(২৪) ৪. কম্মৱগ্গো

১. সংখিত্তসুত্তৱণ্ণনা

২৩২. চতুত্থস্স পঠমে কণ্হন্তি কাড়কং দসঅকুসলকম্মপথকম্মং. কণ্হৱিপাকন্তি অপাযে নিব্বত্তনতো কাড়কৱিপাকং. সুক্কন্তি পণ্ডৰকং কুসলকম্মপথকম্মং. সুক্কৱিপাকন্তি সগ্গে নিব্বত্তনতো পণ্ডৰকৱিপাকং. কণ্হসুক্কন্তি মিস্সককম্মং. কণ্হসুক্কৱিপাকন্তি সুখদুক্খৱিপাকং. মিস্সককম্মঞ্হি কত্ৱা অকুসলেন তিৰচ্ছানযোনিযং মঙ্গলহত্থিট্ঠানাদীসু উপ্পন্নো কুসলেন পৱত্তে সুখং ৱেদিযতি. কুসলেন ৰাজকুলেপি নিব্বত্তো অকুসলেন পৱত্তে দুক্খং ৱেদিযতি. অকণ্হং অসুক্কন্তি কম্মক্খযকৰং চতুমগ্গঞাণং অধিপ্পেতং. তঞ্হি যদি কণ্হং ভৱেয্য, কণ্হৱিপাকং দদেয্য. যদি সুক্কং ভৱেয্য, সুক্কৱিপাকং দদেয্য. উভযৱিপাকস্স পন অপ্পদানতো অকণ্হং অসুক্কন্তি অযমেত্থ অত্থো.

২. ৱিত্থাৰসুত্তৱণ্ণনা

২৩৩. দুতিযে সব্যাবজ্ঝন্তি সদোসং. কাযসঙ্খাৰন্তি কাযদ্ৱাৰচেতনং. অভিসঙ্খৰোতীতি আযূহতি সম্পিণ্ডেতি. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. সব্যাবজ্ঝং লোকন্তি সদুক্খং লোকং. সব্যাবজ্ঝা ফস্সাতি সদুক্খা ৱিপাকফস্সা. সব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদিযতীতি সাবাধং ৱিপাকৱেদনং ৱেদিযতি. একন্তদুক্খন্তি একন্তেনেৱ দুক্খং, ন সুখসম্মিস্সং. সেয্যথাপি সত্তা নেৰযিকাতি এত্থ সেয্যথাপীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো. তেন কেৱলং নেৰযিকসত্তে দস্সেতি, অঞ্ঞে পন তংসৰিক্খকা নাম নত্থি. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সেয্যথাপি মনুস্সাতিআদীসু পন মনুস্সানং তাৱ কালেন সুখা ৱেদনা উপ্পজ্জতি, কালেন দুক্খা ৱেদনা. একচ্চে চ দেৱাতি এত্থ পন কামাৱচৰদেৱা দট্ঠব্বা. তেসঞ্হি মহেসক্খতৰা দেৱতা দিস্ৱা নিসিন্নাসনতো ৱুট্ঠানং, পাৰুতউত্তৰাসঙ্গস্স ওতাৰণং, অঞ্জলিপগ্গণ্হনন্তিআদীনং ৱসেন কালেন দুক্খং উপ্পজ্জতি, দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱন্তানং কালেন সুখং. একচ্চে চ ৱিনিপাতিকাতি এত্থ ৱেমানিকপেতা দট্ঠব্বা. তে নিৰন্তৰমেৱ একস্মিং কালে সুখং, একস্মিং কালে দুক্খং ৱেদিযন্তি. নাগসুপণ্ণহত্থিঅস্সাদযো পন মনুস্সা ৱিয ৱোকিণ্ণসুখদুক্খাৱ হোন্তি. পহানায যা চেতনাতি এত্থ ৱিৱট্টগামিনী মগ্গচেতনা ৱেদিতব্বা. সা হি কম্মক্খযায সংৱত্ততীতি.

৩. সোণকাযনসুত্তৱণ্ণনা

২৩৪. ততিযে সিখামোগ্গল্লানোতি সীসমজ্ঝে ঠিতায মহতিযা সিখায সমন্নাগতো মোগ্গল্লানগোত্তো ব্ৰাহ্মণো. পুৰিমানীতি অতীতানন্তৰদিৱসতো পট্ঠায পুৰিমানি, দুতিযাদিতো পট্ঠায পুৰিমতৰানি ৱেদিতব্বানি. সোণকাযনোতি তস্সেৱ অন্তেৱাসিকো. কম্মসচ্চাযং ভো লোকোতি ভো অযং লোকো কম্মসভাৱো. কম্মসমাৰম্ভট্ঠাযীতি কম্মসমাৰম্ভেন তিট্ঠতি. কম্মং আযূহন্তোৱ তিট্ঠতি, অনাযূহন্তো উচ্ছিজ্জতীতি দীপেতি. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.

৪-৯. সিক্খাপদসুত্তাদিৱণ্ণনা

২৩৫. চতুত্থাদীনিপি উত্তানত্থানেৱ. মগ্গঙ্গেসু পন যস্মা সতিযা উপট্ঠপেত্ৱা পঞ্ঞায পৰিচ্ছিন্দতি, তস্মা উভযমেৱ কম্মং. সেসা অঙ্গানেৱ হোন্তি, নো কম্মন্তি ৱুত্তং. বোজ্ঝঙ্গেসুপি এসেৱ নযো. অভিধম্মে পন সব্বম্পেতং অৱিসেসেন চেতনাসম্পযুত্তকম্মন্তেৱ ৱণ্ণিতং.

১০. সমণসুত্তৱণ্ণনা

২৪১. দসমে ইধেৱাতি ইমস্মিংযেৱ সাসনে. অযং পন নিযমো সেসপদেসুপি ৱেদিতব্বো. দুতিযাদযোপি হি সমণা ইধেৱ, ন অঞ্ঞত্থ. সুঞ্ঞাতি ৰিত্তা তুচ্ছা. পৰপ্পৱাদাতি চত্তাৰো সস্সতৱাদা, চত্তাৰো একচ্চসস্সতিকা, চত্তাৰো অন্তানন্তিকা, চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা, দ্ৱে অধিচ্চসমুপ্পন্নিকা, সোড়স সঞ্ঞিৱাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞিৱাদা, অট্ঠ নেৱসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিৱাদা, সত্ত উচ্ছেদৱাদা, পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদাতি ইমে সব্বেপি ব্ৰহ্মজালে আগতদ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিযো ইতো বাহিৰানং পৰেসং পৱাদা পৰপ্পৱাদা নাম. তে সব্বেপি ইমেহি চতূহি ফলট্ঠকসমণেহি সুঞ্ঞা. ন হি তে এত্থ সন্তি. ন কেৱলঞ্চ এতেহেৱ সুঞ্ঞা, চতূহি পন মগ্গট্ঠকসমণেহিপি, চতুন্নং মগ্গানং অত্থায আৰদ্ধৱিপস্সকেহিপীতি দ্ৱাদসহিপি সমণেহি সুঞ্ঞা এৱ. ইদমেৱ অত্থং সন্ধায ভগৱতা মহাপৰিনিব্বানে (দী. নি. ২.২১৪) ৱুত্তং –

‘‘একূনতিংসো ৱযসা সুভদ্দ,

যং পব্বজিং কিংকুসলানুএসী;

ৱস্সানি পঞ্ঞাস সমাধিকানি,

যতো অহং পব্বজিতো সুভদ্দ;

ঞাযস্স ধম্মস্স পদেসৱত্তী,

ইতো বহিদ্ধা সমণোপি নত্থি’’.

‘‘দুতিযোপি সমণো নত্থি, ততিযোপি সমণো নত্থি, চতুত্থোপি সমণো নত্থি, সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেহি অঞ্ঞেহী’’তি. এত্থ হি পদেসৱত্তীতি আৰদ্ধৱিপস্সকো অধিপ্পেতো. তস্মা সোতাপত্তিমগ্গস্স আৰদ্ধৱিপস্সকং মগ্গট্ঠং ফলট্ঠন্তি তযোপি একতো কত্ৱা ‘‘সমণোপি নত্থী’’তি আহ, সকদাগামিমগ্গস্স আৰদ্ধৱিপস্সকং মগ্গট্ঠং ফলট্ঠন্তি তযোপি একতো কত্ৱা ‘‘দুতিযোপি সমণো নত্থী’’তি আহ. ইতৰেসুপি দ্ৱীসু এসেৱ নযো. একাদসমং উত্তানত্থমেৱাতি.

কম্মৱগ্গো চতুত্থো.