.নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.
অঙ্গুত্তৰনিকাযে
চতুক্কনিপাত-অট্ঠকথা
১. পঠমপণ্ণাসকং
১. ভণ্ডগামৱগ্গো
১. অনুবুদ্ধসুত্তৱণ্ণনা
১. চতুক্কনিপাতস্স পঠমে অননুবোধাতি অবুজ্ঝনেন অজাননেন. অপ্পটিৱেধাতি অপ্পটিৱিজ্ঝনেন অপচ্চক্খকিৰিযায. দীঘমদ্ধানন্তি চিৰকালং. সন্ধাৱিতন্তি ভৱতো ভৱং গমনৱসেন সন্ধাৱিতং. সংসৰিতন্তি পুনপ্পুনং গমনাগমনৱসেন সংসৰিতং. মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চাতি মযা চ তুম্হেহি চ. অথ ৱা সন্ধাৱিতং সংসৰিতন্তি সন্ধাৱনং সংসৰণং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ অহোসীতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. অৰিযস্সাতি নিদ্দোসস্স. সীলং সমাধি পঞ্ঞাতি ইমে পন তযো ধম্মা মগ্গফলসম্পযুত্তাৱ ৱেদিতব্বা, ৱিমুত্তিনামেন ফলমেৱ নিদ্দিট্ঠং. ভৱতণ্হাতি ভৱেসু তণ্হা. ভৱনেত্তীতি ভৱৰজ্জু. তণ্হায এৱ এতং নামং. তায হি সত্তা গোণা ৱিয গীৱায বন্ধিত্ৱা তং তং ভৱং নীযন্তি, তস্মা ভৱনেত্তীতি ৱুচ্চতি.
অনুত্তৰাতি লোকুত্তৰা. দুক্খস্সন্তকৰোতি ৱট্টদুক্খস্স অন্তকৰো. চক্খুমাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা. পৰিনিব্বুতোতি কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতো. ইদমস্স বোধিমণ্ডে পঠমপৰিনিব্বানং, পচ্ছা পন যমকসালানমন্তৰে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বুতোতি যথানুসন্ধিনা দেসনং নিট্ঠাপেসি.
২. পপতিতসুত্তৱণ্ণনা
২. দুতিযে পপতিতোতি পতিতো চুতো. অপ্পপতিতোতি অপতিতো পতিট্ঠিতো. তত্থ লোকিযমহাজনো পতিতোযেৱ নাম, সোতাপন্নাদযো কিলেসুপ্পত্তিক্খণে পতিতা নাম, খীণাসৱো একন্তপতিট্ঠিতো নাম.
চুতা পতন্তীতি যে চুতা, তে পতন্তি নাম. পতিতাতি যে পতিতা, তে চুতা নাম. চুতত্তা পতিতা, পতিতত্তা চুতাতি অত্থো. গিদ্ধাতি ৰাগৰত্তা. পুনৰাগতাতি পুন জাতিং পুন জৰং পুন ব্যাধিং পুন মৰণং আগতা নাম হোন্তি. কতং কিচ্চন্তি চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বকিচ্চং কতং. ৰতং ৰম্মন্তি ৰমিতব্বযুত্তকে গুণজাতে ৰমিতং. সুখেনান্ৱাগতং সুখন্তি সুখেন সুখং অনুআগতং সম্পত্তং. মানুসকসুখেন দিব্বসুখং, ঝানসুখেন ৱিপস্সনাসুখং, ৱিপস্সনাসুখেন মগ্গসুখং, মগ্গসুখেন ফলসুখং, ফলসুখেন নিব্বানসুখং সম্পত্তং অধিগতন্তি অত্থো.
৩. পঠমখতসুত্তৱণ্ণনা
৩. ততিযং দুকনিপাতৱণ্ণনাযং ৱুত্তমেৱ. গাথাসু পন নিন্দিযন্তি নিন্দিতব্বযুত্তকং. নিন্দতীতি গৰহতি. পসংসিযোতি পসংসিতব্বযুত্তো. ৱিচিনাতি মুখেন সো কলিন্তি যো এৱং পৱত্তো, তেন মুখেন কলিং ৱিচিনাতি নাম. কলিনা তেন সুখং ন ৱিন্দতীতি তেন চ কলিনা সুখং ন পটিলভতি. সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনাতি সব্বেনপি সকেন ধনেন চেৱ অত্তনা চ সদ্ধিং যো পৰাজযো, সো অপ্পমত্তকোৱ কলীতি অত্থো. যো সুগতেসূতি যো পন সম্মগ্গতেসু পুগ্গলেসু চিত্তং পদুস্সেয্য, অযং চিত্তপদোসোৱ ততো কলিতো মহন্ততৰো কলি. ইদানি তস্স মহন্ততৰভাৱং দস্সেন্তো সতং সহস্সানন্তিআদিমাহ. তত্থ সতং সহস্সানন্তি নিৰব্বুদগণনায সতসহস্সং. ছত্তিংসতীতি অপৰানি চ ছত্তিংসতি নিৰব্বুদানি. পঞ্চ চাতি অব্বুদগণনায চ পঞ্চ অব্বুদানি. যমৰিযগৰহীতি যং অৰিযে গৰহন্তো নিৰযং উপপজ্জতি, তত্থ এত্তকং আযুপ্পমাণন্তি.
৪. দুতিযখতসুত্তৱণ্ণনা
৪. চতুত্থে মাতৰি পিতৰি চাতিআদীসু মিত্তৱিন্দকো মাতৰি মিচ্ছাপটিপন্নো নাম, অজাতসত্তু পিতৰি মিচ্ছাপটিপন্নো নাম, দেৱদত্তো তথাগতে মিচ্ছাপটিপন্নো নাম, কোকালিকো তথাগতসাৱকে মিচ্ছাপটিপন্নো নাম. বহুঞ্চাতি বহুকমেৱ. পসৱতীতি পটিলভতি. তাযাতি তায মিচ্ছাপটিপত্তিসঙ্খাতায অধম্মচৰিযায. পেচ্চাতি ইতো গন্ত্ৱা. অপাযং গচ্ছতীতি নিৰযাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং নিব্বত্ততি. সুক্কপক্খেপি এসেৱ নযো.
৫. অনুসোতসুত্তৱণ্ণনা
৫. পঞ্চমে অনুসোতং গচ্ছতীতি অনুসোতগামী. কিলেসসোতস্স পচ্চনীকপটিপত্তিযা পটিসোতং গচ্ছতীতি পটিসোতগামী. ঠিতত্তোতি ঠিতসভাৱো. তিণ্ণোতি ওঘং তৰিত্ৱা ঠিতো. পাৰঙ্গতোতি পৰতীৰং গতো. থলে তিট্ঠতীতি নিব্বানথলে তিট্ঠতি. ব্ৰাহ্মণোতি সেট্ঠো নিদ্দোসো. ইধাতি ইমস্মিং লোকে. কামে চ পটিসেৱতীতি কিলেসকামেহি ৱত্থুকামে পটিসেৱতি. পাপঞ্চ কম্মং কৰোতীতি পাপঞ্চ পাণাতিপাতাদিকম্মং কৰোতি. পাপঞ্চ কম্মং ন কৰোতীতি পঞ্চৱেৰকম্মং ন কৰোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ঠিতত্তোতি অযং অনাগামী পুগ্গলো তস্মা লোকা পুন পটিসন্ধিৱসেন অনাগমনতো ঠিতত্তো নাম.
তণ্হাধিপন্নাতি তণ্হায অধিপন্না অজ্ঝোত্থটা, তণ্হং ৱা অধিপন্না অজ্ঝোগাড়্হা. পৰিপুণ্ণসেখোতি সিক্খাপাৰিপূৰিযা ঠিতো. অপৰিহানধম্মোতি অপৰিহীনসভাৱো. চেতোৱসিপ্পত্তোতি চিত্তৱসীভাৱং পত্তো. এৱৰূপো খীণাসৱো হোতি, ইধ পন অনাগামী কথিতো. সমাহিতিন্দ্ৰিযোতি সমাহিতছড়িন্দ্ৰিযো. পৰোপৰাতি পৰোৱৰা উত্তমলামকা, কুসলাকুসলাতি অত্থো. সমেচ্চাতি ঞাণেন সমাগন্ত্ৱা. ৱিধূপিতাতি ৱিদ্ধংসিতা ঝাপিতা ৱা. ৱুসিতব্ৰহ্মচৰিযোতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং ৱসিত্ৱা ঠিতো. লোকন্তগূতি তিৱিধস্সাপি লোকস্স অন্তং গতো. পাৰগতোতি ছহাকাৰেহি পাৰগতো. ইধ খীণাসৱোৱ কথিতো. ইতি সুত্তেপি গাথাসুপি ৱট্টৱিৱট্টমেৱ কথিতং.
৬. অপ্পস্সুতসুত্তৱণ্ণনা
৬. ছট্ঠে অনুপপন্নোতি অনুপাগতো. সুত্তন্তিআদীসু উভতোৱিভঙ্গনিদ্দেসখন্ধকপৰিৱাৰসুত্তনিপাতমঙ্গলসুত্তৰতনসুত্ত- নাড়কসুত্ততুৱটকসুত্তানি, অঞ্ঞম্পি চ সুত্তনামকং তথাগতৱচনং সুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সব্বম্পি সগাথকং সুত্তং গেয্যন্তি ৱেদিতব্বং, ৱিসেসেন সংযুত্তকে সকলোপি সগাথাৱগ্গো. সকলম্পি অভিধম্মপিটকং, নিগ্গাথকসুত্তং, যঞ্চ অঞ্ঞম্পি অট্ঠহি অঙ্গেহি অসঙ্গহিতং বুদ্ধৱচনং, তং ৱেয্যাকৰণন্তি ৱেদিতব্বং. ধম্মপদ-থেৰগাথা-থেৰিগাথা সুত্তনিপাতে নোসুত্তনামিকা সুদ্ধিকগাথা চ গাথাতি ৱেদিতব্বা. সোমনস্সঞাণমযিকগাথাপটিসংযুত্তা দ্ৱেঅসীতি সুত্তন্তা উদানন্তি ৱেদিতব্বা. ‘‘ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা’’তিআদিনযপ্পৱত্তা দসুত্তৰসতসুত্তন্তা ইতিৱুত্তকন্তি ৱেদিতব্বা. অপণ্ণকজাতকাদীনি পঞ্ঞাসাধিকানি পঞ্চ জাতকসতানি জাতকন্তি ৱেদিতব্বানি. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অচ্ছৰিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে’’তিআদিনযপ্পৱত্তা সব্বেপি অচ্ছৰিযঅব্ভুতধম্মপটিসংযুত্তা সুত্তন্তা অব্ভুতধম্মন্তি ৱেদিতব্বা. চূড়ৱেদল্লমহাৱেদল্লসম্মাদিট্ঠিসক্কপঞ্হসঙ্খাৰভাজনিযমহাপুণ্ণমসুত্তাদযো সব্বেপি ৱেদঞ্চ তুট্ঠিঞ্চ লদ্ধা লদ্ধা পুচ্ছিতা সুত্তন্তা ৱেদল্লন্তি ৱেদিতব্বা. ন অত্থমঞ্ঞায ন ধম্মমঞ্ঞাযাতি অট্ঠকথঞ্চ পাড়িঞ্চ অজানিত্ৱা. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নোতি নৱলোকুত্তৰধম্মস্স অনুৰূপধম্মং সহসীলং পুব্বভাগপটিপদং ন পটিপন্নো হোতি. ইমিনা উপাযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. পঠমৱাৰে পনেত্থ অপ্পস্সুতদুস্সীলো কথিতো, দুতিযে অপ্পস্সুতখীণাসৱো, ততিযে বহুস্সুতদুস্সীলো, চতুত্থে বহুস্সুতখীণাসৱো.
সীলেসু অসমাহিতোতি সীলেসু অপৰিপূৰকাৰী. সীলতো চ সুতেন চাতি সীলভাগেন চ সুতভাগেন চ ‘‘অযং দুস্সীলো অপ্পস্সুতো’’তি এৱং তং গৰহন্তীতি অত্থো. তস্স সম্পজ্জতে সুতন্তি তস্স পুগ্গলস্স যস্মা তেন সুতেন সুতকিচ্চং কতং, তস্মা তস্স সুতং সম্পজ্জতি নাম. নাস্স সম্পজ্জতেতি সুতকিচ্চস্স অকতত্তা ন সম্পজ্জতি. ধম্মধৰন্তি সুতধম্মানং আধাৰভূতং. সপ্পঞ্ঞন্তি সুপঞ্ঞং. নেক্খং জম্বোনদস্সেৱাতি জম্বুনদং ৱুচ্চতি জাতিসুৱণ্ণং, তস্স জম্বুনদস্স নেক্খং ৱিয, পঞ্চসুৱণ্ণপৰিমাণং সুৱণ্ণঘটিকং ৱিযাতি অত্থো.
৭. সোভনসুত্তৱণ্ণনা
৭. সত্তমে ৱিযত্তাতি পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতা. ৱিনীতাতি ৱিনযং উপেতা সুৱিনীতা. ৱিসাৰদাতি ৱেসাৰজ্জেন সোমনস্সসহগতেন ঞাণেন সমন্নাগতা. ধম্মধৰাতি সুতধম্মানং আধাৰভূতা. ভিক্খু চ সীলসম্পন্নোতি গাথায কিঞ্চাপি একেকস্সেৱ একেকো গুণো কথিতো, সব্বেসং পন সব্বেপি ৱট্টন্তীতি.
৮. ৱেসাৰজ্জসুত্তৱণ্ণনা
৮. অট্ঠমে ৱেসাৰজ্জানীতি এত্থ সাৰজ্জপটিপক্খো ৱেসাৰজ্জং, চতূসু ঠানেসু সাৰজ্জাভাৱং পচ্চৱেক্খন্তস্স উপ্পন্নসোমনস্সমযঞাণস্সেতং নামং. আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. আসভা ৱা পুব্ববুদ্ধা, তেসং ঠানন্তি অত্থো. অপিচ গৱসতজেট্ঠকো উসভো, গৱসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. ৱজসতজেট্ঠকো ৱা উসভো, ৱজসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো, সব্বগৱসেট্ঠো সব্বপৰিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভাৰৱহো অসনিসতসদ্দেহিপি অসম্পকম্পিযো নিসভো, সো ইধ উসভোতি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পৰিযাযৱচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং. ঠানন্তি চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা ৱৱত্থানং. ইদং পন আসভং ৱিযাতি আসভং. যথেৱ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৱং তথাগতোপি চতূহি ৱেসাৰজ্জপাদেহি অট্ঠপৰিসপথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা সদেৱকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৱং তিট্ঠমানোৱ তং আসভং ঠানং পটিজানাতি উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি, অত্তনি আৰোপেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.
পৰিসাসূতি অট্ঠসু পৰিসাসু. সীহনাদং নদতীতি সেট্ঠনাদং অভীতনাদং নদতি, সীহনাদসদিসং ৱা নাদং নদতি. অযমত্থো সীহনাদসুত্তেন দস্সেতব্বো. যথা ৱা সীহো সহনতো চ হননতো চ সীহোতি ৱুচ্চতি, এৱং তথাগতো লোকধম্মানং সহনতো পৰপ্পৱাদানঞ্চ হননতো সীহোতি ৱুচ্চতি. এৱং ৱুত্তস্স সীহস্স নাদং সীহনাদং. তত্থ যথা সীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৱং তথাগতসীহোপি তথাগতবলেহি সমন্নাগতো অট্ঠসু পৰিসাসু ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো ‘‘ইতি ৰূপ’’ন্তিআদিনা নযেন নানাৱিধদেসনাৱিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৰিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি.
ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতীতি এত্থ ব্ৰহ্মন্তি সেট্ঠং উত্তমং ৱিসুদ্ধং. চক্কসদ্দো পনাযং –
‘‘সম্পত্তিযং লক্খণে চ, ৰথঙ্গে ইৰিযাপথে;
দানে ৰতনধম্মূৰ-চক্কাদীসু চ দিস্সতি;
ধম্মচক্কে ইধ মতো, তঞ্চ দ্ৱেধা ৱিভাৱযে’’.
‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, চক্কানি, যেহি সমন্নাগতানং দেৱমনুস্সান’’ন্তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩১) হি অযং সম্পত্তিযং দিস্সতি. ‘‘পাদতলেসু চক্কানি জাতানী’’তি (দী. নি. ২.৩৫) এত্থ লক্খণে. ‘‘চক্কংৱ ৱহতো পদ’’ন্তি (ধ. প. ১) এত্থ ৰথঙ্গে. ‘‘চতুচক্কং নৱদ্ৱাৰ’’ন্তি (সং. নি. ১.২৯) এত্থ ইৰিযাপথে. ‘‘দদং ভুঞ্জ মা চ পমাদো, চক্কং ৱত্তয সব্বপাণিন’’ন্তি (জা. ১.৭.১৪৯) এত্থ দানে. ‘‘দিব্বং চক্কৰতনং পাতুৰহোসী’’তি (দী. নি. ২.২৪৩; ম. নি. ৩.২৫৬) এত্থ ৰতনচক্কে. ‘‘মযা পৱত্তিতং চক্ক’’ন্তি (সু. নি. ৫৬২) এত্থ ধম্মচক্কে. ‘‘ইচ্ছাহতস্স পোসস্স, চক্কং ভমতি মত্থকে’’তি (জা. ১.১.১০৪; ১.৫.১০৩) এত্থ উৰচক্কে. ‘‘খুৰপৰিযন্তেন চেপি চক্কেনা’’তি (দী. নি. ১.১৬৬) এত্থ পহৰণচক্কে. ‘‘অসনিৱিচক্ক’’ন্তি (দী. নি. ৩.৬১; সং. নি. ২.১৬২) এত্থ অসনিমণ্ডলে. ইধ পনাযং ধম্মচক্কে মতো.
তং পনেতং ধম্মচক্কং দুৱিধং হোতি পটিৱেধঞাণঞ্চ দেসনাঞাণঞ্চ. তত্থ পঞ্ঞাপভাৱিতং অত্তনো অৰিযফলাৱহং পটিৱেধঞাণং, কৰুণাপভাৱিতং সাৱকানং অৰিযফলাৱহং দেসনাঞাণং. তত্থ পটিৱেধঞাণং উপ্পজ্জমানং উপ্পন্নন্তি দুৱিধং. তঞ্হি অভিনিক্খমনতো যাৱ অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. তুসিতভৱনতো ৱা যাৱ মহাবোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দীপঙ্কৰতো পট্ঠায ৱা যাৱ বোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গা উপ্পজ্জমানং, ফলক্খণে উপ্পন্নং নাম. দেসনাঞাণম্পি পৱত্তমানং পৱত্তন্তি দুৱিধং. তঞ্হি যাৱ অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তিমগ্গা পৱত্তমানং, ফলক্খণে পৱত্তং নাম. তেসু পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং, দেসনাঞাণং লোকিযং. উভযম্পি পনেতং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং, বুদ্ধানংযেৱ ওৰসঞাণং.
সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতোতি ‘‘অহং সম্মাসম্বুদ্ধো, সব্বে ধম্মা মযা অভিসম্বুদ্ধা’’তি এৱং পটিজানতো তৱ. অনভিসম্বুদ্ধাতি ইমে নাম ধম্মা তযা অনভিসম্বুদ্ধা. তত্ৰ ৱতাতি তেসু ‘‘অনভিসম্বুদ্ধা’’তি এৱং দস্সিতধম্মেসু. সহধম্মেনাতি সহেতুনা সকাৰণেন ৱচনেন. নিমিত্তমেতন্তি এত্থ পুগ্গলোপি ধম্মোপি নিমিত্তন্তি অধিপ্পেতো. তং পুগ্গলং ন পস্সামি, যো মং পটিচোদেস্সতি. তং ধম্মং ন পস্সামি, যং দস্সেত্ৱা ‘‘অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধো’’তি মং পটিচোদেস্সতীতি অযমেত্থ অত্থো. খেমপ্পত্তোতি খেমং পত্তো. সেসপদদ্ৱযং ইমস্সেৱ ৱেৱচনং. সব্বম্পেতং ৱেসাৰজ্জঞাণমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. দসবলস্স হি ‘‘অযং নাম ধম্মো তযা অনভিসম্বুদ্ধো’’তি চোদকং পুগ্গলং ৱা চোদনাকাৰণং অনভিসম্বুদ্ধধম্মং ৱা অপস্সতো ‘‘সভাৱবুদ্ধোযেৱ ৱত সমানো অহং বুদ্ধোস্মীতি ৱদামী’’তি পচ্চৱেক্খন্তস্স বলৱতৰং সোমনস্সং উপ্পজ্জতি, তেন সম্পযুত্তং ঞাণং ৱেসাৰজ্জং নাম. তং সন্ধায ‘‘খেমপ্পত্তো’’তিআদিমাহ. এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
অন্তৰাযিকা ধম্মাতি এত্থ পন অন্তৰাযং কৰোন্তীতি অন্তৰাযিকা. তে অত্থতো সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কন্তা সত্ত আপত্তিক্খন্ধা. সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কন্তং হি অন্তমসো দুক্কটদুব্ভাসিতম্পি মগ্গফলানং অন্তৰাযং কৰোতি. ইধ পন মেথুনধম্মো অধিপ্পেতো. মেথুনং সেৱতো হি যস্স কস্সচি নিস্সংসযমেৱ মগ্গফলানং অন্তৰাযো হোতি.
যস্স খো পন তে অত্থাযাতি ৰাগক্খযাদীসু যস্স অত্থায. ধম্মো দেসিতোতি অসুভভাৱনাদিধম্মো কথিতো. তত্ৰ ৱত মন্তি তস্মিং অনিয্যানিকধম্মে মং. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
ৱাদপথাতি ৱাদাযেৱ. পুথূতি বহূ. সিতাতি উপনিবদ্ধা অভিসঙ্খতা. অথ ৱা পুথুস্সিতাতি পুথুভাৱং সিতা উপগতা, পুথূহি ৱা সিতাতিপি পুথুস্সিতা. যং নিস্সিতাতি এতৰহিপি যং ৱাদপথং নিস্সিতা. ন তে ভৱন্তীতি তে ৱাদপথা ন ভৱন্তি ভিজ্জন্তি ৱিনস্সন্তি. ধম্মচক্কন্তি দেসনাঞাণস্সপি পটিৱেধঞাণস্সপি এতং নামং. তেসু দেসনাঞাণং লোকিযং, পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং. কেৱলীতি সকলগুণসমন্নাগতো. তাদিসন্তি তথাৱিধং.
৯. তণ্হুপ্পাদসুত্তৱণ্ণনা
৯. নৱমে উপ্পজ্জতি এতেসূতি উপ্পাদা. কা উপ্পজ্জতি? তণ্হা. তণ্হায উপ্পাদা তণ্হুপ্পাদা, তণ্হাৱত্থূনি তণ্হাকাৰণানীতি অত্থো. চীৱৰহেতূতি ‘‘কত্থ মনাপং চীৱৰং লভিস্সামী’’তি চীৱৰকাৰণা উপ্পজ্জতি. ইতিভৱাভৱহেতূতি এত্থ ইতীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো. যথা চীৱৰাদিহেতু, এৱং ভৱাভৱহেতুপীতি অত্থো. ভৱাভৱোতি চেত্থ পণীততৰানি সপ্পিনৱনীতাদীনি অধিপ্পেতানি. সম্পত্তিভৱেসু পণীততৰপণীততমভৱোতিপি ৱদন্তিযেৱ.
তণ্হাদুতিযোতি অযঞ্হি সত্তো অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে সংসৰন্তো ন এককোৱ সংসৰতি, তণ্হং পন দুতিযিকং লভন্তোৱ সংসৰতি. তেন ৱুত্তং ‘‘তণ্হাদুতিযো’’তি. ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱন্তি এত্থ ইত্থভাৱো নাম অযং অত্তভাৱো, অঞ্ঞথাভাৱো নাম অনাগতত্তভাৱো. এৱৰূপো ৱা অঞ্ঞোপি অত্তভাৱো ইত্থভাৱো নাম, ন এৱৰূপো অঞ্ঞথাভাৱো নাম. তং ইত্থভাৱঞ্ঞথাভাৱং. সংসাৰন্তি খন্ধধাতুআযতনানং পটিপাটিং. নাতিৱত্ততীতি নাতিক্কমতি. এৱমাদীনৱং ঞত্ৱাতি এৱং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নেসু খন্ধেসু আদীনৱং জানিত্ৱা. তণ্হং দুক্খস্স সম্ভৱন্তি তণ্হং চ ‘‘অযং ৱট্টদুক্খসম্ভূতো সভাৱো কাৰণ’’ন্তি এৱং জানিত্ৱা. এত্তাৱতা ইমস্স ভিক্খুনো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্তভাৱো দস্সিতো. ইদানি তং খীণাসৱং থোমেন্তো ৱীততণ্হোতিআদিমাহ. তত্থ অনাদানোতি নিগ্গহণো. সতো ভিক্খু পৰিব্বজেতি সতিসম্পজঞ্ঞে ৱেপুল্লপ্পত্তো খীণাসৱো ভিক্খু সতো সম্পজানো চৰেয্য ৱিহৰেয্যাতি অত্থো. ইতি সুত্তন্তে ৱট্টং কথেত্ৱা গাথাসু ৱট্টৱিৱট্টং কথিতন্তি.
১০. যোগসুত্তৱণ্ণনা
১০. দসমে ৱট্টস্মিং যোজেন্তীতি যোগা. কামযোগোতিআদীসু পঞ্চকামগুণিকো ৰাগো কামযোগো. ৰূপাৰূপভৱেসু ছন্দৰাগো ভৱযোগো, তথা ঝাননিকন্তি. সস্সতদিট্ঠিসহগতো চ ৰাগো দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো চ দিট্ঠিযোগো. চতূসু সচ্চেসু অঞ্ঞাণং অৱিজ্জাযোগো. কামেসু ৱা যোজেতীতি কামযোগো. ভৱেসু যোজেতীতি ভৱযোগো. দিট্ঠীসু যোজেতীতি দিট্ঠিযোগো. অৱিজ্জায যোজেতীতি অৱিজ্জাযোগোতি হেট্ঠা ৱুত্তধম্মানংযেৱেতং অধিৱচনং.
ইদানি তে ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেন্তো কতমো চ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ সমুদযন্তি উপ্পত্তিং. অত্থঙ্গমন্তি ভেদং. অস্সাদন্তি মধুৰভাৱং. আদীনৱন্তি অমধুৰভাৱং দোসং. নিস্সৰণন্তি নিস্সটভাৱং. কামেসূতি ৱত্থুকামেসু. কামৰাগোতি কামে আৰব্ভ উপ্পন্নৰাগো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. অনুসেতীতি নিব্বত্ততি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কামযোগোতি, ভিক্খৱে, ইদং কামেসু যোজনকাৰণং বন্ধনকাৰণং ৱুচ্চতীতি এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
ফস্সাযতনানন্তি চক্খাদীনং চক্খুসম্ফস্সাদিকাৰণানং. অৱিজ্জা অঞ্ঞাণন্তি ঞাণপটিপক্খভাৱেন অঞ্ঞাণসঙ্খাতা অৱিজ্জা. ইতি কামযোগোতি এত্থ ইতি সদ্দো চতূহিপি যোগেহি সদ্ধিং যোজেতব্বো ‘‘এৱং কামযোগো, এৱং ভৱযোগো’’তি. সংযুত্তোতি পৰিৱাৰিতো. পাপকেহীতি লামকেহি. অকুসলেহীতি অকোসল্লসম্ভূতেহি. সংকিলেসিকেহীতি সংকিলেসনকেহি, পসন্নস্স চিত্তস্স পসন্নভাৱদূসকেহীতি অত্থো. পোনোব্ভৱিকেহীতি পুনব্ভৱনিব্বত্তকেহি. সদৰেহীতি সদৰথেহি. দুক্খৱিপাকেহীতি ৱিপাককালে দুক্খুপ্পাদকেহি. আযতিং জাতিজৰামৰণিকেহীতি অনাগতে পুনপ্পুনং জাতিজৰামৰণনিব্বত্তকেহি. তস্মা অযোগক্খেমীতি ৱুচ্চতীতি যস্মা অপ্পহীনযোগো পুগ্গলো এতেহি ধম্মেহি সম্পযুত্তো হোতি, তস্মা চতূহি যোগেহি খেমং নিব্বানং অনধিগতত্তা ন যোগক্খেমীতি ৱুচ্চতি.
ৱিসংযোগোতি ৱিসংযোজনকাৰণানি. কামযোগৱিসংযোগোতি কামযোগতো ৱিসংযোজনকাৰণং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ অসুভজ্ঝানং কামযোগৱিসংযোগো, তং পাদকং কত্ৱা অধিগতো অনাগামিমগ্গো একন্তেনেৱ কামযোগৱিসংযোগো নাম. অৰহত্তমগ্গো ভৱযোগৱিসংযোগো নাম, সোতাপত্তিমগ্গো দিট্ঠিযোগৱিসংযোগো নাম, অৰহত্তমগ্গো অৱিজ্জাযোগৱিসংযোগো নাম. ইদানি তে ৱিত্থাৰৱসেন দস্সেন্তো কতমো চ, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তস্সত্থো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
ভৱযোগেন চূভযন্তি ভৱযোগেন চ সংযুত্তা, কিঞ্চি ভিয্যো উভযেনাপি সম্পযুত্তা, যেন কেনচি যোগেন সমন্নাগতাতি অত্থো. পুৰক্খতাতি পুৰতো কতা, পৰিৱাৰিতা ৱা. কামে পৰিঞ্ঞাযাতি দুৱিধেপি কামে পৰিজানিত্ৱা. ভৱযোগঞ্চ সব্বসোতি ভৱযোগঞ্চ সব্বমেৱ পৰিজানিত্ৱা. সমূহচ্চাতি সমূহনিত্ৱা. ৱিৰাজযন্তি ৱিৰাজেন্তো, ৱিৰাজেত্ৱা ৱা. ‘‘ৱিৰাজেন্তো’’তি হি ৱুত্তে মগ্গো কথিতো হোতি, ‘‘ৱিৰাজেত্ৱা’’তি ৱুত্তে ফলং. মুনীতি খীণাসৱমুনি. ইতি ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাসুপি ৱট্টৱিৱট্টমেৱ কথিতন্তি.
ভণ্ডগামৱগ্গো পঠমো.
২. চৰৱগ্গো
১. চৰসুত্তৱণ্ণনা
১১. দুতিযস্স পঠমে অধিৱাসেতীতি চিত্তং অধিৰোপেত্ৱা ৱাসেতি. নপ্পজহতীতি ন পৰিচ্চজতি. ন ৱিনোদেতীতি ন নীহৰতি. ন ব্যন্তীকৰোতীতি ন ৱিগতন্তং পৰিচ্ছিন্নপৰিৱটুমং কৰোতি. ন অনভাৱং গমেতীতি ন অনুঅভাৱং অৱড্ঢিং ৱিনাসং গমেতি. চৰম্পীতি চৰন্তোপি. অনাতাপীতি নিব্বীৰিযো. অনোত্তাপীতি উপৱাদভযৰহিতো. সততন্তি নিচ্চং. সমিতন্তি নিৰন্তৰং. এৱং সব্বত্থ অত্থং ঞত্ৱা সুক্কপক্খে ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.
গাথাসু গেহনিস্সিতন্তি কিলেসনিস্সিতং. মোহনেয্যেসূতি মোহজনকেসু আৰম্মণেসু. অভব্বোতি অভাজনভূতো. ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তমন্তি অৰহত্তমগ্গসঙ্খাতং উত্তমঞাণং ফুসিতুং.
২. সীলসুত্তৱণ্ণনা
১২. দুতিযে সম্পন্নসীলাতি পৰিপুণ্ণসীলা. সম্পন্নপাতিমোক্খাতি পৰিপুণ্ণপাতিমোক্খা. পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতাতি পাতিমোক্খসংৱৰসীলেন সংৱুতা পিহিতা উপেতা হুত্ৱা ৱিহৰথ. আচাৰগোচৰসম্পন্নাতি আচাৰেন চ গোচৰেন চ সম্পন্না সমুপাগতা ভৱথ. অণুমত্তেসু ৱজ্জেসূতি অণুপ্পমাণেসু দোসেসু. ভযদস্সাৱিনোতি তানি অণুমত্তানি ৱজ্জানি ভযতো দস্সনসীলা. সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসূতি সব্বসিক্খাকোট্ঠাসেসু সমাদাতব্বং সমাদায গহেত্ৱা সিক্খথ. ‘‘সম্পন্নসীলানং…পে… সিক্খাপদেসূ’’তি এত্তকেন ধম্মক্খানেন সিক্খত্তযে সমাদাপেত্ৱা চেৱ পটিলদ্ধগুণেসু চ ৱণ্ণং কথেত্ৱা ইদানি উত্তৰি কাতব্বং দস্সেন্তো কিমস্সাতিআদিমাহ. তত্থ কিমস্সাতি কিং ভৱেয্য.
যতং চৰেতি যথা চৰন্তো যতো হোতি সংযতো, এৱং চৰেয্য. এস নযো সব্বত্থ. অচ্ছেতি নিসীদেয্য. যতমেনং পসাৰযেতি যং অঙ্গপচ্চঙ্গং পসাৰেয্য, তং যতং সংযতমেৱ কত্ৱা পসাৰেয্য. উদ্ধন্তি উপৰি. তিৰিযন্তি মজ্ঝং. অপাচীনন্তি অধো. এত্তাৱতা অতীতা পচ্চুপ্পন্না অনাগতা চ পঞ্চক্খন্ধা কথিতা. যাৱতাতি পৰিচ্ছেদৱচনং. জগতো গতীতি লোকস্স নিপ্ফত্তি. সমৱেক্খিতা চ ধম্মানং, খন্ধানং উদযব্বযন্তি এতেসং সব্বলোকে অতীতাদিভেদানং পঞ্চক্খন্ধধম্মানং উদযঞ্চ ৱযঞ্চ সমৱেক্খিতা. ‘‘পঞ্চক্খন্ধানং উদযং পস্সন্তো পঞ্চৱীসতি লক্খণানি পস্সতি, ৱযং পস্সন্তো পঞ্চৱীসতি লক্খণানি পস্সতী’’তি ৱুত্তেহি সমপঞ্ঞাসায লক্খণেহি সম্মা অৱেক্খিতা হোতি. চেতোসমথসামীচিন্তি চিত্তসমথস্স অনুচ্ছৱিকং পটিপদং. সিক্খমানন্তি পটিপজ্জমানং, পূৰযমানন্তি অত্থো. পহিতত্তোতি পেসিতত্তো. আহূতি কথযন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ইমস্মিং পন সুত্তে সীলং মিস্সকং কথেত্ৱা গাথাসু খীণাসৱো কথিতো.
৩. পধানসুত্তৱণ্ণনা
১৩. ততিযে সম্মপ্পধানানীতি সুন্দৰপধানানি উত্তমৱীৰিযানি. সম্মপ্পধানাতি পৰিপুণ্ণৱীৰিযা. মাৰধেয্যাভিভূতাতি তেভূমকৱট্টসঙ্খাতং মাৰধেয্যং অভিভৱিত্ৱা সমতিক্কমিত্ৱা ঠিতা. তে অসিতাতি তে খীণাসৱা অনিস্সিতা নাম. জাতিমৰণভযস্সাতি জাতিঞ্চ মৰণঞ্চ পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযস্স, জাতিমৰণসঙ্খাতস্সেৱ ৱা ভযস্স. পাৰগূতি পাৰঙ্গতা. তে তুসিতাতি তে খীণাসৱা তুট্ঠা নাম. জেত্ৱা মাৰং সৱাহিনিন্তি সসেনকং মাৰং জিনিত্ৱা ঠিতা. তে অনেজাতি তে খীণাসৱা তণ্হাসঙ্খাতায এজায অনেজা নিচ্চলা নাম. নমুচিবলন্তি মাৰবলং. উপাতিৱত্তাতি অতিক্কন্তা. তে সুখিতাতি তে খীণাসৱা লোকুত্তৰসুখেন সুখিতা নাম. তেনেৱাহ –
‘‘সুখিতা ৱত অৰহন্তো, তণ্হা নেসং ন ৱিজ্জতি;
অস্মিমানো সমুচ্ছিন্নো, মোহজালং পদালিত’’ন্তি. (সং. নি. ৩.৭৬);
৪. সংৱৰসুত্তৱণ্ণনা
১৪. চতুত্থে পধানানীতি ৱীৰিযানি. সংৱৰপ্পধানন্তি চক্খাদীনি সংৱৰন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযং. পহানপ্পধানন্তি কামৱিতক্কাদযো পজহন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযং. ভাৱনাপ্পধানন্তি সম্বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযং. অনুৰক্খণাপ্পধানন্তি সমাধিনিমিত্তং অনুৰক্খন্তস্স উপ্পন্নৱীৰিযং.
ৱিৱেকনিস্সিতন্তিআদীসু ৱিৱেকো, ৱিৰাগো, নিৰোধোতি তীণিপি নিব্বানস্স নামানি. নিব্বানং হি উপধিৱিৱেকত্তা ৱিৱেকো, তং আগম্ম ৰাগাদযো ৱিৰজ্জন্তীতি ৱিৰাগো, নিৰুজ্ঝন্তীতি নিৰোধো. তস্মা ৱিৱেকনিস্সিতন্তিআদীসু আৰম্মণৱসেন ৱা অধিগন্তব্বৱসেন ৱা নিব্বাননিস্সিতন্তি অত্থো.
ৱোস্সগ্গপৰিণামিন্তি এত্থ দ্ৱে ৱোস্সগ্গা – পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো চ পক্খন্দনৱোস্সগ্গো চ. তত্থ ৱিপস্সনা তদঙ্গৱসেন কিলেসে চ খন্ধে চ ৰাগং পৰিচ্চজতীতি পৰিচ্চাগৱোস্সগ্গো. মগ্গো আৰম্মণৱসেন নিব্বানং পক্খন্দতীতি পক্খন্দনৱোস্সগ্গো. তস্মা ৱোস্সগ্গপৰিণামিন্তি যথা ভাৱিযমানো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো ৱোস্সগ্গত্থায পৰিণমতি, ৱিপস্সনাভাৱঞ্চ মগ্গভাৱঞ্চ পাপুণাতি, এৱং তং ভাৱেতীতি অযমেত্থ অত্থো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ভদ্দকন্তি লদ্ধকং. সমাধিনিমিত্তং ৱুচ্চতি অট্ঠিকসঞ্ঞাদিৱসেন অধিগতো সমাধিযেৱ. অনুৰক্খতীতি সমাধিপাৰিপন্থিকধম্মে ৰাগদোসমোহে সোধেন্তো ৰক্খতি. এত্থ চ অট্ঠিকসঞ্ঞাদিকা পঞ্চেৱ সঞ্ঞা ৱুত্তা, ইমস্মিং পন ঠানে দসপি অসুভানি ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেতব্বানি. তেসং ৱিত্থাৰো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১০২ আদযো) ৱুত্তোযেৱ. গাথায সংৱৰাদিনিপ্ফাদকং ৱীৰিযমেৱ ৱুত্তং. খযং দুক্খস্স পাপুণেতি দুক্খক্খযসঙ্খাতং অৰহত্তং পাপুণেয্যাতি.
৫. পঞ্ঞত্তিসুত্তৱণ্ণনা
১৫. পঞ্চমে অগ্গপঞ্ঞত্তিযোতি উত্তমপঞ্ঞত্তিযো. অত্তভাৱীনন্তি অত্তভাৱৱন্তানং. যদিদং ৰাহু অসুৰিন্দোতি যো এস ৰাহু অসুৰিন্দো অযং অগ্গোতি. এত্থ ৰাহু কিৰ অসুৰিন্দো চত্তাৰি যোজনসহস্সানি অট্ঠ চ যোজনসতানি উচ্চো, বাহন্তৰমস্স দ্ৱাদসযোজনসতানি, হত্থতলপাদতলানং পুথুলতা তীণি যোজনসতানি. অঙ্গুলিপব্বানি পণ্ণাস যোজনানি, ভমুকন্তৰং পণ্ণাসযোজনং, নলাটং তিযোজনসতং, সীসং নৱযোজনসতং. কামভোগীনং যদিদং ৰাজা মন্ধাতাতি যো এস ৰাজা মন্ধাতা নাম, অযং দিব্বেপি মানুসকেপি কামে পৰিভুঞ্জনকানং সত্তানং অগ্গো নাম. এস হি অসঙ্খেয্যাযুকেসু মনুস্সেসু নিব্বত্তিত্ৱা ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে হিৰঞ্ঞৱস্সং ৱস্সাপেন্তো মানুসকে কামে দীঘৰত্তং পৰিভুঞ্জি. দেৱলোকে পন যাৱ ছত্তিংসায ইন্দানং আযুপ্পমাণং, তাৱ পণীতে কামে পৰিভুঞ্জীতি কামভোগীনং অগ্গো নাম জাতো. আধিপতেয্যানন্তি অধিপতিট্ঠানং জেট্ঠকট্ঠানং কৰোন্তানং. তথাগতো অগ্গমক্খাযতীতি লোকিযলোকুত্তৰেহি গুণেহি তথাগতো অগ্গো সেট্ঠো উত্তমো অক্খাযতি.
ইদ্ধিযা যসসা জলন্তি দিব্বসম্পত্তিসমিদ্ধিযা চ পৰিৱাৰসঙ্খাতেন যসসা চ জলন্তানং. উদ্ধং তিৰিযং অপাচীনন্তি উপৰি চ মজ্ঝে চ হেট্ঠা চ. যাৱতা জগতো গতীতি যত্তকা লোকনিপ্ফত্তি.
৬. সোখুম্মসুত্তৱণ্ণনা
১৬. ছট্ঠে সোখুম্মানীতি সুখুমলক্খণপটিৱিজ্ঝনকানি ঞাণানি. ৰূপসোখুম্মেন সমন্নাগতো হোতীতি ৰূপে সণ্হসুখুমলক্খণপৰিগ্গাহকেন ঞাণেন সমন্নাগতো হোতি. পৰমেনাতি উত্তমেন. তেন চ ৰূপসোখুম্মেনাতি তেন যাৱ অনুলোমভাৱং পত্তেন সুখুমলক্খণপৰিগ্গাহকঞাণেন. ন সমনুপস্সতীতি নত্থিভাৱেনেৱ ন পস্সতি. ন পত্থেতীতি নত্থিভাৱেনেৱ ন পত্থেতি. ৱেদনাসোখুম্মাদীসুপি এসেৱ নযো.
ৰূপসোখুম্মতং ঞত্ৱাতি ৰূপক্খন্ধস্স সণ্হসুখুমলক্খণপৰিগ্গাহকেন ঞাণেন সুখুমতং জানিত্ৱা. ৱেদনানঞ্চ সম্ভৱন্তি ৱেদনাক্খন্ধস্স চ পভৱং জানিত্ৱা. সঞ্ঞা যতো সমুদেতীতি যস্মা কাৰণা সঞ্ঞাক্খন্ধো সমুদেতি নিব্বত্ততি, তঞ্চ জানিত্ৱা. অত্থং গচ্ছতি যত্থ চাতি যস্মিং ঠানে নিৰুজ্ঝতি, তঞ্চ জানিত্ৱা. সঙ্খাৰে পৰতো ঞত্ৱাতি সঙ্খাৰক্খন্ধং অনিচ্চতায লুজ্জনভাৱেন পৰতো জানিত্ৱা. ইমিনা হি পদেন অনিচ্চানুপস্সনা কথিতা. দুক্খতো নো চ অত্ততোতি ইমিনা দুক্খানত্তানুপস্সনা. সন্তোতি কিলেসসন্ততায সন্তো. সন্তিপদে ৰতোতি নিব্বানে ৰতো. ইতি সুত্তন্তে চতূসু ঠানেসু ৱিপস্সনাৱ কথিতা, গাথাসু লোকুত্তৰধম্মোপীতি.
৭. পঠমঅগতিসুত্তৱণ্ণনা
১৭-১৯. সত্তমে অগতিগমনানীতি নগতিগমনানি. ছন্দাগতিং গচ্ছতীতি ছন্দেন অগতিং গচ্ছতি, অকত্তব্বং কৰোতি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ছন্দা দোসা ভযা মোহাতি ছন্দেন, দোসেন, ভযেন, মোহেন. অতিৱত্ততীতি অতিক্কমতি. অট্ঠমং উত্তানমেৱ. নৱমে তথাবুজ্ঝনকানং ৱসেন দ্ৱীহিপি নযেহি কথিতং.
১০. ভত্তুদ্দেসকসুত্তৱণ্ণনা
২০. দসমে ভত্তুদ্দেসকোতি সলাকভত্তাদীনং উদ্দেসকো. কামেসু অসংযতাতি ৱত্থুকামেসু কিলেসকামেহি অসংযতা. পৰিসাকসটো চ পনেস ৱুচ্চতীতি অযঞ্চ পন সো এৱৰূপা পৰিসাকচৱৰো নাম ৱুচ্চতীতি অত্থো. সমণেনাতি বুদ্ধসমণেন. পৰিসায মণ্ডো চ পনেস ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপা পৰিসা ৱিপ্পসন্নেন পৰিসামণ্ডোতি ৱুচ্চতীতি.
চৰৱগ্গো দুতিযো.
৩. উৰুৱেলৱগ্গো
১. পঠমউৰুৱেলসুত্তৱণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে উৰুৱেলাযন্তি এত্থ উৰুৱেলাতি মহাৱেলা, মহাৱালিকৰাসীতি অত্থো. অথ ৱা উৰূতি ৱালুকা ৱুচ্চতি, ৱেলাতি মৰিযাদা. ৱেলাতিক্কমনহেতু আহটা উৰু উৰুৱেলাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অতীতে কিৰ অনুপ্পন্নে বুদ্ধে দসসহস্সা কুলপুত্তা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা তস্মিং পদেসে ৱিহৰন্তা একদিৱসং সন্নিপতিত্ৱা কতিকৱত্তং অকংসু – ‘‘কাযকম্মৱচীকম্মানি নাম পৰেসম্পি পাকটানি হোন্তি, মনোকম্মং পন অপাকটং. তস্মা যো কামৱিতক্কং ৱা ব্যাপাদৱিতক্কং ৱা ৱিহিংসাৱিতক্কং ৱা ৱিতক্কেতি, তস্স অঞ্ঞো চোদকো নাম নত্থি. সো অত্তনাৱ অত্তানং চোদেত্ৱা পত্তপুটেন ৱালুকং আহৰিত্ৱা ইমস্মিং ঠানে আকিৰতু, ইদমস্স দণ্ডকম্ম’’ন্তি. ততো পট্ঠায যো তাদিসং ৱিতক্কং ৱিতক্কেতি, সো তত্থ পত্তপুটেন ৱালুকং আকিৰতি, এৱং তত্থ অনুক্কমেন মহাৱালুকৰাসি জাতো. ততো নং পচ্ছিমা জনতা পৰিক্খিপিত্ৱা চেতিযট্ঠানমকাসি, তং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘উৰুৱেলাতি মহাৱেলা, মহাৱালিকৰাসীতি অত্থো’’তি. তমেৱ সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অথ ৱা উৰূতি ৱালুকা ৱুচ্চতি, ৱেলাতি মৰিযাদা, ৱেলাতিক্কমনহেতু আহটা উৰু উৰুৱেলাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো’’তি.
নজ্জা নেৰঞ্জৰায তীৰেতি উৰুৱেলগামং নিস্সায নেৰঞ্জৰানদীতীৰে ৱিহৰামীতি দস্সেতি. অজপালনিগ্ৰোধেতি অজপালকা তস্স নিগ্ৰোধস্স ছাযায নিসীদন্তিপি তিট্ঠন্তিপি, তস্মা সো অজপালনিগ্ৰোধোত্ৱেৱ সঙ্খং গতো, তস্স হেট্ঠাতি অত্থো. পঠমাভিসম্বুদ্ধোতি সম্বুদ্ধো হুত্ৱা পঠমমেৱ. উদপাদীতি অযং ৱিতক্কো পঞ্চমে সত্তাহে উদপাদি. কস্মা উদপাদীতি? সব্ববুদ্ধানং আচিণ্ণত্তা চেৱ পুব্বাসেৱনতায চ. তত্থ পুব্বাসেৱনায পকাসনত্থং তিত্তিৰজাতকং আহৰিতব্বং. হত্থিৱানৰতিত্তিৰা কিৰ একস্মিং পদেসে ৱিহৰন্তা ‘‘যো অম্হাকং মহল্লকো, তস্মিং সগাৰৱা ৱিহৰিস্সামা’’তি নিগ্ৰোধং দস্সেত্ৱা ‘‘কো নু খো অম্হাকং মহল্লকো’’তি ৱীমংসন্তা তিত্তিৰস্স মহল্লকভাৱং ঞত্ৱা তস্স জেট্ঠাপচাযনকম্মং কত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং সমগ্গা সম্মোদমানা ৱিহৰিত্ৱা সগ্গপৰাযণা অহেসুং. তং কাৰণং ঞত্ৱা ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা ইমং গাথমাহ –
‘‘যে ৱুড্ঢমপচাযন্তি, নৰা ধম্মস্স কোৱিদা;
দিট্ঠেৱ ধম্মে পাসংসা, সম্পৰাযে চ সুগ্গতী’’তি. (জা. ১.১.৩৭);
এৱং অহেতুকতিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তোপি তথাগতো সগাৰৱৱাসং ৰোচেসি, ইদানি কস্মা ন ৰোচেস্সতীতি. অগাৰৱোতি অঞ্ঞস্মিং গাৰৱৰহিতো, কঞ্চি গৰুট্ঠানে অট্ঠপেত্ৱাতি অত্থো. অপ্পতিস্সোতি পতিস্সযৰহিতো, কঞ্চি জেট্ঠকট্ঠানে অট্ঠপেত্ৱাতি অত্থো. সমণং ৱা ব্ৰাহ্মণং ৱাতি এত্থ সমিতপাপবাহিতপাপাযেৱ সমণব্ৰাহ্মণা অধিপ্পেতা. সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱাতি সক্কাৰঞ্চেৱ কত্ৱা গৰুকাৰঞ্চ উপট্ঠপেত্ৱা.
সদেৱকে লোকেতিআদীসু সদ্ধিং দেৱেহি সদেৱকে. দেৱগ্গহণেন চেত্থ মাৰব্ৰহ্মেসু গহিতেসুপি মাৰো নাম ৱসৱত্তী সব্বেসং উপৰি ৱসং ৱত্তেতি, ব্ৰহ্মা নাম মহানুভাৱো, একঙ্গুলিযা একস্মিং চক্কৱাড়সহস্সে আলোকং ফৰতি, দ্ৱীহি দ্ৱীসু, দসহি অঙ্গুলীহি দসসু চক্কৱাড়সহস্সেসু আলোকং ফৰতি. সো ইমিনা সীলসম্পন্নতৰোতি ৱত্তুং মা লভন্তূতি সমাৰকে সব্ৰহ্মকেতি ৱিসুং ৱুত্তং. তথা সমণা নাম একনিকাযাদিৱসেন বহুস্সুতা সীলৱন্তো পণ্ডিতা, ব্ৰাহ্মণাপি ৱত্থুৱিজ্জাদিৱসেন বহুস্সুতা পণ্ডিতা. তে ইমিনা সম্পন্নতৰাতি ৱত্তুং মা লভন্তূতি সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজাযাতি ৱুত্তং. সদেৱমনুস্সাযাতি ইদং পন নিপ্পদেসতো দস্সনত্থং গহিতমেৱ গহেত্ৱা ৱুত্তং. অপিচেত্থ পুৰিমানি তীণি পদানি লোকৱসেন ৱুত্তানি, পচ্ছিমানি দ্ৱে পজাৱসেন. সীলসম্পন্নতৰন্তি সীলেন সম্পন্নতৰং, অধিকতৰন্তি অত্থো. এত্থ চ সীলাদযো চত্তাৰো ধম্মা লোকিযলোকুত্তৰা কথিতা, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং লোকিযমেৱ. পচ্চৱেক্খণঞাণমেৱ হেতং. পাতুৰহোসীতি ‘‘অযং সত্থা অৱীচিতো যাৱ ভৱগ্গা সীলাদীহি অত্তনা অধিকতৰং অপস্সন্তো ‘মযা পটিৱিদ্ধনৱলোকুত্তৰধম্মমেৱ সক্কত্ৱা উপনিস্সায ৱিহৰিস্সামী’তি চিন্তেতি, কাৰণং ভগৱা চিন্তেতি, অত্থং ৱুড্ঢিং ৱিসেসং চিন্তেতি, গচ্ছামিস্স উস্সাহং জনেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা পুৰতো পাকটো অহোসি, অভিমুখে অট্ঠাসীতি অত্থো.
ৱিহংসু ৱিহৰন্তি চাতি এত্থ যো ৱদেয্য – ‘‘ৱিহৰন্তীতি ৱচনতো পচ্চুপ্পন্নেপি বহূ বুদ্ধা’’তি, সো ‘‘ভগৱাপি ভন্তে এতৰহি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি ইমিনা ৱচনেন পটিবাহিতব্বো.
‘‘ন মে আচৰিযো অত্থি, সদিসো মে ন ৱিজ্জতি;
সদেৱকস্মিং লোকস্মিং, নত্থি মে পটিপুগ্গলো’’তি. (মহাৱ. ১১; ম. নি. ২.৩৪১) –
আদীহি চস্স সুত্তেহি অঞ্ঞেসং বুদ্ধানং অভাৱো দীপেতব্বো. তস্মাতি যস্মা সব্বেপি বুদ্ধা সদ্ধম্মগৰুনো, তস্মা. মহত্তমভিকঙ্খতাতি মহন্তভাৱং পত্থযমানেন. সৰং বুদ্ধান সাসনন্তি বুদ্ধানং সাসনং সৰন্তেন.
যতোতি যস্মিং কালে. মহত্তেন সমন্নাগতোতি ৰত্তঞ্ঞুমহত্তং ৱেপুল্লমহত্তং ব্ৰহ্মচৰিযমহত্তং লাভগ্গমহত্তন্তি ইমিনা চতুব্বিধেন মহত্তেন সমন্নাগতো. অথ মে সঙ্ঘেপি গাৰৱোতি অথ ময্হং সঙ্ঘেপি গাৰৱো জাতো. কিস্মিং পন কালে ভগৱতা সঙ্ঘে গাৰৱো কতোতি? মহাপজাপতিযা দুস্সযুগদানকালে. তদা হি ভগৱা অত্তনো উপনীতং দুস্সযুগং ‘‘সঙ্ঘে, গোতমি, দেহি, সঙ্ঘে তে দিন্নে অহঞ্চেৱ পূজিতো ভৱিস্সামি সঙ্ঘো চা’’তি ৱদন্তো সঙ্ঘে গাৰৱং অকাসি নাম.
২. দুতিযউৰুৱেলসুত্তৱণ্ণনা
২২. দুতিযে সম্বহুলাতি বহুকা. ব্ৰাহ্মণাতি হুহুক্কজাতিকেন ব্ৰাহ্মণেন সদ্ধিং আগতা ব্ৰাহ্মণা. জিণ্ণাতি জৰাজিণ্ণা. ৱুড্ঢাতি ৱযোৱুদ্ধা. মহল্লকাতি জাতিমহল্লকা. অদ্ধগতাতি তযো ৱযে অদ্ধে অতিক্কন্তা. সুতমেতন্তি অম্হেহি সুতং এতং. তযিদং ভো, গোতম, তথেৱাতি ভো, গোতম, এতং অম্হেহি সুতকাৰণং তথা এৱ. তযিদং ভো, গোতম, ন সম্পন্নমেৱাতি তং এতং অভিৱাদনাদিঅকৰণং অননুচ্ছৱিকমেৱ.
অকালৱাদীতিআদীসু অকালে ৱদতীতি অকালৱাদী. অসভাৱং ৱদতীতি অভূতৱাদী. অনত্থং ৱদতি, নো অত্থন্তি অনত্থৱাদী. অধম্মং ৱদতি, নো ধম্মন্তি অধম্মৱাদী. অৱিনযং ৱদতি, নো ৱিনযন্তি অৱিনযৱাদী. অনিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতাতি ন হদযে নিধেতব্বযুত্তকং ৱাচং ভাসিতা. অকালেনাতি কথেতুং অযুত্তকালেন. অনপদেসন্তি অপদেসৰহিতং, সাপদেসং সকাৰণং কত্ৱা ন কথেতি. অপৰিযন্তৱতিন্তি পৰিযন্তৰহিতং, ন পৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা কথেতি. অনত্থসংহিতন্তি ন লোকিযলোকুত্তৰঅত্থনিস্সিতং কত্ৱা কথেতি. বালো থেৰোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতীতি অন্ধবালো থেৰোতি সঙ্খং গচ্ছতি.
কালৱাদীতিআদীনি ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বানি. পণ্ডিতো থেৰোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতীতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতত্তা পণ্ডিতো, থিৰভাৱপ্পত্তিযা থেৰোতি সঙ্খং গচ্ছতি.
বহুস্সুতো হোতীতি বহুং অস্স সুতং হোতি, নৱঙ্গং সত্থুসাসনং পাড়িঅনুসন্ধিপুব্বাপৰৱসেন উগ্গহিতং হোতীতি অত্থো. সুতধৰোতি সুতস্স আধাৰভূতো. যস্স হি ইতো গহিতং ইতো পলাযতি, ছিদ্দঘটে উদকং ৱিয ন তিট্ঠতি, পৰিসমজ্ঝে একসুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেতুং ৱা ৱাচেতুং ৱা ন সক্কোতি, অযং ন সুতধৰো নাম. যস্স পন উগ্গহিতং বুদ্ধৱচনং উগ্গহিতকালসদিসমেৱ হোতি, দসপি ৱীসতিপি ৱস্সানি সজ্ঝাযং অকৰোন্তস্স নেৱ নস্সতি, অযং সুতধৰো নাম. সুতসন্নিচযোতি সুতস্স সন্নিচযভূতো. যস্স হি সুতং হদযমঞ্জূসায সন্নিচিতং সিলায লেখা ৱিয সুৱণ্ণপত্তে পক্খিত্তসীহৱসা ৱিয চ তিট্ঠতি, অযং সুতসন্নিচযো নাম. ধাতাতি ধাতা পগুণা. একচ্চস্স হি উগ্গহিতবুদ্ধৱচনং ধাতং পগুণং নিচ্চলিকং ন হোতি, ‘‘অসুকং সুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘সজ্ঝাযিত্ৱা সংসন্দিত্ৱা সমনুগ্গাহিত্ৱা জানিস্সামী’’তি ৱদতি. একচ্চস্স ধাতং পগুণং ভৱঙ্গসোতসদিসং হোতি, ‘‘অসুকং সুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহী’’তি ৱুত্তে উদ্ধৰিত্ৱা তমেৱ কথেতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ধাতা’’তি. ৱচসা পৰিচিতাতি সুত্তদসক-ৱগ্গদসকপণ্ণাসদসকৱসেন ৱাচায সজ্ঝাযিতা. মনসানুপেক্খিতাতি চিত্তেন অনুপেক্খিতা. যস্স ৱাচায সজ্ঝাযিতং বুদ্ধৱচনং মনসা চিন্তেন্তস্স তত্থ তত্থ পাকটং হোতি, মহাদীপং জালেত্ৱা ঠিতস্স ৰূপগতং ৱিয পঞ্ঞাযতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধাতি অত্থতো চ কাৰণতো চ পঞ্ঞায সুপ্পটিৱিদ্ধা.
আভিচেতসিকানন্তি অভিচেতোতি অভিক্কন্তং ৱিসুদ্ধং চিত্তং ৱুচ্চতি, অধিচিত্তং ৱা, অভিচেতসি জাতানি আভিচেতসিকানি, অভিচেতোসন্নিস্সিতানীতি ৱা আভিচেতসিকানি. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানন্তি দিট্ঠধম্মে সুখৱিহাৰানং. দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খো অত্তভাৱো ৱুচ্চতি, তত্থ সুখৱিহাৰভূতানন্তি অত্থো. ৰূপাৱচৰজ্ঝানানমেতং অধিৱচনং. তানি হি অপ্পেত্ৱা নিসিন্না ঝাযিনো ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে অসংকিলিট্ঠনেক্খম্মসুখং ৱিন্দন্তি, তস্মা ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানী’’তি ৱুচ্চতি. নিকামলাভীতি নিকামেন লাভী, অত্তনো ইচ্ছাৱসেন লাভী, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকিচ্ছলাভীতি সুখেনেৱ পচ্চনীকধম্মে ৱিক্খম্ভেত্ৱা সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকসিৰলাভীতি অকসিৰানং লাভী ৱিপুলানং, যথাপৰিচ্ছেদেন ৱুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. একচ্চো হি লাভীযেৱ হোতি, ন পন ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সক্কোতি সমাপজ্জিতুং. একচ্চো সক্কোতি তথাসমাপজ্জিতুং, পাৰিপন্থিকে চ পন কিচ্ছেন ৱিক্খম্ভেতি. একচ্চো তথা চ সমাপজ্জতি, পাৰিপন্থিকে চ অকিচ্ছেনেৱ ৱিক্খম্ভেতি, ন সক্কোতি নাড়িকযন্তং ৱিয যথাপৰিচ্ছেদেযেৱ ৱুট্ঠাতুং. যস্স পন অযং তিৱিধাপি সম্পদা অত্থি, সো ‘‘অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী’’তি ৱুচ্চতি. আসৱানং খযাতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. এৱমিধ সীলম্পি বাহুসচ্চম্পি খীণাসৱস্সেৱ সীলং বাহুসচ্চঞ্চ, ঝানানিপি খীণাসৱস্সেৱ ৱড়ঞ্জনকজ্ঝানানি কথিতানি. ‘‘আসৱানং খযা’’তিআদীহি পন অৰহত্তং কথিতং. ফলেন চেত্থ মগ্গকিচ্চং পকাসিতন্তি ৱেদিতব্বং.
উদ্ধতেনাতি উদ্ধচ্চসহগতেন. সম্ফন্তি পলাপকথং. অসমাহিতসঙ্কপ্পোতি অট্ঠপিতসঙ্কপ্পো. মগোতি মগসদিসো. আৰাতি দূৰে. থাৱৰেয্যম্হাতি থাৱৰভাৱতো. পাপদিট্ঠীতি লামকদিট্ঠি. অনাদৰোতি আদৰৰহিতো. সুতৱাতি সুতেন উপগতো. পটিভানৱাতি দুৱিধেন পটিভানেন সমন্নাগতো. পঞ্ঞাযত্থং ৱিপস্সতীতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায চতুন্নং সচ্চানং অত্থং ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা পস্সতি. পাৰগূ সব্বধম্মানন্তি সব্বেসং খন্ধাদিধম্মানং পাৰং গতো, অভিঞ্ঞাপাৰগূ, পৰিঞ্ঞাপাৰগূ, পহানপাৰগূ, ভাৱনাপাৰগূ, সচ্ছিকিৰিযাপাৰগূ, সমাপত্তিপাৰগূতি এৱং ছব্বিধেন পাৰগমনেন সব্বধম্মানং পাৰং পৰিযোসানং গতো. অখিলোতি ৰাগখিলাদিৱিৰহিতো. পটিভানৱাতি দুৱিধেনেৱ পটিভানেন সমন্নাগতো. ব্ৰহ্মচৰিযস্স কেৱলীতি সকলব্ৰহ্মচৰিযো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি.
৩. লোকসুত্তৱণ্ণনা
২৩. ততিযে লোকোতি দুক্খসচ্চং. অভিসম্বুদ্ধোতি ঞাতো পচ্চক্খো কতো. লোকস্মাতি দুক্খসচ্চতো. পহীনোতি মহাবোধিমণ্ডে অৰহত্তমগ্গঞাণেন পহীনো. তথাগতস্স ভাৱিতাতি তথাগতেন ভাৱিতা.
এৱং এত্তকেন ঠানেন চতূহি সচ্চেহি অত্তনো বুদ্ধভাৱং কথেত্ৱা ইদানি তথাগতভাৱং কথেতুং যং, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ দিট্ঠন্তি ৰূপাযতনং. সুতন্তি সদ্দাযতনং. মুতন্তি পত্ৱা গহেতব্বতো গন্ধাযতনং ৰসাযতনং ফোট্ঠব্বাযতনং. ৱিঞ্ঞাতন্তি সুখদুক্খাদি ধম্মাৰম্মণং. পত্তন্তি পৰিযেসিত্ৱা ৱা অপৰিযেসিত্ৱা ৱা পত্তং. পৰিযেসিতন্তি পত্তং ৱা অপ্পত্তং ৱা পৰিযেসিতং. অনুৱিচৰিতং মনসাতি চিত্তেন অনুসঞ্চৰিতং.
তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধন্তি ইমিনা এতং দস্সেতি – যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স নীলং পীতকন্তিআদি ৰূপাৰম্মণং চক্খুদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ৰূপাৰম্মণং দিস্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স ভেৰিসদ্দো মুদিঙ্গসদ্দোতিআদি সদ্দাৰম্মণং সোতদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, মূলগন্ধো তচগন্ধোতিআদি গন্ধাৰম্মণং ঘানদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, মূলৰসো খন্ধৰসোতিআদি ৰসাৰম্মণং জিৱ্হাদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, কক্খড়ং মুদুকন্তিআদি পথৱীধাতুতেজোধাতুৱাযোধাতুভেদং ফোট্ঠব্বাৰম্মণং কাযদ্ৱাৰে আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ফোট্ঠব্বাৰম্মণং ফুসিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. তথা যং অপৰিমাণাসু লোকধাতূসু ইমস্স সদেৱকস্স লোকস্স সুখদুক্খাদিভেদং ধম্মাৰম্মণং মনোদ্ৱাৰস্স আপাথং আগচ্ছতি, ‘‘অযং সত্তো ইমস্মিং খণে ইমং নাম ধম্মাৰম্মণং ৱিজানিত্ৱা সুমনো ৱা দুম্মনো ৱা মজ্ঝত্তো ৱা জাতো’’তি সব্বং তথাগতস্স এৱং অভিসম্বুদ্ধং. যঞ্হি, ভিক্খৱে, ইমেসং সব্বসত্তানং দিট্ঠং সুতং মুতং ৱিঞ্ঞাতং, তত্থ তথাগতেন অদিট্ঠং ৱা অসুতং ৱা অমুতং ৱা অৱিঞ্ঞাতং ৱা নত্থি, ইমস্স পন মহাজনস্স পৰিযেসিত্ৱা অপ্পত্তম্পি অত্থি, অপৰিযেসিত্ৱা অপ্পত্তম্পি অত্থি, পৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি, অপৰিযেসিত্ৱা পত্তম্পি অত্থি, সব্বম্পি তথাগতস্স অপ্পত্তং নাম নত্থি ঞাণেন অসচ্ছিকতং.
তস্মা তথাগতোতি ৱুচ্চতীতি যং যথা লোকেন গতং, তস্স তথেৱ গতত্তা তথাগতোতি ৱুচ্চতি. পাড়িযং পন ‘‘অভিসম্বুদ্ধ’’ন্তি ৱুত্তং, তং গতসদ্দেন একত্থং. ইমিনা নযেন সব্বৱাৰেসু তথাগতোতি নিগমস্স অত্থো ৱেদিতব্বো. তস্স যুত্তি একপুগ্গলৱণ্ণনাযং তথাগতসদ্দৱিত্থাৰে ৱুত্তাযেৱ. অপিচেত্থ অঞ্ঞদত্থূতি একংসত্থে নিপাতো. দক্খতীতি দসো. ৱসং ৱত্তেতীতি ৱসৱত্তী.
সব্বং লোকং অভিঞ্ঞাতি তেধাতুকং লোকসন্নিৱাসং জানিত্ৱা. সব্বং লোকে যথাতথন্তি তস্মিং তেধাতুকলোকসন্নিৱাসে যংকিঞ্চি নেয্যং, সব্বং তং যথাতথং অৱিপৰীতং জানিত্ৱা. ৱিসংযুত্তোতি চতুন্নং যোগানং পহানেন ৱিসংযুত্তো. অনূপযোতি তণ্হাদিট্ঠিউপযেহি ৱিৰহিতো. সব্বাভিভূতি ৰূপাদীনি সব্বাৰম্মণানি অভিভৱিত্ৱা ঠিতো. ধীৰোতি ধিতিসম্পন্নো. সব্বগন্থপ্পমোচনোতি সব্বে চত্তাৰোপি গন্থে মোচেত্ৱা ঠিতো. ফুট্ঠস্সাতি ফুট্ঠা অস্স. ইদঞ্চ কৰণত্থে সামিৱচনং. পৰমা সন্তীতি নিব্বানং. তঞ্হি তেন ঞাণফুসনেন ফুট্ঠং. তেনেৱাহ – নিব্বানং অকুতোভযন্তি. অথ ৱা পৰমাসন্তীতি উত্তমা সন্তি. কতৰা সাতি? নিব্বানং. যস্মা পন নিব্বানে কুতোচি ভযং নত্থি, তস্মা তং অকুতোভযন্তি ৱুচ্চতি. ৱিমুত্তো উপধিসঙ্খযেতি উপধিসঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে তদাৰম্মণায ফলৱিমুত্তিযা ৱিমুত্তো. সীহো অনুত্তৰোতি পৰিস্সযানং সহনট্ঠেন কিলেসানঞ্চ হিংসনট্ঠেন তথাগতো অনুত্তৰো সীহো নাম. ব্ৰহ্মন্তি সেট্ঠং. ইতীতি এৱং তথাগতস্স গুণে জানিত্ৱা. সঙ্গম্মাতি সমাগন্ত্ৱা. তং নমস্সন্তীতি তং তথাগতং তে সৰণং গতা নমস্সন্তি. ইদানি যং ৱদন্তা তে নমস্সন্তি, তং দস্সেতুং দন্তোতিআদি ৱুত্তং. তং উত্তানত্থমেৱাতি.
৪. কাড়কাৰামসুত্তৱণ্ণনা
২৪. চতুত্থং অত্থুপ্পত্তিযং নিক্খিত্তং. কতৰায অত্থুপ্পত্তিযন্তি? দসবলগুণকথায. অনাথপিণ্ডিকস্স কিৰ ধীতা চূড়সুভদ্দা ‘‘সাকেতনগৰে কাড়কসেট্ঠিপুত্তস্স গেহং গচ্ছিস্সামী’’তি সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অহং মিচ্ছাদিট্ঠিককুলং গচ্ছামি. সচে তত্থ সক্কাৰং লভিস্সামি, একস্মিং পুৰিসে পেসিযমানে পপঞ্চো ভৱিস্সতি, মং আৱজ্জেয্যাথ ভগৱা’’তি পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা অগমাসি. সেট্ঠি ‘‘সুণিসা মে আগতা’’তি মঙ্গলং কৰোন্তোৱ বহুং খাদনীযভোজনীযং পটিযাদেত্ৱা পঞ্চ অচেলকসতানি নিমন্তেসি. সো তেসু নিসিন্নেসু ‘‘ধীতা মে আগন্ত্ৱা অৰহন্তে ৱন্দতূ’’তি চূড়সুভদ্দায পেসেসি. আগতফলা অৰিযসাৱিকা অৰহন্তেতি ৱুত্তমত্তেযেৱ ‘‘লাভা ৱত মে’’তি উট্ঠহিত্ৱা গতা তে নিস্সিৰিকদস্সনে অচেলকে দিস্ৱাৱ ‘‘সমণা নাম ন এৱৰূপা হোন্তি, তাত, যেসং নেৱ অজ্ঝত্তং হিৰী, ন বহিদ্ধা ওত্তপ্পং অত্থী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ন ইমে সমণা, ধীধী’’তি খেড়ং পাতেত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ গতা.
ততো অচেলকা ‘‘মহাসেট্ঠি কুতো তে এৱৰূপা কালকণ্ণী লদ্ধা, কিং সকলজম্বুদীপে অঞ্ঞা দাৰিকা নত্থী’’তি সেট্ঠিং পৰিভাসিংসু. সো ‘‘আচৰিযা জানিত্ৱা ৱা কতং হোতু অজানিত্ৱা ৱা, অহমেত্থ জানিস্সামী’’তি অচেলকে উয্যোজেত্ৱা সুভদ্দায সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘অম্ম, কস্মা এৱৰূপং অকাসি, কস্মা অৰহন্তে লজ্জাপেসী’’তি আহ. তাত, অৰহন্তা নাম এৱৰূপা ন হোন্তীতি. অথ নং সো আহ –
‘‘কীদিসা সমণা তুয্হং, বাড়্হং খো নে পসংসসি;
কিংসীলা কিংসমাচাৰা, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতা’’তি.
সা আহ –
‘‘সন্তিন্দ্ৰিযা সন্তমনা, সন্ততেজা গুণমগ্গসণ্ঠিতা;
ওক্খিত্তচক্খূ মিতভাণী, তাদিসা সমণা মম.
‘‘ৱসন্তি ৱনমোগয্হ, নাগো ছেত্ৱাৱ বন্ধনং;
এককিযা অদুতিযা, তাদিসা সমণা মমা’’তি.
এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা সেট্ঠিস্স পুৰে ঠত্ৱা তিণ্ণং ৰতনানং গুণং কথেসি. সেট্ঠি তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘যদি এৱং, তৱ সমণে আনেত্ৱা মঙ্গলং কৰোমা’’তি. সা পুচ্ছি ‘‘কদা কৰিস্সথ, তাতা’’তি. সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘কতিপাহচ্চযেনাতি ৱুত্তে পেসেত্ৱা পক্কোসাপেয্যা’’তি. অথ নং ‘‘স্ৱে অম্মা’’তি আহ. সা সাযন্হসমযে উপৰিপাসাদং আৰুয্হ মহন্তং পুপ্ফসমুগ্গং গহেত্ৱা সত্থু গুণে অনুস্সৰিত্ৱা অট্ঠ পুপ্ফমুট্ঠিযো দসবলস্স ৱিস্সজ্জেত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ নমস্সমানা অট্ঠাসি. এৱঞ্চ অৱচ – ‘‘ভগৱা স্ৱে পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি. তানি পুপ্ফানি গন্ত্ৱা দসবলস্স মত্থকে ৱিতানং হুত্ৱা অট্ঠংসু. সত্থা আৱজ্জেন্তো তং কাৰণং অদ্দস. ধম্মদেসনাপৰিযোসানে অনাথপিণ্ডিকমহাসেট্ঠি দসবলং ৱন্দিত্ৱা ‘‘স্ৱে, ভন্তে, পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং মম গেহে ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহ. চূড়সুভদ্দায নিমন্তিতম্হ সেট্ঠীতি. ন, ভন্তে, কঞ্চি আগতং পস্সামাতি. আম, সেট্ঠি, সদ্ধা পন উপাসিকা দূৰে যোজনসতমত্থকেপি যোজনসহস্সমত্থকেপি ঠিতা হিমৱন্তো ৱিয পঞ্ঞাযতীতি ৱত্ৱা –
‘‘দূৰে সন্তো পকাসেন্তি, হিমৱন্তোৱ পব্বতো;
অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তি, ৰত্তিং খিত্তা যথা সৰা’’তি. (ধ. প. ৩০৪) –
ইমং গাথমাহ. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘ভন্তে, মম, ধীতু সঙ্গহং কৰোথা’’তি ৱন্দিত্ৱা পক্কামি.
সত্থা আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘অহং, আনন্দ, সাকেতং গমিস্সামি, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং সলাকং দেহি. দদন্তো চ ছড়ভিঞ্ঞানংযেৱ দদেয্যাসী’’তি. থেৰো তথা অকাসি. চূড়সুভদ্দা ৰত্তিভাগসমনন্তৰে চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধা নাম বহুকিচ্চা বহুকৰণীযা, মং সল্লক্খেয্য ৱা ন ৱা, কিং নু খো কৰিস্সামী’’তি. তস্মিং খণে ৱেস্সৱণো মহাৰাজা চূড়সুভদ্দায কথেসি – ‘‘ভদ্দে, মা খো ত্ৱং ৱিমনা অহোসি, মা দুম্মনা. অধিৱুত্থং তে ভগৱতা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. সা তুট্ঠপহট্ঠা দানমেৱ সংৱিদহি. সক্কোপি খো দেৱৰাজা ৱিস্সকম্মং আমন্তেসি – ‘‘তাত, দসবলো চূড়সুভদ্দায সন্তিকং সাকেতনগৰং গচ্ছিস্সতি, পঞ্চ কূটাগাৰসতানি মাপেহী’’তি. সো তথা অকাসি. সত্থা পঞ্চহি ছড়ভিঞ্ঞসতেহি পৰিৱুতো কূটাগাৰযানেন মণিৱণ্ণং আকাসং ৱিলিখন্তো ৱিয সাকেতনগৰং অগমাসি.
সুভদ্দা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, ময্হং সসুৰপক্খো মিচ্ছাদিট্ঠিকো, সাধু তেসং অনুচ্ছৱিকধম্মং কথেথা’’তি. সত্থা ধম্মং দেসেসি. কাড়কসেট্ঠি সোতাপন্নো হুত্ৱা অত্তনো উয্যানং দসবলস্স অদাসি. অচেলকা ‘‘অম্হাকং পঠমং দিন্ন’’ন্তি নিক্খমিতুং ন ইচ্ছন্তি. ‘‘গচ্ছথ নীহৰিতব্বনিযামেন তে নীহৰথা’’তি সব্বে নীহৰাপেত্ৱা তত্থেৱ সত্থু ৱিহাৰং কাৰেত্ৱা ব্ৰহ্মদেয্যং কত্ৱা উদকং পাতেসি. সো কাড়কেন কাৰিততায কাড়কাৰামো নাম জাতো. ভগৱা তস্মিং সমযে তত্থ ৱিহৰতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সাকেতে ৱিহৰতি কাড়কাৰামে’’তি.
ভিক্খূ আমন্তেসীতি পঞ্চসতে ভিক্খূ আমন্তেসি. তে কিৰ সাকেতনগৰৱাসিনো কুলপুত্তা সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৱা উপট্ঠানসালায নিসিন্না ‘‘অহো বুদ্ধগুণা নাম মহন্তা, এৱৰূপং নাম মিচ্ছাদিট্ঠিকং কাড়কসেট্ঠিং দিট্ঠিতো মোচেত্ৱা সোতাপত্তিফলং পাপেত্ৱা সকলনগৰং সত্থাৰা দেৱলোকসদিসং কত’’ন্তি দসবলস্স গুণং কথেন্তি. সত্থা তেসং গুণং কথেন্তানং চিত্তং উপপৰিক্খিত্ৱা – ‘‘মযি গতে মহতী দেসনা সমুট্ঠিস্সতি, দেসনাপৰিযোসানে চ ইমে পঞ্চসতা ভিক্খূ অৰহত্তে পতিট্ঠহিস্সন্তি, মহাপথৱী উদকপৰিযন্তং কত্ৱা কম্পিস্সতী’’তি ধম্মসভং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো তে ভিক্খূ আদিং কত্ৱা যং, ভিক্খৱে, সদেৱকস্স লোকস্সাতি ইমং দেসনং আৰভি. এৱমিদং সুত্তং গুণকথায নিক্খিত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
তত্থ ‘‘তমহং জানামী’’তি পদপৰিযোসানে মহাপথৱী উদকপৰিযন্তং কত্ৱা অকম্পিত্থ. অব্ভঞ্ঞাসিন্তি অভিঅঞ্ঞাসিং, জানিন্তি অত্থো. ৱিদিতন্তি পাকটং কত্ৱা ঞাতং. ইমিনা এতং দস্সেতি – অঞ্ঞে জানন্তিযেৱ, মযা পন পাকটং কত্ৱা ৱিদিতন্তি. ইমেহি তীহি পদেহি সব্বঞ্ঞুতভূমি নাম কথিতা. তং তথাগতো ন উপট্ঠাসীতি তং ছদ্ৱাৰিকং আৰম্মণং তথাগতো তণ্হায ৱা দিট্ঠিযা ৱা ন উপট্ঠাসি ন উপগঞ্ছি. অযঞ্হি পস্সতি ভগৱা চক্খুনা ৰূপং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো সো ভগৱা. সুণাতি ভগৱা সোতেন সদ্দং. ঘাযতি ভগৱা ঘানেন গন্ধং. সাযতি ভগৱা জিৱ্হায ৰসং. ফুসতি ভগৱা কাযেন ফোট্ঠব্বং. ৱিজানাতি ভগৱা মনসা ধম্মং, ছন্দৰাগো ভগৱতো নত্থি, সুৱিমুত্তচিত্তো সো ভগৱা. তেন ৱুত্তং – ‘‘তং তথাগতো ন উপট্ঠাসী’’তি. ইমিনা পদেন খীণাসৱভূমি কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
তং মমস্স মুসাতি তং মে ৱচনং মুসাৱাদো নাম ভৱেয্য. তং পস্স তাদিসমেৱাতি তম্পি মুসাৱাদো ভৱেয্য. তং মমস্স কলীতি তং ৱচনং ময্হং দোসো ভৱেয্যাতি অত্থো. এত্তাৱতা সচ্চভূমি নাম কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
দট্ঠা দট্ঠব্বন্তি দিস্ৱা দট্ঠব্বং. দিট্ঠং ন মঞ্ঞতীতি তং দিট্ঠং ৰূপাযতনং ‘‘অহং মহাজনেন দিট্ঠমেৱ পস্সামী’’তি তণ্হামানদিট্ঠীহি ন মঞ্ঞতি. অদিট্ঠং ন মঞ্ঞতীতি ‘‘অহং মহাজনেন অদিট্ঠমেৱ এতং পস্সামী’’তি এৱম্পি তণ্হাদীহি মঞ্ঞনাহি ন মঞ্ঞতি. দট্ঠব্বং ন মঞ্ঞতীতি ‘‘মহাজনেন দিট্ঠং পস্সামী’’তি এৱম্পি তাহি মঞ্ঞনাহি ন মঞ্ঞতি. দট্ঠব্বঞ্হি অদিট্ঠম্পি হোতিযেৱ. এৱৰূপানি হি ৱচনানি তীসুপি কালেসু লব্ভন্তি, তেনস্স অত্থো ৱুত্তো. দট্ঠাৰং ন মঞ্ঞতীতি পস্সিতাৰং একসত্তং নাম তাহি মঞ্ঞনাহি ন মঞ্ঞতীতি অত্থো. সেসট্ঠানেসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমিনা এত্তকেন ঠানেন সুঞ্ঞতাভূমি নাম কথিতা.
ইতি খো, ভিক্খৱেতি এৱং খো, ভিক্খৱে. তাদীযেৱ তাদীতি তাদিতা নাম একসদিসতা. তথাগতো চ যাদিসো লাভাদীসু, তাদিসোৱ অলাভাদীসু. তেন ৱুত্তং – ‘‘লাভেপি তাদী, অলাভেপি তাদী. যসেপি তাদী, অযসেপি তাদী. নিন্দাযপি তাদী, পসংসাযপি তাদী. সুখেপি তাদী, দুক্খেপি তাদী’’তি (মহানি. ৩৮, ১৯২). ইমায তাদিতায তাদী. তম্হা চ পন তাদিম্হাতি ততো তথাগততাদিতো অঞ্ঞো উত্তৰিতৰো ৱা পণীততৰো ৱা তাদী নত্থীতি এত্তাৱতা তাদিভূমি নাম কথিতা. ইমাহি পঞ্চভূমীহি দেসনং নিট্ঠাপেন্তস্স পঞ্চসুপি ঠানেসু মহাপথৱী সক্খিভাৱেন অকম্পিত্থ. দেসনাপৰিযোসানে তে পঞ্চসতে অধুনাপব্বজিতে কুলপুত্তে আদিং কত্ৱা তং ঠানং পত্তানং দেৱমনুস্সানং চতুৰাসীতি পাণসহস্সানি অমতপানং পিৱিংসু.
ভগৱাপি সুত্তং নিট্ঠাপেত্ৱা গাথাহি কূটং গণ্হন্তো যংকিঞ্চীতিআদিমাহ. তত্থ অজ্ঝোসিতং সচ্চমুতং পৰেসন্তি পৰেসং সদ্ধায পৰপত্তিযাযনায সচ্চমুতন্তি মঞ্ঞিত্ৱা অজ্ঝোসিতং গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা গহিতং. সযসংৱুতেসূতি সযমেৱ সংৱৰিত্ৱা পিযাযিত্ৱা গহিতগহণেসু, দিট্ঠিগতিকেসূতি অত্থো. দিট্ঠিগতিকা হি সযং সংৱুতাতি ৱুচ্চন্তি. সচ্চং মুসা ৱাপি পৰং দহেয্যাতি তেসু সযং সংৱুতসঙ্খাতেসু দিট্ঠিগতিকেসু তথাগতো তাদী তেসং একম্পি ৱচনং ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি এৱং সচ্চং মুসা ৱাপি পৰং উত্তমং কত্ৱা ন ওদহেয্য, ন সদ্দহেয্য, ন পত্তিযাযেয্য. এতঞ্চ সল্লন্তি এতং দিট্ঠিসল্লং. পটিকচ্চ দিস্ৱাতি পুৰেতৰং বোধিমূলেযেৱ দিস্ৱা. ৱিসত্তাতি লগ্গা লগিতা পলিবুদ্ধা. জানামি পস্সামি তথেৱ এতন্তি যথাযং পজা অজ্ঝোসিতা গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা ৱিসত্তা লগ্গা লগিতা, এৱং অহম্পি জানামি পস্সামি. তথা এৱং যথা এতায পজায গহিতন্তি এৱং অজ্ঝোসিতং নত্থি তথাগতানন্তি অত্থো.
৫. ব্ৰহ্মচৰিযসুত্তৱণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে জনকুহনত্থন্তি তীহি কুহনৱত্থূহি জনস্স কুহনত্থায. ন জনলপনত্থন্তি ন জনস্স উপলাপনত্থং. ন লাভসক্কাৰসিলোকানিসংসত্থন্তি ন চীৱৰাদিথুতিৱচনত্থং. ন ইতিৱাদপ্পমোক্খানিসংসত্থন্তি ন তেন তেন কাৰণেন কতৱাদানিসংসত্থং, ন ৱাদস্স পমোক্খানিসংসত্থং. ন ইতি মং জনো জানাতূতি ন ‘‘এৱং কিৰ এস ভিক্খু, এৱং কিৰ এস ভিক্খূ’’তি জনস্স জাননত্থায. সংৱৰত্থন্তি পঞ্চহি সংৱৰেহি সংৱৰণত্থায. পহানত্থন্তি তীহি পহানেহি পজহনত্থায. ৱিৰাগত্থন্তি ৰাগাদীনং ৱিৰজ্জনত্থায. নিৰোধত্থন্তি তেসংযেৱ নিৰুজ্ঝনত্থায. অনীতিহন্তি ইতিহপৰিৱজ্জিতং, অপৰপত্তিযন্তি অত্থো. নিব্বানোগধগামিনন্তি নিব্বানস্স অন্তোগামিনং. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযঞ্হি নিব্বানং আৰম্মণং কৰিত্ৱা নিব্বানস্স অন্তোযেৱ ৱত্ততি পৱত্ততি. পটিপজ্জন্তীতি দুৱিধম্পি পটিপজ্জন্তি. ইমস্মিং সুত্তে ৱট্টৱিৱট্টং কথেত্ৱা গাথাসু ৱিৱট্টমেৱ কথিতং.
৬. কুহসুত্তৱণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে কুহাতি কুহকা. থদ্ধাতি কোধেন চ মানেন চ থদ্ধা. লপাতি উপলাপকা. সিঙ্গীতি ‘‘তত্থ কতমং সিঙ্গং, যং সিঙ্গং সিঙ্গাৰতা চাতুৰতা চাতুৰিযং পৰিক্খত্ততা পাৰিক্খত্তিয’’ন্তি (ৱিভ. ৮৫২) এৱং ৱুত্তেহি সিঙ্গসদিসেহি পাকটকিলেসেহি সমন্নাগতা. উন্নড়াতি উগ্গতনড়া তুচ্ছমানং উক্খিপিত্ৱা ঠিতা. অসমাহিতাতি চিত্তেকগ্গমত্তস্সাপি অলাভিনো. ন মে তে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মামকাতি তে ময্হং ভিক্খূ মম সন্তকা ন হোন্তি. ‘‘তে ময্হ’’ন্তি ইদং পন সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিতত্তা ৱুত্তং. তে খো মে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ মামকাতি ইধাপি মেতি অত্তানং উদ্দিস্স পব্বজিতত্তা ৱদতি, সম্মাপটিপন্নত্তা পন ‘‘মামকা’’তি আহ. ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জন্তীতি সীলাদীহি গুণেহি ৱড্ঢনতো ৱুদ্ধিং, নিচ্চলভাৱেন ৱিৰূড়্হিং, সব্বত্থ পত্থটতায ৱেপুল্লং পাপুণন্তি. তে পনেতে যাৱ অৰহত্তমগ্গা ৱিৰুহন্তি, অৰহত্তফলং পত্তে ৱিৰূড়্হা নাম হোন্তি. ইতি ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাসুপি ৱট্টৱিৱট্টমেৱ কথিতং.
৭. সন্তুট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা
২৭. সত্তমে অপ্পানীতি পৰিত্তানি. সুলভানীতি সুখেন লদ্ধব্বানি, যত্থ কত্থচি সক্কা হোন্তি লভিতুং. অনৱজ্জানীতি নিদ্দোসানি. পিণ্ডিযালোপভোজনন্তি জঙ্ঘাপিণ্ডিযবলেন চৰিত্ৱা আলোপমত্তং লদ্ধং ভোজনং. পূতিমুত্তন্তি যংকিঞ্চি মুত্তং. যথা হি সুৱণ্ণৱণ্ণোপি কাযো পূতিকাযোতি ৱুচ্চতি, এৱং অভিনৱম্পি মুত্তং পূতিমুত্তমেৱ.
ৱিঘাতোতি ৱিগতঘাতো, চিত্তস্স দুক্খং ন হোতীতি অত্থো. দিসা নপ্পটিহঞ্ঞতীতি যস্স হি ‘‘অসুকট্ঠানং নাম গতো চীৱৰাদীনি লভিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পজ্জতি, তস্স দিসা পটিহঞ্ঞতি নাম. যস্স এৱং ন উপ্পজ্জতি, তস্স নপ্পটিহঞ্ঞতি নাম. ধম্মাতি পটিপত্তিধম্মা. সামঞ্ঞস্সানুলোমিকাতি সমণধম্মস্স অনুলোমা. অধিগ্গহিতাতি সব্বেতে তুট্ঠচিত্তস্স ভিক্খুনো অধিগ্গহিতা হোন্তি অন্তোগতা ন পৰিবাহিৰাতি.
৮. অৰিযৱংসসুত্তৱণ্ণনা
২৮. অট্ঠমস্স অজ্ঝাসযিকো নিক্খেপো. ইমং কিৰ মহাঅৰিযৱংসসুত্তন্তং ভগৱা জেতৱনমহাৱিহাৰে ধম্মসভাযং পঞ্ঞত্তৱৰবুদ্ধাসনে নিসিন্নো অত্তনোপি পৰপুগ্গলানম্পি অজ্ঝাসযৱসেন পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নানি চত্তালীস ভিক্খুসহস্সানি, ‘‘ভিক্খৱে’’তি আমন্তেত্ৱা চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, অৰিযৱংসাতি আৰভি. তত্থ অৰিযৱংসাতি অৰিযানং ৱংসা. যথা হি খত্তিযৱংসো ব্ৰাহ্মণৱংসো ৱেস্সৱংসো সুদ্দৱংসো সমণৱংসো কুলৱংসো ৰাজৱংসো, এৱং অযম্পি অট্ঠমো অৰিযৱংসো অৰিযতন্তি অৰিযপৱেণী নাম হোতি. সো খো পনাযং অৰিযৱংসো ইমেসং ৱংসানং মূলগন্ধাদীনং কাড়ানুসাৰিগন্ধাদযো ৱিয অগ্গমক্খাযতি.
কে পন তে অৰিযা, যেসং এতে ৱংসাতি? অৰিযা ৱুচ্চন্তি বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ তথাগতসাৱকা চ, এতেসং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা. ইতো পুব্বে হি সতসহস্সকপ্পাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে তণ্হঙ্কৰো, মেধঙ্কৰো, সৰণঙ্কৰো, দীপঙ্কৰোতি চত্তাৰো বুদ্ধা উপ্পন্না, তে অৰিযা, তেসং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা. তেসং বুদ্ধানং পৰিনিব্বানতো অপৰভাগে অসঙ্খ্যেয্যং অতিক্কমিত্ৱা কোণ্ডঞ্ঞো নাম বুদ্ধো উপ্পন্নো…পে… ইমস্মিং কপ্পে ককুসন্ধো, কোণাগমনো, কস্সপো, অম্হাকং ভগৱা গোতমোতি চত্তাৰো বুদ্ধা উপ্পন্না, তেসং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা. অপিচ অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং সব্ববুদ্ধ-পচ্চেকবুদ্ধ-বুদ্ধসাৱকানং অৰিযানং ৱংসাতি অৰিযৱংসা.
তে খো পনেতে অগ্গঞ্ঞা অগ্গাতি জানিতব্বা, ৰত্তঞ্ঞা দীঘৰত্তং পৱত্তাতি জানিতব্বা, ৱংসঞ্ঞা ৱংসাতি জানিতব্বা. পোৰাণা ন অধুনুপ্পত্তিকা. অসংকিণ্ণা অৱিকিণ্ণা অনপনীতা. অসংকিণ্ণপুব্বা অতীতবুদ্ধেহিপি ন সংকিণ্ণপুব্বা, ‘‘কি ইমেহী’’তি ন অপনীতপুব্বা. ন সংকীযন্তীতি ইদানিপি ন অপনীযন্তি. ন সংকীযিস্সন্তীতি অনাগতবুদ্ধেহিপি ন অপনীযিস্সন্তি. যে লোকে ৱিঞ্ঞূ সমণব্ৰাহ্মণা, তেহি অপ্পটিকুট্ঠা, সমণেহি ব্ৰাহ্মণেহি ৱিঞ্ঞূহি অনিন্দিতা অগৰহিতা.
সন্তুট্ঠো হোতীতি পচ্চযসন্তোসৱসেন সন্তুট্ঠো হোতি. ইতৰীতৰেনাতি ন থূলসুখুমলূখপণীতথিৰজিণ্ণানং যেন কেনচি, অথ খো যথালদ্ধাদীনং ইতৰীতৰেন যেন কেনচি সন্তুট্ঠো হোতীতি অত্থো. চীৱৰস্মিঞ্হি তযো সন্তোসা যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথাসাৰুপ্পসন্তোসোতি. পিণ্ডপাতাদীসুপি এসেৱ নযো. তেসং ৱিত্থাৰকথা ‘‘সন্তুট্ঠস্স, ভিক্খৱে, অনুপ্পন্না চেৱ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তী’’তি ইমস্মিং সুত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. ইতি ইমে তযো সন্তোসে সন্ধায ‘‘সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰেন চীৱৰেন, যথালদ্ধাদীসু যেন কেনচি চীৱৰেন সন্তুট্ঠো হোতী’’তি ৱুত্তং.
এত্থ চ চীৱৰং জানিতব্বং, চীৱৰক্খেত্তং জানিতব্বং, পংসুকূলং জানিতব্বং, চীৱৰসন্তোসো জানিতব্বো, চীৱৰপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি জানিতব্বানি. তত্থ চীৱৰং জানিতব্বন্তি খোমাদীনি ছ চীৱৰানি দুকূলাদীনি ছ অনুলোমচীৱৰানি জানিতব্বানি. ইমানি দ্ৱাদস কপ্পিযচীৱৰানি. কুসচীৰং, ৱাকচীৰং, ফলকচীৰং, কেসকম্বলং, ৱাড়কম্বলং, পোত্থকো, চম্মং, উলূকপক্খং, ৰুক্খদুস্সং, লতাদুস্সং, এৰকদুস্সং, কদলিদুস্সং, ৱেড়ুদুস্সন্তি এৱমাদীনি পন অকপ্পিযচীৱৰানি.
চীৱৰক্খেত্তন্তি ‘‘সঙ্ঘতো ৱা গণতো ৱা ঞাতিতো ৱা মিত্ততো ৱা অত্তনো ৱা ধনেন, পংসুকূলং ৱা’’তি এৱং উপ্পজ্জনতো ছ খেত্তানি, অট্ঠন্নঞ্চ মাতিকানং ৱসেন অট্ঠ খেত্তানি জানিতব্বানি.
পংসুকূলন্তি সোসানিকং, পাপণিকং, ৰথিযং, সঙ্কাৰকূটকং, সোত্থিযং, সিনানং, তিত্থং, গতপচ্চাগতং, অগ্গিদড্ঢং, গোখাযিতং, উপচিকখাযিতং, উন্দূৰখাযিতং, অন্তচ্ছিন্নং, দসচ্ছিন্নং, ধজাহটং, থূপং, সমণচীৱৰং, সামুদ্দিযং, আভিসেকিযং, পন্থিকং, ৱাতাহটং, ইদ্ধিমযং, দেৱদত্তিযন্তি তেৱীসতি পংসুকূলানি ৱেদিতব্বানি. এত্থ চ সোত্থিযন্তি গব্ভমলহৰণং. গতপচ্চাগতন্তি মতকসৰীৰং পাৰুপিত্ৱা সুসানং নেত্ৱা আনীতচীৱৰং. ধজাহটন্তি ধজং উস্সাপেত্ৱা ততো আনীতং. থূপন্তি ৱম্মিকে পূজিতচীৱৰং. সামুদ্দিযন্তি সমুদ্দৱীচীহি থলং পাপিতং. পন্থিকন্তি পন্থং গচ্ছন্তেহি চোৰভযেন পাসাণেহি কোট্টেত্ৱা পাৰুতচীৱৰং. ইদ্ধিমযন্তি এহিভিক্খুচীৱৰং. সেসং পাকটমেৱাতি.
চীৱৰসন্তোসোতি ৱীসতি চীৱৰসন্তোসা – চীৱৰে ৱিতক্কসন্তোসো, গমনসন্তোসো, পৰিযেসনসন্তোসো, পটিলাভসন্তোসো, মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো, লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো, যথালাভসন্তোসো, যথাবলসন্তোসো, যথাসাৰুপ্পসন্তোসো, উদকসন্তোসো, ধোৱনসন্তোসো, কৰণসন্তোসো, পৰিমাণসন্তোসো, সুত্তসন্তোসো, সিব্বনসন্তোসো, ৰজনসন্তোসো, কপ্পসন্তোসো, পৰিভোগসন্তোসো, সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো, ৱিস্সজ্জনসন্তোসোতি.
তত্থ সাদকভিক্খুনা তেমাসং নিবদ্ধৱাসং ৱসিত্ৱা একমাসমত্তং ৱিতক্কেতুং ৱট্টতি. সো হি পৱাৰেত্ৱা চীৱৰমাসে চীৱৰং কৰোতি, পংসুকূলিকো অড্ঢমাসেনেৱ কৰোতি. ইদং মাসড্ঢমাসমত্তং ৱিতক্কনং ৱিতক্কসন্তোসো নাম. ৱিতক্কসন্তোসেন পন সন্তুট্ঠেন ভিক্খুনা পাচীনখণ্ডৰাজিৱাসিকপংসুকূলিকত্থেৰসদিসেন ভৱিতব্বং.
থেৰো কিৰ ‘‘চেতিযপব্বতৱিহাৰে চেতিযং ৱন্দিস্সামী’’তি আগতো চেতিযং ৱন্দিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ময্হং চীৱৰং জিণ্ণং, বহূনং ৱসনট্ঠানে লভিস্সামী’’তি. সো মহাৱিহাৰং গন্ত্ৱা সঙ্ঘত্থেৰং দিস্ৱা ৱসনট্ঠানং পুচ্ছিত্ৱা তত্থ ৱুত্থো পুনদিৱসে চীৱৰং আদায আগন্ত্ৱা থেৰং ৱন্দি. থেৰো ‘‘কিং, আৱুসো’’তি আহ. গামদ্ৱাৰং, ভন্তে, গমিস্সামীতি. অহম্পাৱুসো, গমিস্সামীতি. সাধু, ভন্তেতি গচ্ছন্তো মহাবোধিদ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠত্ৱা ‘‘পুঞ্ঞৱন্তানং ৱসনট্ঠানে মনাপং লভিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘অপৰিসুদ্ধো মে ৱিতক্কো’’তি ততোৱ পটিনিৱত্তি. পুনদিৱসে অম্বঙ্গণসমীপতো, পুনদিৱসে মহাচেতিযস্স উত্তৰদ্ৱাৰতো তত্থেৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা চতুত্থদিৱসে থেৰস্স সন্তিকং অগমাসি. থেৰো ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো ৱিতক্কো ন পৰিসুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি চীৱৰং গহেত্ৱা তেন সদ্ধিংযেৱ পঞ্হং পুচ্ছমানো গামং পাৱিসি. তঞ্চ ৰত্তিং একো মনুস্সো উচ্চাৰপলিবুদ্ধো সাটকেযেৱ ৱচ্চং কত্ৱা তং সঙ্কাৰট্ঠানে ছড্ডেসি. পংসুকূলিকত্থেৰো তং নীলমক্খিকাহি সম্পৰিকিণ্ণং দিস্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেসি. মহাথেৰো ‘‘কিং, আৱুসো, সঙ্কাৰট্ঠানস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হাসী’’তি. নাহং, ভন্তে, সঙ্কাৰট্ঠানস্স অঞ্জলিং পগ্গণ্হামি, ময্হং পিতু দসবলস্স পগ্গণ্হামি, পুণ্ণদাসিযা সৰীৰং পাৰুপিত্ৱা ছড্ডিতং পংসুকূলং তুম্বমত্তে পাণকে ৱিধুনিত্ৱা সুসানতো গণ্হন্তেন দুক্কৰতৰং কতং, ভন্তেতি. মহাথেৰো ‘‘পৰিসুদ্ধো ৱিতক্কো পংসুকূলিকস্সা’’তি চিন্তেসি. পংসুকূলিকত্থেৰোপি তস্মিংযেৱ ঠানে ঠিতো ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা তীণি ফলানি পত্তো তং সাটকং গহেত্ৱা চীৱৰং কত্ৱা পাৰুপিত্ৱা পাচীনখণ্ডৰাজিং গন্ত্ৱা অগ্গফলং অৰহত্তং পাপুণি.
চীৱৰত্থায গচ্ছন্তস্স পন ‘‘কত্থ লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা কম্মট্ঠানসীসেনেৱ গমনং গমনসন্তোসো নাম. পৰিযেসন্তস্স পন যেন ৱা তেন ৱা সদ্ধিং অপৰিযেসিত্ৱা লজ্জিং পেসলং ভিক্খুং গহেত্ৱা পৰিযেসনং পৰিযেসনসন্তোসো নাম. এৱং পৰিযেসন্তস্স আহৰিযমানং চীৱৰং দূৰতো দিস্ৱা ‘‘এতং মনাপং ভৱিস্সতি, এতং অমনাপ’’ন্তি এৱং অৱিতক্কেত্ৱা থূলসুখুমাদীসু যথালদ্ধেনেৱ সন্তুস্সনং পটিলাভসন্তোসো নাম. এৱং লদ্ধং গণ্হন্তস্সাপি ‘‘এত্তকং দুপট্টস্স ভৱিস্সতি, এত্তকং একপট্টস্সা’’তি অত্তনো পহোনকমত্তেনেৱ সন্তুস্সনং মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো নাম. চীৱৰং পৰিযেসন্তস্স পন ‘‘অসুকস্স ঘৰদ্ৱাৰে মনাপং লভিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা দ্ৱাৰপটিপাটিযা চৰণং লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো নাম.
লূখপণীতেসু যেন কেনচি যাপেতুং সক্কোন্তস্স যথালদ্ধেনেৱ যাপনং যথালাভসন্তোসো নাম. অত্তনো থামং জানিত্ৱা যেন যাপেতুং সক্কোতি, তেন যাপনং যথাবলসন্তোসো নাম. মনাপং অঞ্ঞস্স দত্ৱা অত্তনা যেন কেনচি যাপনং যথাসাৰুপ্পসন্তোসো নাম.
‘‘কত্থ উদকং মনাপং, কত্থ অমনাপ’’ন্তি অৱিচাৰেত্ৱা যেন কেনচি ধোৱনূপগেন উদকেন ধোৱনং উদকসন্তোসো নাম. পণ্ডুমত্তিকগেৰুকপূতিপণ্ণৰসকিলিট্ঠানি পন উদকানি ৱজ্জেতুং ৱট্টতি. ধোৱন্তস্স পন মুগ্গৰাদীহি অপহৰিত্ৱা হত্থেহি মদ্দিত্ৱা ধোৱনং ধোৱনসন্তোসো নাম. তথা অসুজ্ঝন্তং পণ্ণানি পক্খিপিত্ৱা তাপিতউদকেনাপি ধোৱিতুং ৱট্টতি. এৱং ধোৱিত্ৱা কৰোন্তস্স ‘‘ইদং থূলং, ইদং সুখুম’’ন্তি অকোপেত্ৱা পহোনকনীহাৰেনেৱ কৰণং কৰণসন্তোসো নাম. তিমণ্ডলপতিচ্ছাদনমত্তস্সেৱ কৰণং পৰিমাণসন্তোসো নাম. চীৱৰকৰণত্থায পন মনাপং সুত্তং পৰিযেসিস্সামীতি অৱিচাৰেত্ৱা ৰথিকাদীসু ৱা দেৱট্ঠানে ৱা আহৰিত্ৱা পাদমূলে ৱা ঠপিতং যংকিঞ্চিদেৱ সুত্তং গহেত্ৱা কৰণং সুত্তসন্তোসো নাম.
কুসিবন্ধনকালে পন অঙ্গুলমত্তে সত্ত ৱাৰে ন ৱিজ্ঝিতব্বং. এৱং কৰোন্তস্স হি যো ভিক্খু সহাযো ন হোতি, তস্স ৱত্তভেদোপি নত্থি. তিৱঙ্গুলমত্তে পন সত্ত ৱাৰে ৱিজ্ঝিতব্বং. এৱং কৰোন্তস্স মগ্গপ্পটিপন্নেনাপি সহাযেন ভৱিতব্বং. যো ন হোতি, তস্স ৱত্তভেদো. অযং সিব্বনসন্তোসো নাম. ৰজন্তেন পন কাড়কচ্ছকাদীনি পৰিযেসন্তেন ন চৰিতব্বং, সোমৱক্কলাদীসু যং লভতি, তেন ৰজিতব্বং. অলভন্তেন পন মনুস্সেহি অৰঞ্ঞে ৱাকং গহেত্ৱা ছড্ডিতৰজনং ৱা ভিক্খূহি পচিত্ৱা ছড্ডিতকসটং ৱা গহেত্ৱা ৰজিতব্বং. অযং ৰজনসন্তোসো নাম. নীলকদ্দমকাড়সামেসু যংকিঞ্চি গহেত্ৱা হত্থিপিট্ঠে নিসিন্নস্স পঞ্ঞাযমানকপ্পকৰণং কপ্পসন্তোসো নাম.
হিৰিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনমত্তৱসেন পৰিভুঞ্জনং পৰিভোগসন্তোসো নাম. দুস্সং পন লভিত্ৱা সুত্তং ৱা সূচিং ৱা কাৰকং ৱা অলভন্তেন ঠপেতুং ৱট্টতি, লভন্তেন ন ৱট্টতি. কতম্পি সচে অন্তেৱাসিকাদীনং দাতুকামো হোতি, তে চ অসন্নিহিতা, যাৱ আগমনা ঠপেতুং ৱট্টতি. আগতমত্তেসু দাতব্বং. দাতুং অসক্কোন্তেন অধিট্ঠাতব্বং. অঞ্ঞস্মিং চীৱৰে সতি পচ্চত্থৰণম্পি অধিট্ঠাতুং ৱট্টতি. অনধিট্ঠিতমেৱ হি সন্নিধি হোতি, অধিট্ঠিতং ন হোতীতি মহাসীৱত্থেৰো আহ. অযং সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো নাম. ৱিস্সজ্জেন্তেন পন ন মুখং ওলোকেত্ৱা দাতব্বং, সাৰণীযধম্মে ঠত্ৱা ৱিস্সজ্জেতব্বন্তি অযং ৱিস্সজ্জনসন্তোসো নাম.
চীৱৰপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি নাম পংসুকূলিকঙ্গঞ্চেৱ তেচীৱৰিকঙ্গঞ্চ. তেসং ৱিত্থাৰকথা ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.২৪-২৫) ৱেদিতব্বা. ইতি চীৱৰসন্তোসমহাঅৰিযৱংসং পূৰযমানো ভিক্খু ইমানি দ্ৱে ধুতঙ্গানি গোপেতি. ইমানি গোপেন্তো চীৱৰসন্তোসমহাঅৰিযৱংসৱসেন সন্তুট্ঠো হোতীতি.
ৱণ্ণৱাদীতি একো সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং ন কথেতি. একো ন সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি. একো নেৱ সন্তুট্ঠো হোতি, ন সন্তোসস্স ৱণ্ণং কথেতি. একো সন্তুট্ঠো চেৱ হোতি, সন্তোসস্স চ ৱণ্ণং কথেতি. তং দস্সেতুং ‘‘ইতৰীতৰচীৱৰসন্তুট্ঠিযা চ ৱণ্ণৱাদী’’তি ৱুত্তং.
অনেসনন্তি দূতেয্যপহিনগমনানুযোগপভেদং নানপ্পকাৰং অনেসনং. অপ্পতিৰূপন্তি অযুত্তং. অলদ্ধা চাতি অলভিত্ৱা. যথা একচ্চো ‘‘কথং নু খো চীৱৰং লভিস্সামী’’তি পুঞ্ঞৱন্তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা কোহঞ্ঞং কৰোন্তো উত্তসতি পৰিতস্সতি, সন্তুট্ঠো ভিক্খু এৱং অলদ্ধা চীৱৰং ন পৰিতস্সতি. লদ্ধা চাতি ধম্মেন সমেন লভিত্ৱা. অগধিতোতি ৱিগতলোভগিদ্ধো. অমুচ্ছিতোতি অধিমত্ততণ্হায মুচ্ছং অনাপন্নো. অনজ্ঝোপন্নোতি তণ্হায অনোত্থতো অপৰিযোনদ্ধো. আদীনৱদস্সাৱীতি অনেসনাপত্তিযঞ্চ গেধিতপৰিভোগে চ আদীনৱং পস্সমানো. নিস্সৰণপঞ্ঞোতি ‘‘যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতাযা’’তি ৱুত্তং নিস্সৰণমেৱ পজানন্তো.
ইতৰীতৰচীৱৰসন্তুট্ঠিযাতি যেন কেনচি চীৱৰেন সন্তুট্ঠিযা. নেৱত্তানুক্কংসেতীতি ‘‘অহং পংসুকূলিকো, মযা উপসম্পদমাড়েযেৱ পংসুকূলিকঙ্গং গহিতং, কো মযা সদিসো অত্থী’’তি অত্তুক্কংসনং ন কৰোতি. নো পৰং ৱম্ভেতীতি ‘‘ইমে পনঞ্ঞে ভিক্খূ ন পংসুকূলিকা’’তি ৱা, ‘‘পংসুকূলিকঙ্গমত্তম্পি এতেসং নত্থী’’তি ৱা এৱং পৰং ন ৱম্ভেতি. যো হি তত্থ দক্খোতি যো তস্মিং চীৱৰসন্তোসে ৱণ্ণৱাদাদীসু ৱা দক্খো ছেকো ব্যত্তো. অনলসোতি সাতচ্চকিৰিযায আলসিযৱিৰহিতো. সম্পজানো পটিস্সতোতি সম্পজানপঞ্ঞায চেৱ সতিযা চ যুত্তো. অৰিযৱংসে ঠিতোতি অৰিযৱংসে পতিট্ঠিতো.
ইতৰীতৰেন পিণ্ডপাতেনাতি যেন কেনচি পিণ্ডপাতেন. এত্থাপি পিণ্ডপাতো জানিতব্বো, পিণ্ডপাতক্খেত্তং জানিতব্বং, পিণ্ডপাতসন্তোসো জানিতব্বো, পিণ্ডপাতপ্পটিসংযুত্তং ধুতঙ্গং জানিতব্বং. তত্থ পিণ্ডপাতোতি ওদনো কুম্মাসো সত্তু মচ্ছো মংসং খীৰং দধি সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং যাগু খাদনীযং সাযনীযং লেহনীযন্তি সোড়স পিণ্ডপাতা.
পিণ্ডপাতক্খেত্তন্তি সঙ্ঘভত্তং উদ্দেসভত্তং নিমন্তনং সলাকভত্তং পক্খিকং উপোসথিকং পাটিপদিকভত্তং আগন্তুকভত্তং গমিকভত্তং গিলানভত্তং গিলানুপট্ঠাকভত্তং ধুৰভত্তং কুটিভত্তং ৱাৰভত্তং ৱিহাৰভত্তন্তি পন্নৰস পিণ্ডপাতক্খেত্তানি.
পিণ্ডপাতসন্তোসোতি পিণ্ডপাতে ৱিতক্কসন্তোসো গমনসন্তোসো পৰিযেসনসন্তোসো পটিলাভসন্তোসো পটিগ্গহণসন্তোসো মত্তপটিগ্গহণসন্তোসো লোলুপ্পৱিৱজ্জনসন্তোসো যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথাসাৰুপ্পসন্তোসো উপকাৰসন্তোসো পৰিমাণসন্তোসো পৰিভোগসন্তোসো সন্নিধিপৰিৱজ্জনসন্তোসো ৱিস্সজ্জনসন্তোসোতি পন্নৰস সন্তোসা.