি ৱুচ্চতি. যথাহ –

‘‘অদন্তদমনং দানং, অদানং দন্তদূসকং;

দানেন পিযৱাচায, উন্নমন্তি নমন্তি চা’’তি.

ইমেসু পন অট্ঠসু দানেসু চিত্তালঙ্কাৰদানমেৱ উত্তমন্তি.

২. দুতিযদানসুত্তৱণ্ণনা

৩২. দুতিযে সদ্ধাতি যায সদ্ধায দানং দেতি, সা সদ্ধা. হিৰিযন্তি যায হিৰিযা দানং দেতি, সাৱ অধিপ্পেতা. কুসলঞ্চ দানন্তি অনৱজ্জঞ্চ দানং. দিৱিযন্তি দিৱঙ্গমং.

৩. দানৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা

৩৩. ততিযে দানৱত্থূনীতি দানকাৰণানি. ছন্দা দানং দেতীতি পেমেন দানং দেতি. দোসাতি দোসেন কুদ্ধো হুত্ৱা যং অত্থি, তং ৱেগেন গণ্হিত্ৱা দেতি. মোহাতি মোহেন মূড়্হো দেতি. ভযাতি গৰহভযেন ৱা অপাযভযেন ৱা, তস্স তস্সেৱ ৱা পন ভযেন দেতি. কুলৱংসন্তি কুলপৱেণিং.

৪. খেত্তসুত্তৱণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে ন মহপ্ফলং হোতীতি ধঞ্ঞফলেন মহপ্ফলং ন হোতি. ন মহস্সাদন্তি যম্পিস্স ফলং হোতি, তস্স অস্সাদো ন মহা হোতি মন্দস্সাদং ন মধুৰং. ন ফাতিসেয্যন্তি সেয্যাপিস্স ন হোতি ৱুড্ঢি, তস্স মহন্তং ৱীহিথম্ভসন্নিৱেসং ন হোতীতি অত্থো. উন্নামনিন্নামীতি থলনিন্নৱসেন ৱিসমতলং. তত্থ থলে উদকং ন সণ্ঠাতি, নিন্নে অতিবহু তিট্ঠতি. পাসাণসক্খৰিকন্তি পত্থৰিত্ৱা ঠিতপিট্ঠিপাসাণেহি চ খুদ্দকপাসাণেহি চ সক্খৰাহি চ সমন্নাগতং. ঊসৰন্তি উব্ভিন্নলোণং. ন চ গম্ভীৰসিতন্তি থদ্ধভূমিতায গম্ভীৰানুগতং, নঙ্গলমগ্গং কত্ৱা কসিতুং ন সক্কা হোতি, উত্তাননঙ্গলমগ্গমেৱ হোতি. ন আযসম্পন্নন্তি ন উদকাগমনসম্পন্নং. ন অপাযসম্পন্নন্তি পচ্ছাভাগে উদকনিগ্গমনমগ্গসম্পন্নং ন হোতি. ন মাতিকাসম্পন্নন্তি ন খুদ্দকমহন্তীহি উদকমাতিকাহি সম্পন্নং হোতি. ন মৰিযাদসম্পন্নন্তি ন কেদাৰমৰিযাদাহি সম্পন্নং. ন মহপ্ফলন্তিআদীনি সব্বানি ৱিপাকফলৱসেনেৱ ৱেদিতব্বানি.

সম্পন্নেতি পৰিপুণ্ণে সম্পত্তিযুত্তে. পৱুত্তা বীজসম্পদাতি সম্পন্নং বীজং ৰোপিতং. দেৱে সম্পাদযন্তম্হীতি দেৱে সম্মা ৱস্সন্তে. অনীতিসম্পদা হোতীতি কীটকিমিআদিপাণকঈতিযা অভাৱো একা সম্পদা হোতি. ৱিৰূড়্হীতি ৱড্ঢি দুতিযা সম্পদা হোতি. ৱেপুল্লন্তি ৱিপুলভাৱো ততিযা সম্পদা হোতি. ফলন্তি পৰিপুণ্ণফলং চতুত্থী সম্পদা হোতি. সম্পন্নসীলেসূতি পৰিপুণ্ণসীলেসু. ভোজনসম্পদাতি সম্পন্নং ৱিৱিধভোজনং. সম্পদানন্তি তিৱিধং কুসলসম্পদং. উপনেতীতি সা ভোজনসম্পদা উপনযতি. কস্মা? সম্পন্নঞ্হিস্স তং কতং, যস্মাস্স তং কতকম্মং সম্পন্নং পৰিপুণ্ণন্তি অত্থো. সম্পন্নত্থূধাতি সম্পন্নো অত্থু ইধ. ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নোতি তীহি ৱিজ্জাহি চ পঞ্চদসহি চৰণধম্মেহি চ সমন্নাগতো. লদ্ধাতি এৱৰূপো পুগ্গলো চিত্তস্স সম্পদং অৱেকল্লপৰিপুণ্ণভাৱং লভিত্ৱা. কৰোতি কম্মসম্পদন্তি পৰিপুণ্ণকম্মং কৰোতি. লভতি চত্থসম্পদন্তি অত্থঞ্চ পৰিপুণ্ণং লভতি. দিট্ঠিসম্পদন্তি ৱিপস্সনাদিট্ঠিং. মগ্গসম্পদন্তি সোতাপত্তিমগ্গং. যাতি সম্পন্নমানসোতি পৰিপুণ্ণচিত্তো হুত্ৱা অৰহত্তং যাতি. সা হোতি সব্বসম্পদাতি সা সব্বদুক্খেহি ৱিমুত্তি সব্বসম্পদা নাম হোতীতি.

৫. দানূপপত্তিসুত্তৱণ্ণনা

৩৫. পঞ্চমে দানূপপত্তিযোতি দানপচ্চযা উপপত্তিযো. দহতীতি ঠপেতি. অধিট্ঠাতীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. ভাৱেতীতি ৱড্ঢেতি. হীনে ৱিমুত্তন্তি হীনেসু পঞ্চসু কামগুণেসু ৱিমুত্তং. উত্তৰি অভাৱিতন্তি ততো উত্তৰিমগ্গফলত্থায অভাৱিতং. তত্ৰূপপত্তিযা সংৱত্ততীতি যং ঠানং পত্থেত্ৱা কুসলং কতং, তত্থ নিব্বত্তনত্থায সংৱত্ততি. ৱীতৰাগস্সাতি মগ্গেন ৱা সমুচ্ছিন্নৰাগস্স সমাপত্তিযা ৱা ৱিক্খম্ভিতৰাগস্স. দানমত্তেনেৱ হি ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তিতুং ন সক্কা, দানং পন সমাধিৱিপস্সনাচিত্তস্স অলঙ্কাৰপৰিৱাৰং হোতি. ততো দানেন মুদুচিত্তো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্ততি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱীতৰাগস্স নো সৰাগস্সা’’তি.

৬. পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা

৩৬. ছট্ঠে পুঞ্ঞকিৰিযানি চ তানি তেসং তেসং আনিসংসানং ৱত্থূনি চাতি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনি. দানাদীনঞ্হি লক্খণে চিত্তং ঠপেত্ৱা ‘‘এৱৰূপং নাম অম্হেহি দানং দাতব্বং, সীলং ৰক্খিতব্বং, ভাৱনা ভাৱেতব্বা’’তি সত্তা পুঞ্ঞানি কৰোন্তি. দানমেৱ দানমযং, দানচেতনাসু ৱা পুৰিমচেতনাতো নিপ্ফন্না সন্নিট্ঠাপকচেতনা দানমযং সীলাদীহি সীলমযাদীনি ৱিয. সেসদ্ৱযেসুপি এসেৱ নযো. পৰিত্তং কতং হোতীতি থোকং মন্দং কতং হোতি. নাভিসম্ভোতীতি ন নিপ্ফজ্জতি. অকতং হোতীতি ভাৱনাযযোগোযেৱ অনাৰদ্ধো হোতীতি অত্থো. মনুস্সদোভগ্যন্তি মনুস্সেসু সম্পত্তিৰহিতং পঞ্চৱিধং নীচকুলং. উপপজ্জতীতি পটিসন্ধিৱসেন উপগচ্ছতি, তত্থ নিব্বত্ততীতি অত্থো. মত্তসো কতন্তি পমাণেন কতং, থোকং ন বহু. মনুস্সসোভগ্যন্তি মনুস্সেসু সুভগভাৱং তিৱিধকুলসম্পত্তিং. অধিমত্তন্তি অধিকপ্পমাণং বলৱং ৱা. অধিগণ্হন্তীতি অভিভৱিত্ৱা গণ্হন্তি, ৱিসিট্ঠতৰা জেট্ঠকা হোন্তীতি অত্থো.

৭. সপ্পুৰিসদানসুত্তৱণ্ণনা