.নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.
অঙ্গুত্তৰনিকাযে
নৱকনিপাত-অট্ঠকথা
১. পঠমপণ্ণাসকং
১. সম্বোধিৱগ্গো
১. সম্বোধিসুত্তৱণ্ণনা
১. নৱকনিপাতস্স পঠমে সম্বোধিপক্খিকানন্তি চতুমগ্গসঙ্খাতস্স সম্বোধিস্স পক্খে ভৱানং, উপকাৰকানন্তি অত্থো. পাড়িযং আগতে নৱ ধম্মে সন্ধাযেৱং পুচ্ছতি. কা উপনিসাতি কো উপনিস্সযপচ্চযো. অভিসল্লেখন্তীতি অভিসল্লেখিকা. সমথৱিপস্সনাচিত্তস্স ৱিৱৰণে সপ্পাযা উপকাৰকাতি চেতোৱিৱৰণসপ্পাযা. অপ্পিচ্ছতং আৰব্ভ পৱত্তা কথা অপ্পিচ্ছকথা. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানাযাতি অযমত্থো সালিলাযকোপমায ৱিভাৱেতব্বো – একো হি পুৰিসো অসিতং গহেত্ৱা কোটিতো পট্ঠায সালিক্খেত্তে সালিযো লাযতি. অথস্স ৱতিং ভিন্দিত্ৱা গাৱো পৱিসিংসু. সো অসিতং ঠপেত্ৱা যট্ঠিং আদায তেনেৱ মগ্গেন গাৱো নীহৰিত্ৱা ৱতিং পাকতিকং কত্ৱা পুনপি অসিতং আদায সালিযো লাযি. এত্থ সালিক্খেত্তং ৱিয বুদ্ধসাসনং দট্ঠব্বং, সালিলাযকো ৱিয যোগাৱচৰো, অসিতং ৱিয পঞ্ঞা, লাযনকালো ৱিয ৱিপস্সনায কম্মকৰণকালো, যট্ঠি ৱিয অসুভকম্মট্ঠানং, ৱতি ৱিয সংৱৰো, ৱতিং ভিন্দিত্ৱা গাৱীনং পৱিসনং ৱিয সহসা অপ্পটিসঙ্খায পমাদং আৰব্ভ ৰাগস্স উপ্পজ্জনং, অসিতং ঠপেত্ৱা যট্ঠিং আদায পৱিট্ঠমগ্গেনেৱ গাৱো নীহৰিত্ৱা ৱতিং পটিপাকতিকং কত্ৱা পুন কোটিতো পট্ঠায সালিলাযনং ৱিয অসুভকম্মট্ঠানেন ৰাগং ৱিক্খম্ভেত্ৱা পুন ৱিপস্সনায কম্মং আৰভনকালো. ইমমত্থং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অসুভা ভাৱেতব্বা ৰাগস্স পহানাযা’’তি.
তত্থ ৰাগস্সাতি পঞ্চকামগুণিকৰাগস্স. মেত্তাতি মেত্তাকম্মট্ঠানং. ব্যাপাদস্স পহানাযাতি ৱুত্তনযেনেৱ উপ্পন্নস্স কোপস্স পজহনত্থায. আনাপানস্সতীতি সোড়সৱত্থুকা আনাপানস্সতি. ৱিতক্কুপচ্ছেদাযাতি ৱুত্তনযেনেৱ উপ্পন্নানং ৱিতক্কানং উপচ্ছেদনত্থায. অস্মিমানসমুগ্ঘাতাযাতি অস্মীতি উপ্পজ্জনকস্স মানস্স সমুগ্ঘাতত্থায. অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতীতি অনিচ্চলক্খণে দিট্ঠে অনত্তলক্খণং দিট্ঠমেৱ হোতি. এতেসু হি তীসু লক্খণেসু একস্মিং দিট্ঠে ইতৰদ্ৱযং দিট্ঠমেৱ হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞিনো, ভিক্খৱে, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতী’’তি. দিট্ঠেৱ ধম্মে নিব্বানন্তি দিট্ঠেযেৱ ধম্মে অপচ্চযপৰিনিব্বানঞ্চ পাপুণাতীতি ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.
২. নিস্সযসুত্তৱণ্ণনা
২. দুতিযে নিস্সযসম্পন্নোতি পতিট্ঠাসম্পন্নো. সদ্ধন্তি ওকপ্পনসদ্ধং. ৱীৰিযন্তি কাযিকচেতসিকৱীৰিযং. যংসাতি যং অস্স. অৰিযায পঞ্ঞাযাতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায. সঙ্খাযাতি জানিত্ৱা. একং পটিসেৱতীতি সেৱিতব্বযুত্তকং সেৱতি. অধিৱাসেতীতি অধিৱাসেতব্বযুত্তকং অধিৱাসেতি. পৰিৱজ্জেতীতি পৰিৱজ্জেতব্বযুত্তকং পৰিৱজ্জেতি. ৱিনোদেতীতি নীহৰিতব্বযুত্তকং নীহৰতি. এৱং খো ভিক্খূতি এৱং খো ভিক্খু উগ্গহপৰিপুচ্ছাৱসেন চেৱ ধম্মৱৱত্থানৱসেন চ পটিসেৱিতব্বাদীনি সুপ্পটিৱিদ্ধানি সুপচ্চক্খানি কত্ৱা পটিসেৱন্তো অধিৱাসেন্তো পৰিৱজ্জেন্তো ৱিনোদেন্তো চ ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো নাম হোতীতি.
৩. মেঘিযসুত্তৱণ্ণনা
৩. ততিযে চালিকাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. তং কিৰ চলমগ্গং নিস্সায কতত্তা ওলোকেন্তানং চলমানং ৱিয উপট্ঠাতি, তস্মা চালিকাতি সঙ্খং গতং. চালিযপব্বতেতি সোপি পব্বতো সব্বসেতত্তা কাড়পক্খুপোসথে ওলোকেন্তানং চলমানো ৱিয উপট্ঠাতি, তস্মা চালিযপব্বতোতি ৱুত্তো. তত্থ মহন্তং ৱিহাৰং কাৰযিংসু. ইতি ভগৱা তং নগৰং নিস্সায চালিকাপব্বতমহাৱিহাৰে ৱিহৰতি. জন্তুগামন্তি এৱংনামকং অপৰম্পি তস্সেৱ ৱিহাৰস্স গোচৰগামং. জত্তুগামন্তিপি পঠন্তি. পধানত্থিকস্সাতি পধানকম্মিকস্স. পধানাযাতি সমণধম্মকৰণত্থায. আগমেহি তাৱাতি সত্থা থেৰস্স ৱচনং সুত্ৱা উপধাৰেন্তো ‘‘ন তাৱস্স ঞাণং পৰিপক্ক’’ন্তি ঞত্ৱা পটিবাহন্তো এৱমাহ. এককম্হি তাৱাতি ইদং পনস্স ‘‘এৱমযং গন্ত্ৱাপি কম্মে অনিপ্ফজ্জমানে নিৰাসঙ্কো হুত্ৱা পেমৱসেন পুন আগচ্ছিস্সতী’’তি চিত্তমদ্দৱজননত্থং আহ. নত্থি কিঞ্চি উত্তৰি কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতুন্নং কিচ্চানং কতত্তা অঞ্ঞং উত্তৰি কৰণীযং নাম নত্থি. কতস্স ৱা পটিচযোতি অধিগতস্স ৱা পুন পটিচযোপি নত্থি. ন হি ভাৱিতমগ্গো পুন ভাৱীযতি, ন পহীনকিলেসানং পুন পহানং অত্থি. পধানন্তি খো, মেঘিয, ৱদমানং কিন্তি ৱদেয্যামাতি ‘‘সমণধম্মং কৰোমী’’তি তং ৱদমানং মযং অঞ্ঞং কিং নাম ৱদেয্যাম.
দিৱাৱিহাৰং নিসীদীতি দিৱাৱিহাৰত্থায নিসীদি. নিসীদন্তো চ যস্মিং মঙ্গলসিলাপট্টে পুব্বে অনুপটিপাটিযা পঞ্চ জাতিসতানি ৰাজা হুত্ৱা উয্যানকীড়িকং কীড়ন্তো তিৱিধনাটকপৰিৱাৰো নিসীদি, তস্মিংযেৱ নিসীদি. অথস্স নিসিন্নকালতো পট্ঠায সমণভাৱো জহিতো ৱিয অহোসি, ৰাজৱেসং গহেত্ৱা নাটকৱৰপৰিৱুতো সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা মহাৰহে পল্লঙ্কে নিসিন্নো ৱিয জাতো. অথস্স তং সম্পত্তিং অস্সাদযতো কামৱিতক্কো উদপাদি. সো তস্মিংযেৱ খণে মহাযোধেহি গহিতে দ্ৱে চোৰে আনেত্ৱা পুৰতো ঠপিতে ৱিয অদ্দস. তেসু একস্স ৱধং আণাপনৱসেনস্স ব্যাপাদৱিতক্কো উপ্পজ্জি, একস্স বন্ধনং আণাপনৱসেন ৱিহিংসাৱিতক্কো. এৱং সো লতাজালেন ৰুক্খো ৱিয মধুমক্খিকাহি মধুঘাতকো ৱিয অকুসলৱিতক্কেহি পৰিক্খিত্তো অহোসি. তং সন্ধায – অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্সাতিআদি ৱুত্তং. অন্ৱাসত্তাতি অনুবদ্ধা সম্পৰিৱাৰিতা. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি এৱং পাপৱিতক্কেহি সম্পৰিকিণ্ণো কম্মট্ঠানং সপ্পাযং কাতুং অসক্কোন্তো ‘‘ইদং ৱত দিস্ৱা দীঘদস্সী ভগৱা পটিসেধেসী’’তি সল্লক্খেত্ৱা ‘‘ইদং কাৰণং দসবলস্স আৰোচেস্সামী’’তি নিসিন্নাসনতো ৱুট্ঠায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি.
৪. নন্দকসুত্তৱণ্ণনা
৪. চতুত্থে উপট্ঠানসালাযন্তি ভোজনসালাযং. যেনুপট্ঠানসালাতি সত্থা নন্দকত্থেৰেন মধুৰস্সৰেন আৰদ্ধায ধম্মদেসনায সদ্দং সুত্ৱা, ‘‘আনন্দ, কো এসো উপট্ঠানসালায মধুৰস্সৰেন ধম্মং দেসেতী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ধম্মকথিকনন্দকত্থেৰস্স অজ্জ, ভন্তে, ৱাৰো’’তি সুত্ৱা ‘‘অতিমধুৰং কত্ৱা, আনন্দ, এসো ভিক্খু ধম্মং কথেতি, মযম্পি গন্ত্ৱা সুণিস্সামা’’তি ৱত্ৱা যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি. বহিদ্ৱাৰকোট্ঠকে অট্ঠাসীতি ছব্বণ্ণৰস্মিযো চীৱৰগব্ভে পটিচ্ছাদেত্ৱা অঞ্ঞাতকৱেসেন অট্ঠাসি. কথাপৰিযোসানং আগমযমানোতি ‘‘ইদমৱোচা’’তি ইদং কথাৱসানং উদিক্খমানো ধম্মকথং সুণন্তো অট্ঠাসিযেৱ. অথাযস্মা আনন্দো নিক্খন্তে পঠমে যামে সত্থু সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘পঠমযামো অতিক্কন্তো, ভন্তে, থোকং ৱিস্সমথা’’তি. সত্থা তত্থেৱ অট্ঠাসি. অথাযস্মা আনন্দো মজ্ঝিমযামেপি নিক্খন্তে, ‘‘ভন্তে, তুম্হে পকতিযা খত্তিযসুখুমালা, পুন বুদ্ধসুখুমালাতি পৰমসুখুমালা, মজ্ঝিমযামোপি অতিক্কন্তো, মুহুত্তং ৱিস্সমথা’’তি আহ. সত্থা তত্থেৱ অট্ঠাসি. তত্থ ঠিতকস্সেৱস্স অৰুণগ্গং পঞ্ঞাযিত্থ. অৰুণুগ্গমনঞ্চ থেৰস্স ‘‘ইদমৱোচা’’তি পাপেত্ৱা কথাপৰিযোসানঞ্চ দসবলস্স ছব্বণ্ণসৰীৰস্মিৱিস্সজ্জনঞ্চ একপ্পহাৰেনেৱ অহোসি. অগ্গড়ং আকোটেসীতি অগ্গনখেন দ্ৱাৰকৱাটং আকোটেসি.
সাৰজ্জমানৰূপোতি হৰাযমানো ওত্তপ্পমানো. দোমনস্সসাৰজ্জং পনস্স নত্থি. এত্তকম্পি নো নপ্পটিভাসেয্যাতি পটিসম্ভিদাপ্পত্তস্স অপ্পটিভানং নাম নত্থি. এত্তকম্পি ন কথেয্যন্তি দস্সেতি. সাধু সাধূতি থেৰস্স ধম্মদেসনং সম্পহংসন্তো আহ. অযঞ্হেত্থ অত্থো ‘‘সুগহিতা চ তে ধম্মদেসনা সুকথিতা চা’’তি. কুলপুত্তানন্তি আচাৰকুলপুত্তানঞ্চেৱ জাতিকুলপুত্তানঞ্চ. অৰিযো চ তুণ্হিভাৱোতি দুতিযজ্ঝানসমাপত্তিং সন্ধাযেৱমাহ. অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযাতি সঙ্খাৰপৰিগ্গহৱিপস্সনাঞাণস্স. চতুপ্পাদকোতি অস্সগোণগদ্ৰভাদিকো. ইদং ৱত্ৱাতি ইমং চতূহঙ্গেহি সমন্নাগতং ধম্মং কথযিত্ৱা. ৱিহাৰং পাৱিসীতি গন্ধকুটিং পৱিট্ঠো.
কালেন ধম্মস্সৱনেতি কালে কালে ধম্মস্সৱনস্মিং. ধম্মসাকচ্ছাযাতি পঞ্হকথায. গম্ভীৰং অত্থপদন্তি গম্ভীৰং গুড়্হং ৰহস্সং অত্থং. পঞ্ঞাযাতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায. সম্মসনপটিৱেধপঞ্ঞাপি উগ্গহপৰিপুচ্ছাপঞ্ঞাপি ৱট্টতিযেৱ. পত্তো ৱা পজ্জতি ৱাতি অৰহত্তং পত্তো ৱা পাপুণিস্সতি ৱাতি এৱং গুণসম্ভাৱনায সম্ভাৱেতি. অপ্পত্তমানসাতি অপ্পত্তঅৰহত্তা, অৰহত্তং ৱা অপ্পত্তং মানসং এতেসন্তিপি অপ্পত্তমানসা. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰন্তি এত্থ দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰো লোকিযোপি ৱট্টতি লোকুত্তৰোপি.
৫. বলসুত্তৱণ্ণনা
৫. পঞ্চমে অৱিজ্জাকোসজ্জসাৱজ্জঅস্সদ্ধিযেসু অকম্পনতো পঞ্ঞাবলাদীনি দট্ঠব্বানি. অকুসলসঙ্খাতাতি অকুসলাতি ঞাতা. এস নযো সব্বত্থ. নালমৰিযাতি অৰিযভাৱং কাতুং অসমত্থা, অৰিযানং ৱা অননুচ্ছৱিকা. ৱোদিট্ঠাতি সুট্ঠু দিট্ঠা. ৱোচৰিতাতি মনোদ্ৱাৰে সমুদাচাৰপ্পত্তা. অত্থিকস্সাতি ধম্মদেসনায অত্থিকস্স. আজীৱিকাভযন্তি জীৱিতৱুত্তিভযং. অসিলোকভযন্তি গৰহাভযং. পৰিসাসাৰজ্জভযন্তি পৰিসং পত্ৱা সাৰজ্জং ওক্কমনভযং. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.
৬. সেৱনাসুত্তৱণ্ণনা
৬. ছট্ঠে জীৱিতপৰিক্খাৰাতি জীৱিতসম্ভাৰা. সমুদানেতব্বাতি সমাহৰিতব্বা. কসিৰেন সমুদাগচ্ছন্তীতি দুক্খেন উপ্পজ্জন্তি. ৰত্তিভাগং ৱা দিৱসভাগং ৱাতি এত্থ ৰত্তিভাগে ঞত্ৱা ৰত্তিভাগেযেৱ পক্কমিতব্বং, ৰত্তিং চণ্ডৱাড়াদিপৰিপন্থে সতি অৰুণুগ্গমনং আগমেতব্বং. দিৱসভাগে ঞত্ৱা দিৱা পক্কমিতব্বং, দিৱা পৰিপন্থে সতি সূৰিযত্থঙ্গমনং আগমেতব্বং. সঙ্খাপীতি সামঞ্ঞত্থস্স ভাৱনাপাৰিপূৰিআগমনং জানিত্ৱা. সো পুগ্গলোতি পদস্স পন ‘‘নানুবন্ধিতব্বো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অনাপুচ্ছাতি ইধ পন তং পুগ্গলং অনাপুচ্ছা পক্কমিতব্বন্তি অত্থো. অপি পনুজ্জমানেনাতি অপি নিক্কড্ঢিযমানেন. এৱৰূপো হি পুগ্গলো সচেপি দাৰুকলাপসতং ৱা উদকঘটসতং ৱা ৱালিকাঘটসতং ৱা দণ্ডং আৰোপেতি, মা ইধ ৱসীতি নিক্কড্ঢাপেতি ৱা, তং খমাপেত্ৱাপি যাৱজীৱং সো অনুবন্ধিতব্বোৱ, ন ৱিজহিতব্বো.
৭. সুতৱাসুত্তৱণ্ণনা
৭. সত্তমে পঞ্চ ঠানানি অজ্ঝাচৰিতুন্তি পঞ্চ কাৰণানি অতিক্কমিতুং. পাণন্তি অন্তমসো কুন্থকিপিল্লিকং. অদিন্নন্তি অন্তমসো তিণসলাকম্পি পৰসন্তকং. থেয্যসঙ্খাতন্তি থেয্যচিত্তেন. সন্নিধিকাৰকং কামে পৰিভুঞ্জিতুন্তি সন্নিধিং কত্ৱা ঠপেত্ৱা ৱত্থুকামকিলেসকামে পৰিভুঞ্জিতুং অভব্বো. অকপ্পিযং কামগুণং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. বুদ্ধং পচ্চক্খাতুন্তি ‘‘ন বুদ্ধো অয’’ন্তি এৱং পটিক্খিপিতুং. ধম্মাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱং তাৱ অট্ঠকথায আগতং. পাড়িযং পন ইমস্মিং সুত্তে অগতিগমনানি কথিতানি.
৮-১০. সজ্ঝসুত্তাদিৱণ্ণনা
৮-১০. অট্ঠমে বুদ্ধাদীনং পচ্চক্খানং কথিতং. নৱমে পুথুজ্জনেন সদ্ধিং গহিতত্তা ‘‘আহুনেয্যা’’তি ৱুত্তং. দসমে গোত্ৰভূতি সোতাপত্তিমগ্গস্স অনন্তৰপচ্চযেন সিখাপত্তবলৱৱিপস্সনাচিত্তেন সমন্নাগতো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
সম্বোধৱগ্গো পঠমো.
২. সীহনাদৱগ্গো
১. সীহনাদসুত্তৱণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘সচে সত্থা চাৰিকং পক্কমিতুকামো অস্স, ইমস্মিং কালে পক্কমেয্য. হন্দাহং চাৰিকং গমনত্থায সত্থাৰং আপুচ্ছামী’’তি চিন্তেত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো উপসঙ্কমি. আযস্মা মং, ভন্তেতি সো কিৰ ভিক্খু থেৰং মহতা ভিক্খুপৰিৱাৰেন গচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘ইমে ভিক্খূ তথাগতং পহায সাৰিপুত্তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিক্খন্তা, গমনৱিচ্ছেদমস্স কৰিস্সামী’’তি অট্ঠানে কোপং বন্ধিত্ৱা এৱমাহ. তত্থ আসজ্জাতি ঘট্টেত্ৱা. অপ্পটিনিস্সজ্জাতি অক্খমাপেত্ৱা অচ্চযং অদেসেত্ৱা. কিস্মিং পন সো কাৰণে আঘাতং বন্ধীতি? থেৰস্স কিৰ দসবলং ৱন্দিত্ৱা উট্ঠায গচ্ছতো চীৱৰকণ্ণো তস্স সৰীৰং ফুসি, ৱাতো পহৰীতিপি ৱদন্তি. এত্তকেন আঘাতং বন্ধিত্ৱা থেৰং মহতা পৰিৱাৰেন গচ্ছন্তং দিস্ৱা উসূযমানো ‘‘গমনৱিচ্ছেদমস্স কৰিস্সামী’’তি এৱমাহ. এহি ত্ৱং ভিক্খূতি সত্থা তস্স ভিক্খুনো ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ন তং ভিক্খু সাৰিপুত্তো পহৰীতি ৱুত্তে, ‘ভন্তে, তুম্হে অত্তনো অগ্গসাৱকস্সেৱ পক্খং ৱহথ, ন ময্হ’ন্তি মযি মনোপদোসং কত্ৱা অপাযে নিব্বত্তেয্যা’’তি ঞত্ৱা ‘‘সাৰিপুত্তং পক্কোসাপেত্ৱা ইমমত্থং পুচ্ছিস্সামী’’তি একং ভিক্খুং আমন্তেত্ৱা এৱমাহ. অৱাপুৰণং আদাযাতি কুঞ্চিকং গহেত্ৱা. সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদং পমুখনাদং অপ্পটিৱত্তিযনাদং. এৱং দ্ৱীহি মহাথেৰেহি আৰোচিতো ভিক্খুসঙ্ঘো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি পহায সত্থু সন্তিকং অগমাসি. খীযনধম্মন্তি কথাধম্মং.
গূথগতন্তি গূথমেৱ. সেসেসুপি এসেৱ নযো. পথৱীসমেনাতি অকুজ্ঝনট্ঠেন পথৱিযা সমানেন. ন হি পথৱী ‘‘মযি সুচিং নিক্খিপন্তী’’তি সোমনস্সং কৰোতি, ন ‘‘অসুচিং নিক্খিপন্তী’’তি দোমনস্সং. ময্হম্পি এৱৰূপং চিত্তন্তি দস্সেতি. ৱিপুলেনাতি অপৰিত্তেন. মহগ্গতেনাতি মহন্তভাৱং গতেন. অপ্পমাণেনাতি ৱড্ঢিতপ্পমাণেন. অৱেৰেনাতি অকুসলৱেৰপুগ্গলৱেৰৰহিতেন. অব্যাপজ্ঝেনাতি নিদ্দুক্খেন ৱিগতদোমনস্সেন. সো ইধাতি সো অনুপট্ঠিতকাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানো ভিক্খু এৱং কৰেয্য, মাদিসো কথং এৱৰূপং কৰিস্সতি, ভন্তেতি পঠমং সীহনাদং নদি. এৱং সব্বত্থ যোজনা ৱেদিতব্বা.
ৰজোহৰণন্তি ৰজসম্মজ্জনচোড়কং, পাদপুঞ্ছন্তি, তস্সেৱ নামং. কড়োপিহত্থোতি পচ্ছিহত্থো উক্খলিহত্থো ৱা. নন্তকৱাসীতি অন্তচ্ছিন্নপিলোতিকৱসনো. সূৰতোতি সুচিসীলো সোৰচ্চেন সমন্নাগতো. সুদন্তোতি সুট্ঠু দমথং উপগতো. সুৱিনীতোতি সুট্ঠু সিক্খিতো. ন কঞ্চি হিংসতীতি ৱিসাণাদীসু গণ্হন্তম্পি পিট্ঠিং পৰিমজ্জন্তম্পি ন কঞ্চি ৱিহেঠেতি. উসভছিন্নৱিসাণসমেনাতি উসভস্স ছিন্নৱিসাণস্স চিত্তসদিসেন.
অট্টীযেয্যাতি অট্টো পীড়িতো ভৱেয্য. হৰাযেয্যাতি লজ্জেয্য. জিগুচ্ছেয্যাতি জিগুচ্ছং আপজ্জেয্য.
মেদকথালিকন্তি মেদকথালিকা ৱুচ্চতি সূনকাৰকেহি যূসনিক্খমনত্থায তত্থ তত্থ কতছিদ্দা থালিকা. পৰিহৰেয্যাতি মংসস্স পূৰেত্ৱা উক্খিপিত্ৱা গচ্ছেয্য. ছিদ্দাৱছিদ্দন্তি পৰিত্তমহন্তেহি ছিদ্দেহি সমন্নাগতং. উগ্ঘৰন্তন্তি উপৰিমুখেহি ছিদ্দেহি নিক্খমমানযূসং. পগ্ঘৰন্তন্তি অধোমুখেহি নিক্খমমানযূসং. এৱমস্স সকলসৰীৰং যূসমক্খিতং ভৱেয্য. ছিদ্দাৱছিদ্দন্তি নৱহি ৱণমুখেহি পৰিত্তমহন্ত ছিদ্দং. এৱমেত্থ অট্ঠমনৱমেহি দ্ৱীহি অঙ্গেহি থেৰো অত্তনো সৰীৰে নিচ্ছন্দৰাগতং কথেসি.
অথ খো সো ভিক্খূতি এৱং থেৰেন নৱহি কাৰণেহি সীহনাদে নদিতে অথ সো ভিক্খু. অচ্চযোতি অপৰাধো. মং অচ্চগমাতি মং অতিক্কম্ম অভিভৱিত্ৱা পৱত্তো. পতিগ্গণ্হতূতি খমতু. আযতিং সংৱৰাযাতি অনাগতে সংৱৰণত্থায, পুন এৱৰূপস্স অপৰাধস্স অকৰণত্থায. তগ্ঘাতি একংসেন. যথাধম্মং পটিকৰোসীতি যথা ধম্মো ঠিতো, তথেৱ কৰোসি, খমাপেসীতি ৱুত্তং হোতি. তং তে মযং পটিগ্গণ্হামাতি তং তৱ অপৰাধং মযং খমাম. ৱুদ্ধিহেসা ভিক্খু অৰিযস্স ৱিনযেতি এসা ভিক্খু অৰিযস্স ৱিনযে বুদ্ধস্স ভগৱতো সাসনে ৱুড্ঢি নাম. কতমা? অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰিত্ৱা আযতিং সংৱৰাপজ্জনা. দেসনং পন পুগ্গলাধিট্ঠানং কৰোন্তো যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, আযতিং সংৱৰং আপজ্জতীতি আহ. ফলতীতি সচে হি থেৰো ন খমেয্য, তস্স ভিক্খুনো তত্থেৱ সত্তধা মুদ্ধা ফলেয্য. তস্মা ভগৱা এৱমাহ. সচে মং সোতি সচে মং অযং ভিক্খু খমাহীতি এৱং ৱদতি. খমতু চ মে সোতি অযম্পি চাযস্মা ময্হং খমতূতি এৱং থেৰো তস্স অচ্চযং পটিগ্গণ্হিত্ৱা সযম্পি তং সত্থু সম্মুখে খমাপেসীতি.
২. সউপাদিসেসসুত্তৱণ্ণনা
১২. দুতিযে সউপাদিসেসন্তি সউপাদানসেসং. অনুপাদিসেসন্তি উপাদানসেসৰহিতং নিগ্গহণং. মত্তসো কাৰীতি পমাণকাৰী ন পৰিপূৰকাৰী. ন তাৱাযং, সাৰিপুত্ত, ধম্মপৰিযাযো পটিভাসীতি অপ্পটিভানং নাম ভগৱতো নত্থি, ন তাৱাহং ইমং ধম্মপৰিযাযং কথেসিন্তি অযং পনেত্থ অত্থো. মাযিমং ধম্মপৰিযাযং সুত্ৱা পমাদং আহৰিংসূতি ‘‘মযং কিৰ চতূহি অপাযেহি মুত্তা’’তি উপৰি অৰহত্তত্থায ৱীৰিযং অকৰোন্তা মা পমাদং আপজ্জিংসু. পঞ্হাধিপ্পাযেন ভাসিতোতি তযা পুচ্ছিতপঞ্হস্স সভাৱেন কথিতোতি দস্সেতি. ইমেসং পন নৱন্নং পুগ্গলানং ভৱেসু ছন্দৰাগৱিনোদনত্থং এতমেৱ অত্থুপ্পত্তিং কত্ৱা – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অপ্পমত্তকোপি গূথো দুগ্গন্ধো হোতি, এৱমেৱ খো খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, অপ্পমত্তকম্পি ভৱং ন ৱণ্ণেমি অন্তমসো অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তম্পী’’তি ইমং সুত্তং (অ. নি. ১.৩২১) অভাসি. ন কেৱলঞ্চ এতেসংযেৱ নৱন্নং পুগ্গলানং গতি নিবদ্ধা, যেসং পন কুলানং তীণি সৰণানি পঞ্চ সীলানি একং সলাকভত্তং একং পক্খিযভত্তং একং ৱস্সাৱাসিকং একা পোক্খৰণী একো আৱাসো, এৱৰূপানি নিবদ্ধপুঞ্ঞানি অত্থি. তেসম্পি গতি নিবদ্ধা, সোতাপন্নসদিসানেৱ তানি কুলানি.
৩. কোট্ঠিকসুত্তৱণ্ণনা
১৩. ততিযে দিট্ঠধম্মৱেদনীযন্তি ইমস্মিং যেৱত্তভাৱে ৱিপচ্চনককম্মং. সম্পৰাযৱেদনীযন্তি দুতিযে অত্তভাৱে ৱিপচ্চনককম্মং. সুখৱেদনীযন্তি সুখৱেদনাজনককম্মং. দুক্খৱেদনীযন্তি দুক্খৱেদনাজনককম্মং. পৰিপক্কৱেদনীযন্তি লদ্ধৱিপাকৱাৰং. অপৰিপক্কৱেদনীযন্তি অলদ্ধৱিপাকৱাৰং. বহুৱেদনীযন্তি বহুৱিপাকদাযকং. অপ্পৱেদনীযন্তি ন বহুৱিপাকদাযকং. অৱেদনীযন্তি ৱিপাকৱেদনায অদাযকং. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.
৪. সমিদ্ধিসুত্তৱণ্ণনা
১৪. চতুত্থে সমিদ্ধীতি অত্তভাৱসমিদ্ধতায এৱংলদ্ধনামো থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকত্থেৰো. কিমাৰম্মণাতি কিংপচ্চযা. সঙ্কপ্পৱিতক্কাতি সঙ্কপ্পভূতা ৱিতক্কা. নামৰূপাৰম্মণাতি নামৰূপপচ্চযা. ইমিনা চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধা ভূতুপাদাযৰূপঞ্চ ৱিতক্কানং পচ্চযোতি দস্সেতি. ক্ৱ নানত্তং গচ্ছন্তীতি কস্মিং ঠানে নানাসভাৱতং ৱেমত্তং গচ্ছন্তি. ধাতুসূতি ৰূপধাতুআদীসু. অঞ্ঞোযেৱ হি ৰূপৱিতক্কো, অঞ্ঞে সদ্দৱিতক্কাদযোতি. ফস্সসমুদযাতি সম্পযুত্তফস্সপচ্চযা. ৱেদনাসমোসৰণাতি তিস্সো ৱেদনা সমোসৰণা. এত্তকেন কুসলাকুসলমিস্সকা কথিতা. সমাধিপ্পমুখাতিআদযো পন অপচযপক্খিকাতি ৱেদিতব্বা. তত্থ পুব্বঙ্গমট্ঠেন জেট্ঠকট্ঠেন ৱা সমাধি পমুখং এতেসন্তি সমাধিপ্পমুখা. জেট্ঠককাৰণট্ঠেন সতি অধিপতেয্যা এতেসন্তি সতাধিপতেয্যা. মগ্গপঞ্ঞা উত্তৰা এতেসন্তি পঞ্ঞুত্তৰা. ফলৱিমুত্তিং পত্ৱা সাৰপ্পত্তা হোন্তীতি ৱিমুত্তিসাৰা. আৰম্মণৱসেন অমতং নিব্বানং ওগাহিত্ৱা তত্থ পতিট্ঠিতাতি অমতোগধা. তেন চ মা মঞ্ঞীতি তেন ৱিস্সজ্জনেন ‘‘অহং অগ্গসাৱকেন পুচ্ছিতে পঞ্হে ৱিস্সজ্জেসি’’ন্তি মা মানং ৱা দপ্পং ৱা অকাসি.
৫-৬. গণ্ডসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৫-১৬. পঞ্চমে তীণি চত্তাৰি ৱস্সানি ৱস্সগণা, অনেকে ৱস্সগণা উপ্পন্না অস্সাতি অনেকৱস্সগণিকো. তস্সস্সূতি তস্স ভৱেয্যুং. অভেদনমুখানীতি ন কেনচি ভিন্দিত্ৱা কতানি, কেৱলং কম্মসমুট্ঠিতানেৱ ৱণমুখানি. জেগুচ্ছিযংযেৱাতি জিগুচ্ছিতব্বমেৱ পটিকূলমেৱ. চাতুমহাভূতিকস্সাতি চতুমহাভূতমযস্স. ওদনকুম্মাসূপচযস্সাতি ওদনেন চেৱ কুম্মাসেন চ উপচিতস্স ৱড্ঢিতস্স. অনিচ্চুচ্ছাদনপৰিমদ্দনভেদনৱিদ্ধংসনধম্মস্সাতি হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চধম্মস্স, দুগ্গন্ধৱিঘাতত্থায তনুৱিলেপনেন উচ্ছাদনধম্মস্স, অঙ্গপচ্চঙ্গাবাধৱিনোদনত্থায খুদ্দকসম্বাহনেন পৰিমদ্দনধম্মস্স, দহৰকালে ৱা ঊৰূসু সযাপেত্ৱা গব্ভৱাসেন দুস্সণ্ঠিতানং তেসং তেসং অঙ্গপচ্চঙ্গানং সণ্ঠানসম্পাদনত্থং অঞ্ছনপীড়নাদিৱসেন পৰিমদ্দনধম্মস্স, এৱং পৰিহৰিতস্সাপি চ ভেদনৱিদ্ধংসনধম্মস্স, ভিজ্জনৱিকিৰণসভাৱস্সেৱাতি অত্থো. এত্থ চ অনিচ্চপদেন চেৱ ভেদনৱিদ্ধংসনপদেহি চস্স অত্থঙ্গমো কথিতো, সেসেহি সমুদযো. নিব্বিন্দথাতি উক্কণ্ঠথ পজহথ ইমং কাযন্তি দস্সেতি. এৱমিমস্মিং সুত্তে বলৱৱিপস্সনা কথিতা. ছট্ঠং ৱুত্তনযমেৱ. সঞ্ঞাসীসেন পনেত্থ ঞাণমেৱ কথিতং.
৭-৮. কুলসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৭-১৮. সত্তমে ন মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তীতি মনৱড্ঢনেন মনং অল্লীযনাকাৰেন আসনা ৱুট্ঠায পচ্চুগ্গমনং ন কৰোন্তি. ন মনাপেন অভিৱাদেন্তীতি ন পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দন্তি. অসক্কচ্চং দেন্তীতি অচিত্তীকাৰেন দেন্তি. নো সক্কচ্চন্তি সহত্থা ন দেন্তি. ন উপনিসীদন্তি ধম্মসৱনাযাতি ‘‘ধম্মং সুণিস্সামা’’তি ন সমীপে নিসীদন্তি. ন সুস্সূসন্তীতি ঘটপিট্ঠে আসিত্তউদকং ৱিয ৱিৱট্টেত্ৱা গচ্ছতি. অট্ঠমে ৱেনেয্যজ্ঝাসযৱসেন মেত্তাভাৱনং পক্খিপিত্ৱা নৱঙ্গসমন্নাগতোতি ৱুত্তং.
৯. দেৱতাসুত্তৱণ্ণনা
১৯. নৱমে ৱিপ্পটিসাৰিনিযোতি ৱিপ্পটিসাৰিতং মঙ্কুভাৱং আপজ্জিম্হ. হীনং কাযন্তি উপৰিদেৱলোকং উপাদায হেট্ঠিমো হীনোতি ৱুচ্চতি. নো চ খো যথাসত্তি যথাবলং সংৱিভজিম্হাতি অত্তনো সত্তিযা চ বলস্স চ অনুৰূপেন সীলৱন্তানং সংৱিভাগং কত্ৱা ন ভুঞ্জিম্হা.
১০. ৱেলামসুত্তৱণ্ণনা
২০. দসমে অপি নু তে, গহপতি, কুলে দানং দীযতীতি নযিদং ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং সন্ধায পুচ্ছতি. সেট্ঠিস্স হি ঘৰে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিচ্চং পণীতদানং দীযতি, ন তং সত্থা ন জানাতি. লোকিযমহাজনস্স পন দিয্যমানদানং অত্থি, তং লূখং হোতি, সেট্ঠিস্স চিত্তং ন পীণেতি. তং পুচ্ছামীতি পুচ্ছতি. কণাজকন্তি সকুণ্ডকভত্তং, সকুণ্ডকেহিপি কণিকতণ্ডুলেহেৱ পক্কং. বিড়ঙ্গদুতিযন্তি কঞ্জিযদুতিযং. অসক্কচ্চং দেতীতি অসক্কৰিত্ৱা দেতি. অচিত্তীকত্ৱাতি অচিত্তীকাৰেন দক্খিণেয্য অগাৰৱেন দেতি. অসহত্থা দেতীতি সহত্থেন অদত্ৱা পৰহত্থেন দেতি, আণত্তিমত্তমেৱ কৰোতীতি অত্থো. অপৱিদ্ধং দেতীতি ন নিৰন্তৰং দেতি, সংৱচ্ছৰিকং সোণ্ডবলি ৱিয হোতি. অনাগমনদিট্ঠিকো দেতীতি ন কম্মঞ্চ ফলঞ্চ সদ্দহিত্ৱা দেতি.
যত্থ যত্থাতি তীসু কুলসম্পদাসু যস্মিং যস্মিং কুলে. ন উড়াৰায ভত্তভোগাযাতিআদীসু নানগ্গৰসসুগন্ধসালিভোজনে উপনীতে চিত্তং ন নমতি, ‘‘হৰথেতং ৰোগৱড্ঢন’’ন্তি ৱত্ৱা যেন ৱা তেন ৱা ডাকেন সদ্ধিং সকুণ্ডকভত্তং অমতং ৱিয সম্পিযাযমানো ভুঞ্জতি. কাসিকাদীসু ৱৰৱত্থেসু উপনীতেসু ‘‘হৰথেতানি নিৱাসেন্তস্স পটিচ্ছাদেতুম্পি ন সক্কোন্তি, গত্তেসুপি ন সণ্ঠহন্তী’’তি ৱত্ৱা নাড়িকেৰসাটকমূলতচসদিসানি পন থূলৱত্থানি ‘‘ইমানি নিৱাসেন্তো নিৱত্থভাৱম্পি জানাতি, পটিচ্ছাদেতব্বম্পি পটিচ্ছাদেন্তী’’তি সম্পিযাযমানো নিৱাসেতি. হত্থিযানঅস্সযানৰথযানসুৱণ্ণসিৱিকাদীসু উপনীতেসু ‘‘হৰথেতানি চলাচলানি, ন সক্কা এত্থ নিসীদিতু’’ন্তি ৱত্ৱা জজ্জৰৰথকে উপনীতে ‘‘অযং নিচ্চলো, এত্থ সুখং নিসীদিতু’’ন্তি তং সাদিযতি. ন উড়াৰেসু পঞ্চসু কামগুণেসূতি অলঙ্কতপটিযত্তা ৰূপৱতিযো ইত্থিযো দিস্ৱা ‘‘যক্খিনিযো মঞ্ঞে, এতা খাদিতুকামা, কিং এতাহী’’তি যথাফাসুকেনেৱ ৱীতিনামেতি. ন সুস্সূসন্তীতি সোতুং ন ইচ্ছন্তি, ন সদ্দহন্তীতি অত্থো. ন সোতং ওদহন্তীতি কথিতস্স সৱনত্থং ন সোতপসাদং ওদহন্তি. সক্কচ্চন্তিআদীনি ৱুত্তৱিপৰিযাযেন ৱেদিতব্বানি.
ৱেলামোতি জাতিগোত্তৰূপভোগসদ্ধাপঞ্ঞাদীহি মৰিযাদৱেলং অতিক্কন্তেহি উড়াৰেহি গুণেহি সমন্নাগতত্তা এৱংলদ্ধনামো. সো এৱৰূপং দানং অদাসি মহাদানন্তি এত্থ অযং অনুপুব্বীকথা – সো কিৰ অতীতে বাৰাণসিযং পুৰোহিতগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, ৱেলামকুমাৰোতিস্স নামং অকংসু. সো সোড়সৱস্সকালে বাৰাণসিৰাজকুমাৰেন সদ্ধিং সিপ্পুগ্গহণত্থং তক্কসিলং অগমাসি. তে উভোপি দিসাপামোক্খস্স আচৰিযস্স সন্তিকে সিপ্পং পট্ঠপযিংসু. যথা চ তে, এৱং অঞ্ঞেপি জম্বুদীপে চতুৰাসীতিসহস্সৰাজকুমাৰা. বোধিসত্তো অত্তনা গহিতট্ঠানে পিট্ঠিআচৰিযো হুত্ৱা চতুৰাসীতি ৰাজকুমাৰসহস্সানি সিক্খাপেতি, সযম্পি সোড়সৱস্সেহি গহেতব্বসিপ্পং তীহি ৱস্সেহি উগ্গণ্হি. আচৰিযো ‘‘ৱেলামকুমাৰস্স সিপ্পং পগুণ’’ন্তি ঞত্ৱা, ‘‘তাতা, ৱেলামো মযা ঞাতং সব্বং জানাতি, তুম্হে সব্বেপি সমগ্গা গন্ত্ৱা এতস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হথা’’তি চতুৰাসীতি কুমাৰসহস্সানি বোধিসত্তস্স নিয্যাদেসি.
বোধিসত্তো আচৰিযং ৱন্দিত্ৱা চতুৰাসীতি কুমাৰসহস্সপৰিৱাৰো নিক্খমিত্ৱা একং আসন্ননগৰং পত্ৱা নগৰসামিকং ৰাজকুমাৰং উগ্গণ্হাপেত্ৱা তস্স সিপ্পে পগুণে জাতে তং তত্থেৱ নিৱত্তেসি. এতেনুপাযেন চতুৰাসীতি নগৰসহস্সানি গন্ত্ৱা চতুৰাসীতিযা ৰাজকুমাৰানং সিপ্পং পগুণং কাৰেত্ৱা তস্মিং তস্মিং নগৰে তং তং নিৱত্তেত্ৱা বাৰাণসিৰাজকুমাৰং আদায বাৰাণসিং পচ্চাগঞ্ছি. মনুস্সা কুমাৰং পৰিযোসিতসিপ্পং ৰজ্জে অভিসিঞ্চিংসু, ৱেলামস্স পুৰোহিতট্ঠানং অদংসু. তেপি চতুৰাসীতিসহস্সৰাজকুমাৰা সকেসু সকেসু ৰজ্জেসু অভিসেকং পত্ৱা অনুসংৱচ্ছৰং বাৰাণসিৰঞ্ঞো উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি. তে ৰাজানং দিস্ৱা ৱেলামস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘আচৰিয, অম্হে ৰজ্জেসু পতিট্ঠিতা, ৱদেয্যাথ যেনত্থো’’তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তি. তেসং গমনাগমনকালে সকটসন্দমানিকগাৱিগোণকুক্কুটসূকৰাদযো গণ্হন্তানং জনপদো অতিৱিয উপদ্দুতো হোতি, মহাজনো সন্নিপতিত্ৱা ৰাজঙ্গণে কন্দতি.
ৰাজা ৱেলামং পক্কোসিত্ৱা, ‘‘আচৰিয, উপদ্দুতো জনপদো, ৰাজানো গমনাগমনকালে মহাৱিলোপং কৰোন্তি, মনুস্সা সন্ধাৰেতুং ন সক্কোন্তি, জনপদপীড়ায উপসমং একং উপাযং কৰোথা’’তি. সাধু মহাৰাজ, উপাযং কৰিস্সামি, তুম্হাকং যত্তকেন জনপদেন অত্থো, তং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা গণ্হথাতি. ৰাজা তথা অকাসি. ৱেলামো চতুৰাসীতিযা ৰাজসহস্সানং জনপদে ৱিচাৰেত্ৱা চক্কনাভিযং অৰে ৱিয ৰঞ্ঞো জনপদস্মিং ওৰোপেসি. ততো পট্ঠায তে ৰাজানো আগচ্ছন্তাপি গচ্ছন্তাপি অত্তনো অত্তনো জনপদেনেৱ সঞ্চৰন্তি, অম্হাকং জনপদোতি ৱিলোপং ন কৰোন্তি. ৰাজগাৰৱেন ৰঞ্ঞো জনপদম্পি ন পীড়েন্তি. জনপদা সন্নিসিন্না নিস্সদ্দা নিৰৱা অহেসুং. সব্বে ৰাজানো হট্ঠতুট্ঠা ‘‘যেন ৱো, আচৰিয, অত্থো, তং অম্হাকং ৱদেথা’’তি পৱাৰযিংসু.
ৱেলামো সীসংন্হাতো অত্তনো অন্তোনিৱেসনে সত্তৰতনপৰিপূৰানং গব্ভানং দ্ৱাৰানি ৱিৱৰাপেত্ৱা যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা ঠপিতং ধনং ওলোকেত্ৱা আযৱযং উপধাৰেত্ৱা ‘‘মযা সকলজম্বুদীপং খোভেন্তেন দানং দাতুং ৱট্টতী’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা গঙ্গাতীৰে দ্ৱাদসযোজনিকা উদ্ধনপন্তিযো কাৰেত্ৱা তস্মিং তস্মিং ঠানে সপ্পিমধুফাণিততেলতিলতণ্ডুলাদীনং ঠপনত্থায মহাকোট্ঠাগাৰানি পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘একেকস্মিং ঠানে এত্তকা এত্তকা জনা সংৱিদহথ, যংকিঞ্চি মনুস্সানং লদ্ধব্বং নাম অত্থি, ততো একস্মিম্পি অসতি ময্হং আৰোচেয্যাথা’’তি মনুস্সে সংৱিধায ‘‘অসুকদিৱসতো পট্ঠায ৱেলামব্ৰাহ্মণস্স দানং ভুঞ্জন্তূ’’তি নগৰে ভেৰিং চৰাপেত্ৱা ‘‘দানগ্গং পৰিনিট্ঠিত’’ন্তি দানযুত্তেহি আৰোচিতে সহস্সগ্ঘনকং ৱত্থং নিৱাসেত্ৱা পঞ্চসতগ্ঘনকং একংসং কত্ৱা সব্বালঙ্কাৰভূসিতো দানৱীমংসনত্থায ফলিকৱণ্ণস্স উদকস্স সুৱণ্ণভিঙ্গাৰং পূৰেত্ৱা ‘‘ইমস্মিং লোকে সচে ইমং দানং পটিগ্গহেতুং যুত্তৰূপা দক্খিণেয্যপুগ্গলা অত্থি, ইদং উদকং নিক্খমিত্ৱা পথৱিং গণ্হাতু. সচে নত্থি, এৱমেৱ তিট্ঠতূ’’তি সচ্চকিৰিযং কত্ৱা ভিঙ্গাৰং অধোমুখং অকাসি. উদকং ধমকৰণেন গহিতং ৱিয অহোসি. বোধিসত্তো ‘‘সুঞ্ঞো ৱত, ভো, জম্বুদীপো, একপুগ্গলোপি দক্খিণং পটিগ্গহেতুং যুত্তৰূপো নত্থী’’তি ৱিপ্পটিসাৰং অকত্ৱা ‘‘সচে দাযকস্স ৱসেনাযং দক্খিণা ৱিসুজ্ঝিস্সতি, উদকং নিক্খমিত্ৱা পথৱিং গণ্হাতূ’’তি চিন্তেসি. ফলিকৱণ্ণসদিসং উদকং নিক্খমিত্ৱা পথৱিং গণ্হি. ‘‘ইদানি দানং দস্সামী’’তি দানগ্গং পত্ৱা দানং ওলোকেত্ৱা যাগুৱেলায যাগুং, খজ্জকৱেলায খজ্জকং, ভোজনৱেলায ভোজনং দাপেসি. এতেনেৱ নীহাৰেন দিৱসে দিৱসে দানং দীযতি.
তস্মিং খো পন দানগ্গে ‘‘ইদং নাম অত্থি, ইদং নাম নত্থী’’তি ৱত্তব্বং নত্থি. ইদানি তং দানং এত্তকমত্তেনেৱ ন নিট্ঠং গমিস্সতীতি ৰত্তসুৱণ্ণং নীহৰাপেত্ৱা সুৱণ্ণপাতিযো কাৰেত্ৱা চতুৰাসীতিসুৱণ্ণপাতিসহস্সাদীনং অত্থায চতুৰাসীতিৰাজসহস্সানং সাসনং পহিণি. ৰাজানো ‘‘চিৰস্সং ৱত মযং আচৰিযেন অনুগ্গহিতা’’তি সব্বং সম্পাদেত্ৱা পেসেসুং. দানে দিয্যমানেযেৱ সত্ত ৱস্সানি সত্ত মাসা অতিক্কন্তা. অথ ব্ৰাহ্মণো ‘‘হিৰঞ্ঞং ভাজেত্ৱা দানং দস্সামী’’তি মহন্তে ওকাসে দানং সজ্জাপেসি. সজ্জাপেত্ৱা চতুৰাসীতি সুৱণ্ণপাতিসহস্সানি আদিং কত্ৱা কোটিতো পট্ঠায অদাসি.
তত্থ ৰূপিযপূৰানীতি ৰজততট্টিৰজতফালৰজতমাসকেহি পূৰানি. পাতিযো পন খুদ্দিকাতি ন সল্লক্খেতব্বা, এককৰীসপ্পমাণে ভূমিভাগে চতস্সোৱ পাতিযো ঠপযিংসু. পাতিমকুড়ং নৱৰতনং হোতি, মুখৱট্টিতো পট্ঠায অট্ঠৰতনং, পাতিমুখৱট্টিযা ছযুত্তো আজঞ্ঞৰথো অনুপৰিযাযতি, দদমানো পাতিযা বাহিৰন্তেন ৱগ্গৱগ্গে পটিগ্গাহকে ঠপেত্ৱা পঠমং পাতিযা পক্খিত্তং দত্ৱা পচ্ছা সন্ধিসন্ধিতো ৱিযোজেত্ৱা পাতিন্তি এৱং চতুৰাসীতি পাতিসহস্সানি অদাসি. ৰূপিযপাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থপি চ সুৱণ্ণপূৰানীতি সুৱণ্ণতট্টিসুৱণ্ণফালসুৱণ্ণমাসকেহি পূৰানি. হিৰঞ্ঞপূৰানীতি সত্তৱিধৰতনপূৰানি. সোৱণ্ণালঙ্কাৰানীতি সুৱণ্ণালঙ্কাৰানি. কংসূপধাৰণানীতি ৰজতমযখীৰপটিচ্ছকানি. তাসং পন ধেনূনং সিঙ্গানি সুৱণ্ণকোসকপৰিযোনদ্ধানি অহেসুং, গীৱায সুমনদামং পিড়ন্ধিংসু, চতূসু পাদেসু নুপূৰানি, পিট্ঠিযং ৱৰদুকূলং পাৰুতং, কণ্ঠে সুৱণ্ণঘণ্টং বন্ধিংসু. ৱত্থকোটিসহস্সানীতি লোকৱোহাৰতো ৱীসতিৱত্থযুগানি একা কোটি, ইধ পন দস সাটকাতি ৱুত্তং. খোমসুখুমানন্তিআদিম্হি খোমাদীসু যং যং সুখুমং, তং তদেৱ অদাসি. যানি পনেতানি ইত্থিদানং উসভদানং মজ্জদানং সমজ্জাদানন্তি অদানসম্মতানি, তানিপি এস ‘‘ৱেলামস্স দানমুখে ইদং নাম নত্থী’’তি ৱচনপথং পচ্ছিন্দিতুং পৰিৱাৰত্থায অদাসি. নজ্জো মঞ্ঞে ৱিস্সন্দন্তীতি নদিযো ৱিয ৱিস্সন্দন্তি.
ইমিনা সত্থা ৱেলামস্স দানং কথেত্ৱা, ‘‘গহপতি, এতং মহাদানং নাঞ্ঞো অদাসি, অহং অদাসিং. এৱৰূপং পন দানং দদন্তোপি অহং পটিগ্গহেতুং যুত্তৰূপং পুগ্গলং নালত্থং, ত্ৱং মাদিসে বুদ্ধে লোকস্মিং দিট্ঠমানে দানং দদমানো কস্মা চিন্তেসী’’তি সেট্ঠিস্স দেসনং ৱড্ঢেন্তো সিযা খো পন তেতিআদিমাহ. ননু চ যানি তদা অহেসুং ৰূপৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণানি, তানি নিৰুদ্ধানি? কস্মা ‘‘অহং তেন সমযেন ৱেলামো ব্ৰাহ্মণো’’তি আহাতি? পৱেণিযা অৱিচ্ছিন্নত্তা. তানি হি ৰূপাদীনি নিৰুজ্ঝমানানি ইমেসং পচ্চযে দত্ৱা নিৰুদ্ধানি অপৰাপৰং অৱিচ্ছিন্নং পৱেণিং গহেত্ৱা এৱমাহ. ন তং কোচি দক্খিণং সোধেতীতি কোচি সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা উট্ঠায তং দক্খিণং সোধেতীতি ৱত্তব্বো নাহোসি. তঞ্হি দক্খিণং সোধেন্তো উত্তমকোটিযা বুদ্ধো, হেট্ঠিমকোটিযা ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰসদিসো সাৱকো সোধেয্য.
দিট্ঠিসম্পন্নন্তি দস্সনসম্পন্নং সোতাপন্নং. ইদং ততো মহপ্ফলতৰন্তি ইদং সোতাপন্নস্স দিন্নদানং লোকিযমহাজনস্স সত্তমাসাধিকানি সত্ত সংৱচ্ছৰানি এত্তকং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং পৰিচ্চজন্তেন দিন্নদানতো মহপ্ফলং.
যো চ সতং দিট্ঠিসম্পন্নানন্তি এত্থ একস্স সকদাগামিস্স ৱসেন একুত্তৰসতং সোতাপন্নে কত্ৱা সোতাপন্নগণনা ৱেদিতব্বা. ইমিনা উপাযেন সব্বৱাৰেসু হেট্ঠা হেট্ঠা আগতে অনন্তৰেন সতগুণং কত্ৱা পুগ্গলগণনা ৱেদিতব্বা.
বুদ্ধপ্পমুখন্তি এত্থ সম্মাসম্বুদ্ধং সঙ্ঘত্থেৰং কত্ৱা নিসিন্নো সঙ্ঘো বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘোতি ৱেদিতব্বো. চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্সাতি এত্থ চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স কতৱিহাৰো নাম যত্থ চেতিযং পতিট্ঠিতং হোতি, ধম্মস্সৱনং কৰীযতি, চতূহি দিসাহি অনুদিসাহি চ ভিক্খূ আগন্ত্ৱা অপ্পটিপুচ্ছিত্ৱাযেৱ পাদে ধোৱিত্ৱা কুঞ্চিকায দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা সেনাসনং পটিজগ্গিত্ৱা ৱসিত্ৱা যথাফাসুকং গচ্ছন্তি. সো অন্তমসো চতুৰতনিযা পণ্ণসালাপি হোতু, চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স কতৱিহাৰোত্ৱেৱ ৱুচ্চতি.
সৰণং গচ্ছেয্যাতি এত্থ মগ্গেনাগতং অনিৱত্তনসৰণং অধিপ্পেতং. অপৰে পনাহু – অত্তানং নিয্যাদেত্ৱা দিন্নত্তা সৰণাগমনং ততো মহপ্ফলতৰন্তি ৱুত্তং. সিক্খাপদানি সমাদিযেয্যাতি পঞ্চ সীলানি গণ্হেয্য. সীলম্পি মগ্গেন আগতং অনিৱত্তনসীলমেৱ কথিতং. অপৰে পনাহু – সব্বসত্তানং অভযদানস্স দিন্নত্তা সীলং ততো মহপ্ফলতৰন্তি ৱুত্তং. গন্ধোহনমত্তন্তি গন্ধঊহনমত্তং, দ্ৱীহঙ্গুলীহি গণ্ডপিণ্ডং গহেত্ৱা উপসিঙ্ঘনমত্তং. অপৰে পন ‘‘গদ্দোহনমত্ত’’ন্তি পাড়িং ৱত্ৱা গাৱিযা একৱাৰং থনঅঞ্ছনমত্তন্তি অত্থং ৱদন্তি. মেত্তচিত্তন্তি সব্বসত্তানং হিতানুফৰণচিত্তং. তং পন অপ্পনাৱসেনেৱ গহিতং. অনিচ্চসঞ্ঞন্তি মগ্গস্স অনন্তৰপচ্চযভাৱেন সিখাপত্তবলৱৱিপস্সনং.
উপমাতো পন ইমানি দানাদীনি পুঞ্ঞানি এৱং ৱেদিতব্বানি – সচেপি হি জম্বুদীপং ভেৰিতলসদিসং সমতলং কত্ৱা কোটিতো পট্ঠায পল্লঙ্কে অত্থৰিত্ৱা অৰিযপুগ্গলে নিসীদাপেয্য, তত্থ সোতাপন্নানং দস পন্তিযো অস্সু, সকদাগামীনং পঞ্চ, অনাগামীনং অড্ঢতেয্যা, খিণাসৱানং দিযড্ঢা, পচ্চেকবুদ্ধানং একা পন্তি ভৱেয্য, সম্মাসম্বুদ্ধো এককোৱ. এত্তকস্স জনস্স দিন্নদানতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স দিন্নমেৱ মহপ্ফলং. ইতৰং পন –
‘‘ৱিহাৰদানং পণিপাতো, সিক্খা মেত্তায ভাৱনা;
খযতো সম্মসন্তস্স, কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং’’.
তেনেৱ ভগৱা পৰিনিব্বানসমযে ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি অনুত্তৰা পূজা’’তি আহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
সীহনাদৱগ্গো দুতিযো.
৩. সত্তাৱাসৱগ্গো
১. তিঠানসুত্তৱণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে উত্তৰকুৰুকাতি উত্তৰকুৰুৱাসিনো. অধিগ্গণ্হন্তীতি অধিভৱন্তি, অধিকা ৱিসিট্ঠা জেট্ঠকা হোন্তি. অমমাতি নিত্তণ্হা. অট্ঠকথাযং পন নিদ্দুক্খাতি ৱুত্তং. অপৰিগ্গহাতি ‘‘ইদং ময্হ’’ন্তি পৰিগ্গহৰহিতা. নিযতাযুকাতি তেসঞ্হি নিবদ্ধং আযু ৱস্সসহস্সমেৱ, গতিপি নিবদ্ধা, ততো চৱিত্ৱা সগ্গেযেৱ নিব্বত্তন্তি. সতিমন্তোতি দেৱতানঞ্হি একন্তসুখিতায সতি থিৰা ন হোতি, নেৰযিকানং একন্তদুক্খিতায. ইমেসং পন ৱোকিণ্ণসুখদুক্খত্তা সতি থিৰা হোতি. ইধ ব্ৰহ্মচৰিযৱাসোতি জম্বুদীপে বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধানং উপ্পজ্জনতো অট্ঠঙ্গিকমগ্গব্ৰহ্মচৰিযৱাসোপি ইধেৱ হোতি.
২. অস্সখড়ুঙ্কসুত্তৱণ্ণনা
২২. দুতিযে জৱসম্পন্নোতি পদজৱেন সম্পন্নো. ন ৱণ্ণসম্পন্নোতি ন সৰীৰৱণ্ণেন সম্পন্নো. পুৰিসখড়ুঙ্কেসু জৱসম্পন্নোতি ঞাণজৱেন সম্পন্নো. ন ৱণ্ণসম্পন্নোতি ন গুণৱণ্ণেন সম্পন্নো. সেসং পাড়িনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. যঞ্হেত্থ ৱত্তব্বং সিযা, তং তিকনিপাতৱণ্ণনাযং ৱুত্তমেৱ.
৩. তণ্হামূলকসুত্তৱণ্ণনা
২৩. ততিযে তণ্হং পটিচ্চাতি দ্ৱে তণ্হা এসনতণ্হা এসিততণ্হা চ. যায তণ্হায অজপথসঙ্কুপথাদীনি পটিপজ্জিত্ৱা ভোগে এসতি গৱেসতি, অযং এসনতণ্হা নাম. যা তেসু এসিতেসু গৱেসিতেসু পটিলদ্ধেসু তণ্হা, অযং এসিততণ্হা নাম. ইধ পন এসনতণ্হা দট্ঠব্বা. পৰিযেসনাতি ৰূপাদিআৰম্মণপৰিযেসনা. সা হি এসনতণ্হায সতি হোতি. লাভোতি ৰূপাদিআৰম্মণপটিলাভো. সো হি পৰিযেসনায সতি হোতি.
ৱিনিচ্ছযো পন ঞাণতণ্হাদিট্ঠিৱিতক্কৱসেন চতুব্বিধো. তত্থ ‘‘সুখৱিনিচ্ছযং জঞ্ঞা, সুখৱিনিচ্ছযং ঞত্ৱা অজ্ঝত্তং সুখমনুযুঞ্জেয্যা’’তি (ম. নি. ৩.৩২৩) অযং ঞাণৱিনিচ্ছযো. ‘‘ৱিনিচ্ছযাতি দ্ৱে ৱিনিচ্ছযা তণ্হাৱিনিচ্ছযো চ দিট্ঠিৱিনিচ্ছযো চা’’তি (মহানি. ১০২) এৱং আগতানি অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতানি তণ্হাৱিনিচ্ছযো. দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিৱিনিচ্ছযো. ‘‘ছন্দো খো, দেৱানমিন্দ, ৱিতক্কনিদানো’’তি (দী. নি. ২.৩৫৮) ইমস্মিং পন সুত্তে ইধ ৱিনিচ্ছযোতি ৱুত্তো ৱিতক্কোযেৱ আগতো. লাভং লভিত্ৱা হি ইট্ঠানিট্ঠং সুন্দৰাসুন্দৰং ৱিতক্কেনেৱ ৱিনিচ্ছিনন্তি ‘‘এত্তকং মে ৰূপাৰম্মণত্থায ভৱিস্সতি, এত্তকং সদ্ধাৰম্মণত্থায, এত্তকং ময্হং ভৱিস্সতি, এত্তকং পৰস্স, এত্তকং পৰিভুঞ্জিস্সামি, এত্তকং নিদহিস্সামী’’তি. তেন ৱুত্তং – লাভং পটিচ্চ ৱিনিচ্ছযোতি.
ছন্দৰাগোতি এৱং অকুসলৱিতক্কেন ৱিতক্কিতে ৱত্থুস্মিং দুব্বলৰাগো চ বলৱৰাগো চ উপ্পজ্জতি. ইদঞ্হি ইধ ছন্দোতি দুব্বলৰাগস্সাধিৱচনং. অজ্ঝোসানন্তি অহং মমন্তি বলৱসন্নিট্ঠানং. পৰিগ্গহোতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন পৰিগ্গহকৰণং. মচ্ছৰিযন্তি পৰেহি সাধাৰণভাৱস্স অসহনতা. তেনেৱস্স পোৰাণা এৱং ৱচনত্থং ৱদন্তি – ‘‘ইদং অচ্ছৰিযং ময্হমেৱ হোতু, মা অঞ্ঞস্স অচ্ছৰিযং হোতূতি পৱত্তত্তা মচ্ছৰিযন্তি ৱুচ্চতী’’তি. আৰক্খোতি দ্ৱাৰপিদহনমঞ্জূসাগোপনাদিৱসেন সুট্ঠু ৰক্খনং. অধিকৰোতীতি অধিকৰণং, কাৰণস্সেতং নামং. আৰক্খাধিকৰণন্তি ভাৱনপুংসকং, আৰক্খাহেতূতি অত্থো. দণ্ডাদানাদীসু পৰনিসেধনত্থং দণ্ডস্স আদানং দণ্ডাদানং. একতো ধাৰাদিনো সত্থস্স আদানং সত্থাদানং. কলহোতি কাযকলহোপি ৱাচাকলহোপি. পুৰিমো ৱিগ্গহো, পচ্ছিমো ৱিৱাদো (দী. নি. অট্ঠ. ২.১০৩). তুৱংতুৱন্তি অগাৰৱৱসেন তুৱংতুৱংৱচনং.
৪. সত্তাৱাসসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থে সত্তাৱাসাতি সত্তানং আৱাসা, ৱসনট্ঠানানীতি অত্থো. তত্থ সুদ্ধাৱাসাপি সত্তাৱাসোৱ, অসব্বকালিকত্তা পন ন গহিতা. সুদ্ধাৱাসা হি বুদ্ধানং খন্ধাৱাৰট্ঠানসদিসা, অসঙ্খেয্যকপ্পে বুদ্ধেসু অনিব্বত্তেসু তং ঠানং সুঞ্ঞং হোতি. ইতি অসব্বকালিকত্তা ন গহিতা. সেসমেত্থ ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৫. পঞ্ঞাসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে যতোতি যস্মিং কালে. সুপৰিচিতং হোতীতি সুট্ঠু উপচিতং সুৱড্ঢিতং হোতি. কল্লং ৱচনাযাতি যুত্তং ৱত্তুং. ৱীতৰাগন্তি ৱিগতৰাগং. অসৰাগধম্মন্তি ন সৰজ্জনসভাৱং. অনাৱত্তিধম্মন্তি অনাৱত্তনসভাৱং অনিব্বত্তাৰহং, অপ্পটিসন্ধিকভাৱেনেৱ নিৰুজ্ঝনসভাৱন্তি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে খীণাসৱোৱ কথিতো.
৬. সিলাযূপসুত্তৱণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে চন্দিকাপুত্তোতি মাতু নামৱসেন পঞ্ঞাতো চন্দিকাপুত্তত্থেৰো. চেতসা চিত্তং হোতীতি চিত্তৱাৰপৰিযাযেন চিত্তৱাৰপৰিযাযো চিতো ৱড্ঢিতো হোতি. চেতসা চিত্তং সুপৰিচিতন্তি চিত্তৱাৰপৰিযাযেন চিত্তৱাৰপৰিযাযো উপৰূপৰি সুচিতো সুৱড্ঢিতো হোতি. নেৱস্স চিত্তং পৰিযাদিযন্তীতি তানি আৰম্মণানি তস্স খীণাসৱস্স চিত্তুপ্পাদং গহেত্ৱা খেপেত্ৱা ঠাতুং ন সক্কোন্তি. অমিস্সীকতন্তি তানি আৰম্মণানি অনল্লীনত্তা তেহি অমিস্সীকতং. আনেঞ্জপ্পত্তন্তি অনিঞ্জনভাৱং নিপ্ফন্দনভাৱং পত্তং.
সিলাযূপোতি সিলাথম্ভো. সোড়সকুক্কুকোতি দীঘতো সোড়সহত্থো. হেট্ঠানেমঙ্গমাতি আৱাটস্স হেট্ঠাগতা. উপৰি নেমস্সাতি উপৰি আৱাটস্স. সুনিখাতত্তাতি অযমুসলেহি কোট্টেত্ৱা কোট্টেত্ৱা সুট্ঠু নিখাতত্তা. এৱমেৱ খোতি এত্থ সিলাযূপো ৱিয খীণাসৱো দট্ঠব্বো, মহাৱাতা ৱিয ছসু দ্ৱাৰেসু উপ্পজ্জনকা কিলেসা, চতূহি দিসাহি আগন্ত্ৱা ৱাতানং সিলাযূপং চালেতুং অসমত্থভাৱো ৱিয ছসু দ্ৱাৰেসু উপ্পজ্জনককিলেসানং খীণাসৱস্স চিত্তং চালেতুং অসমত্থভাৱো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিম্পি সুত্তে খীণাসৱোৱ কথিতো.
৭-৮. ৱেৰসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা
২৭-২৮. সত্তমে ভযং ৱেৰং পসৱতীতি চিত্তুত্ৰাসভযঞ্চ পুগ্গলৱেৰঞ্চ পটিলভতি. চেতসিকন্তি চিত্তনিস্সিতং. দুক্খন্তি কাযৱত্থুকং. দোমনস্সন্তি পটিঘসম্পযুত্তদুক্খং. ইমস্মিং সুত্তে সোতাপত্তিমগ্গো কথিতো. অট্ঠমং ভিক্খুসঙ্ঘস্স কথিতং, ইমস্মিং পন সোতাপন্নোৱ কথিতোতি ৱুত্তং.
৯. আঘাতৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা
২৯. নৱমে আঘাতৱত্থূনীতি আঘাতকাৰণানি. আঘাতং বন্ধতীতি কোপং বন্ধতি উপ্পাদেতি.
১০-১১. আঘাতপটিৱিনযসুত্তাদিৱণ্ণনা
৩০-৩১. দসমে আঘাতপটিৱিনযাতি আঘাতস্স পটিৱিনযকাৰণানি. তং কুতেত্থ লব্ভাতি ‘‘তং অনত্থচৰণং মা অহোসী’’তি এতস্মিং পুগ্গলে কুতো লব্ভা, কেন কাৰণেন সক্কা লদ্ধুং, ‘‘পৰো নাম পৰস্স অত্তনো চিত্তৰুচিযা অনত্থং কৰোতী’’তি এৱং চিন্তেত্ৱা আঘাতং পটিৱিনেতি. অথ ৱা সচাহং কোপং কৰেয্যং, তং কোপকৰণং এত্থ পুগ্গলে কুতো লব্ভা, কেন কাৰণেন লদ্ধব্বন্তি অত্থো. কুতো লাভাতিপি পাঠো. সচাহং এত্থ কোপং কৰেয্যং, তস্মিং মে কোপকৰণে কুতো লাভা লাভা, নাম কে সিযুন্তি অত্থো. ইমস্মিঞ্চ অত্থে তন্তি নিপাতমত্তমেৱ হোতি. একাদসমে অনুপুব্বনিৰোধাতি অনুপটিপাটিনিৰোধা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
সত্তাৱাসৱগ্গো ততিযো.
৪. মহাৱগ্গো
১-২. অনুপুব্বৱিহাৰসুত্তাদিৱণ্ণনা
৩২-৩৩. চতুত্থস্স পঠমে অনুপুব্বৱিহাৰাতি অনুপটিপাটিযা সমাপজ্জিতব্বৱিহাৰা. দুতিযে যত্থ কামা নিৰুজ্ঝন্তীতি যস্মিং ঠানে কামা ৱূপসম্মন্তি. নিৰোধেত্ৱাতি অপ্পটিৱত্তে কত্ৱা. নিচ্ছাতাতি তণ্হাদিট্ঠিচ্ছাতানং অভাৱেন নিচ্ছাতা. নিব্বুতাতি অত্তপৰিতাপনকিলেসানং অভাৱেন নিব্বুতা. তিণ্ণাতি কামতো তিণ্ণা. পাৰংগতাতি কামে পাৰং গতা. তদঙ্গেনাতি তেন ঝানঙ্গেন. এত্থ কামা নিৰুজ্ঝন্তীতি এত্থ পঠমজ্ঝানে কামা নিৰুজ্ঝন্তি. তে চাতি যে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জন্তি, তে কামে নিৰোধেত্ৱা নিৰোধেত্ৱা ৱিহৰন্তি নাম. পঞ্জলিকোতি পগ্গহিতঅঞ্জলিকো হুত্ৱা. পযিৰুপাসেয্যাতি উপট্ঠাপেয্য. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
৩. নিব্বানসুখসুত্তৱণ্ণনা
৩৪. ততিযে উদাযীতি লাড়ুদাযিত্থেৰো. এতদেৱ খ্ৱেত্থাতি এতদেৱ খো এত্থ. কামসহগতাতি কামনিস্সিতা. সমুদাচৰন্তীতি মনোদ্ৱাৰে সঞ্চৰন্তি. আবাধাযাতি আবাধনায পীড়নায. পৰিযাযেনাতি কাৰণেন. এৱং সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং সুত্তে অৱেদযিতসুখং নাম কথিতং.
৪. গাৱীউপমাসুত্তৱণ্ণনা
৩৫. চতুত্থে পব্বতেয্যাতি পব্বতচাৰিনী. ন সুপ্পতিট্ঠিতং পতিট্ঠাপেত্ৱাতি যথা সুপ্পতিট্ঠিতা হোতি, এৱং ন পতিট্ঠাপেত্ৱা. তং নিমিত্তন্তি তং পঠমজ্ঝানসঙ্খাতং নিমিত্তং. ন স্ৱাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতীতি যথা সুট্ঠু অধিট্ঠিতং হোতি, ন এৱং অধিট্ঠাতি. অনভিহিংসমানোতি অপোথেন্তো অৱিহেঠেন্তো. মুদু চিত্তং হোতি কম্মঞ্ঞন্তি যথা ৱিপস্সনাচিত্তং লোকুত্তৰমগ্গক্খণে মুদু কম্মক্খমং কম্মযোগ্গং হোতি, এৱমস্স অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং মুদু হোতি কম্মঞ্ঞং. অপ্পমাণো সমাধীতি চতুব্ৰহ্মৱিহাৰসমাধিপি মগ্গফলসমাধিপি অপ্পমাণো সমাধি নাম, ইধ পন ‘‘অপ্পমাণং অপ্পমাণাৰম্মণ’’ন্তি ইমিনা পৰিযাযেন সুপ্পগুণসমাধি অপ্পমাণসমাধীতি দট্ঠব্বো. সো অপ্পমাণেন সমাধিনা সুভাৱিতেনাতি ইমস্মিং ঠানে অযং ভিক্খু ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্তো. ইদানি খীণাসৱস্স অভিঞ্ঞাপটিপাটিং দস্সেন্তো যস্স যস্স চাতিআদিমাহ.
৫. ঝানসুত্তৱণ্ণনা
৩৬. পঞ্চমে আসৱানং খযন্তি অৰহত্তং. যদেৱ তত্থ হোতি ৰূপগতন্তি তস্মিং পঠমজ্ঝানক্খণে ৱত্থুৱসেন ৱা চিত্তসমুট্ঠানিকাদিৱসেন ৱা যং ৰূপং নাম পৱত্ততি. ৱেদনাগতাদীনি সম্পযুত্তৱেদনাদীনং ৱসেন ৱেদিতব্বানি. তে ধম্মেতি তে ৰূপাদযো পঞ্চক্খন্ধধম্মে. অনিচ্চতোতিআদীসু হুত্ৱা অভাৱাকাৰেন অনিচ্চতো, পটিপীড়নাকাৰেন দুক্খতো, ৰুজ্জনাকাৰেন ৰোগতো, অন্তোদুস্সনট্ঠেন গণ্ডতো, অনুপৱিট্ঠট্ঠেন অনুকন্তনট্ঠেন চ সল্লতো, দুক্খট্ঠেন অঘতো, আবাধনট্ঠেন আবাধতো, অসকট্ঠেন পৰতো, পলুজ্জনট্ঠেন পলোকতো, অস্সামিকট্ঠেন সুঞ্ঞতো, অৱসৱত্তনট্ঠেন অনত্ততো. সমনুপস্সতীতি বলৱৱিপস্সনাপঞ্ঞায পস্সতি.
তেহি ধম্মেহীতি তেহি পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. পটিৱাপেতীতি নিব্বানৱসেন নিৱত্তেতি. অমতায ধাতুযাতি নিব্বানধাতুযা. চিত্তং উপসংহৰতীতি ঞাণেন আনিসংসং দিস্ৱা ওতাৰেতি. সন্তন্তি পচ্চনীকসন্ততায সন্তং. পণীতন্তি অতপ্পকং. সো তত্থ ঠিতো আসৱানং খযং পাপুণাতীতি সো তস্মিং পঠমজ্ঝানে ঠিতো তং বলৱৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. অপৰো নযো – সো তেহি ধম্মেহীতি যস্মা অনিচ্চতোতিআদীসু অনিচ্চতো পলোকতোতি দ্ৱীহি পদেহি অনিচ্চলক্খণং কথিতং, দুক্খতোতিআদীহি ছহি দুক্খলক্খণং, পৰতো, সুঞ্ঞতো, অনত্ততোতি তীহি অনত্তলক্খণং. তস্মা সো তেহি এৱং তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা দিট্ঠেহি অন্তোসমাপত্তিযং পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. চিত্তং পটিৱাপেতীতি চিত্তং পটিসংহৰতি মোচেতি অপনেতি. উপসংহৰতীতি ৱিপস্সনাচিত্তং তাৱ সৱনৱসেন থুতিৱসেন পৰিযত্তিৱসেন পঞ্ঞত্তিৱসেন চ সন্তং নিব্বানন্তি এৱং অসঙ্খতায অমতায ধাতুযা উপসংহৰতি. মগ্গচিত্তং নিব্বানং আৰম্মণকৰণৱসেনেৱ ‘‘এতং সন্তং এতং পণীত’’ন্তি ন এৱং ৱদতি. ইমিনা পনাকাৰেন তং পটিৱিজ্ঝন্তো তত্থ চিত্তং উপসংহৰতীতি অত্থো.
সো তত্থ ঠিতোতি তস্সা তিলক্খণাৰম্মণায ৱিপস্সনায ঠিতো. আসৱানং খযং পাপুণাতীতি অনুক্কমেন চত্তাৰো মগ্গে ভাৱেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণাতি. তেনেৱ ধম্মৰাগেনাতি সমথৱিপস্সনাধম্মে ছন্দৰাগেন. ধম্মনন্দিযাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. সমথৱিপস্সনাসু হি সব্বসো ছন্দৰাগং পৰিযাদাতুং সক্কোন্তো অৰহত্তং পাপুণাতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি.
তিণপুৰিসৰূপকে ৱাতি তিণপোত্থকৰূপে ৱা. দূৰে কণ্ডে পাতেতীতি দূৰেপাতী. অৱিৰাধিতং ৱিজ্ঝতীতি অক্খণৱেধী. যদেৱ তত্থ হোতি ৱেদনাগতন্তি ইধ ৰূপং ন গহিতং. কস্মা? সমতিক্কন্তত্তা. অযঞ্হি হেট্ঠা ৰূপাৱচৰজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৰূপং অতিক্কমিত্ৱা অৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপন্নোতি সমথৱসেনাপি অনেন ৰূপং সমতিক্কন্তং, হেট্ঠা ৰূপং সম্মসিত্ৱা তং অতিক্কম্ম ইদানি অৰূপং সম্মসতীতি ৱিপস্সনাৱসেনাপি অনেন ৰূপং অতিক্কন্তং. আৰুপ্পে পন সব্বসোপি ৰূপং নত্থীতি তং সন্ধাযপি ৰূপং ন গহিতং. অথ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং কস্মা ন গহিতন্তি? সুখুমত্তা. তস্মিঞ্হি চত্তাৰোপি অৰূপক্খন্ধা সুখুমা ন সম্মসনূপগা. তেনেৱাহ – ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, যাৱতা সঞ্ঞাসমাপত্তি তাৱতা অঞ্ঞাপটিৱেধো’’তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যাৱতা সচিত্তকসমাপত্তি নাম অত্থি, তাৱতা ওড়াৰিকে ধম্মে সম্মসতো অঞ্ঞাপটিৱেধো হোতি, অৰহত্তং সম্পজ্জতি. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পন সুখুমত্তা সঞ্ঞাসমাপত্তীতি ন ৱুচ্চতি. ঝাযীহেতেতি ঝাযীহি ঝানাভিৰতেহি এতানি. ৱুট্ঠহিত্ৱাতি ততো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায. সমক্খাতব্বানীতি সম্মা অক্খাতব্বানি, ‘‘সন্তানি পণীতানী’’তি এৱং কেৱলং আচিক্খিতব্বানি থোমেতব্বানি ৱণ্ণেতব্বানীতি.
৬. আনন্দসুত্তৱণ্ণনা
৩৭. ছট্ঠে সম্বাধেতি পঞ্চকামগুণসম্বাধে. ওকাসাধিগমোতি ওকাসস্স অধিগমো. সত্তানং ৱিসুদ্ধিযাতি সত্তানং ৱিসুদ্ধিং পাপনত্থায. সমতিক্কমাযাতি সমতিক্কমনত্থায. অত্থঙ্গমাযাতি অত্থং গমনত্থায. ঞাযস্স অধিগমাযাতি সহৱিপস্সনকস্স মগ্গস্স অধিগমনত্থায. নিব্বানস্স সচ্ছিকিৰিযাযাতি অপচ্চযনিব্বানস্স পচ্চক্খকৰণত্থায. তদেৱ নাম চক্খুং ভৱিস্সতীতি তঞ্ঞেৱ পসাদচক্খু অসম্ভিন্নং ভৱিস্সতি. তে ৰূপাতি তদেৱ ৰূপাৰম্মণং আপাথং আগমিস্সতি. তঞ্চাযতনং নো পটিসংৱেদিস্সতীতি তঞ্চ ৰূপাযতনং ন জানিস্সতি. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
উদাযীতি কাড়ুদাযিত্থেৰো. সঞ্ঞীমেৱ নু খোতি সচিত্তকোযেৱ নু খো. মকাৰো পদসন্ধিমত্তং. কিংসঞ্ঞীতি কতৰসঞ্ঞায সঞ্ঞী হুত্ৱা. সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানন্তি ইদং কস্মা গণ্হি, কিং পঠমজ্ঝানাদিসমঙ্গিনো ৰূপাদিপটিসংৱেদনা হোতীতি? ন হোতি, যাৱ পন কসিণৰূপং আৰম্মণং হোতি, তাৱ ৰূপং সমতিক্কন্তং নাম ন হোতি. অসমতিক্কন্তত্তা পচ্চযো ভৱিতুং সক্খিস্সতি. সমতিক্কন্তত্তা পন তং নত্থি নাম হোতি, নত্থিতায পচ্চযো ভৱিতুং ন সক্কোতীতি দস্সেতুং ইদমেৱ গণ্হি.
জটিলৱাসিকাতি জটিলনগৰৱাসিনী. ন চাভিনতোতিআদীসু ৰাগৱসেন ন অভিনতো, দোসৱসেন ন অপনতো. সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন কিলেসে নিগ্গণ্হিত্ৱা ৱাৰেত্ৱা ঠিতো, কিলেসানং পন ছিন্নন্তে উপ্পন্নোতি ন সসঙ্খাৰনিগ্গয্হৱাৰিতগতো. ৱিমুত্তত্তা ঠিতোতি কিলেসেহি ৱিমুত্তত্তাযেৱ ঠিতো. ঠিতত্তা সন্তুসিতোতি ঠিতত্তাযেৱ সন্তুট্ঠো নাম জাতো. সন্তুসিতত্তা নো পৰিতস্সতীতি সন্তুট্ঠত্তাযেৱ পৰিতাসং নাপজ্জতি. অযং, ভন্তে আনন্দ, সমাধি কিং ফলোতি ইমিনা অযং থেৰী তালফলঞ্ঞেৱ গহেত্ৱা ‘‘ইদং ফলং কিং ফলং নামা’’তি পুচ্ছমানা ৱিয অৰহত্তফলসমাধিং গহেত্ৱা ‘‘অযং, ভন্তে আনন্দ, সমাধি কিং ফলো ৱুত্তো ভগৱতা’’তি পুচ্ছতি. অঞ্ঞাফলো ৱুত্তোতি অঞ্ঞা ৱুচ্চতি অৰহত্তং, অৰহত্তফলসমাধি নামেসো ৱুত্তো ভগৱতাতি অত্থো. এৱংসঞ্ঞীপীতি ইমায অৰহত্তফলসঞ্ঞায সঞ্ঞীপি তদাযতনং নো পটিসংৱেদেতীতি এৱং ইমস্মিং সুত্তে অৰহত্তফলসমাধি কথিতোতি.
৭. লোকাযতিকসুত্তৱণ্ণনা
৩৮. সত্তমে লোকাযতিকাতি লোকাযতৱাদকা. সততন্তি সদা. সমিতন্তি নিৰন্তৰং. তিট্ঠতেতন্তি তিট্ঠতু এতং, মা এতং পট্ঠপেথ, কো ৱো এতেন অত্থো. ধম্মং ৱো ব্ৰাহ্মণা দেসেস্সামীতি অহং ৱো চতুসচ্চধম্মং দেসেস্সামি.
দড়্হধম্মোতি দড়্হধনুং গহেত্ৱা ঠিতো. ধনুগ্গহোতি ইস্সাসো. দড়্হধনু নাম দ্ৱিসহস্সথামং ৱুচ্চতি. দ্ৱিসহস্সথামং নাম যস্স আৰোপিতস্স জিযাবদ্ধো লোহসীসাদীনং ভাৰো দণ্ডে গহেত্ৱা যাৱ কণ্ডপ্পমাণা উক্খিত্তস্স পথৱিতো মুচ্চতি. সিক্খিতোতি দস দ্ৱাদস ৱস্সানি আচৰিযকুলে উগ্গহিতসিপ্পো. কতহত্থোতি একো সিপ্পমেৱ উগ্গণ্হাতি, কতহত্থো ন হোতি অযং পন কতহত্থো চিণ্ণৱসিভাৱো. কতূপাসনোতি ৰাজকুলাদীসু দস্সিতসিপ্পো. লহুকেন অসনেনাতি অন্তো সুসিৰং কত্ৱা তূলাদীহি পূৰেত্ৱা কতলক্খপৰিকম্মেন সল্লহুককণ্ডেন. এৱং কতঞ্হি একউসভগামী দ্ৱে উসভানিপি গচ্ছতি…পে… অট্ঠুসভগামী সোড়স উসভানিপি গচ্ছতি. অপ্পকসিৰেনাতি নিদ্দুক্খেন. অতিপাতেয্যাতি অতিক্কমেয্য. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা সো ধনুগ্গহো তং ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলং ছাযং সীঘমেৱ অতিক্কামেতি, এৱং সকলচক্কৱাড়ং সীঘং সীঘং অতিক্কমনসমত্থেন জৱেন সমন্নাগতো. সন্ধাৱনিকাযাতি পদসা ধাৱনেন. এৱমাহংসূতি এৱং ৱদন্তি.
৮. দেৱাসুৰসঙ্গামসুত্তৱণ্ণনা
৩৯. অট্ঠমে সমুপব্যূড়্হো অহোসীতি পচ্চুপট্ঠিতো অহোসি. সঙ্গামেয্যামাতি সঙ্গামং কৰেয্যাম যুজ্ঝেয্যাম. অপযিংসুযেৱাতি পলাযিংসুযেৱ. উত্তৰেনাভিমুখাতি উত্তৰামুখা হুত্ৱা. অভিযন্তে ৱাতি অনুবন্ধন্তিযেৱ. ভীৰুত্তানগতেনাতি ভীৰুত্তানং ভযনিৱাৰণং পতিট্ঠানং গতেন. অকৰণীযাতি যুদ্ধেন কিঞ্চি অকত্তব্বা. কস্মা পন নেসং সঙ্গামো হোতীতি? অসুৰা হি পুব্বে তাৱতিংসৱাসিনো, তে চিত্তপাটলিযা পুপ্ফনকালে দিব্বপাৰিচ্ছত্তকপুপ্ফং অনুস্সৰন্তি. ততো উপ্পন্নকোধা ‘‘গণ্হথ দেৱে’’তি সম্মুখসম্মুখট্ঠানেনেৱ সিনেৰুং অভিৰুহন্তি, দেৱাপি নিক্খমন্তি. তেসং গোপালকদাৰকানং অঞ্ঞমঞ্ঞং দণ্ডকেহি পহৰণসদিসং যুদ্ধং হোতি. সক্কো দেৱৰাজা হেট্ঠা পঞ্চসু ঠানেসু আৰক্খং ঠপেত্ৱা উপৰি দেৱপুৰং পৰিৱাৰেত্ৱা অত্তসদিসা ৱজিৰহত্থা পটিমা ঠপাপেসি. অসুৰা হেট্ঠা পঞ্চ ঠানানি পটিবাহিত্ৱা অভিৰুড়্হা ইন্দপটিমাযো দিস্ৱা নিৱত্তিত্ৱা অসুৰপুৰমেৱ গচ্ছন্তি.
দক্খিণেনাভিমুখাতি দক্খিণামুখা হুত্ৱা. অপদং ৱধিত্ৱাতি নিপ্পদং নিৰৱসেসং ৱধিত্ৱা. অদস্সনং গতোতি মাৰোপি ৱট্টপাদকং কত্ৱা ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানং সমাপন্নস্স চিত্তং জানাতি, তদেৱ ৱিপস্সনাপাদকং কত্ৱা সমাপন্নস্স চিত্তং জানাতি. অৰূপাৱচৰসমাপত্তি পন ৱট্টপাদা ৱা হোতু ৱিপস্সনাপাদা ৱা, তং সমাপন্নস্স মাৰো চিত্তং ন জানাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অদস্সনং গতো পাপিমতো’’তি.
৯. নাগসুত্তৱণ্ণনা
৪০. নৱমে আৰঞ্ঞকস্সাতি অৰঞ্ঞৱাসিনো. গোচৰপসুতস্সাতি গোচৰগ্গহণত্থায গচ্ছন্তস্স. হত্থিকলভাতি মহন্তা মহন্তা নাগা. হত্থিচ্ছাপাতি তৰুণপোতকা. ওভগ্গোভগ্গন্তি নামেত্ৱা নামেত্ৱা ঠপিতং. ওগাহং ওতিণ্ণস্সাতি ওগাহিতব্বত্তা ওগাহন্তি লদ্ধনামং উদকতিত্থং ওতিণ্ণস্স. ওগাহা উত্তিণ্ণস্সাতি উদকতিত্থতো উত্তিণ্ণস্স. ৱূপকট্ঠোতি ৱূপকট্ঠো হুত্ৱা. ইদানি যস্মা দসবলস্স হত্থিনাগেন কিচ্চং নত্থি, সাসনে পন তংসৰিক্খকং পুগ্গলং দস্সেতুং ইদমাহটং, তস্মা তং পুগ্গলং দস্সেন্তো এৱমেৱ খোতিআদিমাহ.
১০. তপুস্সসুত্তৱণ্ণনা
৪১. দসমে মল্লেসূতি মল্লৰট্ঠে. ইধেৱ তাৱ ত্ৱং, আনন্দ, হোতীতি ইধ ভগৱা ‘‘তপুস্সগহপতিনো ইধ ঠিতেন আনন্দেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো ভৱিস্সতি, ততোনিদানং অহং মহন্তং ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামী’’তি ঞত্ৱা আহ. উপসঙ্কমীতি সো কিৰ ভুত্তপাতৰাসো ‘‘দসবলস্স উপট্ঠানং গমিস্সামী’’তি নিক্খমন্তো দূৰতোৱ থেৰং দিস্ৱা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি. পপাতো ৱিয খাযতি, যদিদং নেক্খম্মন্তি যমিদং পব্বজ্জাসঙ্খাতং নেক্খম্মং, তং অম্হাকং মহাপপাতো ৱিয ওগাহিত্ৱা উপট্ঠাতি. নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দতীতি পব্বজ্জায চিত্তং আৰম্মণৱসেন পক্খন্দতি, তদেৱ আৰম্মণং কত্ৱা পসীদতি, তদেৱ পতিট্ঠাতি, পচ্চনীকধম্মেহি চ ৱিমুচ্চতি. ‘এতং সন্ত’ন্তি পস্সতোতি এতং নেক্খম্মং সন্তং ৱিগতদৰথপৰিড়াহন্তি এৱং পস্সন্তানং ভিক্খূনং. বহুনা জনেন ৱিসভাগোতি তযিদং বহুনা মহাজনেন সদ্ধিং ভিক্খূনং ৱিসভাগং, অসদিসন্তি অত্থো.
কথাপাভতন্তি কথামূলং. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেক্খম্মে চিত্তং ন পক্খন্দতীতি তস্স এৱং ৱিতক্কেন্তস্সাপি ময্হং পব্বজ্জায চিত্তং ন ওতৰতি. ‘‘এতং সন্ত’’ন্তি পস্সতোতি ‘‘সাধু নেক্খম্ম’’ন্তি পৰিৱিতক্কনৱসেন ‘‘এতং নেক্খম্মং সন্ত’’ন্তি পস্সন্তস্সপি. অনাসেৱিতোতি ন আসেৱিতো ন ফস্সিতো ন সচ্ছিকতো. অধিগম্মাতি অধিগন্ত্ৱা পত্ৱা সচ্ছিকত্ৱা. তমাসেৱেয্যন্তি তং আনিসংসং সেৱেয্যং ভজেয্যং. যং মেতি যেন কাৰণেন ময্হং. অধিগম্মাতি অধিগন্ত্ৱা. স্ৱাস্স মে হোতি আবাধোতি সো ময্হং আবাধনট্ঠেন আবাধো হোতি. অৱিতক্কে চিত্তং ন পক্খন্দতীতি অৱিতক্কৱিচাৰে দুতিযজ্ঝানে আৰম্মণৱসেন চিত্তং ন পক্খন্দতি. ৱিতক্কেসূতি ৱিতক্কৱিচাৰেসু. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
মহাৱগ্গো চতুত্থো.
৫. সামঞ্ঞৱগ্গো
১. সম্বাধসুত্তৱণ্ণনা
৪২. পঞ্চমস্স পঠমে উদাযীতি কাড়ুদাযিত্থেৰো. অৱিদ্ৱাতি অঞ্ঞাসি. ভূৰিমেধসোতি মহাপঞ্ঞো. যো ঝানমবুজ্ঝীতি যো ঝানং অবুজ্ঝি. পটিলীননিসভোতি একীভাৱৱসেন পটিলীনো চেৱ উত্তমট্ঠেন চ নিসভো. মুনীতি বুদ্ধমুনি. পৰিযাযেনাতি একেন কাৰণেন. কামসম্বাধস্স হি অভাৱমত্তেনেৱ পঠমজ্ঝানং ওকাসাধিগমো নাম, ন সব্বথা সব্বং. তত্ৰাপত্থি সম্বাধোতি তস্মিম্পি পঠমজ্ঝানে সম্বাধো পটিপীড়নং অত্থিযেৱ. তত্ৰাপিত্থীতিপি পাঠো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধোতি তস্মিং পন ঝানে কিং সম্বাধো নাম. অযমেত্থ সম্বাধোতি অযং ৱিতক্কৱিচাৰানং অনিৰুদ্ধভাৱো সম্বাধো সংপীড়া নাম. ইমিনা উপাযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. নিপ্পৰিযাযেনাতি ন একেন কাৰণেন, অথ খো আসৱক্খযো নাম সব্বসম্বাধানং পহীনত্তা সব্বেন সব্বং ওকাসাধিগমো নামাতি.
২. কাযসক্খিসুত্তৱণ্ণনা
৪৩. দুতিযে যথা যথা চ তদাযতনন্তি যেন যেন কাৰণেন যেন যেনাকাৰেন তং পঠমজ্ঝানসঙ্খাতং আযতনং হোতি. তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি তেন তেন কাৰণেন তেন তেনাকাৰেন তং সমাপত্তিং সহজাতনামকাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, সমাপজ্জতীতি অত্থো. কাযসক্খি ৱুত্তো ভগৱতা পৰিযাযেনাতি যস্মা তেন নামাকাযেন পঠমজ্ঝানং সচ্ছিকতং, তস্মা ইমিনা পৰিযাযেন কাযসক্খি ৱুত্তো. নিপ্পৰিযাযেনাতি যত্তকং কাযেন সচ্ছিকাতব্বং, সব্বস্স কতত্তা অযং নিপ্পৰিযাযেন কাযসক্খি নাম.
৩. পঞ্ঞাৱিমুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৪৪. ততিযে পঞ্ঞায চ নং পজানাতীতি তং পঠমজ্ঝানৱিপস্সনাপঞ্ঞায জানাতি. ইধাপি পৰিযাযনিপ্পৰিযাযা পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. যথা চ ইধ, এৱং ইতো পৰেসুপি.
৪. উভতোভাগৱিমুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৪৫. চতুত্থং উভযেন ৱেদিতব্বং. এত্থ চ উভতোভাগৱিমুত্তোতি উভতোভাগেহি সমথৱিপস্সনানং পচ্চনীককিলেসেহি ৱিমুত্তো. পৰিযোসানে পন সমাপত্তিযা ৰূপকাযতো, অৰিযমগ্গেন নামকাযতো ৱিমুত্তোযেৱ উভতোভাগৱিমুত্তোতি ৱেদিতব্বো.
৫-১০. সন্দিট্ঠিকধম্মসুত্তাদিৱণ্ণনা
৪৬-৫১. পঞ্চমাদীসু সন্দিট্ঠিকোতি সযং পস্সিতব্বকো. নিব্বানন্তি কিলেসনিব্বানং. পৰিনিব্বানন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং. তদঙ্গনিব্বানন্তি পঠমজ্ঝানাদিনা তেন তেন অঙ্গেন নিব্বানং. দিট্ঠধম্মনিব্বানন্তি ইস্মিংযেৱ অত্তভাৱে নিব্বানং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
সামঞ্ঞৱগ্গো পঞ্চমো.
পঠমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.
২. দুতিযপণ্ণাসকৱণ্ণনা
৫২. ইতো পৰেসু খেমন্তি নিৰুপদ্দৱং. খেমপ্পত্তোতি খেমভাৱং পত্তো. সিক্খাদুব্বল্যানীতি সিক্খায দুব্বলভাৱকৰণানি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
মনোৰথপূৰণিযা অঙ্গুত্তৰনিকায-অট্ঠকথায
নৱকনিপাতস্স সংৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.