৫. পঞ্চমপণ্ণাসকং
(২১) ১. সপ্পুৰিসৱগ্গো
১-৬. সিক্খাপদসুত্তৱণ্ণনা
২০১. পঞ্চমস্স পঠমে অসপ্পুৰিসন্তি লামকপুৰিসং তুচ্ছপুৰিসং মূড়্হপুৰিসং অৱিজ্জায অন্ধীকতং বালং. অসপ্পুৰিসতৰন্তি অতিৰেকেন অসপ্পুৰিসং. ইতৰে দ্ৱে ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বা. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. যথা চেত্থ, এৱং ইতো পৰেসু পঞ্চসু. এতেসু হি পঠমং পঞ্চৱেৰৱসেন দেসিতং, দুতিযং অস্সদ্ধম্মৱসেন, ততিযং কাযৱচীদ্ৱাৰৱসেন, চতুত্থং মনোদ্ৱাৰৱসেন, পঞ্চমং অট্ঠমিচ্ছত্তৱসেন, ছট্ঠং দসমিচ্ছত্তৱসেন.
৭-১০. পাপধম্মসুত্তচতুক্কৱণ্ণনা
২০৭-২১০. সত্তমে পাপন্তি লামকং সংকিলিট্ঠপুগ্গলং. কল্যাণন্তি ভদ্দকং অনৱজ্জপুগ্গলং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. অট্ঠমেপি এসেৱ নযো. নৱমে পাপধম্মন্তি লামকধম্মং. কল্যাণধম্মন্তি অনৱজ্জধম্মং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. দসমেপি এসেৱ নযো. ইমস্মিং ৱগ্গে দসসুপি সুত্তেসু অগাৰিযপ্পটিপদা কথিতা. সচেপি সোতাপন্নসকদাগামিনো হোন্তি, ৱট্টতিযেৱাতি.
সপ্পুৰিসৱগ্গো পঠমো.
(২২) ২. পৰিসাৱগ্গো
১. পৰিসাসুত্তৱণ্ণনা
২১১. দুতিযস্স পঠমে পৰিসং দূসেন্তীতি পৰিসদূসনা. পৰিসং সোভেন্তীতি পৰিসসোভনা.
২. দিট্ঠিসুত্তৱণ্ণনা
২১২. দুতিযে মনোদুচ্চৰিতে পৰিযাপন্নাপি মিচ্ছাদিট্ঠি মহাসাৱজ্জতায ৱিসুং ৱুত্তা, তস্সা চ পটিপক্খৱসেন সম্মাদিট্ঠি.
৩. অকতঞ্ঞুতাসুত্তৱণ্ণনা
২১৩. ততিযে অকতঞ্ঞুতা অকতৱেদিতাতি অকতঞ্ঞুতায অকতৱেদিতায. উভযম্পেতং অত্থতো একমেৱ. সুক্কপক্খেপি এসেৱ নযো.
৪-৭. পাণাতিপাতীসুত্তাদিৱণ্ণনা
২১৪-২১৭. চতুত্থং চতুন্নং কম্মকিলেসানং তপ্পটিপক্খস্স চ ৱসেন ৱুত্তং, পঞ্চমং সুক্কপক্খানং আদিতো চতুন্নং মিচ্ছত্তানং ৱসেন, ছট্ঠং অৱসেসানং চতুন্নং, সত্তমং অনৰিযৱোহাৰঅৰিযৱোহাৰানং. তথা অট্ঠমনৱমদসমানি সপ্পটিপক্খানং অস্সদ্ধম্মানং ৱসেন ৱুত্তানি. সব্বসুত্তেসু পন সুক্কপক্খধম্মা লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকাৱ কথিতা. নৱসু সুত্তেসু কিঞ্চাপি ‘‘সগ্গে’’তি ৱুত্তং, তযো পন মগ্গা তীণি চ ফলানি লব্ভন্তিযেৱাতি.
পৰিসাৱগ্গো দুতিযো.
(২৩) ৩. দুচ্চৰিতৱগ্গৱণ্ণনা
২২১-২৩১. ততিযস্স পঠমাদীনি উত্তানত্থানেৱ. দসমে যো চিন্তেত্ৱা কব্যং কৰোতি, অযং চিন্তাকৱি নাম. যো সুত্ৱা কৰোতি, অযং সুতকৱি নাম. যো একং অত্থং নিস্সায কৰোতি, অযং অত্থকৱি নাম. যো তঙ্খণঞ্ঞেৱ ৱঙ্গীসত্থেৰো ৱিয অত্তনো পটিভানেন কৰোতি, অযং পটিভানকৱি নামাতি.
দুচ্চৰিতৱগ্গো ততিযো.
(২৪) ৪. কম্মৱগ্গো
১. সংখিত্তসুত্তৱণ্ণনা
২৩২. চতুত্থস্স পঠমে কণ্হন্তি কাড়কং দসঅকুসলকম্মপথকম্মং. কণ্হৱিপাকন্তি অপাযে নিব্বত্তনতো কাড়কৱিপাকং. সুক্কন্তি পণ্ডৰকং কুসলকম্মপথকম্মং. সুক্কৱিপাকন্তি সগ্গে নিব্বত্তনতো পণ্ডৰকৱিপাকং. কণ্হসুক্কন্তি মিস্সককম্মং. কণ্হসুক্কৱিপাকন্তি সুখদুক্খৱিপাকং. মিস্সককম্মঞ্হি কত্ৱা অকুসলেন তিৰচ্ছানযোনিযং মঙ্গলহত্থিট্ঠানাদীসু উপ্পন্নো কুসলেন পৱত্তে সুখং ৱেদিযতি. কুসলেন ৰাজকুলেপি নিব্বত্তো অকুসলেন পৱত্তে দুক্খং ৱেদিযতি. অকণ্হং অসুক্কন্তি কম্মক্খযকৰং চতুমগ্গঞাণং অধিপ্পেতং. তঞ্হি যদি কণ্হং ভৱেয্য, কণ্হৱিপাকং দদেয্য. যদি সুক্কং ভৱেয্য, সুক্কৱিপাকং দদেয্য. উভযৱিপাকস্স পন অপ্পদানতো অকণ্হং অসুক্কন্তি অযমেত্থ অত্থো.
২. ৱিত্থাৰসুত্তৱণ্ণনা
২৩৩. দুতিযে সব্যাবজ্ঝন্তি সদোসং. কাযসঙ্খাৰন্তি কাযদ্ৱাৰচেতনং. অভিসঙ্খৰোতীতি আযূহতি সম্পিণ্ডেতি. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. সব্যাবজ্ঝং লোকন্তি সদুক্খং লোকং. সব্যাবজ্ঝা ফস্সাতি সদুক্খা ৱিপাকফস্সা. সব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদিযতীতি সাবাধং ৱিপাকৱেদনং ৱেদিযতি. একন্তদুক্খন্তি একন্তেনেৱ দুক্খং, ন সুখসম্মিস্সং. সেয্যথাপি সত্তা নেৰযিকাতি এত্থ সেয্যথাপীতি নিদস্সনত্থে নিপাতো. তেন কেৱলং নেৰযিকসত্তে দস্সেতি, অঞ্ঞে পন তংসৰিক্খকা নাম নত্থি. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সেয্যথাপি মনুস্সাতিআদীসু পন মনুস্সানং তাৱ কালেন সুখা ৱেদনা উপ্পজ্জতি, কালেন দুক্খা ৱেদনা. একচ্চে চ দেৱাতি এত্থ পন কামাৱচৰদেৱা দট্ঠব্বা. তেসঞ্হি মহেসক্খতৰা দেৱতা দিস্ৱা নিসিন্নাসনতো ৱুট্ঠানং, পাৰুতউত্তৰাসঙ্গস্স ওতাৰণং, অঞ্জলিপগ্গণ্হনন্তিআদীনং ৱসেন কালেন দুক্খং উপ্পজ্জতি, দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱন্তানং কালেন সুখং. একচ্চে চ ৱিনিপাতিকাতি এত্থ ৱেমানিকপেতা দট্ঠব্বা. তে নিৰন্তৰমেৱ একস্মিং কালে সুখং, একস্মিং কালে দুক্খং ৱেদিযন্তি. নাগসুপণ্ণহত্থিঅস্সাদযো পন মনুস্সা ৱিয ৱোকিণ্ণসুখদুক্খাৱ হোন্তি. পহানায যা চেতনাতি এত্থ ৱিৱট্টগামিনী মগ্গচেতনা ৱেদিতব্বা. সা হি কম্মক্খযায সংৱত্ততীতি.
৩. সোণকাযনসুত্তৱণ্ণনা
২৩৪. ততিযে সিখামোগ্গল্লানোতি সীসমজ্ঝে ঠিতায মহতিযা সিখায সমন্নাগতো মোগ্গল্লানগোত্তো ব্ৰাহ্মণো. পুৰিমানীতি অতীতানন্তৰদিৱসতো পট্ঠায পুৰিমানি, দুতিযাদিতো পট্ঠায পুৰিমতৰানি ৱেদিতব্বানি. সোণকাযনোতি তস্সেৱ অন্তেৱাসিকো. কম্মসচ্চাযং ভো লোকোতি ভো অযং লোকো কম্মসভাৱো. কম্মসমাৰম্ভট্ঠাযীতি কম্মসমাৰম্ভেন তিট্ঠতি. কম্মং আযূহন্তোৱ তিট্ঠতি, অনাযূহন্তো উচ্ছিজ্জতীতি দীপেতি. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.
৪-৯. সিক্খাপদসুত্তাদিৱণ্ণনা
২৩৫. চতুত্থাদীনিপি উত্তানত্থানেৱ. মগ্গঙ্গেসু পন যস্মা সতিযা উপট্ঠপেত্ৱা পঞ্ঞায পৰিচ্ছিন্দতি, তস্মা উভযমেৱ কম্মং. সেসা অঙ্গানেৱ হোন্তি, নো কম্মন্তি ৱুত্তং. বোজ্ঝঙ্গেসুপি এসেৱ নযো. অভিধম্মে পন সব্বম্পেতং অৱিসেসেন চেতনাসম্পযুত্তকম্মন্তেৱ ৱণ্ণিতং.
১০. সমণসুত্তৱণ্ণনা
২৪১. দসমে ইধেৱাতি ইমস্মিংযেৱ সাসনে. অযং পন নিযমো সেসপদেসুপি ৱেদিতব্বো. দুতিযাদযোপি হি সমণা ইধেৱ, ন অঞ্ঞত্থ. সুঞ্ঞাতি ৰিত্তা তুচ্ছা. পৰপ্পৱাদাতি চত্তাৰো সস্সতৱাদা, চত্তাৰো একচ্চসস্সতিকা, চত্তাৰো অন্তানন্তিকা, চত্তাৰো অমৰাৱিক্খেপিকা, দ্ৱে অধিচ্চসমুপ্পন্নিকা, সোড়স সঞ্ঞিৱাদা, অট্ঠ অসঞ্ঞিৱাদা, অট্ঠ নেৱসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিৱাদা, সত্ত উচ্ছেদৱাদা, পঞ্চ দিট্ঠধম্মনিব্বানৱাদাতি ইমে সব্বেপি ব্ৰহ্মজালে আগতদ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিযো ইতো বাহিৰানং পৰেসং পৱাদা পৰপ্পৱাদা নাম. তে সব্বেপি ইমেহি চতূহি ফলট্ঠকসমণেহি সুঞ্ঞা. ন হি তে এত্থ সন্তি. ন কেৱলঞ্চ এতেহেৱ সুঞ্ঞা, চতূহি পন মগ্গট্ঠকসমণেহিপি, চতুন্নং মগ্গানং অত্থায আৰদ্ধৱিপস্সকেহিপীতি দ্ৱাদসহিপি সমণেহি সুঞ্ঞা এৱ. ইদমেৱ অত্থং সন্ধায ভগৱতা মহাপৰিনিব্বানে (দী. নি. ২.২১৪) ৱুত্তং –
‘‘একূনতিংসো ৱযসা সুভদ্দ,
যং পব্বজিং কিংকুসলানুএসী;
ৱস্সানি পঞ্ঞাস সমাধিকানি,
যতো অহং পব্বজিতো সুভদ্দ;
ঞাযস্স ধম্মস্স পদেসৱত্তী,
ইতো বহিদ্ধা সমণোপি নত্থি’’.
‘‘দুতিযোপি সমণো নত্থি, ততিযোপি সমণো নত্থি, চতুত্থোপি সমণো নত্থি, সুঞ্ঞা পৰপ্পৱাদা সমণেহি অঞ্ঞেহী’’তি. এত্থ হি পদেসৱত্তীতি আৰদ্ধৱিপস্সকো অধিপ্পেতো. তস্মা সোতাপত্তিমগ্গস্স আৰদ্ধৱিপস্সকং মগ্গট্ঠং ফলট্ঠন্তি তযোপি একতো কত্ৱা ‘‘সমণোপি নত্থী’’তি আহ, সকদাগামিমগ্গস্স আৰদ্ধৱিপস্সকং মগ্গট্ঠং ফলট্ঠন্তি তযোপি একতো কত্ৱা ‘‘দুতিযোপি সমণো নত্থী’’তি আহ. ইতৰেসুপি দ্ৱীসু এসেৱ নযো. একাদসমং উত্তানত্থমেৱাতি.
কম্মৱগ্গো চতুত্থো.
(২৫) ৫. আপত্তিভযৱগ্গো
১. সঙ্ঘভেদকসুত্তৱণ্ণনা
২৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে অপি নু তং, আনন্দ, অধিকৰণন্তি ৱিৱাদাধিকৰণাদীসু অঞ্ঞতৰং অধিকৰণং ভিক্খুসঙ্ঘস্স উপ্পজ্জি, সত্থা তস্স ৱূপসন্তভাৱং পুচ্ছন্তো এৱমাহ. কুতো তং, ভন্তেতি, ভন্তে, কুতো কিন্তি কেন কাৰণেন তং অধিকৰণং ৱূপসমিস্সতীতি ৱদতি. কেৱলকপ্পন্তি সকলং সমন্ততো. সঙ্ঘভেদায ঠিতোতি সঙ্ঘেন সদ্ধিং ৱাদত্থায কথিতং পটিকথেন্তোৱ ঠিতো. তত্ৰাযস্মাতি তস্মিং এৱং ঠিতে আযস্মা অনুৰুদ্ধো. ন একৱাচিকম্পি ভণিতব্বং মঞ্ঞতীতি ‘‘মা, আৱুসো, সঙ্ঘেন সদ্ধিং এৱং অৱচা’’তি একৱচনম্পি ৱত্তব্বং ন মঞ্ঞতি. ৱোযুঞ্জতীতি অনুযুঞ্জতি অনুযোগং আপজ্জতি. অত্থৱসেতি কাৰণৱসে. নাসেস্সন্তীতি উপোসথপ্পৱাৰণং উপগন্তুং অদত্ৱা নিক্কড্ঢিস্সন্তি. সেসং পাড়িৱসেনেৱ ৱেদিতব্বং.
২. আপত্তিভযসুত্তৱণ্ণনা
২৪৪. দুতিযে খুৰমুণ্ডং কৰিত্ৱাতি পঞ্চ সিখণ্ডকে ঠপেত্ৱা খুৰেন মুণ্ডং কৰিত্ৱা. খৰস্সৰেনাতি কক্খড়সদ্দেন. পণৱেনাতি ৱজ্ঝভেৰিযা. থলট্ঠস্সাতি একমন্তে ঠিতস্স. সীসচ্ছেজ্জন্তি সীসচ্ছেদাৰহং. যত্ৰ হি নামাতি যং নাম. সো ৱতস্সাহন্তি সো ৱত অহং অস্সং, যং এৱৰূপং পাপং ন কৰেয্যন্তি অত্থো. যথাধম্মং পটিকৰিস্সতীতি ধম্মানুৰূপং পটিকৰিস্সতি, সামণেৰভূমিযং ঠস্সতীতি অত্থো. কাড়ৱত্থং পৰিধাযাতি কাড়পিলোতিকং নিৱাসেত্ৱা. মোসল্লন্তি মুসলাভিপাতাৰহং. যথাধম্মন্তি ইধ আপত্তিতো ৱুট্ঠায সুদ্ধন্তে পতিট্ঠহন্তো যথাধম্মং কৰোতি নাম. ভস্মপুটন্তি ছাৰিকাভণ্ডিকং. গাৰয্হং ভস্মপুটন্তি গৰহিতব্বছাৰিকাপুটেন মত্থকে অভিঘাতাৰহং. যথাধম্মন্তি ইধ আপত্তিং দেসেন্তো যথাধম্মং পটিকৰোতি নাম. উপৱজ্জন্তি উপৱাদাৰহং. পাটিদেসনীযেসূতি পটিদেসেতব্বেসু. ইমিনা সব্বাপি সেসাপত্তিযো সঙ্গহিতা. ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি আপত্তিভযানীতি, ভিক্খৱে, ইমানি চত্তাৰি আপত্তিং নিস্সায উপ্পজ্জনকভযানি নামাতি.
৩. সিক্খানিসংসসুত্তৱণ্ণনা
২৪৫. ততিযে সিক্খা আনিসংসা এত্থাতি সিক্খানিসংসং. পঞ্ঞা উত্তৰা এত্থাতি পঞ্ঞুত্তৰং. ৱিমুত্তি সাৰো এত্থাতি ৱিমুত্তিসাৰং. সতি আধিপতেয্যা এত্থাতি সতাধিপতেয্যং. এতেসং হি সিক্খাদিসঙ্খাতানং আনিসংসাদীনং অত্থায ৱুস্সতীতি ৱুত্তং হোতি. আভিসমাচাৰিকাতি উত্তমসমাচাৰিকা. ৱত্তৱসেন পঞ্ঞত্তসীলস্সেতং অধিৱচনং. তথা তথা সো তস্সা সিক্খাযাতি তথা তথা সো সিক্খাকামো ভিক্খু তস্মিং সিক্খাপদে.
আদিব্ৰহ্মচৰিযিকাতি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতানং চতুন্নং মহাসীলানমেতং অধিৱচনং. সব্বসোতি সব্বাকাৰেন. ধম্মাতি চতুসচ্চধম্মা. পঞ্ঞায সমৱেক্খিতা হোন্তীতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তি. ৱিমুত্তিযা ফুসিতা হোন্তীতি অৰহত্তফলৱিমুত্তিযা ঞাণফস্সেন ফুট্ঠা হোন্তি. অজ্ঝত্তংযেৱ সতি সূপট্ঠিতা হোতীতি নিযকজ্ঝত্তেযেৱ সতি সুট্ঠু উপট্ঠিতা হোতি. পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামীতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামি. পঞ্ঞায সমৱেক্খিস্সামীতি ইধাপি ৱিপস্সনাপঞ্ঞা অধিপ্পেতা. ফুসিতং ৱা ধম্মং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামীতি এত্থ পন মগ্গপঞ্ঞাৱ অধিপ্পেতা.
৪. সেয্যাসুত্তৱণ্ণনা
২৪৬. চতুত্থে পেতাতি কালকতা ৱুচ্চন্তি. উত্তানা সেন্তীতি তে যেভুয্যেন উত্তানকাৱ সযন্তি. অথ ৱা পেত্তিৱিসযে নিব্বত্তা পেতা নাম, তে অপ্পমংসলোহিতত্তা অট্ঠিসঙ্ঘাতজটিতা একেন পস্সেন সযিতুং ন সক্কোন্তি, উত্তানাৱ সেন্তি. অনত্তমনো হোতীতি তেজুস্সদত্তা সীহো মিগৰাজা দ্ৱে পুৰিমপাদে একস্মিং, পচ্ছিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৱা নঙ্গুট্ঠং অন্তৰসত্থিম্হি পক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদপচ্ছিমপাদনঙ্গুট্ঠানং ঠিতোকাসং সল্লক্খেত্ৱা দ্ৱিন্নং পুৰিমপাদানং মত্থকে সীসং ঠপেত্ৱা সযতি. দিৱসম্পি সযিত্ৱা পবুজ্ঝমানো ন উত্তসন্তো পবুজ্ঝতি, সীসং পন উক্খিপিত্ৱা পুৰিমপাদাদীনং ঠিতোকাসং সল্লক্খেত্ৱা সচে কিঞ্চি ঠানং ৱিজহিত্ৱা ঠিতং হোতি, ‘‘নযিদং তুয্হং জাতিযা, ন সূৰভাৱস্স অনুৰূপ’’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৱা তত্থেৱ সযতি, ন গোচৰায পক্কমতি. ইদং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অনত্তমনো হোতী’’তি. অৱিজহিত্ৱা ঠিতে পন ‘‘তুয্হং জাতিযা চ সূৰভাৱস্স চ অনুৰূপমিদ’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো উট্ঠায সীহৱিজম্ভনং ৱিজম্ভিত্ৱা কেসৰভাৰং ৱিধুনিত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কমতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অত্তমনো হোতী’’তি.
৫. থূপাৰহসুত্তৱণ্ণনা
২৪৭. পঞ্চমে ৰাজা চক্কৱত্তীতি এত্থ কস্মা ভগৱা অগাৰমজ্ঝে ৱসিত্ৱা কালকতস্স ৰঞ্ঞো থূপকৰণং অনুজানাতি, ন সীলৱতো পুথুজ্জনভিক্খুস্সাতি? অনচ্ছৰিযত্তা. পুথুজ্জনভিক্খূনঞ্হি থূপে অনুঞ্ঞাযমানে তম্বপণ্ণিদীপে তাৱ থূপানং ওকাসো ন ভৱেয্য, তথা অঞ্ঞেসু ঠানেসু. তস্মা ‘‘অনচ্ছৰিযা তে ভৱিস্সন্তী’’তি নানুজানাতি. চক্কৱত্তী ৰাজা একোৱ নিব্বত্ততি, তেনস্স থূপো অচ্ছৰিযো হোতি. পুথুজ্জনসীলৱতো পন পৰিনিব্বুতভিক্খুনো ৱিয মহন্তম্পি সক্কাৰং কাতুং ৱট্টতিযেৱ. ছট্ঠসত্তমানি উত্তানত্থানেৱ.
৮. পঠমৱোহাৰসুত্তৱণ্ণনা
২৫০. অট্ঠমে অনৰিযৱোহাৰাতি অনৰিযানং কথা. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
আপত্তিভযৱগ্গো পঞ্চমো.
পঞ্চমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.