(১৪) ৪. ৰাজৱগ্গো
১. পঠমচক্কানুৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা
১৩১. চতুত্থস্স পঠমে ধম্মেনাতি দসকুসলধম্মেন. চক্কন্তি আণাচক্কং. অত্থঞ্ঞূতি ৰজ্জত্থং জানাতি. ধম্মঞ্ঞূতি পৱেণিধম্মং জানাতি. মত্তঞ্ঞূতি দণ্ডে ৱা বলম্হি ৱা পমাণং জানাতি. কালঞ্ঞূতি ৰজ্জসুখানুভৱনকালং, ৱিনিচ্ছযকৰণকালং, জনপদচাৰিকাকালঞ্চ জানাতি. পৰিসঞ্ঞূতি অযং পৰিসা খত্তিযপৰিসা, অযং ব্ৰাহ্মণৱেস্সসুদ্দসমণপৰিসাতি জানাতি.
তথাগতৱাৰে অত্থঞ্ঞূতি পঞ্চ অত্থে জানাতি. ধম্মঞ্ঞূতি চত্তাৰো ধম্মে জানাতি. মত্তঞ্ঞূতি চতূসু পচ্চযেসু পটিগ্গহণপৰিভোগমত্তং জানাতি. কালঞ্ঞূতি অযং কালো পটিসল্লীনস্স, অযং সমাপত্তিযা, অযং ধম্মদেসনায, অযং জনপদচাৰিকাযাতি এৱং কালং জানাতি. পৰিসঞ্ঞূতি অযং পৰিসা খত্তিযপৰিসা…পে… অযং সমণপৰিসাতি জানাতি. অনুত্তৰন্তি নৱহি লোকুত্তৰধম্মেহি অনুত্তৰং. ধম্মচক্কন্তি সেট্ঠচক্কং.
২. দুতিযচক্কানুৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা
১৩২. দুতিযে পিতৰা পৱত্তিতং চক্কন্তি চক্কৱত্তিম্হি পব্বজিতে ৱা কালকতে ৱা চক্কৰতনং সত্তাহমত্তং ঠত্ৱা অন্তৰধাযতি, কথমেস তং অনুপ্পৱত্তেতি নাম? পিতু পৱেণিযং ঠত্ৱা চক্কৱত্তিৱত্তং পূৰেত্ৱা চক্কৱত্তিৰজ্জং কাৰেন্তোপি পিতৰা পৱত্তিতমেৱ অনুপ্পৱত্তেতি নাম.
৩. ধম্মৰাজাসুত্তৱণ্ণনা
১৩৩. ততিযং তিকনিপাতে ৱুত্তনযমেৱ. সেৱিতব্বাসেৱিতব্বে পনেত্থ পচ্ছিমপদদ্ৱযমেৱ ৱিসেসো. তত্থ সম্মাআজীৱো সেৱিতব্বো, মিচ্ছাআজীৱো ন সেৱিতব্বো. সপ্পাযো গামনিগমো সেৱিতব্বো, অসপ্পাযো ন সেৱিতব্বো.
৪. যস্সংদিসংসুত্তৱণ্ণনা
১৩৪. চতুত্থে উভতোতি দ্ৱীহিপি পক্খেহি. মাতিতো চ পিতিতো চাতি যস্স হি মাতা খত্তিযা, মাতুমাতা খত্তিযা, তস্সাপি মাতা খত্তিযা. পিতা খত্তিযো, পিতুপিতা খত্তিযো, তস্সপি পিতা খত্তিযো. সো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ. সংসুদ্ধগহণিকোতি সংসুদ্ধায মাতুকুচ্ছিযা সমন্নাগতো. ‘‘সমৱেপাকিনিযা গহণিযা’’তি এত্থ পন কম্মজতেজোধাতু গহণীতি ৱুচ্চতি. যাৱ সত্তমা পিতামহযুগাতি এত্থ পিতুপিতা পিতামহো, পিতামহস্স যুগং পিতামহযুগং. যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৱুচ্চতি. অভিলাপমত্তমেৱ চেতং, অত্থতো পন পিতামহোযেৱ পিতামহযুগং. ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুৰিসা পিতামহগ্গহণেনেৱ গহিতা. এৱং যাৱ সত্তমো পুৰিসো, তাৱ সংসুদ্ধগহণিকো, অথ ৱা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেনাতি দস্সেতি. অক্খিত্তোতি ‘‘অপনেথ এতং, কিং ইমিনা’’তি এৱং অক্খিত্তো অনৱক্খিত্তো. অনুপক্কুট্ঠোতি ন উপক্কুট্ঠো ন অক্কোসং ৱা নিন্দং ৱা পত্তপুব্বো. কেন কাৰণেনাতি? জাতিৱাদেন, ‘‘ইতিপি হীনজাতিকো এসো’’তি এৱৰূপেন ৱচনেনাতি অত্থো.
অড্ঢোতিআদীসু যো কোচি অত্তনো সন্তকেন ৱিভৱেন অড্ঢো হোতি. ইধ পন ন কেৱলং অড্ঢোযেৱ, মহদ্ধনো মহতা অপৰিমাণসঙ্খেন ধনেন সমন্নাগতোতি অত্থো. পঞ্চকামগুণৱসেন মহন্তা উড়াৰা ভোগা অস্সাতি মহাভোগো. পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰোতি কোসো ৱুচ্চতি ভণ্ডাগাৰং, নিদহিত্ৱা ঠপিতেন ধনেন পৰিপুণ্ণকোসো, ধঞ্ঞেন চ পৰিপুণ্ণকোট্ঠাগাৰোতি অত্থো. অথ ৱা চতুব্বিধো কোসো হত্থী অস্সা ৰথা ৰট্ঠন্তি, তিৱিধং কোট্ঠাগাৰং ধনকোট্ঠাগাৰং ধঞ্ঞকোট্ঠাগাৰং ৱত্থকোট্ঠাগাৰন্তি. তং সব্বম্পি পৰিপুণ্ণমস্সাতি পৰিপুণ্ণকোসকোট্ঠাগাৰো. অস্সৱাযাতি কস্সচি বহুম্পি ধনং দেন্তস্স সেনা ন সুণাতি, সা অনস্সৱা নাম হোতি. কস্সচি অদেন্তস্সাপি সুণাতিযেৱ, অযং অস্সৱা নাম. ওৱাদপটিকৰাযাতি ‘‘ইদং ৱো কত্তব্ব, ইদং ন কত্তব্ব’’ন্তি দিন্নওৱাদকৰায. পণ্ডিতোতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. ব্যত্তোতি পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযেন যুত্তো. মেধাৱীতি ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞায সমন্নাগতো. পটিবলোতি সমত্থো. অত্থে চিন্তেতুন্তি ৱড্ঢিঅত্থে চিন্তেতুং. সো হি পচ্চুপ্পন্নঅত্থৱসেনেৱ ‘‘অতীতেপি এৱং অহেসুং, অনাগতেপি এৱং ভৱিস্সন্তী’’তি চিন্তেতি. ৱিজিতাৱীনন্তি ৱিজিতৱিজযানং, মহন্তেন ৱা ৱিজযেন সমন্নাগতানং. ৱিমুত্তচিত্তানন্তি পঞ্চহি ৱিমুত্তীহি ৱিমুত্তমানসানং.
৫-৬. পত্থনাসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা
১৩৫-১৩৬. পঞ্চমে নেগমজানপদস্সাতি নিগমৱাসিনো চ ৰট্ঠৱাসিনো চ জনস্স. হত্থিস্মিন্তিআদীহি হত্থিঅস্সৰথথৰুধনুলেখমুদ্দাগণনাদীনি সোড়স মহাসিপ্পানি দস্সিতানি. অনৱযোতি সমত্থো পৰিপুণ্ণো. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ছট্ঠে ওপৰজ্জন্তি উপৰাজভাৱং.
৭. অপ্পংসুপতিসুত্তৱণ্ণনা
১৩৭. সত্তমে পুৰিসাধিপ্পাযাতি অস্সদ্ধম্মৱসেন পুৰিসে উপ্পন্নাধিপ্পাযা পুৰিসজ্ঝাসযা. আদানাধিপ্পাযোতি ইদানি গহেতুং সক্খিস্সামি, ইদানি সক্খিস্সামীতি এৱং গহণাধিপ্পাযো. ৱিসংযোগাধিপ্পাযোতি ইদানি নিব্বানং পাপুণিস্সামি, ইদানি পাপুণিস্সামীতি এৱং নিব্বানজ্ঝাসযো.
৮. ভত্তাদকসুত্তৱণ্ণনা
১৩৮. অট্ঠমে ভত্তাদকোতি ভত্তক্খাদকো, বহুভত্তভুঞ্জোতি অত্থো. ওকাসফৰণোতি ওকাসং ফৰিত্ৱা অঞ্ঞেসং সম্বাধং কত্ৱা ঠানেন ওকাসফৰণো. তত্থ তত্থ লণ্ডং সাৰেতি পাতেতীতি লণ্ডসাৰণো. এত্তকা হত্থীতি গণনকালে সলাকং গণ্হাতীতি সলাকগ্গাহী. নিসীদনসযনৱসেন মঞ্চপীঠং মদ্দতীতি মঞ্চপীঠমদ্দনো. ভিক্খুগণনকালে সলাকং গণ্হাতীতি সলাকগ্গাহী.
৯. অক্খমসুত্তৱণ্ণনা
১৩৯. নৱমে হত্থিকাযন্তি হত্থিঘটং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. সঙ্গামে অৱচৰন্তীতি সঙ্গামাৱচৰা. একিস্সা ৱা তিণোদকদত্তিযা ৱিমানিতোতি একদিৱসং একেন তিণোদকদানেন ৱিমানিতো, একদিৱসমত্তং অলদ্ধতিণোদকোতি অত্থো. ইতো পৰম্পি এসেৱ নযো. ন সক্কোতি চিত্তং সমাদহিতুন্তি আৰম্মণে চিত্তং সম্মা ঠপেতুং ন সক্কোতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ইমস্মিং পন সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথিতন্তি ৱেদিতব্বং.
১০. সোতসুত্তৱণ্ণনা
১৪০. দসমে দুৰুত্তানন্তি ন সুট্ঠু ৱুত্তানং দোসৱসেন পৱত্তিতানং ফৰুসৱচনানং. দুৰাগতানন্তি দুক্খুপ্পাদনাকাৰেন সোতদ্ৱাৰং আগতানং. ৱচনপথানন্তি ৱচনানং. দুক্খানন্তি দুক্খমানং. তিব্বানন্তি বহলানং তাপনসভাৱানং ৱা. খৰানন্তি ফৰুসানং. কটুকানন্তি তিখিণানং. অসাতানন্তি অমধুৰানং. অমনাপানন্তি মনং অপ্পাযিতুং ৱড্ঢেতুং অসমত্থানং. পাণহৰানন্তি জীৱিতহৰানং. যা সা দিসাতি সব্বসঙ্খাৰসমথাদিৱসেন দিস্সতি অপদিস্সতীতি নিব্বানং দিসাতি ৱেদিতব্বং. যস্মা পন তং আগম্ম সব্বে সঙ্খাৰা সমথং গচ্ছন্তি, তস্মা সব্বসঙ্খাৰসমথোতি ৱুত্তং. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱ. ইমস্মিং পন সুত্তে সীলসমাধিপঞ্ঞা মিস্সিকা কথিতাতি.
ৰাজৱগ্গো চতুত্থো.