(১৭) ২. পটিপদাৱগ্গো

১. সংখিত্তসুত্তৱণ্ণনা

১৬১. দুতিযস্স পঠমে সুখপটিক্খেপেন দুক্খা পটিপজ্জিতব্বতো পটিপদা এতিস্সাতি দুক্খাপটিপদা. অসীঘপ্পৱত্তিতায গৰুভাৱেন দন্ধা অভিঞ্ঞা এতিস্সাতি দন্ধাভিঞ্ঞা. ইমিনাৱ নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.

২. ৱিত্থাৰসুত্তৱণ্ণনা

১৬২. দুতিযে অভিক্খণন্তি অভিণ্হং. আনন্তৰিযন্তি অনন্তৰৱিপাকদাযকং মগ্গসমাধিং. আসৱানং খযাযাতি অৰহত্তফলত্থায. পঞ্চিন্দ্ৰিযানীতি ৱিপস্সনাপঞ্চমকানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. পঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি হি এত্থ ৱিপস্সনাপঞ্ঞাৱ পঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি অধিপ্পেতং. সেসমেত্থ পাড়িৱসেন উত্তানমেৱ.

ইমাসং পন পটিপদানং অযং আৱিভাৱকথা – ইধ ভিক্খু পুব্বে অকতাভিনিৱেসো পুব্বভাগে ৰূপপৰিগ্গহে কিলমতি, অৰূপপৰিগ্গহে কিলমতি, পচ্চযপৰিগ্গহে কিলমতি, তীসু অদ্ধাসু কিলমতি, মগ্গামগ্গে কিলমতি. এৱং পঞ্চসু ঠানেসু কিলমন্তো ৱিপস্সনং পাপুণাতি. ৱিপস্সনং পত্ৱাপি উদযব্বযানুপস্সনে, ভঙ্গানুপস্সনে, ভযতুপট্ঠানে, আদীনৱানুপস্সনে, নিব্বিদানুপস্সনে, মুচ্চিতুকম্যতাঞাণে, সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণে, অনুলোমঞাণে, গোত্ৰভুঞাণেতি ইমেসু নৱসু ৱিপস্সনাঞাণেসুপি কিলমিত্ৱাৱ লোকুত্তৰমগ্গং পাপুণাতি. তস্স সো লোকুত্তৰমগ্গো এৱং দুক্খেন গৰুভাৱেন সচ্ছিকতত্তা দুক্খপটিপদো দন্ধাভিঞ্ঞো নাম জাতো. যো পন পুব্বভাগে পঞ্চসু ঞাণেসু কিলমন্তো অপৰভাগে নৱসু ৱিপস্সনাঞাণেসু অকিলমিত্ৱাৱ মগ্গং সচ্ছিকৰোতি, তস্স সো মগ্গো এৱং দুক্খেন অগৰুভাৱেন সচ্ছিকতত্তা দুক্খপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো নাম জাতো. ইমিনা উপাযেন ইতৰাপি দ্ৱে ৱেদিতব্বা.

গোণপৰিযেসকউপমাহি চেতা ৱিভাৱেতব্বা – একস্স হি পুৰিসস্স চত্তাৰো গোণা পলাযিত্ৱা অটৱিং পৱিট্ঠা. সো সকণ্টকে সগহনে ৱনে তে পৰিযেসন্তো গহনমগ্গেনেৱ কিচ্ছেন কসিৰেন গন্ত্ৱা গহনট্ঠানেযেৱ নিলীনে গোণেপি কিচ্ছেন কসিৰেন অদ্দস. একো কিচ্ছেন গন্ত্ৱা অব্ভোকাসে ঠিতে খিপ্পমেৱ অদ্দস. অপৰো অব্ভোকাসমগ্গেন সুখেন গন্ত্ৱা গহনট্ঠানে নিলীনে কিচ্ছেন কসিৰেন অদ্দস. অপৰো অব্ভোকাসমগ্গেনেৱ সুখেন গন্ত্ৱা অব্ভোকাসে ঠিতেযেৱ খিপ্পং অদ্দস. তত্থ চত্তাৰো গোণা ৱিয চত্তাৰো অৰিযমগ্গা দট্ঠব্বা, গোণপৰিযেসকো পুৰিসো ৱিয যোগাৱচৰো, গহনমগ্গেন কিচ্ছেন কসিৰেন গমনং ৱিয পুব্বভাগে পঞ্চসু ঞাণেসু কিলমতো দুক্খাপটিপদা. গহনট্ঠানে নিলীনানং কিচ্ছেনেৱ দস্সনং ৱিয অপৰভাগে নৱসু ঞাণেসু কিলমন্তস্স অৰিযমগ্গানং দস্সনং. ইমিনা উপাযেন সেসউপমাপি যোজেতব্বা.

৩. অসুভসুত্তৱণ্ণনা

১৬৩. ততিযে অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতীতি অত্তনো কৰজকাযে ‘‘যথা এতং, তথা ইদ’’ন্তি ইমিনা নযেন বহিদ্ধা দিট্ঠানং দসন্নং অসুভানং উপসংহৰণৱসেন অসুভানুপস্সী ৱিহৰতি, অত্তনো কাযং অসুভতো পটিকূলতো ঞাণেন পস্সতীতি অত্থো. আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞীতি নৱন্নং পাটিকুল্যানং ৱসেন কবড়ীকাৰাহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী. সব্বলোকে অনভিৰতিসঞ্ঞীতি সব্বস্মিম্পি তেধাতুকে লোকসন্নিৱাসে অনভিৰতায উক্কণ্ঠিতসঞ্ঞায সমন্নাগতো. সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সীতি সব্বেপি তেভূমকসঙ্খাৰে অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো. মৰণসঞ্ঞাতি মৰণং আৰব্ভ উপ্পন্নসঞ্ঞা. অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতীতি নিযকজ্ঝত্তে সুট্ঠু উপট্ঠিতা হোতি. এত্তাৱতা বলৱৱিপস্সনা কথিতা. সেখবলানীতি সিক্খনকানং বলানি. সেসমেত্থ পাড়িৱসেন উত্তানমেৱ. ‘‘অসুভানুপস্সী’’তিআদীনি পন দুক্খায পটিপদায দস্সনত্থং ৱুত্তানি, পঠমজ্ঝানাদীনি সুখায. অসুভাদীনি হি পটিকূলাৰম্মণানি, তেসু পন পকতিযাৱ সম্পিযাযমানং চিত্তং অল্লীযতি. তস্মা তানি ভাৱেন্তো দুক্খপটিপদং পটিপন্নো নাম হোতি. পঠমজ্ঝানাদীনি পণীতসুখানি, তস্মা তানি পটিপন্নো সুখপটিপদং পটিপন্নো নাম হোতি.

অযং পনেত্থ সব্বসাধাৰণা উপমা – সঙ্গামাৱচৰপুৰিসো হি ফলককোট্ঠকং কত্ৱা পঞ্চাৱুধানি সন্নয্হিত্ৱা সঙ্গামং পৱিসতি, সো অন্তৰা ৱিস্সমিতুকামো ফলককোট্ঠকং পৱিসিত্ৱা ৱিস্সমতি চেৱ পানভোজনাদীনি চ পটিসেৱতি. ততো পুন সঙ্গামং পৱিসিত্ৱা কম্মং কৰোতি. তত্থ সঙ্গামো ৱিয কিলেসসঙ্গামো দট্ঠব্বো, ফলককোট্ঠকো ৱিয পঞ্চনিস্সযবলানি, সঙ্গামপৱিসনপুৰিসো ৱিয যোগাৱচৰো, পঞ্চাৱুধসন্নাহো ৱিয ৱিপস্সনাপঞ্চমানি ইন্দ্ৰিযানি, সঙ্গামং পৱিসনকালো ৱিয ৱিপস্সনায কম্মকৰণকালো, ৱিস্সমিতুকামস্স ফলককোট্ঠকং পৱিসিত্ৱা ৱিস্সমনপানভোজনানি পটিসেৱনকালো ৱিয ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তস্স চিত্তুপ্পাদস্স নিৰস্সাদক্খণে পঞ্চ বলানি নিস্সায চিত্তং সম্পহংসনকালো, ৱিস্সমিত্ৱা খাদিত্ৱা পিৱিত্ৱা চ পুন সঙ্গামস্স পৱিসনকালো ৱিয পঞ্চহি বলেহি চিত্তং সম্পহংসেত্ৱা পুন ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তস্স ৱিৱট্টেত্ৱা অৰহত্তগ্গহণকালো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং পন সুত্তে বলানি চেৱ ইন্দ্ৰিযানি চ মিস্সকানেৱ কথিতানীতি.

৪. পঠমখমসুত্তৱণ্ণনা

১৬৪. চতুত্থে অক্খমাতি অনধিৱাসিকপটিপদা. খমাতি অধিৱাসিকপটিপদা. দমাতি ইন্দ্ৰিযদমনপটিপদা. সমাতি অকুসলৱিতক্কানং ৱূপসমনপটিপদা. ৰোসন্তং পটিৰোসতীতি ঘট্টেন্তং পটিঘট্টেতি. ভণ্ডন্তং পটিভণ্ডতীতি পহৰন্তং পটিপহৰতি. পঞ্চমছট্ঠানি উত্তানত্থানেৱ.

৭. মহামোগ্গল্লানসুত্তৱণ্ণনা

১৬৭. সত্তমে মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স হেট্ঠিমা তযো মগ্গা সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা অহেসুং, অৰহত্তমগ্গো দুক্খপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো. তস্মা এৱমাহ – ‘‘যাযং পটিপদা দুক্খা খিপ্পাভিঞ্ঞা, ইমং মে পটিপদং আগম্ম অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি.

৮. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা

১৬৮. অট্ঠমে ধম্মসেনাপতিত্থেৰস্স হেট্ঠিমা তযো মগ্গা সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, অৰহত্তমগ্গো সুখপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো. তস্মা ‘‘যাযং পটিপদা সুখা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি আহ. ইমেসু পন দ্ৱীসুপি সুত্তেসু মিস্সিকাৱ পটিপদা কথিতাতি ৱেদিতব্বা.

৯. সসঙ্খাৰসুত্তৱণ্ণনা

১৬৯. নৱমে পঠমদুতিযপুগ্গলা সুক্খৱিপস্সকা সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন সঙ্খাৰনিমিত্তং উপট্ঠপেন্তি. তেসু একো ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযানং বলৱত্তা ইধেৱ কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতি, একো ইন্দ্ৰিযানং দুব্বলতায ইধ অসক্কোন্তো অনন্তৰে অত্তভাৱে তদেৱ মূলকম্মট্ঠানং পটিলভিত্ৱা সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন সঙ্খাৰনিমিত্তং উপট্ঠপেত্ৱা কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতি, ততিযচতুত্থা সমথযানিকা. তেসং একো অসঙ্খাৰেন অপ্পযোগেন ইন্দ্ৰিযানং বলৱত্তা ইধেৱ কিলেসে খেপেতি, একো ইন্দ্ৰিযানং দুব্বলত্তা ইধ অসক্কোন্তো অনন্তৰে অত্তভাৱে তদেৱ মূলকম্মট্ঠানং পটিলভিত্ৱা অসঙ্খাৰেন অপ্পযোগেন কিলেসে খেপেতীতি ৱেদিতব্বো.

১০. যুগনদ্ধসুত্তৱণ্ণনা

১৭০. দসমে সমথপুব্বঙ্গমন্তি সমথং পুব্বঙ্গমং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা. মগ্গো সঞ্জাযতীতি পঠমো লোকুত্তৰমগ্গো নিব্বত্ততি. সো তং মগ্গন্তি একচিত্তক্খণিকমগ্গস্স আসেৱনাদীনি নাম নত্থি, দুতিযমগ্গাদযো পন উপ্পাদেন্তো তমেৱ আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতীতি ৱুচ্চতি. ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমন্তি ৱিপস্সনং পুব্বঙ্গমং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা সমথং ভাৱেতি, পকতিযা ৱিপস্সনালাভী ৱিপস্সনায ঠত্ৱা সমাধিং উপ্পাদেতীতি অত্থো.

যুগনদ্ধং ভাৱেতীতি যুগনদ্ধং কত্ৱা ভাৱেতি. তত্থ তেনেৱ চিত্তেন সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা তেনেৱ সঙ্খাৰে সম্মসিতুং ন সক্কা. অযং পন যাৱতা সমাপত্তিযো সমাপজ্জতি, তাৱতা সঙ্খাৰে সম্মসতি. যাৱতা সঙ্খাৰে সম্মসতি, তাৱতা সমাপত্তিযো সমাপজ্জতি. কথং? পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জতি, ততো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসতি, সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা দুতিযজ্ঝানং সমাপজ্জতি. ততো ৱুট্ঠায পুন সঙ্খাৰে সম্মসতি. সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা ততিযজ্ঝানং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, ততো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসতি. এৱমযং সমথৱিপস্সনং যুগনদ্ধং ভাৱেতি নাম.

ধম্মুদ্ধচ্চৱিগ্গহিতন্তি সমথৱিপস্সনাধম্মেসু দসৱিপস্সনুপক্কিলেসসঙ্খাতেন উদ্ধচ্চেন ৱিগ্গহিতং, সুগ্গহিতন্তি অত্থো. সো, আৱুসো, সমযোতি ইমিনা সত্তন্নং সপ্পাযানং পটিলাভকালো কথিতো. যং তং চিত্তন্তি যস্মিং সমযে তং ৱিপস্সনাৱীথিং ওক্কমিত্ৱা পৱত্তং চিত্তং. অজ্ঝত্তমেৱ সন্তিট্ঠতীতি ৱিপস্সনাৱীথিং পচ্চোত্থৰিত্ৱা তস্মিংযেৱ গোচৰজ্ঝত্তসঙ্খাতে আৰম্মণে সন্তিট্ঠতি. সন্নিসীদতীতি আৰম্মণৱসেন সম্মা নিসীদতি. একোদি হোতীতি একগ্গং হোতি. সমাধিযতীতি সম্মা আধিযতি সুট্ঠপিতং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

পটিপদাৱগ্গো দুতিযো.