৪. চতুত্থপণ্ণাসকং
(১৬) ১. ইন্দ্ৰিযৱগ্গো
১. ইন্দ্ৰিযসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৫১. চতুত্থস্স পঠমে সদ্ধাধুৰেন ইন্দট্ঠং কৰোতীতি সদ্ধিন্দ্ৰিযং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. দুতিযে অস্সদ্ধিযে অকম্পনট্ঠেন সদ্ধাবলং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ততিযে অনৱজ্জবলন্তি নিদ্দোসবলং. সঙ্গহবলন্তি সঙ্গণ্হিতব্বযুত্তকানং সঙ্গণ্হনবলং. চতুত্থপঞ্চমানি উত্তানানেৱ.
৬. কপ্পসুত্তৱণ্ণনা
১৫৬. ছট্ঠে সংৱট্টতীতি এত্থ তযো সংৱট্টা আপোসংৱট্টো, তেজোসংৱট্টো, ৱাযোসংৱট্টোতি. তিস্সো সংৱট্টসীমা আভস্সৰা, সুভকিণ্হা, ৱেহপ্ফলাতি. যদা কপ্পো তেজেন সংৱট্টতি, আভস্সৰতো হেট্ঠা অগ্গিনা ডয্হতি. যদা আপেন সংৱট্টতি, সুভকিণ্হতো হেট্ঠা উদকেন ৱিলীযতি. যদা ৱাতেন সংৱট্টতি, ৱেহপ্ফলতো হেট্ঠা ৱাতেন ৱিদ্ধংসতি. ৱিত্থাৰতো পন সদাপি একং বুদ্ধক্খেত্তং ৱিনস্সতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰকথা পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৪০৩-৪০৪ আদযো) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.
৭. ৰোগসুত্তৱণ্ণনা
১৫৭. সত্তমে ৱিঘাতৱাতি মহিচ্ছাপচ্চযেন ৱিঘাতেন দুক্খেন সমন্নাগতো. অসন্তুট্ঠোতি চতূসু পচ্চযেসু তীহি সন্তোসেহি অসন্তুট্ঠো. অনৱঞ্ঞপ্পটিলাভাযাতি পৰেহি অনৱজাননস্স পটিলাভত্থায. লাভসক্কাৰসিলোকপ্পটিলাভাযাতি সুসঙ্খতচতুপচ্চযসঙ্খাতস্স লাভসক্কাৰস্স চেৱ ৱণ্ণভণনসঙ্খাতস্স সিলোকস্স চ পটিলাভত্থায. সঙ্খায কুলানি উপসঙ্কমতীতি ‘‘ইতি মং এতে জানিস্সন্তী’’তি জাননত্থায কুলানি উপসঙ্কমতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো.
৮. পৰিহানিসুত্তৱণ্ণনা
১৫৮. অট্ঠমে গম্ভীৰেসূতি অত্থগম্ভীৰেসু. ঠানাঠানেসূতি কাৰণাকাৰণেসু. ন কমতীতি নাৱগাহতি নপ্পৱত্ততি. পঞ্ঞাচক্খূতি এত্থ উগ্গহপৰিপুচ্ছাপঞ্ঞাপি ৱট্টতি, সম্মসনপ্পটিৱেধপঞ্ঞাপি ৱট্টতিযেৱ.
৯. ভিক্খুনীসুত্তৱণ্ণনা
১৫৯. নৱমে এহি ত্ৱন্তি থেৰে পটিবদ্ধচিত্তা তং পহিণিতুং এৱমাহ. সসীসং পাৰুপিত্ৱাতি সহ সীসেন কাযং পাৰুপিত্ৱা. মঞ্চকে নিপজ্জীতি ৱেগেন মঞ্চকং পঞ্ঞাপেত্ৱা তত্থ নিপজ্জি. এতদৱোচাতি তস্সাকাৰং সল্লক্খেত্ৱা লোভপ্পহানত্থায সণ্হেনেৱ অসুভকথং কথেতুং এতং অৱোচ. আহাৰসম্ভূতোতি আহাৰেন সম্ভূতো আহাৰং নিস্সায ৱড্ঢিতো. আহাৰং নিস্সায আহাৰং পজহতীতি পচ্চুপ্পন্নং কবড়ীকাৰাহাৰং নিস্সায তং এৱং যোনিসো সেৱমানো পুব্বকম্মসঙ্খাতং আহাৰং পজহতি. পচ্চুপ্পন্নেপি পন কবড়ীকাৰাহাৰে নিকন্তিতণ্হা পজহিতব্বা.
তণ্হং পজহতীতি ইদানি এৱং পৱত্তং পচ্চুপ্পন্নতণ্হং নিস্সায ৱট্টমূলিকং পুব্বতণ্হং পজহতি. অযং পন পচ্চুপ্পন্নতণ্হা কুসলা অকুসলাতি? অকুসলা. সেৱিতব্বা ন সেৱিতব্বাতি? সেৱিতব্বা. পটিসন্ধিং আকড্ঢতি নাকড্ঢতীতি? নাকড্ঢতি. এতিস্সাপি পন পচ্চুপ্পন্নায সেৱিতব্বতণ্হায নিকন্তি পজহিতব্বাযেৱ. সো হি নাম আযস্মা আসৱানং খযা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সতি, কিমঙ্গং পনাহন্তি এত্থ কিমঙ্গং পনাতি কাৰণপৰিৱিতক্কনমেতং. ইদং ৱুত্তং হোতি – সো আযস্মা অৰহত্তফলং সচ্ছিকত্ৱা ৱিহৰিস্সতি, অহং কেন কাৰণেন ন সচ্ছিকত্ৱা ৱিহৰিস্সামি. সোপি হি আযস্মা সম্মাসম্বুদ্ধস্সেৱ পুত্তো, অহম্পি সম্মাসম্বুদ্ধস্সেৱ পুত্তো, ময্হম্পেতং উপ্পজ্জিস্সতীতি. মানং নিস্সাযাতি ইদং এৱং উপ্পন্নসেৱিতব্বমানং নিস্সায. মানং পজহতীতি ৱট্টমূলকং পুব্বমানং পজহতি. যং নিস্সায পনেস তং পজহতি, সোপি তণ্হা ৱিয অকুসলো চেৱ সেৱিতব্বো চ, নো চ পটিসন্ধিং আকড্ঢতি. নিকন্তি পন তস্মিম্পি পজহিতব্বাৱ.
সেতুঘাতো ৱুত্তো ভগৱতাতি পদঘাতো পচ্চযঘাতো বুদ্ধেন ভগৱতা কথিতো. ইতি ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি থেৰে দেসনং ৱিনিৱট্টেন্তে তস্সা ভিক্খুনিযা থেৰং আৰব্ভ উপ্পন্নো ছন্দৰাগো অপগঞ্ছি. সাপি থেৰং খমাপেতুং অচ্চযং দেসেসি, থেৰোপিস্সা পটিগ্গণ্হি. তং দস্সেতুং অথ খো সা ভিক্খুনীতিআদি ৱুত্তং.
১০. সুগতৱিনযসুত্তৱণ্ণনা
১৬০. দসমে দুগ্গহিতন্তি উপ্পটিপাটিযা গহিতং. পৰিযাপুণন্তীতি ৱড়ঞ্জেন্তি কথেন্তি. পদব্যঞ্জনেহীতি এত্থ পদমেৱ অত্থস্স ব্যঞ্জনতো ব্যঞ্জনন্তি ৱুত্তং. দুন্নিক্খিত্তস্সাতি দুট্ঠু নিক্খিত্তস্স উপ্পটিপাটিযা ঠপিতস্স. অত্থোপি দুন্নযো হোতীতি অট্ঠকথা নীহৰিত্ৱা কথেতুং ন সক্কা হোতি. ছিন্নমূলকোতি মূলভূতানং ভিক্খূনং উপচ্ছিন্নত্তা ছিন্নমূলকো. অপ্পটিসৰণোতি অপ্পতিট্ঠো. বাহুলিকাতি পচ্চযবাহুল্লায পটিপন্না. সাথলিকাতি তিস্সো সিক্খা সিথিলগ্গহণেন গণ্হনকা. ওক্কমনে পুব্বঙ্গমাতি পঞ্চ নীৱৰণানি অৱগমনতো ওক্কমনন্তি ৱুচ্চন্তি, তত্থ পুব্বঙ্গমাতি অত্থো. পৱিৱেকেতি তিৱিধে ৱিৱেকে. নিক্খিত্তধুৰাতি নিব্বীৰিযা. ইমিনা নযেন পন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
ইন্দ্ৰিযৱগ্গো পঠমো.
(১৭) ২. পটিপদাৱগ্গো
১. সংখিত্তসুত্তৱণ্ণনা
১৬১. দুতিযস্স পঠমে সুখপটিক্খেপেন দুক্খা পটিপজ্জিতব্বতো পটিপদা এতিস্সাতি দুক্খাপটিপদা. অসীঘপ্পৱত্তিতায গৰুভাৱেন দন্ধা অভিঞ্ঞা এতিস্সাতি দন্ধাভিঞ্ঞা. ইমিনাৱ নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.
২. ৱিত্থাৰসুত্তৱণ্ণনা
১৬২. দুতিযে অভিক্খণন্তি অভিণ্হং. আনন্তৰিযন্তি অনন্তৰৱিপাকদাযকং মগ্গসমাধিং. আসৱানং খযাযাতি অৰহত্তফলত্থায. পঞ্চিন্দ্ৰিযানীতি ৱিপস্সনাপঞ্চমকানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি. পঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি হি এত্থ ৱিপস্সনাপঞ্ঞাৱ পঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি অধিপ্পেতং. সেসমেত্থ পাড়িৱসেন উত্তানমেৱ.
ইমাসং পন পটিপদানং অযং আৱিভাৱকথা – ইধ ভিক্খু পুব্বে অকতাভিনিৱেসো পুব্বভাগে ৰূপপৰিগ্গহে কিলমতি, অৰূপপৰিগ্গহে কিলমতি, পচ্চযপৰিগ্গহে কিলমতি, তীসু অদ্ধাসু কিলমতি, মগ্গামগ্গে কিলমতি. এৱং পঞ্চসু ঠানেসু কিলমন্তো ৱিপস্সনং পাপুণাতি. ৱিপস্সনং পত্ৱাপি উদযব্বযানুপস্সনে, ভঙ্গানুপস্সনে, ভযতুপট্ঠানে, আদীনৱানুপস্সনে, নিব্বিদানুপস্সনে, মুচ্চিতুকম্যতাঞাণে, সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণে, অনুলোমঞাণে, গোত্ৰভুঞাণেতি ইমেসু নৱসু ৱিপস্সনাঞাণেসুপি কিলমিত্ৱাৱ লোকুত্তৰমগ্গং পাপুণাতি. তস্স সো লোকুত্তৰমগ্গো এৱং দুক্খেন গৰুভাৱেন সচ্ছিকতত্তা দুক্খপটিপদো দন্ধাভিঞ্ঞো নাম জাতো. যো পন পুব্বভাগে পঞ্চসু ঞাণেসু কিলমন্তো অপৰভাগে নৱসু ৱিপস্সনাঞাণেসু অকিলমিত্ৱাৱ মগ্গং সচ্ছিকৰোতি, তস্স সো মগ্গো এৱং দুক্খেন অগৰুভাৱেন সচ্ছিকতত্তা দুক্খপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো নাম জাতো. ইমিনা উপাযেন ইতৰাপি দ্ৱে ৱেদিতব্বা.
গোণপৰিযেসকউপমাহি চেতা ৱিভাৱেতব্বা – একস্স হি পুৰিসস্স চত্তাৰো গোণা পলাযিত্ৱা অটৱিং পৱিট্ঠা. সো সকণ্টকে সগহনে ৱনে তে পৰিযেসন্তো গহনমগ্গেনেৱ কিচ্ছেন কসিৰেন গন্ত্ৱা গহনট্ঠানেযেৱ নিলীনে গোণেপি কিচ্ছেন কসিৰেন অদ্দস. একো কিচ্ছেন গন্ত্ৱা অব্ভোকাসে ঠিতে খিপ্পমেৱ অদ্দস. অপৰো অব্ভোকাসমগ্গেন সুখেন গন্ত্ৱা গহনট্ঠানে নিলীনে কিচ্ছেন কসিৰেন অদ্দস. অপৰো অব্ভোকাসমগ্গেনেৱ সুখেন গন্ত্ৱা অব্ভোকাসে ঠিতেযেৱ খিপ্পং অদ্দস. তত্থ চত্তাৰো গোণা ৱিয চত্তাৰো অৰিযমগ্গা দট্ঠব্বা, গোণপৰিযেসকো পুৰিসো ৱিয যোগাৱচৰো, গহনমগ্গেন কিচ্ছেন কসিৰেন গমনং ৱিয পুব্বভাগে পঞ্চসু ঞাণেসু কিলমতো দুক্খাপটিপদা. গহনট্ঠানে নিলীনানং কিচ্ছেনেৱ দস্সনং ৱিয অপৰভাগে নৱসু ঞাণেসু কিলমন্তস্স অৰিযমগ্গানং দস্সনং. ইমিনা উপাযেন সেসউপমাপি যোজেতব্বা.
৩. অসুভসুত্তৱণ্ণনা
১৬৩. ততিযে অসুভানুপস্সী কাযে ৱিহৰতীতি অত্তনো কৰজকাযে ‘‘যথা এতং, তথা ইদ’’ন্তি ইমিনা নযেন বহিদ্ধা দিট্ঠানং দসন্নং অসুভানং উপসংহৰণৱসেন অসুভানুপস্সী ৱিহৰতি, অত্তনো কাযং অসুভতো পটিকূলতো ঞাণেন পস্সতীতি অত্থো. আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞীতি নৱন্নং পাটিকুল্যানং ৱসেন কবড়ীকাৰাহাৰে পটিকূলসঞ্ঞী. সব্বলোকে অনভিৰতিসঞ্ঞীতি সব্বস্মিম্পি তেধাতুকে লোকসন্নিৱাসে অনভিৰতায উক্কণ্ঠিতসঞ্ঞায সমন্নাগতো. সব্বসঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সীতি সব্বেপি তেভূমকসঙ্খাৰে অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো. মৰণসঞ্ঞাতি মৰণং আৰব্ভ উপ্পন্নসঞ্ঞা. অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা হোতীতি নিযকজ্ঝত্তে সুট্ঠু উপট্ঠিতা হোতি. এত্তাৱতা বলৱৱিপস্সনা কথিতা. সেখবলানীতি সিক্খনকানং বলানি. সেসমেত্থ পাড়িৱসেন উত্তানমেৱ. ‘‘অসুভানুপস্সী’’তিআদীনি পন দুক্খায পটিপদায দস্সনত্থং ৱুত্তানি, পঠমজ্ঝানাদীনি সুখায. অসুভাদীনি হি পটিকূলাৰম্মণানি, তেসু পন পকতিযাৱ সম্পিযাযমানং চিত্তং অল্লীযতি. তস্মা তানি ভাৱেন্তো দুক্খপটিপদং পটিপন্নো নাম হোতি. পঠমজ্ঝানাদীনি পণীতসুখানি, তস্মা তানি পটিপন্নো সুখপটিপদং পটিপন্নো নাম হোতি.
অযং পনেত্থ সব্বসাধাৰণা উপমা – সঙ্গামাৱচৰপুৰিসো হি ফলককোট্ঠকং কত্ৱা পঞ্চাৱুধানি সন্নয্হিত্ৱা সঙ্গামং পৱিসতি, সো অন্তৰা ৱিস্সমিতুকামো ফলককোট্ঠকং পৱিসিত্ৱা ৱিস্সমতি চেৱ পানভোজনাদীনি চ পটিসেৱতি. ততো পুন সঙ্গামং পৱিসিত্ৱা কম্মং কৰোতি. তত্থ সঙ্গামো ৱিয কিলেসসঙ্গামো দট্ঠব্বো, ফলককোট্ঠকো ৱিয পঞ্চনিস্সযবলানি, সঙ্গামপৱিসনপুৰিসো ৱিয যোগাৱচৰো, পঞ্চাৱুধসন্নাহো ৱিয ৱিপস্সনাপঞ্চমানি ইন্দ্ৰিযানি, সঙ্গামং পৱিসনকালো ৱিয ৱিপস্সনায কম্মকৰণকালো, ৱিস্সমিতুকামস্স ফলককোট্ঠকং পৱিসিত্ৱা ৱিস্সমনপানভোজনানি পটিসেৱনকালো ৱিয ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তস্স চিত্তুপ্পাদস্স নিৰস্সাদক্খণে পঞ্চ বলানি নিস্সায চিত্তং সম্পহংসনকালো, ৱিস্সমিত্ৱা খাদিত্ৱা পিৱিত্ৱা চ পুন সঙ্গামস্স পৱিসনকালো ৱিয পঞ্চহি বলেহি চিত্তং সম্পহংসেত্ৱা পুন ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তস্স ৱিৱট্টেত্ৱা অৰহত্তগ্গহণকালো ৱেদিতব্বো. ইমস্মিং পন সুত্তে বলানি চেৱ ইন্দ্ৰিযানি চ মিস্সকানেৱ কথিতানীতি.
৪. পঠমখমসুত্তৱণ্ণনা
১৬৪. চতুত্থে অক্খমাতি অনধিৱাসিকপটিপদা. খমাতি অধিৱাসিকপটিপদা. দমাতি ইন্দ্ৰিযদমনপটিপদা. সমাতি অকুসলৱিতক্কানং ৱূপসমনপটিপদা. ৰোসন্তং পটিৰোসতীতি ঘট্টেন্তং পটিঘট্টেতি. ভণ্ডন্তং পটিভণ্ডতীতি পহৰন্তং পটিপহৰতি. পঞ্চমছট্ঠানি উত্তানত্থানেৱ.
৭. মহামোগ্গল্লানসুত্তৱণ্ণনা
১৬৭. সত্তমে মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স হেট্ঠিমা তযো মগ্গা সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা অহেসুং, অৰহত্তমগ্গো দুক্খপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো. তস্মা এৱমাহ – ‘‘যাযং পটিপদা দুক্খা খিপ্পাভিঞ্ঞা, ইমং মে পটিপদং আগম্ম অনুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুত্ত’’ন্তি.
৮. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা
১৬৮. অট্ঠমে ধম্মসেনাপতিত্থেৰস্স হেট্ঠিমা তযো মগ্গা সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, অৰহত্তমগ্গো সুখপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো. তস্মা ‘‘যাযং পটিপদা সুখা খিপ্পাভিঞ্ঞা’’তি আহ. ইমেসু পন দ্ৱীসুপি সুত্তেসু মিস্সিকাৱ পটিপদা কথিতাতি ৱেদিতব্বা.
৯. সসঙ্খাৰসুত্তৱণ্ণনা
১৬৯. নৱমে পঠমদুতিযপুগ্গলা সুক্খৱিপস্সকা সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন সঙ্খাৰনিমিত্তং উপট্ঠপেন্তি. তেসু একো ৱিপস্সনিন্দ্ৰিযানং বলৱত্তা ইধেৱ কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতি, একো ইন্দ্ৰিযানং দুব্বলতায ইধ অসক্কোন্তো অনন্তৰে অত্তভাৱে তদেৱ মূলকম্মট্ঠানং পটিলভিত্ৱা সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন সঙ্খাৰনিমিত্তং উপট্ঠপেত্ৱা কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতি, ততিযচতুত্থা সমথযানিকা. তেসং একো অসঙ্খাৰেন অপ্পযোগেন ইন্দ্ৰিযানং বলৱত্তা ইধেৱ কিলেসে খেপেতি, একো ইন্দ্ৰিযানং দুব্বলত্তা ইধ অসক্কোন্তো অনন্তৰে অত্তভাৱে তদেৱ মূলকম্মট্ঠানং পটিলভিত্ৱা অসঙ্খাৰেন অপ্পযোগেন কিলেসে খেপেতীতি ৱেদিতব্বো.
১০. যুগনদ্ধসুত্তৱণ্ণনা
১৭০. দসমে সমথপুব্বঙ্গমন্তি সমথং পুব্বঙ্গমং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা. মগ্গো সঞ্জাযতীতি পঠমো লোকুত্তৰমগ্গো নিব্বত্ততি. সো তং মগ্গন্তি একচিত্তক্খণিকমগ্গস্স আসেৱনাদীনি নাম নত্থি, দুতিযমগ্গাদযো পন উপ্পাদেন্তো তমেৱ আসেৱতি ভাৱেতি বহুলীকৰোতীতি ৱুচ্চতি. ৱিপস্সনাপুব্বঙ্গমন্তি ৱিপস্সনং পুব্বঙ্গমং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা সমথং ভাৱেতি, পকতিযা ৱিপস্সনালাভী ৱিপস্সনায ঠত্ৱা সমাধিং উপ্পাদেতীতি অত্থো.
যুগনদ্ধং ভাৱেতীতি যুগনদ্ধং কত্ৱা ভাৱেতি. তত্থ তেনেৱ চিত্তেন সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা তেনেৱ সঙ্খাৰে সম্মসিতুং ন সক্কা. অযং পন যাৱতা সমাপত্তিযো সমাপজ্জতি, তাৱতা সঙ্খাৰে সম্মসতি. যাৱতা সঙ্খাৰে সম্মসতি, তাৱতা সমাপত্তিযো সমাপজ্জতি. কথং? পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জতি, ততো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসতি, সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা দুতিযজ্ঝানং সমাপজ্জতি. ততো ৱুট্ঠায পুন সঙ্খাৰে সম্মসতি. সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা ততিযজ্ঝানং…পে… নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সমাপজ্জতি, ততো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসতি. এৱমযং সমথৱিপস্সনং যুগনদ্ধং ভাৱেতি নাম.
ধম্মুদ্ধচ্চৱিগ্গহিতন্তি সমথৱিপস্সনাধম্মেসু দসৱিপস্সনুপক্কিলেসসঙ্খাতেন উদ্ধচ্চেন ৱিগ্গহিতং, সুগ্গহিতন্তি অত্থো. সো, আৱুসো, সমযোতি ইমিনা সত্তন্নং সপ্পাযানং পটিলাভকালো কথিতো. যং তং চিত্তন্তি যস্মিং সমযে তং ৱিপস্সনাৱীথিং ওক্কমিত্ৱা পৱত্তং চিত্তং. অজ্ঝত্তমেৱ সন্তিট্ঠতীতি ৱিপস্সনাৱীথিং পচ্চোত্থৰিত্ৱা তস্মিংযেৱ গোচৰজ্ঝত্তসঙ্খাতে আৰম্মণে সন্তিট্ঠতি. সন্নিসীদতীতি আৰম্মণৱসেন সম্মা নিসীদতি. একোদি হোতীতি একগ্গং হোতি. সমাধিযতীতি সম্মা আধিযতি সুট্ঠপিতং হোতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.
পটিপদাৱগ্গো দুতিযো.
(১৮) ৩. সঞ্চেতনিযৱগ্গো
১. চেতনাসুত্তৱণ্ণনা
১৭১. ততিযস্স পঠমে কাযেতি কাযদ্ৱাৰে, কাযৱিঞ্ঞত্তিযা সতীতি অত্থো. কাযসঞ্চেতনাহেতূতিআদীসু কাযসঞ্চেতনা নাম কাযদ্ৱাৰে চেতনা পকপ্পনা. সা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলৱসেন অট্ঠৱিধা, অকুসলৱসেন দ্ৱাদসৱিধাতি ৱীসতিৱিধা. তথা ৱচীসঞ্চেতনা, তথা মনোসঞ্চেতনা. অপিচেত্থ নৱ মহগ্গতচেতনাপি লব্ভন্তি. কাযসঞ্চেতনাহেতূতি কাযসঞ্চেতনাপচ্চযা. উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খন্তি অট্ঠকুসলকম্মপচ্চযা নিযকজ্ঝত্তে সুখং উপ্পজ্জতি, দ্ৱাদসঅকুসলকম্মপচ্চযা দুক্খং. সেসদ্ৱাৰেসুপি এসেৱ নযো. অৱিজ্জাপচ্চযাৱাতি অৱিজ্জাকাৰণেনেৱ. সচে হি অৱিজ্জা ছাদযমানা পচ্চযো হোতি, এৱং সন্তে তীসু দ্ৱাৰেসু সুখদুক্খানং পচ্চযভূতা চেতনা উপ্পজ্জতি. ইতি মূলভূতায অৱিজ্জায ৱসেনেতং ৱুত্তং.
সামং ৱাতিআদীসু পৰেহি অনাণত্তো সযমেৱ অভিসঙ্খৰোন্তো সামং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি নাম. যং পন পৰে সমাদপেত্ৱা আণাপেত্ৱা কাৰেন্তি, তস্স তং কাযসঙ্খাৰং পৰে অভিসঙ্খৰোন্তি নাম. যো পন কুসলং কুসলন্তি অকুসলং অকুসলন্তি কুসলৱিপাকং কুসলৱিপাকোতি অকুসলৱিপাকং অকুসলৱিপাকোতি জানন্তো কাযদ্ৱাৰে ৱীসতিৱিধং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, অযং সম্পজানো অভিসঙ্খৰোতি নাম. যো এৱং অজানন্তো অভিসঙ্খৰোতি, অযং অসম্পজানো অভিসঙ্খৰোতি নাম. সেসদ্ৱাৰেসুপি এসেৱ নযো.
তত্থ অসম্পজানকম্মং এৱং ৱেদিতব্বং – দহৰদাৰকা ‘‘মাতাপিতূহি কতং কৰোমা’’তি চেতিযং ৱন্দন্তি, পুপ্ফপূজং কৰোন্তি, ভিক্খুসঙ্ঘং ৱন্দন্তি, তেসং কুসলন্তি অজানন্তানম্পি তং কুসলমেৱ হোতি. তথা মিগপক্খিআদযো তিৰচ্ছানা ধম্মং সুণন্তি, সঙ্ঘং ৱন্দন্তি, চেতিযং ৱন্দন্তি, তেসং জানন্তানম্পি অজানন্তানম্পি তং কুসলমেৱ হোতি. দহৰদাৰকা পন মাতাপিতৰো হত্থপাদেহি পহৰন্তি, ভিক্খূনং তলসত্তিকং উগ্গিৰন্তি, দণ্ডং খিপন্তি, অক্কোসন্তি. গাৱিযো ভিক্খুসঙ্ঘং অনুবন্ধন্তি, সুনখা অনুবন্ধন্তি, ডংসন্তি, সীহব্যগ্ঘাদযো অনুবন্ধন্তি, জীৱিতা ৱোৰোপেন্তি. তেসং জানন্তানম্পি অজানন্তানম্পি অকুসলকম্মং হোতীতি ৱেদিতব্বং.
ইদানি তীসুপি দ্ৱাৰেসু আযূহনচেতনা সমোধানেতব্বা. সেয্যথিদং – কাযদ্ৱাৰে সযংকতমূলিকা ৱীসতি চেতনা, আণত্তিমূলিকা ৱীসতি, সম্পজানমূলিকা ৱীসতি, অসম্পজানমূলিকা ৱীসতীতি অসীতি চেতনা হোন্তি, তথা ৱচীদ্ৱাৰে. মনোদ্ৱাৰে পন একেকস্মিম্পি ৱিকপ্পে একূনতিংস কত্ৱা সতঞ্চ সোড়স চ হোন্তি. ইতি সব্বাপি তীসু দ্ৱাৰেসু দ্ৱে সতানি ছসত্ততি চ চেতনা. তা সব্বাপি সঙ্খাৰক্খন্ধোতেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি, তংসম্পযুত্তো ৱেদযিতাকাৰো ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্জাননাকাৰো সঞ্ঞাক্খন্ধো, চিত্তং ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, কাযো উপাদাৰূপং, তস্স পচ্চযা চতস্সো ধাতুযো চত্তাৰি ভূতানীতি ইমে পঞ্চক্খন্ধা দুক্খসচ্চং নাম.
ইমেসু, ভিক্খৱে, ধম্মেসু অৱিজ্জা অনুপতিতাতি ইমেসু ৱুত্তপ্পভেদেসু চেতনাধম্মেসু অৱিজ্জা সহজাতৱসেন চ উপনিস্সযৱসেন চ অনুপতিতা. এৱং ৱট্টঞ্চেৱ ৱট্টমূলিকা চ অৱিজ্জা দস্সিতা হোতি.
এত্তাৱতা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্তস্স খীণাসৱস্স ইদানি থুতিং কৰোন্তো অৱিজ্জাযত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধাতিআদিমাহ. তত্থ অসেসৱিৰাগনিৰোধাতি অসেসৱিৰাগেন চেৱ অসেসনিৰোধেন চ. সো কাযো ন হোতীতি খীণাসৱস্স কাযেন কৰণকম্মং পঞ্ঞাযতি, চেতিযঙ্গণসম্মজ্জনং বোধিযঙ্গণসম্মজ্জনং অভিক্কমনং পটিক্কমনং ৱত্তানুৱত্তকৰণন্তি এৱমাদি. কাযদ্ৱাৰে পনস্স ৱীসতি চেতনা অৱিপাকধম্মতং আপজ্জন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সো কাযো ন হোতি, যং পচ্চযাস্স তং উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখদুক্খ’’ন্তি. কাযদ্ৱাৰপ্পৱত্তা হি চেতনা ইধ কাযোতি অধিপ্পেতা. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. খেত্তন্তিআদীনিপি কুসলাকুসলকম্মস্সেৱ নামানি. তঞ্হি ৱিপাকস্স ৱিৰুহনট্ঠানট্ঠেন খেত্তং, পতিট্ঠানট্ঠেন ৱত্থু, কাৰণট্ঠেন আযতনং, অধিকৰণট্ঠেন অধিকৰণন্তি ৱুচ্চতি.
ইতি সত্থা এত্তকেন ঠানেন তীহি দ্ৱাৰেহি আযূহিতকম্মং দস্সেত্ৱা ইদানি তস্স কম্মস্স ৱিপচ্চনট্ঠানং দস্সেতুং চত্তাৰোমে ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অত্তভাৱপ্পটিলাভাতি পটিলদ্ধঅত্তভাৱা. অত্তসঞ্চেতনা কমতীতি অত্তনা পকপ্পিতচেতনা ৱহতি পৱত্ততি.
অত্তসঞ্চেতনাহেতু তেসং সত্তানং তম্হা কাযা চুতি হোতীতিআদীসু খিড্ডাপদোসিকা দেৱা অত্তসঞ্চেতনাহেতু চৱন্তি. তেসঞ্হি নন্দনৱনচিত্তলতাৱনফাৰুসকৱনাদীসু দিব্বৰতিসমপ্পিতানং কীড়ন্তানং পানভোজনে সতি সম্মুস্সতি, তে আহাৰুপচ্ছেদেন আতপে খিত্তমালা ৱিয মিলাযন্তি. মনোপদোসিকা দেৱা পৰসঞ্চেতনাহেতু চৱন্তি, এতে চাতুমহাৰাজিকা দেৱা. তেসু কিৰ একো দেৱপুত্তো ‘‘নক্খত্তং কীড়িস্সামী’’তি সপৰিৱাৰো ৰথেন ৱীথিং পটিপজ্জতি. অথঞ্ঞো নিক্খমন্তো তং পুৰতো গচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘কিং, ভো, অযং কপণো অদিট্ঠপুব্বং ৱিয এতং দিস্ৱা পীতিযা উদ্ধুমাতো ৱিয গজ্জমানো ৱিয চ গচ্ছতী’’তি কুজ্ঝতি. পুৰতো গচ্ছন্তোপি নিৱত্তিত্ৱা তং কুদ্ধং দিস্ৱা কুদ্ধা নাম সুৱিজানা হোন্তীতি কুদ্ধভাৱমস্স ঞত্ৱা ‘‘ত্ৱং কুদ্ধো ময্হং কিং কৰিস্সসি, অযং সম্পত্তি মযা দানসীলাদীনং ৱসেন লদ্ধা, ন তুয্হং ৱসেনা’’তি পটিকুজ্ঝতি. একস্মিঞ্হি কুদ্ধে ইতৰো অকুদ্ধো ৰক্খতি, উভোসু পন কুদ্ধেসু একস্স কোধো ইতৰস্স পচ্চযো হোতি, তস্সপি কোধো ইতৰস্স পচ্চযো হোতীতি উভো কন্দন্তানংযেৱ ওৰোধানং চৱন্তি. মনুস্সা অত্তসঞ্চেতনা চ পৰসঞ্চেতনা চ হেতু চৱন্তি, অত্তসঞ্চেতনায চ পৰসঞ্চেতনায চ হেতুভূতায চৱন্তীতি অত্থো. মনুস্সা হি কুজ্ঝিত্ৱা অত্তনাৱ অত্তানং হত্থেহিপি দণ্ডেহিপি পহৰন্তি, ৰজ্জুবন্ধনাদীহিপি বন্ধন্তি, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি, ৱিসম্পি খাদন্তি, পপাতেপি পতন্তি, উদকম্পি পৱিসন্তি, অগ্গিম্পি পৱিসন্তি, পৰেপি দণ্ডেন ৱা সত্থনে ৱা পহৰিত্ৱা মাৰেন্তি. এৱং তেসু অত্তসঞ্চেতনাপি পৰসঞ্চেতনাপি কমতি.
কতমে তেন দেৱা দট্ঠব্বাতি কতমে নাম তে দেৱা দট্ঠব্বাতি অত্থো. তেন ৱা অত্তভাৱেন কতমে দেৱা দট্ঠব্বাতিপি অত্থো. কস্মা পন থেৰো ইমং পঞ্হং পুচ্ছতি, কিং অত্তনা কথেতুং নপ্পহোতীতি? পহোতি, ইদং পন পদং অত্তনো সভাৱেন বুদ্ধৱিসযং পঞ্হন্তি থেৰো ন কথেসি. তেন দট্ঠব্বাতি তেন অত্তভাৱেন দট্ঠব্বা. অযং পন পঞ্হো হেট্ঠা কামাৱচৰেপি ৰূপাৱচৰেপি লব্ভতি, ভৱগ্গেন পন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কথিতো নিপ্পদেসেন কথিতো হোতীতি ভগৱতা এৱং কথিতো.
আগন্তাৰো ইত্থত্তন্তি ইত্থভাৱং কামাৱচৰপঞ্চক্খন্ধভাৱমেৱ আগন্তাৰো, নেৱ তত্ৰূপপত্তিকা ন উপৰূপপত্তিকা হোন্তি. অনাগন্তাৰো ইত্থত্তন্তি ইমং খন্ধপঞ্চকং অনাগন্তাৰো, হেট্ঠূপপত্তিকা ন হোন্তি, তত্ৰূপপত্তিকা ৱা উপৰূপপত্তিকা ৱা তত্থেৱ ৱা পৰিনিব্বাযিনো হোন্তীতি অত্থো. এত্থ চ হেট্ঠিমভৱে নিব্বত্তানং ৱসেন উপৰূপপত্তিকা ৱেদিতব্বা. ভৱগ্গে পনেতং নত্থি. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.
২. ৱিভত্তিসুত্তৱণ্ণনা
১৭২. দুতিযে অত্থপটিসম্ভিদাতি পঞ্চসু অত্থেসু পভেদগতং ঞাণং. ওধিসোতি কাৰণসো. ব্যঞ্জনসোতি অক্খৰসো. অনেকপৰিযাযেনাতি অনেকেহি কাৰণেহি. আচিক্খামীতি কথেমি. দেসেমীতি পাকটং কত্ৱা কথেমি. পঞ্ঞাপেমীতি জানাপেমি. পট্ঠপেমীতি পট্ঠপেত্ৱা পৱত্তেত্ৱা কথেমি. ৱিৱৰামীতি ৱিৱটং কত্ৱা কথেমি. ৱিভজামীতি ৱিভজিত্ৱা কথেমি. উত্তানীকৰোমীতি গম্ভীৰং উত্তানকং কত্ৱা কথেমি. সো মং পঞ্হেনাতি সো মং পঞ্হেন উপগচ্ছতু. অহং ৱেয্যাকৰণেনাতি অহমস্স পঞ্হকথনেন চিত্তং আৰাধেস্সামি. যো নো ধম্মানং সুকুসলোতি যো অম্হাকং অধিগতধম্মানং সুকুসলো সত্থা, সো এস সম্মুখীভূতো. যদি মযা অত্থপটিসম্ভিদা ন সচ্ছিকতা, ‘‘সচ্ছিকৰোহি তাৱ সাৰিপুত্তা’’তি ৱত্ৱা মং পটিবাহিস্সতীতি সত্থু পুৰতো নিসিন্নকোৱ সীহনাদং নদতি. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমাসু চ পন পটিসম্ভিদাসু তিস্সো পটিসম্ভিদা লোকিযা, অত্থপটিসম্ভিদা লোকিযলোকুত্তৰাতি.
৩. মহাকোট্ঠিকসুত্তৱণ্ণনা
১৭৩. ততিযে ফস্সাযতনানন্তি ফস্সাকৰানং, ফস্সস্স উপ্পত্তিট্ঠানানন্তি অত্থো. অত্থঞ্ঞং কিঞ্চীতি এতেসু অসেসতো নিৰুদ্ধেসু ততো পৰং কোচি অপ্পমত্তকোপি কিলেসো অত্থীতি পুচ্ছতি. নত্থঞ্ঞং কিঞ্চীতি ইধাপি ‘‘অপ্পমত্তকোপি কিলেসো নত্থী’’তি পুচ্ছতি. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. ইমে পন চত্তাৰোপি পঞ্হে সস্সতুচ্ছেদএকচ্চসস্সতঅমৰাৱিক্খেপৱসেন পুচ্ছতি. তেনস্স থেৰো পুচ্ছিতপুচ্ছিতং পটিবাহন্তো মা হেৱন্তি আহ. এত্থ হিইতি নিপাতমত্তং, এৱং মা ভণীতি অত্থো. অত্তূপলদ্ধিৱসেনেৱ ‘‘অত্থঞ্ঞং কিঞ্চি অঞ্ঞো কোচি অত্তা নাম অত্থী’’তি সস্সতাদিআকাৰেন পুচ্ছতি. কিং পনেস অত্তূপলদ্ধিকোতি? ন অত্তূপলদ্ধিকো. এৱংলদ্ধিকো পন তত্থেকো ভিক্খু নিসিন্নো, সো পুচ্ছিতুং ন সক্কোতি. তস্স লদ্ধিং ৱিস্সজ্জাপনত্থং এৱং পুচ্ছতি. যেপি চ অনাগতে এৱংলদ্ধিকা ভৱিস্সন্তি, তেসং ‘‘বুদ্ধকালেপেসো পঞ্হো মহাসাৱকেহি ৱিস্সজ্জিতো’’তি ৱচনোকাসুপচ্ছেদনত্থং পুচ্ছতিযেৱ.
অপ্পপঞ্চং পপঞ্চেতীতি ন পপঞ্চেতব্বট্ঠানে পপঞ্চং কৰোতি, অনাচৰিতব্বং মগ্গং চৰতি. তাৱতা পপঞ্চস্স গতীতি যত্তকা ছন্নং ফস্সাযতনানং গতি, তত্তকাৱ তণ্হাদিট্ঠিমানপ্পভেদস্স পপঞ্চস্স গতি. ছন্নং, আৱুসো, ফস্সাযতনানং অসেসৱিৰাগনিৰোধা পপঞ্চনিৰোধো পপঞ্চৱূপসমোতি এতেসু ছসু আযতনেসু সব্বসো নিৰুদ্ধেসু পপঞ্চাপি নিৰুদ্ধাৱ হোন্তি, ৱূপসন্তাৱ হোন্তীতি অত্থো. আৰুপ্পে পন পুথুজ্জনদেৱতানং কিঞ্চাপি পঞ্চ ফস্সাযতনানি নিৰুদ্ধানি, ছট্ঠস্স পন অনিৰুদ্ধত্তা তযোপি পপঞ্চা অপ্পহীনাৱ. অপিচ পঞ্চৱোকাৰভৱৱসেনেৱ পঞ্হো কথিতোতি. চতুত্থে ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.
৫. উপৱাণসুত্তৱণ্ণনা
১৭৫-১৭৬. পঞ্চমে ৱিজ্জাযন্তকৰো হোতীতি ৱিজ্জায ৱট্টদুক্খস্স অন্তকৰো হোতি, সকলং ৱট্টদুক্খং পৰিচ্ছিন্নং পৰিৱটুমং কত্ৱা তিট্ঠতীতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. সউপাদানোতি সগহণোৱ হুত্ৱা. অন্তকৰো অভৱিস্সাতি ৱট্টদুক্খস্স অন্তং কত্ৱা ঠিতো অভৱিস্স. চৰণসম্পন্নোতি পন্নৰসধম্মভেদেন চৰণেন সমন্নাগতো. যথাভূতং জানং পস্সং অন্তকৰো হোতীতি যথাসভাৱং মগ্গপঞ্ঞায জানিত্ৱা পস্সিত্ৱা ৱট্টদুক্খস্স অন্তং কত্ৱা ঠিতো নাম হোতীতি অৰহত্তনিকূটেন পঞ্হং নিট্ঠপেসি. ছট্ঠং হেট্ঠা এককনিপাতৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৭. ৰাহুলসুত্তৱণ্ণনা
১৭৭. সত্তমে অজ্ঝত্তিকাতি কেসাদীসু ৱীসতিযা কোট্ঠাসেসু থদ্ধাকাৰলক্খণা পথৱীধাতু. বাহিৰাতি বহিদ্ধা অনিন্দ্ৰিযবদ্ধেসু পাসাণপব্বতাদীসু থদ্ধাকাৰলক্খণা পথৱীধাতু. ইমিনাৱ নযেন সেসাপি ধাতুযো ৱেদিতব্বা. নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তাতি ইদং তযং তণ্হামানদিট্ঠিগ্গাহপটিক্খেপৱসেন ৱুত্তং. সম্মপ্পঞ্ঞায দট্ঠব্বন্তি হেতুনা কাৰণেন মগ্গপঞ্ঞায পস্সিতব্বং. দিস্ৱাতি সহৱিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায পস্সিত্ৱা. অচ্ছেচ্ছি তণ্হন্তি মগ্গৱজ্ঝতণ্হং সমূলকং ছিন্দি. ৱিৱত্তযি সংযোজনন্তি দসৱিধম্পি সংযোজনং ৱিৱত্তযি উব্বত্তেত্ৱা পজহি. সম্মা মানাভিসমযাতি হেতুনা কাৰণেন নৱৱিধস্স মানস্স পহানাভিসমযা. অন্তমকাসি দুক্খস্সাতি ৱট্টদুক্খং পৰিচ্ছিন্নং পৰিৱটুমং অকাসি, কত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. ইতি সত্থাৰা সংযুত্তমহানিকাযে ৰাহুলোৱাদে (সং. নি. ৩.৯১ আদযো) ৱিপস্সনা কথিতা, চূড়ৰাহুলোৱাদেপি (ম. নি. ৩.৪১৬ আদযো) ৱিপস্সনা কথিতা, অম্বলট্ঠিকৰাহুলোৱাদে (ম. নি. ২.১০৭ আদযো) দহৰস্সেৱ সতো মুসাৱাদা ৱেৰমণী কথিতা, মহাৰাহুলোৱাদে (ম. নি. ২.১১৩ আদযো) ৱিপস্সনা কথিতা. ইমস্মিং অঙ্গুত্তৰমহানিকাযে অযং চতুকোটিকসুঞ্ঞতা নাম কথিতাতি.
৮. জম্বালীসুত্তৱণ্ণনা
১৭৮. অট্ঠমে সন্তং চেতোৱিমুত্তিন্তি অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং অঞ্ঞতৰং সমাপত্তিং. সক্কাযনিৰোধন্তি তেভূমকৱট্টসঙ্খাতস্স সক্কাযস্স নিৰোধং, নিব্বানন্তি অত্থো. ন পক্খন্দতীতি আৰম্মণৱসেন ন পক্খন্দতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ন পাটিকঙ্খোতি ন পাটিকঙ্খিতব্বো. লেপগতেনাতি লেপমক্খিতেন.
ইমস্মিঞ্চ পনত্থে নদীপাৰং গন্তুকামপুৰিসোপম্মং আহৰিতব্বং – একো কিৰ পুৰিসো চণ্ডসোতায ৱাড়মচ্ছাকুলায নদিযা পাৰং গন্তুকামো ‘‘ওৰিমং তীৰং সাসঙ্কং সপ্পটিভযং, পাৰিমং তীৰং খেমং অপ্পটিভযং, কিং নু খো কত্ৱা পাৰং গমিস্সামী’’তি পটিপাটিযা ঠিতে অট্ঠ ককুধৰুক্খে দিস্ৱা ‘‘সক্কা ইমায ৰুক্খপটিপাটিযা গন্তু’’ন্তি মনসিকত্ৱা ‘‘ককুধৰুক্খা নাম মট্ঠসাখা হোন্তি, সাখায হত্থা ন সণ্ঠহেয্যু’’ন্তি নিগ্ৰোধপিলক্খৰুক্খাদীনং অঞ্ঞতৰস্স লাখায হত্থপাদে মক্খেত্ৱা দক্খিণহত্থেন একং সাখং গণ্হি. হত্থো তত্থেৱ লগি. পুন ৱামহত্থেন দক্খিণপাদেন ৱামপাদেনাতি চত্তাৰোপি হত্থপাদা তত্থেৱ লগিংসু. সো অধোসিৰো লম্বমানো উপৰিনদিযং দেৱে ৱুট্ঠে পুণ্ণায নদিযা সোতে নিমুগ্গো কুম্ভীলাদীনং ভক্খো অহোসি.
তত্থ নদীসোতং ৱিয সংসাৰসোতং দট্ঠব্বং, সোতস্স পাৰং গন্তুকামপুৰিসো ৱিয যোগাৱচৰো, ওৰিমতীৰং ৱিয সক্কাযো, পাৰিমতীৰং ৱিয নিব্বানং, পটিপাটিযা ঠিতা অট্ঠ ককুধৰুক্খা ৱিয অট্ঠ সমাপত্তিযো, লেপমক্খিতেন হত্থেন সাখাগহণং ৱিয ঝানৱিপস্সনানং পাৰিপন্থিকে অসোধেত্ৱা সমাপত্তিসমাপজ্জনং, চতূহি হত্থপাদেহি সাখায বদ্ধস্স ওলম্বনং ৱিয পঠমজ্ঝানে নিকন্তিযা লগ্গকালো, উপৰিসোতে ৱুট্ঠি ৱিয ছসু দ্ৱাৰেসু কিলেসানং উপ্পন্নকালো, নদিযা পুণ্ণায সোতে নিমুগ্গস্স কুম্ভীলাদীনং ভক্খভূতকালো ৱিয সংসাৰসোতে নিমুগ্গস্স চতূসু অপাযেসু দুক্খানুভৱনকালো ৱেদিতব্বো.
সুদ্ধেন হত্থেনাতি সুধোতেন পৰিসুদ্ধহত্থেন. ইমস্মিম্পি অত্থে তাদিসমেৱ ওপম্মং কাতব্বং – তথেৱ হি পাৰং গন্তুকামো পুৰিসো ‘‘ককুধৰুক্খা নাম মট্ঠসাখা, কিলিট্ঠহত্থেন গণ্হন্তস্স হত্থো পৰিগলেয্যা’’তি হত্থপাদে সুধোতে কত্ৱা একং সাখং গণ্হিত্ৱা পঠমং ৰুক্খং আৰুড়্হো. ততো ওতৰিত্ৱা দুতিযং…পে… ততো ওতৰিত্ৱা অট্ঠমং, অট্ঠমৰুক্খতো ওতৰিত্ৱা পাৰিমতীৰে খেমন্তভূমিং গতো.
তত্থ ‘‘ইমেহি ৰুক্খেহি পাৰিমতীৰং গমিস্সামী’’তি তস্স পুৰিসস্স চিন্তিতকালো ৱিয যোগিনো ‘‘অট্ঠ সমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৱা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায অৰহত্তং গমিস্সামী’’তি চিন্তিতকালো, সুদ্ধেন হত্থেন সাখাগহণং ৱিয ঝানৱিপস্সনানং পাৰিপন্থিকধম্মে সোধেত্ৱা সমাপত্তিসমাপজ্জনং. তত্থ পঠমৰুক্খাৰোহণকালো ৱিয পঠমজ্ঝানসমাপত্তিকালো, পঠমৰুক্খতো ওৰুয্হ দুতিযং আৰুড়্হকালো ৱিয পঠমজ্ঝানে নিকন্তিযা অবদ্ধস্স ততো ৱুট্ঠায দুতিযজ্ঝানসমাপন্নকালো…পে… সত্তমৰুক্খতো ওৰুয্হ অট্ঠমং আৰুড়্হকালো ৱিয আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযং নিকন্তিযা অবদ্ধস্স ততো ৱুট্ঠায নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপন্নকালো. অট্ঠমৰুক্খতো ওৰুয্হ পাৰিমতীৰং খেমন্তভূমিং গতকালো ৱিয নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নিকন্তিযা অবদ্ধস্স সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তকালো ৱেদিতব্বো.
অৱিজ্জাপ্পভেদং মনসি কৰোতীতি অট্ঠসু ঠানেসু অঞ্ঞাণভূতায গণবহলমহাঅৱিজ্জায পভেদসঙ্খাতং অৰহত্তং মনসি কৰোতি. ন পক্খন্দতীতি আৰম্মণৱসেনেৱ ন পক্খন্দতি. জম্বালীতি গামতো নিক্খন্তস্স মহাউদকস্স পতিট্ঠানভূতো মহাআৱাটো. অনেকৱস্সগণিকাতি গামস্স ৱা নগৰস্স ৱা উপ্পন্নকালেযেৱ উপ্পন্নত্তা অনেকানি ৱস্সগণানি উপ্পন্নায এতিস্সাতি অনেকৱস্সগণিকা. আযমুখানীতি চতস্সো পৱিসনকন্দৰা. অপাযমুখানীতি অপৱাহনচ্ছিদ্দানি. ন আড়িপ্পভেদো পাটিকঙ্খোতি ন পাড়িপ্পভেদো পাটিকঙ্খিতব্বো. ন হি ততো উদকং উট্ঠায পাড়িং ভিন্দিত্ৱা কচৱৰং গহেত্ৱা মহাসমুদ্দং পাপুণাতি.
ইমস্স পনত্থস্স ৱিভাৱনত্থং উয্যানগৱেসকওপম্মং আহৰিতব্বং. একো কিৰ নগৰৱাসিকো কুলপুত্তো উয্যানং গৱেসন্তো নগৰতো নাতিদূৰে নচ্চাসন্নে মহন্তং জম্বালিং অদ্দস. সো ‘‘ইমস্মিং ঠানে ৰমণীযং উয্যানং ভৱিস্সতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা কুদ্দালং আদায চত্তাৰিপি কন্দৰানি পিধায অপৱাহনচ্ছিদ্দানি ৱিৱৰিত্ৱা অট্ঠাসি. দেৱো ন সম্মা ৱস্সি, অৱসেসউদকং অপৱাহনচ্ছিদ্দেন পৰিস্সৱিত্ৱা গতং. চম্মখণ্ডপিলোতিকাদীনি তত্থেৱ পূতিকানি জাতানি, পাণকা সণ্ঠিতা, সমন্তা অনুপগমনীযা জাতা. উপগতানম্পি নাসাপুটে পিধায পক্কমিতব্বং হোতি. সো কতিপাহেন আগন্ত্ৱা পটিক্কম্ম ঠিতো ওলোকেত্ৱা ‘‘ন সক্কা উপগন্তু’’ন্তি পক্কামি.
তত্থ নগৰৱাসী কুলপুত্তো ৱিয যোগাৱচৰো দট্ঠব্বো, উয্যানং গৱেসন্তেন গামদ্ৱাৰে জম্বালিযা দিট্ঠকালো ৱিয চাতুমহাভূতিককাযো, আযমুখানং পিহিতকালো ৱিয ধম্মস্সৱনোদকস্স অলদ্ধকালো, অপাযমুখানং ৱিৱটকালো ৱিয ছদ্ৱাৰিকসংৱৰস্স ৱিস্সট্ঠকালো, দেৱস্স সম্মা অৱুট্ঠকালো ৱিয সপ্পাযকম্মট্ঠানস্স অলদ্ধকালো, অৱসেসউদকস্স অপাযমুখেহি পৰিস্সৱিত্ৱা গতকালো ৱিয অব্ভন্তৰে গুণানং পৰিহীনকালো, উদকস্স উট্ঠায পাড়িং ভিন্দিত্ৱা কচৱৰং আদায মহাসমুদ্দং পাপুণিতুং অসমত্থকালো ৱিয অৰহত্তমগ্গেন অৱিজ্জাপাড়িং ভিন্দিত্ৱা কিলেসৰাসিং ৱিধমিত্ৱা নিব্বানং সচ্ছিকাতুং অসমত্থকালো, চম্মখণ্ডপিলোতিকাদীনং তত্থেৱ পূতিভাৱো ৱিয অব্ভন্তৰে ৰাগাদিকিলেসেহি পৰিপূৰিতকালো, তস্স আগন্ত্ৱা দিস্ৱা ৱিপ্পটিসাৰিনো গতকালো ৱিয ৱট্টসমঙ্গিপুগ্গলস্স ৱট্টে অভিৰতকালো ৱেদিতব্বো.
আড়িপ্পভেদো পাটিকঙ্খোতি পাড়িপ্পভেদো পাটিকঙ্খিতব্বো. ততো হি উদকং উট্ঠায পাড়িং ভিন্দিত্ৱা কচৱৰং আদায মহাসমুদ্দং পাপুণিতুং সক্খিস্সতীতি অত্থো.
ইধাপি তদেৱ ওপম্মং আহৰিতব্বং. তত্থ আযমুখানং ৱিৱটকালো ৱিয সপ্পাযধম্মস্সৱনস্স লদ্ধকালো, অপাযমুখানং পিহিতকালো ৱিয ছসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰস্স পচ্চুপট্ঠিতকালো, দেৱস্স সম্মা ৱুট্ঠকালো ৱিয সপ্পাযকম্মট্ঠানস্স লদ্ধকালো, উদকস্স উট্ঠায পাড়িং ভিন্দিত্ৱা কচৱৰং আদায মহাসমুদ্দং পত্তকালো ৱিয অৰহত্তমগ্গেন অৱিজ্জং ভিন্দিত্ৱা অকুসলৰাসিং ৱিধমিত্ৱা অৰহত্তং সচ্ছিকতকালো, আযমুখেহি পৱিট্ঠেন উদকেন সৰস্স পৰিপুণ্ণকালো ৱিয অব্ভন্তৰে লোকুত্তৰধম্মেহি পৰিপুণ্ণকালো, সমন্ততো ৱতিং কত্ৱা ৰুক্খে ৰোপেত্ৱা উয্যানমজ্ঝে পাসাদং মাপেত্ৱা নাটকানি পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা সুভোজনং ভুঞ্জন্তস্স নিসিন্নকালো ৱিয ধম্মপাসাদং আৰুয্হ নিব্বানাৰম্মণং ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নকালো ৱেদিতব্বো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. দেসনা পন লোকিযলোকুত্তৰমিস্সিকা কথিতাতি.
৯. নিব্বানসুত্তৱণ্ণনা
১৭৯. নৱমে হানভাগিযা সঞ্ঞাতিআদীসু ‘‘পঠমস্স ঝানস্স লাভিং কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি, হানভাগিনী পঞ্ঞা’’তি (ৱিভ. ৭৯৯) অভিধম্মে ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. যথাভূতং নপ্পজানন্তীতি যথাসভাৱতো মগ্গঞাণেন ন জানন্তি.
১০. মহাপদেসসুত্তৱণ্ণনা
১৮০. দসমে ভোগনগৰে ৱিহৰতীতি পৰিনিব্বানসমযে চাৰিকং চৰন্তো তং নগৰং পত্ৱা তত্থ ৱিহৰতি. আনন্দচেতিযেতি আনন্দযক্খস্স ভৱনট্ঠানে পতিট্ঠিতৱিহাৰে. মহাপদেসেতি মহাওকাসে মহাঅপদেসে ৱা, বুদ্ধাদযো মহন্তে মহন্তে অপদিসিত্ৱা ৱুত্তানি মহাকাৰণানীতি অত্থো. নেৱ অভিনন্দিতব্বন্তি হট্ঠতুট্ঠেহি সাধুকাৰং দত্ৱা পুব্বেৱ ন সোতব্বং. এৱং কতে হি পচ্ছা ‘‘ইদং ন সমেতী’’তি ৱুচ্চমানোপি ‘‘কিং পুব্বেৱ অযং ধম্মো, ইদানি ন ধম্মো’’তি ৱত্ৱা লদ্ধিং ন ৱিস্সজ্জেতি. নপ্পটিক্কোসিতব্বন্তি ‘‘কিং এস বালো ৱদতী’’তি এৱং পুব্বেৱ ন ৱত্তব্বং. এৱং ৱুত্তে হি ৱত্তুং যুত্তম্পি ন ৱক্খতি. তেনাহ – অনভিনন্দিত্ৱা অপ্পটিক্কোসিত্ৱাতি. পদব্যঞ্জনানীতি পদসঙ্খাতানি ব্যঞ্জনানি. সাধুকং উগ্গহেত্ৱাতি ‘‘ইমস্মিং ঠানে পাড়ি ৱুত্তা, ইমস্মিং ঠানে অত্থো ৱুত্তো, ইমস্মিং ঠানে অনুসন্ধি কথিতা, ইমস্মিং ঠানে পুব্বাপৰং কথিত’’ন্তি সুট্ঠু গহেত্ৱা. সুত্তে ওতাৰেতব্বানীতি সুত্তে ওতৰিতব্বানি. ৱিনযে সন্দস্সেতব্বানীতি ৱিনযে সংসন্দেতব্বানি.
এত্থ চ সুত্তন্তি ৱিনযো ৱুত্তো. যথাহ – ‘‘কত্থ পটিক্খিত্তং, সাৱত্থিযং সুত্তৱিভঙ্গে’’তি (চূড়ৱ. ৪৫৭) ৱিনযোতি খন্ধকো. যথাহ – ‘‘ৱিনযাতিসাৰে’’তি. এৱং ৱিনযপিটকম্পি ন পৰিযাদিযতি. উভতোৱিভঙ্গা পন সুত্তং, খন্ধকপৰিৱাৰা ৱিনযোতি এৱং ৱিনযপিটকং পৰিযাদিযতি. অথ ৱা সুত্তন্তপিটকং সুত্তং, ৱিনযপিটকং ৱিনযোতি এৱং দ্ৱেযেৱ পিটকানি পৰিযাদিযন্তি. সুত্তন্তাভিধম্মপিটকানি ৱা সুত্তং, ৱিনযপিটকং ৱিনযোতি এৱম্পি তীণি পিটকানি ন তাৱ পৰিযাদিযন্তি. অসুত্তনামকঞ্হি বুদ্ধৱচনং নাম অত্থি. সেয্যথিদং – জাতকং পটিসম্ভিদা নিদ্দেসো সুত্তনিপাতো ধম্মপদং উদানং ইতিৱুত্তকং ৱিমানৱত্থু পেতৱত্থু থেৰগাথা থেৰীগাথা অপদানন্তি.
সুদিন্নত্থেৰো পন ‘‘অসুত্তনামকং বুদ্ধৱচনং নত্থী’’তি তং সব্বং পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘তীণি পিটকানি সুত্তং, ৱিনযো পন কাৰণ’’ন্তি আহ. ততো তং কাৰণং দস্সেন্তো ইদং সুত্তমাহৰি –
‘‘যে খো ত্ৱং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি, ইমে ধম্মা সৰাগায সংৱত্তন্তি নো ৱিৰাগায, সংযোগায সংৱত্তন্তি নো ৱিসংযোগায, সউপাদানায সংৱত্তন্তি নো অনুপাদানায, মহিচ্ছতায সংৱত্তন্তি নো অপ্পিচ্ছতায, অসন্তুট্ঠিযা সংৱত্তন্তি নো সন্তুট্ঠিযা, কোসজ্জায সংৱত্তন্তি নো ৱীৰিযাৰম্ভায, সঙ্গণিকায সংৱত্তন্তি নো পৱিৱেকায, আচযায সংৱত্তন্তি নো অপচযায. একংসেন, গোতমি, জানেয্যাসি ‘নেসো ধম্মো নেসো ৱিনযো নেতং সত্থু সাসন’ন্তি.
‘‘যে চ খো ত্ৱং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি, ইমে ধম্মা ৱিৰাগায সংৱত্তন্তি নো সৰাগায, ৱিসংযোগায সংৱত্তন্তি নো সংযোগায. অনুপাদানায সংৱত্তন্তি নো সউপাদানায, অপ্পিচ্ছতায সংৱত্তন্তি নো মহিচ্ছতায, সন্তুট্ঠিযা সংৱত্তন্তি নো অসন্তুট্ঠিযা, ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্তন্তি নো কোসজ্জায, পৱিৱেকায সংৱত্তন্তি নো সঙ্গণিকায, অপচযায সংৱত্তন্তি নো আচযায. একংসেন, গোতমি, জানেয্যাসি ‘এসো ধম্মো এসো ৱিনযো এতং সত্থু সাসন’’’ন্তি (চূড়ৱ. ৪০৬; অ. নি. ৮.৫৩).
তস্মা সুত্তেতি তেপিটকবুদ্ধৱচনে ওতাৰেতব্বানি. ৱিনযেতি এতস্মিং ৰাগাদিৱিনযকাৰণে সংসন্দেতব্বানীতি অযমেত্থ অত্থো. ন চেৱ সুত্তে ওতৰন্তীতি সুত্তপটিপাটিযা কত্থচি অনাগন্ত্ৱা ছল্লিং উট্ঠপেত্ৱা গুড়্হৱেস্সন্তৰ-গুড়্হউম্মগ্গ-গুড়্হৱিনযৱেদল্লপিটকানং অঞ্ঞতৰতো আগতানি পঞ্ঞাযন্তীতি অত্থো. এৱং আগতানি হি ৰাগাদিৱিনযে চ অপঞ্ঞাযমানানি ছড্ডেতব্বানি হোন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ইতি হিদং, ভিক্খৱে, ছড্ডেয্যাথা’’তি. এতেনুপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ইদং, ভিক্খৱে, চতুত্থং মহাপদেসং ধাৰেয্যাথাতি ইমং, ভিক্খৱে, চতুত্থং ধম্মস্স পতিট্ঠানোকাসং ধাৰেয্যাথাতি.
সঞ্চেতনিযৱগ্গো ততিযো.
(১৯) ৪. ব্ৰাহ্মণৱগ্গো
১. যোধাজীৱসুত্তৱণ্ণনা
১৮১. চতুত্থস্স পঠমে ঠানকুসলোতি যেন ঠানেন ঠিতো অৱিৰাধেত্ৱা ৱিজ্ঝিতুং সক্কোতি, তস্মিং ঠানে কুসলো. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
২. পাটিভোগসুত্তৱণ্ণনা
১৮২. দুতিযে নত্থি কোচি পাটিভোগোতি অহং তে পাটিভোগোতি এৱং পাটিভোগো ভৱিতুং সমত্থো নাম নত্থি. জৰাধম্মন্তি জৰাসভাৱং. এস নযো সব্বত্থ.
৩. সুতসুত্তৱণ্ণনা
১৮৩. ততিযে নত্থি ততো দোসোতি তস্মিং দোসো নাম নত্থীতি অত্থো.
৪. অভযসুত্তৱণ্ণনা
১৮৪. চতুত্থে কিচ্ছাজীৱিতকাৰণট্ঠেন ৰোগোৱ ৰোগাতঙ্কো নাম. ফুট্ঠস্সাতি তেন ৰোগাতঙ্কেন সমন্নাগতস্স. উৰত্তাড়িং কন্দতীতি উৰং তাড়েত্ৱা ৰোদতি. অকতকল্যাণোতিআদীসু কল্যাণং ৱুচ্চতি পুঞ্ঞকম্মং, তং অকতং এতেনাতি অকতকল্যাণো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. পুঞ্ঞকম্মমেৱ হি কোসল্লসম্ভূতত্তা কুসলং, ভীতস্স পৰিত্তাযকত্তা ভীৰুত্তাণন্তি ৱুচ্চতি. কতপাপোতিআদীসু পাপং ৱুচ্চতি লামকং অকুসলকম্মং. লুদ্দন্তি কক্খড়কম্মং. কিব্বিসন্তি সমলং অপৰিসুদ্ধকম্মং. কঙ্খী হোতীতি বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণেসু চেৱ সিক্খায চ পুব্বন্তে চ অপৰন্তে চ পুব্বন্তাপৰন্তে চ পটিচ্চসমুপ্পাদে চাতি অট্ঠসু ঠানেসু কঙ্খায সমন্নাগতো হোতি. ৱিচিকিচ্ছীতি ৱিচিকিচ্ছায সমন্নাগতো সাসনসদ্ধম্মে ন নিট্ঠং গতো, উগ্গহপৰিপুচ্ছাৱসেন নিট্ঠং গন্তুং ন সক্কোতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
৫. ব্ৰাহ্মণসচ্চসুত্তৱণ্ণনা
১৮৫. পঞ্চমে ব্ৰাহ্মণসচ্চানীতি ব্ৰাহ্মণানং সচ্চানি তথানি. সো তেন ন সমণোতি মঞ্ঞতীতি সো খীণাসৱো তেন সচ্চেন ‘‘অহং সমণো’’তি তণ্হামানদিট্ঠীহি ন মঞ্ঞতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. যদেৱ তত্থ সচ্চং, তদভিঞ্ঞাযাতি যং তত্থ ‘‘সব্বে পাণা অৱজ্ঝা’’তি পটিপত্তিযা সচ্চং তথং অৱিপৰীতং. ইমিনা ৱচীসচ্চং অব্ভন্তৰং কত্ৱা পৰমত্থসচ্চং নিব্বানং দস্সেতি. তদভিঞ্ঞাযাতি তং উভযম্পি অভিৱিসিট্ঠায পঞ্ঞায জানিত্ৱা. অনুদ্দযায অনুকম্পায পটিপন্নো হোতীতি অনুদ্দযত্থায চ অনুকম্পত্থায চ যা পটিপদা, তং পটিপন্নো হোতি, পূৰেত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. সেসপটিপদাসুপি এসেৱ নযো.
সব্বে কামাতি সব্বে ৱত্থুকামকিলেসকামা. ইতি ৱদং ব্ৰাহ্মণো সচ্চমাহাতি এৱম্পি ৱদন্তো খীণাসৱব্ৰাহ্মণো সচ্চমেৱ আহ. সব্বে ভৱাতি কামভৱাদযো তযোপি. নাহং ক্ৱচনীতি এত্থ পন চতুক্কোটিকসুঞ্ঞতা কথিতা. অযঞ্হি ‘‘নাহং ক্ৱচনী’’তি ক্ৱচি অত্তানং ন পস্সতি, কস্সচি কিঞ্চনতস্মিন্তি অত্তনো অত্তানং কস্সচি পৰস্স কিঞ্চনভাৱে উপনেতব্বং ন পস্সতি, ভাতিট্ঠানে ভাতৰং, সহাযট্ঠানে সহাযং, পৰিক্খাৰট্ঠানে ৱা পৰিক্খাৰং মঞ্ঞিত্ৱা উপনেতব্বং ন পস্সতীতি অত্থো. ন চ মম ক্ৱচনীতি এত্থ মমসদ্দং তাৱ ঠপেত্ৱা ‘‘ন চ ক্ৱচনি পৰস্স চ অত্তানং ক্ৱচি ন পস্সতী’’তি অযমত্থো. ইদানি ‘‘মমসদ্দং আহৰিত্ৱা মম কিস্মিঞ্চি কিঞ্চনং নত্থী’’তি সো পৰস্স অত্তা মম কিস্মিঞ্চি কিঞ্চনভাৱে অত্থীতি ন পস্সতি, অত্তনো ভাতিট্ঠানে ভাতৰং, সহাযট্ঠানে সহাযং, পৰিক্খাৰট্ঠানে ৱা পৰিক্খাৰন্তি কিস্মিঞ্চি ঠানে পৰস্স অত্তানং ইমিনা কিঞ্চনভাৱেন উপনেতব্বং ন পস্সতীতি অত্থো. এৱমযং যস্মা নেৱ কত্থচি অত্তানং পস্সতি, ন তং পৰস্স কিঞ্চনভাৱে উপনেতব্বং পস্সতি, ন পৰস্স অত্তানং পস্সতি, ন পৰস্স অত্তানং অত্তনো কিঞ্চনভাৱে উপনেতব্বং পস্সতীতি. ইতি ৱদং ব্ৰাহ্মণোতি এৱং চতুক্কোটিকং সুঞ্ঞতং ৱদন্তোপি খীণাসৱব্ৰাহ্মণো তস্সা পটিপদায সম্মা পটিৱিদ্ধত্তা সচ্চমেৱ আহ, ন মুসাতি সব্বেসুপি ৱাৰেসু মঞ্ঞনানং পহীনত্তাযেৱ ন মঞ্ঞতীতি চ অত্থো ৱেদিতব্বো. আকিঞ্চঞ্ঞংযেৱ পটিপদন্তি কিঞ্চনভাৱৱিৰহিতং নিপ্পলিবোধং নিগ্গহণমেৱ পটিপদং পটিপন্নো হোতি পূৰেত্ৱা ঠিতো.
ইমানি খো পৰিব্বাজকা চত্তাৰি ব্ৰাহ্মণসচ্চানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানীতি যানি তুম্হে ভোৱাদিব্ৰাহ্মণানং সচ্চানি ৱদেথ, তেহি অঞ্ঞানি মযা ইমানি বাহিতপাপব্ৰাহ্মণস্স চত্তাৰি সচ্চানি চতূহি মগ্গেহি সোড়সৱিধেন কিচ্চেন জানিত্ৱা পচ্চক্খং কত্ৱা পৱেদিতানি দেসিতানি জোতিতানীতি অত্থো. ইতি ইমস্মিং সুত্তে চতূসুপি ঠানেসু খীণাসৱস্স ৱচীসচ্চমেৱ কথিতন্তি.
৬. উম্মগ্গসুত্তৱণ্ণনা
১৮৬. ছট্ঠে পৰিকস্সতীতি আকড্ঢিযতি. উম্মগ্গোতি উম্মুজ্জনং, পঞ্ঞাগমনন্তি অত্থো. পঞ্ঞা এৱ ৱা উম্মুজ্জনট্ঠেন উম্মগ্গোতি ৱুচ্চতি. সাৱ পটিভানট্ঠেন পটিভানং. চিত্তস্স উপ্পন্নস্স ৱসং গচ্ছতীতি যে চিত্তস্স ৱসং গচ্ছন্তি, তেসংযেৱেত্থ গহণং ৱেদিতব্বং. অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞাযাতি অত্থঞ্চ পাড়িঞ্চ জানিত্ৱা. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতীতি লোকুত্তৰধম্মস্স অনুচ্ছৱিকধম্মং সহ সীলেন পুব্বভাগপ্পটিপদং পটিপন্নো হোতি. নিব্বেধিকপঞ্ঞোতি নিব্বিজ্ঝনকপঞ্ঞো. ইদং দুক্খন্তি ঠপেত্ৱা তণ্হং সেসং তেভূমকক্খন্ধপঞ্চকং দুক্খন্তি সুতং হোতি. পঞ্ঞাযাতি মগ্গপঞ্ঞায. অযং দুক্খসমুদযোতি ৱট্টমূলকতণ্হা তস্স দুক্খস্স সমুদযোতি সুতং হোতি. ইমিনা উপাযেন সেসদ্ৱযেপি অত্থো ৱেদিতব্বো. চতুত্থপঞ্হৱিস্সজ্জনেন অৰহত্তফলং কথিতন্তি ৱেদিতব্বং.
৭. ৱস্সকাৰসুত্তৱণ্ণনা
১৮৭. সত্তমে তোদেয্যস্সাতি তুদিগামৱাসিকস্স. পৰিসতীতি সন্নিপতিতায পৰিসায. পৰূপাৰম্ভং ৱত্তেন্তীতি পৰগৰহং পৱত্তেন্তি কথেন্তি. বালো অযং ৰাজাতিআদি যং তে উপাৰম্ভং ৱত্তেন্তি, তস্স দস্সনত্থং ৱুত্তং. সমণে ৰামপুত্তেতি উদকে ৰামপুত্তে. অভিপ্পসন্নোতি অতিক্কম্ম পসন্নো. পৰমনিপচ্চকাৰন্তি উত্তমনিপাতকিৰিযং নীচৱুত্তিং. পৰিহাৰকাতি পৰিচাৰকা. যমকোতিআদীনি তেসং নামানি. তেসু হি একো যমকো নাম, একো মোগ্গল্লো নাম, একো উগ্গো নাম, একো নাৱিন্দকী নাম, একো গন্ধব্বো নাম, একো অগ্গিৱেস্সো নাম. ত্যাস্সুদন্তি এত্থ অস্সুদন্তি নিপাতমত্তং, তে অত্তনো পৰিসতি নিসিন্নেতি অত্থো. ইমিনা নযেন নেতীতি ইমিনা কাৰণেন অনুনেতি জানাপেতি. কৰণীযাধিকৰণীযেসূতি পণ্ডিতেহি কত্তব্বকিচ্চেসু চ অতিৰেককত্তব্বকিচ্চেসু চ. ৱচনীযাধিৱচনীযেসূতি ৱত্তব্বেসু চ অতিৰেকৱত্তব্বেসু চ. অলমত্থদসতৰেহীতি এত্থ অত্থে পস্সিতুং সমত্থা অলমত্থদসা, তে অতিসিত্ৱা ঠিতা অলমত্থদসতৰা, তেহি অলমত্থদসতৰেহি. অলমত্থদসতৰোতি অলমত্থদসতায উত্তৰিতৰো, ছেকেহি ছেকতৰো পণ্ডিতেহি পণ্ডিততৰোতি পুচ্ছন্তো এৱমাহ. অথস্স তে পটিপুচ্ছন্তা এৱং ভোতিআদিমাহংসু. ইতি ব্ৰাহ্মণো অত্তনো সপ্পুৰিসতায তং এড়েয্যৰাজানম্পি তস্স পৰিৱাৰিকেপি উদকম্পি ৰামপুত্তং পসংসি. অন্ধো ৱিয হি অসপ্পুৰিসো, চক্খুমা ৱিয সপ্পুৰিসো. যথা অন্ধো নেৱ অনন্ধং ন অন্ধং পস্সতি, এৱং অসপ্পুৰিসো নেৱ সপ্পুৰিসং ন অসপ্পুৰিসং জানাতি. যথা চক্খুমা অন্ধম্পি অনন্ধম্পি পস্সতি, এৱং সপ্পুৰিসো সপ্পুৰিসম্পি অসপ্পুৰিসম্পি জানাতি. তোদেয্যোপি সপ্পুৰিসতায অসপ্পুৰিসে অঞ্ঞাসীতি ইমমত্থৱসং পটিচ্চ তুট্ঠমানসো ব্ৰাহ্মণো অচ্ছৰিযং ভো, গোতমাতিআদীনি ৱত্ৱা তথাগতস্স ভাসিতং অনুমোদিত্ৱা পক্কামি.
৮. উপকসুত্তৱণ্ণনা
১৮৮. অট্ঠমে উপকোতি তস্স নামং. মণ্ডিকাপুত্তোতি মণ্ডিকায পুত্তো. উপসঙ্কমীতি সো কিৰ দেৱদত্তস্স উপট্ঠাকো, ‘‘কিং নু খো সত্থা মযি অত্তনো সন্তিকং উপগতে ৱণ্ণং কথেস্সতি, উদাহু অৱণ্ণ’’ন্তি পৰিগ্গণ্হনত্থং উপসঙ্কমি. ‘‘নেৰযিকো দেৱদত্তো কপ্পট্ঠো অতেকিচ্ছো’’তি (চূড়ৱ. ৩৪৮) ৱচনং সুত্ৱা সত্থাৰং ঘট্টেতুকামো উপসঙ্কমীতিপি ৱদন্তি. পৰূপাৰম্ভং ৱত্তেতীতি পৰগৰহং কথেতি. সব্বো সো ন উপপাদেতীতি সব্বোপি সো কুসলধম্মং ন উপ্পাদেতি, অত্তনো ৱা ৱচনং উপপাদেতুং অনুচ্ছৱিকং কাতুং ন সক্কোতি. অনুপপাদেন্তো গাৰয্হো হোতীতি কুসলং ধম্মং উপ্পাদেতুং অসক্কোন্তো অত্তনো চ ৱচনং উপপন্নং অনুচ্ছৱিকং কাতুং অসক্কোন্তো গাৰয্হো হোতি. উপৱজ্জোতি উপৱদিতব্বো চ হোতি, ৱজ্জেন ৱা উপেতো হোতি, সদোসো হোতীতি অত্থো.
অথ ভগৱা তস্স ৱাদং গহেত্ৱা তস্সেৱ গীৱায পটিমুঞ্চন্তো পৰূপাৰম্ভন্তিআদিমাহ. উম্মুজ্জমানকংযেৱাতি উদকতো সীসং উক্খিপন্তংযেৱ. তত্থ অপৰিমাণা পদাতিআদীসু তস্মিং অকুসলন্তি পঞ্ঞাপনে পদানিপি অক্খৰানিপি ধম্মদেসনাপি অপৰিমাণাযেৱ. ইতিপিদং অকুসলন্তি ইদম্পি অকুসলং ইদম্পি অকুসলং ইমিনাপি কাৰণেন ইমিনাপি কাৰণেন অকুসলন্তি এৱং অকুসলপঞ্ঞত্তিযং আগতানিপি অপৰিমাণানি. অথাপি অঞ্ঞেনাকাৰেন তথাগতো তং ধম্মং দেসেয্য, এৱম্পিস্স দেসনা অপৰিমাণা ভৱেয্য. যথাহ – ‘‘অপৰিযাদিন্নাৱস্স তথাগতস্স ধম্মদেসনা, অপৰিযাদিন্নং ধম্মপদব্যঞ্জন’’ন্তি (ম. নি. ১.১৬১). ইমিনা উপাযেন সব্বৱাৰেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. যাৱ ধংসী ৱতাযন্তি যাৱ গুণধংসী ৱত অযং. লোণকাৰদাৰকোতি লোণকাৰগামদাৰকো. যত্ৰ হি নামাতি যো হি নাম. আসাদেতব্বং মঞ্ঞিস্সতীতি ঘট্টেতব্বং মঞ্ঞিস্সতি. অপেহীতি অপগচ্ছ, মা মে পুৰতো অট্ঠাসি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা গীৱায গণ্হাপেত্ৱা নিক্কড্ঢাপেসিযেৱাতি.
৯. সচ্ছিকৰণীযসুত্তৱণ্ণনা
১৮৯. নৱমে কাযেনাতি নামকাযেন. সচ্ছিকৰণীযাতি পচ্চক্খং কাতব্বা. সতিযাতি পুব্বেনিৱাসানুস্সতিযা. চক্খুনাতি দিব্বচক্খুনা. পঞ্ঞাযাতি ঝানপঞ্ঞায ৱিপস্সনাপঞ্ঞা সচ্ছিকাতব্বা, ৱিপস্সনাপঞ্ঞায মগ্গপঞ্ঞা, মগ্গপঞ্ঞায ফলপঞ্ঞা, ফলপঞ্ঞায পচ্চৱেক্খণপঞ্ঞা সচ্ছিকাতব্বা, পত্তব্বাতি অত্থো. আসৱানং খযসঙ্খাতং পন অৰহত্তং পচ্চৱেক্খণৱসেন পচ্চৱেক্খণপঞ্ঞায সচ্ছিকৰণীযং নামাতি.
১০. উপোসথসুত্তৱণ্ণনা
১৯০. দসমে তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতন্তি যতো যতো অনুৱিলোকেতি, ততো ততো তুণ্হীভূতমেৱ. ভিক্খূ আমন্তেসীতি পটিপত্তিসম্পন্নে ভিক্খূ পসন্নেহি চক্খূহি অনুৱিলোকেত্ৱা উপ্পন্নধম্মপামোজ্জো থোমেতুকামতায আমন্তেসি. অপলাপাতি পলাপৰহিতা. ইতৰং তস্সেৱ ৱেৱচনং. সুদ্ধাতি নিম্মলা. সাৰে পতিট্ঠিতাতি সীলাদিসাৰে পতিট্ঠিতা. অলন্তি যুত্তং. যোজনগণনানীতি একং যোজনং যোজনমেৱ, দসপি যোজনানি যোজনানেৱ. ততো উদ্ধং ‘‘যোজনগণনানী’’তি ৱুচ্চতি. ইধ পন যোজনসতম্পি যোজনসহস্সম্পি অধিপ্পেতং. পুটোসেনাপীতি পুটোসং ৱুচ্চতি পাথেয্যং, পাথেয্যং গহেত্ৱাপি উপসঙ্কমিতুং যুত্তমেৱাতি অত্থো. পুটংসেনাতিপি পাঠো. তস্সত্থো – পুটো অংসে অস্সাতি পুটংসো, তেন পুটংসেন, অংসেন পাথেয্যপুটং ৱহন্তেনাপীতি ৱুত্তং হোতি.
ইদানি এৱৰূপেহি এৱৰূপেহি চ গুণেহি সমন্নাগতা এত্থ ভিক্খূ অত্থীতি দস্সেতুং সন্তি ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ দেৱপ্পত্তাতি উপপত্তিদেৱনিব্বত্তকং দিব্বৱিহাৰং দিব্বৱিহাৰেন চ অৰহত্তং পত্তা. ব্ৰহ্মপ্পত্তাতি নিদ্দোসট্ঠেন ব্ৰহ্মভাৱসাধকং ব্ৰহ্মৱিহাৰং ব্ৰহ্মৱিহাৰেন চ অৰহত্তং পত্তা. আনেঞ্জপ্পত্তাতি অনিঞ্জনভাৱসাধকং আনেঞ্জং আনেঞ্জেন চ অৰহত্তং পত্তা. অৰিযপ্পত্তাতি পুথুজ্জনভাৱং অতিক্কম্ম অৰিযভাৱং পত্তা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু দেৱপ্পত্তো হোতীতিআদীসু এৱং ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানে ঠত্ৱা চিত্তং ৱিৱট্টেত্ৱা অৰহত্তং পত্তো দেৱপ্পত্তো নাম হোতি, চতূসু ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু ঠত্ৱা চিত্তং ৱিৱট্টেত্ৱা অৰহত্তং পত্তো ব্ৰহ্মপ্পত্তো নাম, চতূসু অৰূপজ্ঝানেসু ঠত্ৱা চিত্তং ৱিৱট্টেত্ৱা অৰহত্তং পত্তো আনেঞ্জপ্পত্তো নাম. ইদং দুক্খন্তিআদীহি চতূহি সচ্চেহি চত্তাৰো মগ্গা তীণি চ ফলানি কথিতানি. তস্মা ইমং অৰিযধম্মং পত্তো ভিক্খু অৰিযপ্পত্তো নাম হোতীতি.
ব্ৰাহ্মণৱগ্গো চতুত্থো.
(২০) ৫. মহাৱগ্গো
১. সোতানুগতসুত্তৱণ্ণনা
১৯১. পঞ্চমস্স পঠমে সোতানুগতানন্তি পসাদসোতং ওদহিত্ৱা ঞাণসোতেন ৱৱত্থপিতানং. চত্তাৰো আনিসংসা পাটিকঙ্খাতি চত্তাৰো গুণানিসংসা পাটিকঙ্খিতব্বা. ইদং পন ভগৱতা অত্থুপ্পত্তিৱসেন আৰদ্ধং. কতৰঅত্থুপ্পত্তিৱসেনাতি? ভিক্খূনং ধম্মস্সৱনায অনুপসঙ্কমনঅত্থুপ্পত্তিৱসেন. পঞ্চসতা কিৰ ব্ৰাহ্মণপব্বজিতা ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো লিঙ্গৱচনৱিভত্তিপদব্যঞ্জনাদীহি কথেন্তো অম্হেহি ঞাতমেৱ কথেস্সতি, অঞ্ঞাতং কিং কথেস্সতী’’তি ধম্মস্সৱনত্থং ন গচ্ছন্তি. সত্থা তং পৱত্তিং সুত্ৱা তে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কস্মা এৱং কৰোথ, সক্কচ্চং ধম্মং সুণাথ, সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তানঞ্চ সজ্ঝাযন্তানঞ্চ ইমে এত্তকা আনিসংসা’’তি দস্সেন্তো ইমং দেসনং আৰভি.
তত্থ ধম্মং পৰিযাপুণাতীতি সুত্তং গেয্যন্তিআদিকং নৱঙ্গং সত্থুসাসনভূতং তন্তিধম্মং ৱড়ঞ্জেতি. সোতানুগতা হোন্তীতি সোতং অনুপ্পত্তা অনুপৱিট্ঠা হোন্তি. মনসানুপেক্খিতাতি চিত্তেন ওলোকিতা. দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধাতি অত্থতো চ কাৰণতো চ পঞ্ঞায সুট্ঠু পটিৱিদ্ধা পচ্চক্খং কতা. মুট্ঠস্সতি কালং কুৰুমানোতি নযিদং বুদ্ধৱচনং অনুস্সৰণসতিযা অভাৱেন ৱুত্তং, পুথুজ্জনকালকিৰিযং পন সন্ধায ৱুত্তং. পুথুজ্জনো হি মুট্ঠস্সতি কালং কৰোতি নাম. উপপজ্জতীতি সুদ্ধসীলে পতিট্ঠিতো দেৱলোকে নিব্বত্ততি. ধম্মপদা প্লৱন্তীতি অন্তৰাভৱে নিব্বত্তমুট্ঠস্সতিনো, যেপি পুব্বে সজ্ঝাযমূলিকা ৱাচাপৰিচিতবুদ্ধৱচনধম্মা, তে সব্বে পসন্নে আদাসে ছাযা ৱিয প্লৱন্তি, পাকটা হুত্ৱা পঞ্ঞাযন্তি. দন্ধো, ভিক্খৱে, সতুপ্পাদোতি বুদ্ধৱচনানুস্সৰণসতিযা উপ্পাদো দন্ধো গৰু. অথ সো সত্তো খিপ্পংযেৱ ৱিসেসগামী হোতি, নিব্বানগামী হোতীতি অত্থো.
ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তোতি ইদ্ধিসম্পন্নো চিত্তস্স ৱসিভাৱপত্তো খীণাসৱো. অযং ৱা সো ধম্মৱিনযোতি এত্থ ৱিভাৱনত্থো ৱা-সদ্দো. যত্থাতি যস্মিং ধম্মৱিনযে. ব্ৰহ্মচৰিযং অচৰিন্তি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱসিং. ইদম্পি বুদ্ধৱচনং মযা পুব্বে ৱড়ঞ্জিতন্তি বুদ্ধৱচনানুস্সৰণৱসেনেতং ৱুত্তং. দেৱপুত্তোতি পঞ্চালচণ্ডো ৱিয হত্থকমহাব্ৰহ্মা ৱিয সনঙ্কুমাৰব্ৰহ্মা ৱিয চ একো ধম্মকথিকদেৱপুত্তো. ওপপাতিকো ওপপাতিকং সাৰেতীতি পঠমং উপ্পন্নো দেৱপুত্তো পচ্ছা উপ্পন্নং সাৰেতি. সহপংসুকীড়িকাতি এতেন নেসং দীঘৰত্তং কতপৰিচযভাৱং দস্সেতি. সমাগচ্ছেয্যুন্তি সালায ৱা ৰুক্খমূলে ৱা সম্মুখীভাৱং গচ্ছেয্যুং. এৱং ৱদেয্যাতি সালায ৱা ৰুক্খমূলে ৱা পঠমতৰং নিসিন্নো পচ্ছা আগতং এৱং ৱদেয্য. সেসমেত্থ পাড়িনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
২. ঠানসুত্তৱণ্ণনা
১৯২. দুতিযে ঠানানীতি কাৰণানি. ঠানেহীতি কাৰণেহি. সোচেয্যন্তি সুচিভাৱো. সংৱসমানোতি একতো ৱসমানো. ন সন্ততকাৰীতি ন সততকাৰী. ন সন্ততৱুত্তি সীলেসূতি সততং সব্বকালং সীলজীৱিতং ন জীৱতীতি অত্থো. সংৱোহাৰমানোতি কথেন্তো. একেন একো ৱোহৰতীতি একেন সদ্ধিং একো হুত্ৱা কথেতি. ৱোক্কমতীতি ওক্কমতি. পুৰিমৱোহাৰা পচ্ছিমৱোহাৰন্তি পুৰিমকথায পচ্ছিমকথং, পুৰিমকথায চ পচ্ছিমকথা, পচ্ছিমকথায চ পুৰিমকথা ন সমেতীতি অত্থো.
ঞাতিব্যসনেনাতিআদীসু ঞাতীনং ব্যসনং ঞাতিব্যসনং, ঞাতিৱিনাসোতি অত্থো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. ৰোগব্যসনে পন ৰোগোযেৱ আৰোগ্যৱিনাসনতো ব্যসনং ৰোগব্যসনং. অনুপৰিৱত্তন্তীতি অনুবন্ধন্তি. লাভো চাতিআদীসু একং অত্তভাৱং লাভো অনুপৰিৱত্ততি, একং অলাভোতি এৱং নযো নেতব্বো. সাকচ্ছাযমানোতি পঞ্হপুচ্ছনৱিস্সজ্জনৱসেন সাকচ্ছং কৰোন্তো. যথাতি যেনাকাৰেন. উম্মগ্গোতি পঞ্হুম্মগ্গো. অভিনীহাৰোতি পঞ্হাভিসঙ্খৰণৱসেন চিত্তস্স অভিনীহাৰো. সমুদাহাৰোতি পঞ্হপুচ্ছনং. সন্তন্তি পচ্চনীকসন্ততায সন্তং কত্ৱা ন কথেতীতি অত্থো. পণীতন্তি অতপ্পকং. অতক্কাৱচৰন্তি যথা তক্কেন নযগ্গাহেন গহেতুং সক্কা হোতি, এৱং ন কথেতীতি অত্থো. নিপুণন্তি সণ্হং. পণ্ডিতৱেদনীযন্তি পণ্ডিতেহি জানিতব্বকং. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তানুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৩. ভদ্দিযসুত্তৱণ্ণনা
১৯৩. ততিযে উপসঙ্কমীতি ভুত্তপাতৰাসো হুত্ৱা মালাগন্ধৱিলেপনং গহেত্ৱা ভগৱন্তং ৱন্দিস্সামীতি উপসঙ্কমি. মা অনুস্সৱেনাতিআদীসু অনুস্সৱৱচনেন মম কথং মা গণ্হথাতি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সাৰম্ভোতি কৰণুত্তৰিযলক্খণো সাৰম্ভো. অলোভাদযো লোভাদিপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বা. কুসলধম্মূপসম্পদাযাতি কুসলধম্মানং সম্পাদনত্থায, পটিলাভত্থাযাতি ৱুত্তং হোতি. ইমে চেপি, ভদ্দিয, মহাসালাতি পুৰতো ঠিতে সালৰুক্খে দস্সেন্তো এৱমাহ. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থত্তা চ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. সত্থৰি পন দেসনং ৱিনিৱট্টেন্তে ভদ্দিযো সোতাপন্নো জাতোতি.
৪. সামুগিযাসুত্তৱণ্ণনা
১৯৪. চতুত্থে সামুগিযাতি সামুগনিগমৱাসিনো. ব্যগ্ঘপজ্জাতি তে আলপন্তো এৱমাহ. কোলনগৰস্স হি কোলৰুক্খে হাৰেত্ৱা কতত্তা কোলনগৰন্তি চ ব্যগ্ঘপথে মাপিতত্তা ব্যগ্ঘপজ্জন্তি চ দ্ৱে নামানি. এতেসঞ্চ পুব্বপুৰিসা তত্থ ৱসিংসূতি ব্যগ্ঘপজ্জৱাসিতায ব্যগ্ঘপজ্জৱাসিনো ব্যগ্ঘপজ্জাতি ৱুচ্চন্তি. তে আলপন্তো এৱমাহ. পাৰিসুদ্ধিপধানিযঙ্গানীতি পাৰিসুদ্ধিঅত্থায পধানিযঙ্গানি পদহিতব্বৱীৰিযস্স অঙ্গানি, কোট্ঠাসাতি অত্থো. সীলপাৰিসুদ্ধিপধানিযঙ্গন্তি সীলপৰিসোধনৱীৰিযস্সেতং নামং. তঞ্হি সীলপাৰিসুদ্ধিপৰিপূৰণত্থায পধানিযঙ্গন্তি সীলপাৰিসুদ্ধিপধানিযঙ্গং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামীতি তস্মিং তস্মিং ঠানে ৱিপস্সনাপঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামি. যো তত্থ ছন্দোতিআদীসু যো তস্মিং অনুগ্গণ্হনে কত্তুকামতাছন্দোতি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সতিসম্পজঞ্ঞং পনেত্থ সতিং উপট্ঠপেত্ৱা ঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱীৰিযপগ্গহনত্থং ৱুত্তং. ৰজনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং ৱিৰাজেতীতি ৰাগপচ্চযেসু ইট্ঠাৰম্মণেসু যথা চিত্তং ৱিৰজ্জতি, এৱং কৰোতি. ৱিমোচনীযেসু ধম্মেসু চিত্তং ৱিমোচেতীতি যেহি আৰম্মণেহি চিত্তং ৱিমোচেতব্বং, তেসু যথা ৱিমুচ্চতি, এৱং কৰোতি. ৱিৰাজেত্ৱাতি এত্থ মগ্গক্খণে ৱিৰাজেতি নাম, ফলক্খণে ৱিৰত্তং নাম হোতি. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. সম্মাৱিমুত্তিং ফুসতীতি হেতুনা নযেন অৰহত্তফলৱিমুত্তিং ঞাণফস্সেন ফুসতীতি.
৫. ৱপ্পসুত্তৱণ্ণনা
১৯৫. পঞ্চমে ৱপ্পোতি দসবলস্স চূড়পিতা সক্যৰাজা. নিগণ্ঠসাৱকোতি ৱেসালিযং সীহসেনাপতি ৱিয নাড়ন্দাযং উপালিগহপতি ৱিয চ নিগণ্ঠস্স নাটপুত্তস্স উপট্ঠাকো. কাযেন সংৱুতোতি কাযদ্ৱাৰস্স সংৱুতত্তা পিহিতত্তা কাযেন সংৱুতো নাম. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. অৱিজ্জাৱিৰাগাতি অৱিজ্জায খযৱিৰাগেন. ৱিজ্জুপ্পাদাতি মগ্গৱিজ্জায উপ্পাদেন. তং ঠানন্তি তং কাৰণং. অৱিপক্কৱিপাকন্তি অলদ্ধৱিপাকৱাৰং. ততোনিদানন্তি তংহেতু তপ্পচ্চযা. দুক্খৱেদনিযা আসৱা অস্সৱেয্যুন্তি দুক্খৱেদনায পচ্চযভূতা কিলেসা অস্সৱেয্যুং, তস্স পুৰিসস্স উপ্পজ্জেয্যুন্তি অত্থো. অভিসম্পৰাযন্তি দুতিযে অত্তভাৱে. কাযসমাৰম্ভপচ্চযাতি কাযকম্মপচ্চযেন. আসৱাতি কিলেসা. ৱিঘাতপৰিড়াহাতি এত্থ ৱিঘাতোতি দুক্খং. পৰিড়াহোতি কাযিকচেতসিকো পৰিড়াহো. ফুস্স ফুস্স ব্যন্তীকৰোতীতি ঞাণৱজ্ঝং কম্মং ঞাণফস্সেন ফুসিত্ৱা ফুসিত্ৱা খযং গমেতি, ৱিপাকৱজ্ঝং কম্মং ৱিপাকফস্সেন ফুসিত্ৱা ফুসিত্ৱা খযং গমেতি. নিজ্জৰাতি কিলেসজীৰণকপটিপদা. সেসৱাৰেসুপি এসেৱ নযো. ইধ ঠত্ৱা অযং ভিক্খু খীণাসৱো কাতব্বো, চত্তাৰি মহাভূতানি নীহৰিত্ৱা চতুসচ্চৱৱত্থানং দস্সেত্ৱা যাৱ অৰহত্তফলং কম্মট্ঠানং কথেতব্বং.
ইদানি পন তস্স খীণাসৱস্স সততৱিহাৰে দস্সেতুং এৱং সম্মা ৱিমুত্তচিত্তস্সাতিআদিমাহ. তত্থ সম্মা ৱিমুত্তচিত্তস্সাতি হেতুনা কাৰণেন সম্মা ৱিমুত্তস্স. সততৱিহাৰাতি নিচ্চৱিহাৰা নিবদ্ধৱিহাৰা. নেৱ সুমনো হোতীতি ইট্ঠাৰম্মণে ৰাগৱসেন ন সোমনস্সজাতো হোতি. ন দুম্মনোতি অনিট্ঠাৰম্মণে পটিঘৱসেন ন দোমনস্সজাতো হোতি. উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানোতি সতিসম্পজঞ্ঞপৰিগ্গহিতায মজ্ঝত্তাকাৰলক্খণায উপেক্খায তেসু আৰম্মণেসু উপেক্খকো মজ্ঝত্তো হুত্ৱা ৱিহৰতি.
কাযপৰিযন্তিকন্তি কাযন্তিকং কাযপৰিচ্ছিন্নং, যাৱ পঞ্চদ্ৱাৰকাযো পৱত্ততি, তাৱ পৱত্তং পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনন্তি অত্থো. জীৱিতপৰিযন্তিকন্তি জীৱিতন্তিকং জীৱিতপৰিচ্ছিন্নং, যাৱ জীৱিতং পৱত্ততি, তাৱ পৱত্তং মনোদ্ৱাৰিকৱেদনন্তি অত্থো. তত্থ পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনা পচ্ছা উপ্পজ্জিত্ৱা পঠমং নিৰুজ্ঝতি, মনোদ্ৱাৰিকৱেদনা পঠমং উপ্পজ্জিত্ৱা পচ্ছা নিৰুজ্ঝতি. সা হি পটিসন্ধিক্খণে ৱত্থুৰূপস্মিংযেৱ পতিট্ঠাতি. পঞ্চদ্ৱাৰিকা পৱত্তে পঞ্চদ্ৱাৰৱসেন পৱত্তমানা পঠমৱযে ৱীসতিৱস্সকালে ৰজ্জনদুস্সনমুয্হনৱসেন অধিমত্তা বলৱতী হোতি, পণ্ণাসৱস্সকালে ঠিতা হোতি, সট্ঠিৱস্সকালতো পট্ঠায পৰিহাযমানা, অসীতিনৱুতিৱস্সকালে মন্দা হোতি. তদা হি সত্তা ‘‘চিৰৰত্তং একতো নিসীদিম্হা নিপজ্জিম্হা’’তি ৱদন্তেপি ন জানামাতি ৱদন্তি. অধিমত্তানিপি ৰূপাদিআৰম্মণানি ন পস্সাম, সুগন্ধদুগ্গন্ধং ৱা সাদুঅসাদুং ৱা থদ্ধমুদুকং ৱাতি ন জানামাতিপি ৱদন্তি. ইতি নেসং পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনা ভগ্গা হোতি, মনোদ্ৱাৰিকা পৱত্ততি. সাপি অনুপুব্বেন পৰিহাযমানা মৰণসমযে হদযকোটিংযেৱ নিস্সায পৱত্ততি. যাৱ পনেসা পৱত্ততি, তাৱ সত্তো জীৱতীতি ৱুচ্চতি. যদা নপ্পৱত্ততি, তদা ‘‘মতো নিৰুদ্ধো’’তি ৱুচ্চতি.
স্ৱাযমত্থো ৱাপিযা দীপেতব্বো – যথা হি পুৰিসো পঞ্চউদকমগ্গসম্পন্নং ৱাপিং কৰেয্য. পঠমং দেৱে ৱুট্ঠে পঞ্চহি উদকমগ্গেহি উদকং পৱিসিত্ৱা অন্তোৱাপিযং আৱাটে পূৰেয্য. পুনপ্পুনং দেৱে ৱস্সন্তে উদকমগ্গে পূৰেত্ৱা গাৱুতড্ঢযোজনমত্তং ওত্থৰিত্ৱা উদকং তিট্ঠেয্য ততো ততো ৱিস্সন্দমানং. অথ নিদ্ধমনতুম্বে ৱিৱৰিত্ৱা খেত্তেসু কম্মে কযিৰমানে উদকং নিক্খমন্তং, সস্সপাককালে উদকং নিক্খন্তং উদকং পৰিহীনং, ‘‘মচ্ছে গণ্হামা’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জেয্য. ততো কতিপাহেন আৱাটেসুযেৱ উদকং সণ্ঠহেয. যাৱ পন তং আৱাটেসু হোতি, তাৱ মহাৱাপিযং উদকং অত্থীতি সঙ্খং গচ্ছতি. যদা পন তত্থ ছিজ্জতি, তদা ‘‘ৱাপিযং উদকং নত্থী’’তি ৱুচ্চতি. এৱং সম্পদমিদং ৱেদিতব্বং.
পঠমং দেৱে ৱস্সন্তে পঞ্চহি মগ্গেহি উদকে পৱিসন্তে আৱাটানং পূৰণকালো ৱিয হি পঠমমেৱ পটিসন্ধিক্খণে মনোদ্ৱাৰিকৱেদনায ৱত্থুৰূপে পতিট্ঠিতকালো, পুনপ্পুনং দেৱে ৱস্সন্তে পঞ্চমগ্গানং পূৰণকালো ৱিয পৱত্তে পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনায পৱত্তি, গাৱুতড্ঢযোজনমত্তং অজ্ঝোত্থৰণং ৱিয পঠমৱযে ৱীসতিৱস্সকালে ৰজ্জনাদিৱসেন তস্স অধিমত্তবলৱভাৱো, যাৱ ৱাপিতো উদকং ন নিগ্গচ্ছতি, তাৱ পূৰায ৱাপিযা ঠিতকালো ৱিয পঞ্ঞাসৱস্সকালে তস্স ঠিতকালো, নিদ্ধমনতুম্বেসু ৱিৱটেসু কম্মে কযিৰমানে উদকস্স নিক্খমনকালো ৱিয সট্ঠিৱস্সকালতো পট্ঠায তস্স পৰিহানি, উদকে ভট্ঠে উদকমগ্গেসু পৰিত্তউদকস্স ঠিতকালো ৱিয অসীতিনৱুতিকালে পঞ্চদ্ৱাৰিকৱেদনায মন্দকালো, আৱাটেসুযেৱ উদকস্স পতিট্ঠিতকালো ৱিয হদযৱত্থুকোটিং নিস্সায মনোদ্ৱাৰে ৱেদনায পৱত্তিকালো, আৱাটেসু পৰিত্তেপি উদকে সতি ‘‘ৱাপিযং উদকং অত্থী’’তি ৱত্তব্বকালো ৱিয যাৱ সা পৱত্ততি, তাৱ ‘‘সত্তো জীৱতী’’তি ৱুচ্চতি. যথা পন আৱাটেসু উদকে ছিন্নে ‘‘নত্থি ৱাপিযং উদক’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱং মনোদ্ৱাৰিকৱেদনায অপ্পৱত্তমানায সত্তো মতোতি ৱুচ্চতি. ইমং ৱেদনং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘জীৱিতপৰিযন্তিকং ৱেদনং ৱেদিযমানো’’তি.
কাযস্স ভেদাতি কাযস্স ভেদেন. উদ্ধং জীৱিতপৰিযাদানাতি জীৱিতক্খযতো উদ্ধং. ইধেৱাতি পটিসন্ধিৱসেন পৰতো অগন্ত্ৱা ইধেৱ. সীতী ভৱিস্সন্তীতি পৱত্তিৱিপ্ফন্দনদৰথৰহিতানি সীতানি অপ্পৱত্তনধম্মানি ভৱিস্সন্তি.
থূণং পটিচ্চাতি ৰুক্খং পটিচ্চ. কুদ্দালপিটকং আদাযাতি কুদ্দালঞ্চ খণিত্তিঞ্চ পচ্ছিঞ্চ গহেত্ৱাতি অত্থো. দেসনা পন কুদ্দালৱসেনেৱ কতা. মূলে ছিন্দেয্যাতি মূলম্হি কুদ্দালেন ছিন্দেয্য. পলিখণেয্যাতি খণিত্তিযা সমন্তা খণেয্য.
এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – ৰুক্খো ৱিয হি অত্তভাৱো দট্ঠব্বো, ৰুক্খং পটিচ্চ ছাযা ৱিয কুসলাকুসলং কম্মং, ছাযং অপ্পৱত্তং কাতুকামো পুৰিসো ৱিয যোগাৱচৰো, কুদ্দালো ৱিয পঞ্ঞা, পিটকং ৱিয সমাধি, খণিত্তি ৱিয ৱিপস্সনা, খণিত্তিযা মূলানং পলিখণনকালো ৱিয অৰহত্তমগ্গেন অৱিজ্জায ছেদনকালো, খণ্ডাখণ্ডং কৰণকালো ৱিয খন্ধৱসেন দিট্ঠকালো, ফালনকালো ৱিয আযতনৱসেন দিট্ঠকালো, সকলীকৰণকালো ৱিয ধাতুৱসেন দিট্ঠকালো, ৱাতাতপেন ৱিসোসনকালো ৱিয কাযিকচেতসিকস্স ৱীৰিযস্স কৰণকালো, অগ্গিনা ডহনকালো ৱিয ঞাণেন কিলেসানং ডহনকালো, মসিকৰণকালো ৱিয ৱত্তমানক-পঞ্চক্খন্ধকালো, মহাৱাতে ওফুননকালো ৱিয নদীসোতে পৱাহনকালো ৱিয চ ছিন্নমূলকানং পঞ্চন্নং খন্ধানং অপ্পটিসন্ধিকনিৰোধো, ওফুননপ্পৱাহনেহি অপঞ্ঞত্তিকভাৱূপগমো ৱিয পুনব্ভৱে ৱিপাকক্খন্ধানং অনুপ্পাদেন অপণ্ণত্তিকভাৱো ৱেদিতব্বো.
ভগৱন্তং এতদৱোচাতি সত্থৰি দেসনং ৱিনিৱট্টেন্তে সোতাপত্তিফলং পত্ৱা এতং ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে’’তিআদিৱচনং অৱোচ. তত্থ উদযত্থিকোতি ৱড্ঢিঅত্থিকো. অস্সপণিযং পোসেয্যাতি পঞ্চ অস্সপোতসতানি কিণিত্ৱা পচ্ছা ৱিক্কিণিস্সামীতি পোসেয্য. সহস্সগ্ঘনকস্স অস্সস্স পঞ্চসতমত্তং উপকৰণং গন্ধমালাদিৱসেন পোসাৱনিকংযেৱ অগমাসি. অথস্স তে অস্সা একদিৱসেনেৱ ৰোগং ফুসিত্ৱা সব্বে জীৱিতক্খযং পাপুণেয্যুন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন এৱমাহ. উদযঞ্চেৱ নাধিগচ্ছেয্যাতি ৱড্ঢিঞ্চ গেহতো নীহৰিত্ৱা দিন্নমূলঞ্চ কিঞ্চি ন লভেয্য. পযিৰুপাসিন্তি চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিং. স্ৱাহং উদযঞ্চেৱ নাধিগচ্ছিন্তি সো অহং নেৱ উদযং ন গেহতো দিন্নধনং অধিগচ্ছিং, পণিযঅস্সজগ্গনকো নাম জাতোস্মীতি দস্সেতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি.
৬. সাড়্হসুত্তৱণ্ণনা
১৯৬. ছট্ঠে দ্ৱযেনাতি দ্ৱীহি কোট্ঠাসেহি. ওঘস্স নিত্থৰণন্তি চতুৰোঘনিত্থৰণং. তপোজিগুচ্ছাহেতূতি দুক্কৰকাৰিকসঙ্খাতেন তপেন পাপজিগুচ্ছনহেতু. অঞ্ঞতৰং সামঞ্ঞঙ্গন্তি একং সমণধম্মকোট্ঠাসং. অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰাতিআদীসু পুৰিমেহি তীহি পদেহি কাযিকৱাচসিকচেতসিকসীলানং অপৰিসুদ্ধতং দস্সেত্ৱা পচ্ছিমেন পদেন অপৰিসুদ্ধাজীৱতং দস্সেতি. ঞাণদস্সনাযাতি মগ্গঞাণসঙ্খাতায দস্সনায. অনুত্তৰায সম্বোধাযাতি অৰহত্তায, অৰহত্তঞাণফস্সেন ফুসিতুং অভব্বাতি ৱুত্তং হোতি. সাললট্ঠিন্তি সালৰুক্খং. নৱন্তি তৰুণং. অকুক্কুচ্চকজাতন্তি ‘‘ভৱেয্য নু খো, ন ভৱেয্যা’’তি অজনেতব্বকুক্কুচ্চং. লেখণিযা লিখেয্যাতি অৱলেখনমত্তকেন অৱলিখেয্য. ধোৱেয্যাতি ঘংসেয্য. অন্তো অৱিসুদ্ধাতি অব্ভন্তৰে অসুদ্ধা অপনীতসাৰা.
এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – সাললট্ঠি ৱিয হি অত্তভাৱো দট্ঠব্বো, নদীসোতং ৱিয সংসাৰসোতং, পাৰং গন্তুকামপুৰিসো ৱিয দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো গহেত্ৱা ঠিতপুৰিসো, সাললট্ঠিযা বহিদ্ধা সুপৰিকম্মকতকালো ৱিয বহিদ্ধা তপচৰণং গাড়্হং কত্ৱা গহিতকালো, অন্তো অসুদ্ধকালো ৱিয অব্ভন্তৰে সীলানং অপৰিসুদ্ধকালো, সাললট্ঠিযা সংসীদিত্ৱা অধোগমনং ৱিয দিট্ঠিগতিকস্স সংসাৰসোতে সংসীদনং ৱেদিতব্বং.
ফিযাৰিত্তং বন্ধেয্যাতি ফিযঞ্চ অৰিত্তঞ্চ যোজেয্য. এৱমেৱাতি এত্থাপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – সাললট্ঠি ৱিয অত্তভাৱো, নদীসোতং ৱিয সংসাৰসোতং, পাৰং গন্তুকামপুৰিসো ৱিয যোগাৱচৰো, বহিদ্ধা সুপৰিকম্মকতকালো ৱিয ছসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰস্স পচ্চুপট্ঠিতকালো, অন্তো সুৱিসোধিতভাৱো ৱিয অব্ভন্তৰে পৰিসুদ্ধসীলভাৱো, ফিযাৰিত্তবন্ধনং ৱিয কাযিকচেতসিকৱীৰিযকৰণং, সোত্থিনা পাৰিমতীৰগমনং ৱিয অনুপুব্বেন সীলং পূৰেত্ৱা সমাধিং পূৰেত্ৱা পঞ্ঞং পূৰেত্ৱা নিব্বানগমনং দট্ঠব্বং.
কণ্ডচিত্ৰকানীতি সৰলট্ঠিসৰৰজ্জুসৰপাসাদসৰসাণিসৰপোক্খৰণিসৰপদুমানীতি অনেকানি কণ্ডেহি কত্তব্বচিত্ৰানি. অথ খো সো তীহি ঠানেহীতি সো এৱং বহূনি কণ্ডচিত্ৰকানি জানন্তোপি ন ৰাজাৰহো হোতি, তীহিযেৱ পন ঠানেহি হোতীতি অত্থো. সম্মাসমাধি হোতীতি মগ্গসমাধিনা চ ফলসমাধিনা চ সমাহিতো হোতীতি অযমেত্থ অত্থো. সম্মাদিট্ঠীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা সমন্নাগতো. ইদং দুক্খন্তিআদীহি চতূহি সচ্চেহি চত্তাৰো মগ্গা তীণি চ ফলানি কথিতানি. অযং পন মগ্গেনেৱ অৱিৰাধিতং ৱিজ্ঝতি নামাতি ৱেদিতব্বো. সম্মাৱিমুত্তীতি অৰহত্তফলৱিমুত্তিযা সমন্নাগতো. অৱিজ্জাক্খন্ধং পদালেতীতি অৰহত্তমগ্গেন পদালেতি নামাতি ৱুচ্চতি. ইমিনা হি হেট্ঠা অৰহত্তমগ্গেন অৱিজ্জাক্খন্ধো পদালিতো, ইধ পন পদালিতং উপাদায পদালেতীতি ৱত্তুং ৱট্টতীতি.
৭. মল্লিকাদেৱীসুত্তৱণ্ণনা
১৯৭. সত্তমে মল্লিকা দেৱীতি পসেনদিৰঞ্ঞো দেৱী. যেন মিধেকচ্চো মাতুগামোতি যেন ইধেকচ্চা ইত্থী. দুব্বণ্ণাতি বীভচ্ছৱণ্ণা. দুৰূপাতি দুস্সণ্ঠিতা. সুপাপিকাতি সুট্ঠু পাপিকা সুট্ঠু লামিকা. দস্সনাযাতি পস্সিতুং. দলিদ্দাতি ধনদলিদ্দা. অপ্পস্সকাতি সকেন ধনেন ৰহিতা. অপ্পভোগাতি উপভোগপৰিভোগভণ্ডকৰহিতা. অপ্পেসক্খাতি অপ্পপৰিৱাৰা. অড্ঢাতি ইস্সৰা. মহদ্ধনাতি ৱড়ঞ্জনকধনেন মহদ্ধনা. মহাভোগাতি উপভোগপৰিভোগভণ্ডভোগেন মহাভোগা. মহেসক্খাতি মহাপৰিৱাৰা. অভিৰূপাতি উত্তমৰূপা. দস্সনীযাতি দস্সনযুত্তা. পাসাদিকাতি দস্সনেন পাসাদিকা. ৱণ্ণপোক্খৰতাযাতি ৱণ্ণেন চেৱ সৰীৰসণ্ঠানেন চ.
অভিসজ্জতীতি লগ্গতি. ব্যাপজ্জতীতি পকতিং পজহতি. পতিত্থীযতীতি কোধৱসেন থিনভাৱং থদ্ধভাৱং আপজ্জতি. ন দাতা হোতীতি ন দাযিকা হোতি. সেয্যাৱসথপদীপেয্যন্তি এত্থ সেয্যাতি মঞ্চপল্লঙ্কাদিসযনং. আৱসথোতি আৱসথাগাৰং. পদীপেয্যং ৱুচ্চতি ৱট্টিতেলাদিপদীপূপকৰণং. ইস্সামনিকাতি ইস্সায সম্পযুত্তচিত্তা. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. কোধনা অহোসিন্তি কোধমনা অহোসিং. অনিস্সামনিকা অহোসিন্তি ইস্সাৱিৰহিতচিত্তা অহোসিং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
৮. অত্তন্তপসুত্তৱণ্ণনা
১৯৮. অট্ঠমে অত্তন্তপাদীসু অত্তানং তপতি দুক্খাপেতীতি অত্তন্তপো. অত্তনো পৰিতাপনানুযোগং অত্তপৰিতাপনানুযোগং. পৰং তপতীতি পৰন্তপো. পৰেসং পৰিতাপনানুযোগং পৰপৰিতাপনানুযোগং. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. নিচ্ছাতোতি ছাতং ৱুচ্চতি তণ্হা, সা অস্স নত্থীতি নিচ্ছাতো. সব্বকিলেসানং নিব্বুতত্তা নিব্বুতো. অন্তো তাপনকিলেসানং অভাৱা সীতলো জাতোতি সীতীভূতো. ঝানমগ্গফলনিব্বানসুখানি পটিসংৱেদেতীতি সুখপ্পটিসংৱেদী. ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনাতি সেট্ঠভূতেন অত্তনা.
অচেলকোতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. ওৰব্ভিকাদীসু উৰব্ভা ৱুচ্চন্তি এড়কা, উৰব্ভে হনতীতি ওৰব্ভিকো. সূকৰিকাদীসুপি এসেৱ নযো. লুদ্দোতি দাৰুণো কক্খড়ো. মচ্ছঘাতকোতি মচ্ছবন্ধো কেৱট্টো. বন্ধনাগাৰিকোতি বন্ধনাগাৰগোপকো. কুৰূৰকম্মন্তাতি দাৰুণকম্মন্তা.
মুদ্ধাৱসিত্তোতি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তো. পুৰত্থিমেন নগৰস্সাতি নগৰতো পুৰত্থিমায দিসায. সন্থাগাৰন্তি যঞ্ঞসালং. খৰাজিনং নিৱাসেত্ৱাতি সখুৰং অজিনচম্মং নিৱাসেত্ৱা. সপ্পিতেলেনাতি সপ্পিনা চেৱ তেলেন চ. ঠপেত্ৱা হি সপ্পিং অৱসেসো যো কোচি স্নেহো তেলন্তি ৱুচ্চতি. কণ্ডুৱমানোতি নখানং ছিন্নত্তা কণ্ডুৱিতব্বকালে তেন কণ্ডুৱমানো. অনন্তৰহিতাযাতি অসন্থতায. সৰূপৱচ্ছাযাতি সদিসৱচ্ছায. সচে গাৱী সেতা হোতি, ৱচ্ছোপি সেতকোৱ. সচে কপিলা ৱা ৰত্তা ৱা, ৱচ্ছকোপি তাদিসোৱাতি এৱং সৰূপৱচ্ছায. সো এৱমাহাতি সো ৰাজা এৱং ৱদেতি. ৱচ্ছতৰাতি তৰুণৱচ্ছকভাৱং অতিক্কন্তা বলৱৱচ্ছা. ৱচ্ছতৰীসুপি এসেৱ নযো. বৰিহিসত্থাযাতি পৰিক্খেপকৰণত্থায চেৱ যঞ্ঞভূমিযং অত্থৰণত্থায চ.
চতুত্থপুগ্গলং বুদ্ধুপ্পাদতো পট্ঠায দস্সেতুং ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতোতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতোতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. তং ধম্মন্তি তং ৱুত্তপ্পকাৰসম্পদং ধম্মং. সুণাতি, গহপতি, ৱাতি কস্মা পঠমং গহপতিং নিদ্দিসতি? নিহতমানত্তা উস্সন্নত্তা চ. যেভুয্যেন হি খত্তিযকুলতো পব্বজিতা জাতিং নিস্সায মানং কৰোন্তি. ব্ৰাহ্মণকুলা পব্বজিতা মন্তে নিস্সায মানং কৰোন্তি, হীনজচ্চকুলা পব্বজিতা অত্তনো ৱিজাতিতায পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. গহপতিদাৰকা পন কচ্ছেহি সেদং মুঞ্চন্তেহি পিট্ঠিযা লোণং পুপ্ফমানায ভূমিং কসিত্ৱা তাদিসস্স মানস্স অভাৱতো নিহতমানদপ্পা হোন্তি. তে পব্বজিত্ৱা মানং ৱা দপ্পং ৱা অকত্ৱা যথাবলং বুদ্ধৱচনং উগ্গহেত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তা সক্কোন্তি অৰহত্তে পতিট্ঠাতুং. ইতৰেহি চ কুলেহি নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতা ন বহুকা, গহপতিকাৱ বহুকা. ইতি নিহতমানত্তা উস্সন্নত্তা চ পঠমং গহপতিং নিদ্দিসতীতি.
অঞ্ঞতৰস্মিং ৱাতি ইতৰেসং ৱা কুলানং অঞ্ঞতৰস্মিং. পচ্চাজাতোতি পতিজাতো. তথাগতে সদ্ধং পটিলভতীতি পৰিসুদ্ধং ধম্মং সুত্ৱা ধম্মসামিম্হি তথাগতে ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত ভগৱা’’তি সদ্ধং পটিলভতি. ইতি পটিসঞ্চিক্খতীতি এৱং পচ্চৱেক্খতি. সম্বাধো ঘৰাৱাসোতি সচেপি সট্ঠিহত্থে ঘৰে যোজনসতন্তৰেপি ৱা দ্ৱে জাযম্পতিকা ৱসন্তি, তথাপি নেসং সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন ঘৰাৱাসো সম্বাধোৱ. ৰজাপথোতি ৰাগৰজাদীনং উট্ঠানট্ঠানন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. আগমনপথোতিপি ৱট্টতি. অলগ্গনট্ঠেন অব্ভোকাসো ৱিযাতি অব্ভোকাসো. পব্বজিতো হি কূটাগাৰৰতনপাসাদদেৱৱিমানাদীসু পিহিতদ্ৱাৰৱাতপানেসু পটিচ্ছন্নেসু ৱসন্তোপি নেৱ লগ্গতি ন সজ্জতি ন বজ্ঝতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অব্ভোকাসো পব্বজ্জা’’তি. অপিচ সম্বাধো ঘৰাৱাসো কুসলকিৰিযায যথাসুখং ওকাসাভাৱতো, ৰজাপথো অসংৱুতসঙ্কাৰট্ঠানং ৱিয ৰজানং, কিলেসৰজানং সন্নিপাতট্ঠানতো. অব্ভোকাসো পব্বজ্জা কুসলকিৰিযায যথাসুখং ওকাসসব্ভাৱতো.
নযিদং সুকৰং…পে… পব্বজেয্যন্তি এত্থ অযং সঙ্খেপকথা – যদেতং সিক্খত্তযব্ৰহ্মচৰিযং একম্পি দিৱসং অখণ্ডং কত্ৱা চৰিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপৰিপুণ্ণং, একদিৱসম্পি চ কিলেসমলেন অমলিনং কত্ৱা চৰিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপৰিসুদ্ধং, সঙ্খলিখিতং লিখিতসঙ্খসদিসং ধোতসঙ্খসপ্পটিভাগং চৰিতব্বং. ইদং ন সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তেন একন্তপৰিপুণ্ণং…পে… চৰিতুং. যংনূনাহং কেসে চ মস্সুঞ্চ ওহাৰেত্ৱা কসাযৰসপীততায কাসাযানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তানং অনুচ্ছৱিকানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা পৰিদহিত্ৱা অগাৰস্মা নিক্খমিত্ৱা অনগাৰিযং পব্বজেয্যন্তি. এত্থ চ যস্মা অগাৰস্স হিতং কসিৱণিজ্জাদিকম্মং অগাৰিযন্তি ৱুচ্চতি, তঞ্চ পব্বজ্জায নত্থি, তস্মা পব্বজ্জা অনগাৰিযাতি ঞাতব্বা, তং অনগাৰিযং. পব্বজেয্যন্তি পটিপজ্জেয্যং.
অপ্পং ৱাতি সহস্সতো হেট্ঠা ভোগক্খন্ধো অপ্পো নাম হোতি, সহস্সতো পট্ঠায মহা. আবন্ধনট্ঠেন ঞাতিযেৱ ঞাতিপৰিৱট্টো. সো ৱীসতিযা হেট্ঠা অপ্পো নাম হোতি, ৱীসতিযা পট্ঠায মহা. ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নোতি যা ভিক্খূনং অধিসীলসঙ্খাতা সিক্খা, তঞ্চ, যত্থ চেতে সহ জীৱন্তি, একজীৱিকা সভাগৱুত্তিনো হোন্তি, তং ভগৱতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদসঙ্খাতং সাজীৱঞ্চ তত্থ সিক্খনভাৱেন সমাপন্নোতি ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো. সমাপন্নোতি সিক্খং পৰিপূৰেন্তো সাজীৱঞ্চ অৱীতিক্কমন্তো হুত্ৱা তদুভযং উপগতোতি অত্থো.
পাণাতিপাতং পহাযাতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. ইমেসং ভেদাযাতি যেসং ইতোতি ৱুত্তানং সন্তিকে সুতং, তেসং ভেদায. ভিন্নানং ৱা সন্ধাতাতি দ্ৱিন্নং মিত্তানং ৱা সমানুপজ্ঝাযকাদীনং ৱা কেনচিদেৱ কাৰণেন ভিন্নানং একমেকং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘তুম্হাকং ঈদিসে কুলে জাতানং এৱং বহুস্সুতানং ইদং ন যুত্ত’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা সন্ধানং কত্তা. অনুপ্পদাতাতি সন্ধানানুপ্পদাতা, দ্ৱে জনে সমগ্গে দিস্ৱা ‘‘তুম্হাকং এৱৰূপে কুলে জাতানং এৱৰূপেহি গুণেহি সমন্নাগতানং অনুচ্ছৱিকমেত’’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা দড়্হীকম্মং কত্তাতি অত্থো. সমগ্গো আৰামো অস্সাতি সমগ্গাৰামো. যত্থ সমগ্গা নত্থি, তত্থ ৱসিতুম্পি ন ইচ্ছতীতি অত্থো. সমগ্গৰামোতিপি পাড়ি, অযমেৱ অত্থো. সমগ্গৰতোতি সমগ্গেসু ৰতো, তে পহায অঞ্ঞত্থ গন্তুং ন ইচ্ছতীতি অত্থো. সমগ্গে দিস্ৱাপি সুত্ৱাপি নন্দতীতি সমগ্গনন্দী. সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতাতি যা ৱাচা সত্তে সমগ্গেযেৱ কৰোতি, তং সামগ্গিগুণপৰিদীপিকমেৱ ৱাচং ভাসতি, ন ইতৰন্তি.
নেলাতি এলং ৱুচ্চতি দোসো, নাস্সা এলন্তি নেলা, নিদ্দোসাতি অত্থো ‘‘নেলঙ্গো সেতপচ্ছাদো’’তি (উদা. ৬৫) এত্থ ৱুত্তনেলং ৱিয. কণ্ণসুখাতি ব্যঞ্জনমধুৰতায কণ্ণানং সুখা, সূচিৱিজ্ঝনং ৱিয কণ্ণসূলং ন জনেতি. অত্থমধুৰতায সকলসৰীৰে কোপং অজনেত্ৱা পেমং জনেতীতি পেমনীযা. হদযং গচ্ছতি অপ্পটিহঞ্ঞমানা সুখেন চিত্তং পৱিসতীতি হদযঙ্গমা. গুণপৰিপুণ্ণতায পুৰে ভৱাতি পোৰী. পুৰে সংৱড্ঢনাৰী ৱিয সুকুমাৰাতিপি পোৰী. পুৰস্স এসাতিপি পোৰী, নগৰৱাসীনং কথাতি অত্থো. নগৰৱাসিনো হি যুত্তকথা হোন্তি, পিতিমত্তং পিতাতি, ভাতিমত্তং ভাতাতি ৱদন্তি. এৱৰূপী কথা বহুনো জনস্স কন্তা হোতীতি বহুজনকন্তা. কন্তভাৱেনেৱ বহুজনস্স মনাপা চিত্তৱুড্ঢিকৰাতি বহুজনমনাপা.
কালে ৱদতীতি কালৱাদী, ৱত্তব্বযুত্তকালং সল্লক্খেত্ৱা ৱদতীতি অত্থো. ভূতং তচ্ছং সভাৱমেৱ ৱদতীতি ভূতৱাদী. দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকঅত্থসন্নিস্সিতমেৱ কত্ৱা ৱদতীতি অত্থৱাদী. নৱলোকুত্তৰধম্মসন্নিস্সিতং কত্ৱা ৱদতীতি ধম্মৱাদী. সংৱৰৱিনযপহানৱিনযসন্নিস্সিতং কত্ৱা ৱদতীতি ৱিনযৱাদী. নিধানং ৱুচ্চতি ঠপনোকাসো, নিধানমস্সা অত্থীতি নিধানৱতী. হদযে নিধেতব্বযুত্তকং ৱাচং ভাসিতাতি অত্থো. কালেনাতি এৱৰূপিং ভাসমানোপি চ ‘‘অহং নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিস্সামী’’তি ন অকালেন ভাসতি, যুত্তকালং পন অৱেক্খিত্ৱাৱ ভাসতীতি অত্থো. সাপদেসন্তি সউপমং, সকাৰণন্তি অত্থো. পৰিযন্তৱতিন্তি পৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা, যথাস্সা পৰিচ্ছেদো পঞ্ঞাযতি, এৱং ভাসতীতি অত্থো. অত্থসংহিতন্তি অনেকেহিপি নযেহি ৱিভজন্তেন পৰিযাদাতুং অসক্কুণেয্যতায অত্থসম্পন্নং ভাসতি. যং ৱা সো অত্থৱাদী অত্থং ৱদতি, তেন অত্থেন সংহিতত্তা অত্থসংহিতং ৱাচং ভাসতি, ন অঞ্ঞং নিক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞং ভাসতীতি ৱুত্তং হোতি.
বীজগামভূতগামসমাৰম্ভাতি মূলবীজং খন্ধবীজং ফড়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজন্তি পঞ্চৱিধস্স বীজগামস্স চেৱ যস্স কস্সচি নীলতিণৰুক্খাদিকস্স ভূতগামস্স চ সমাৰম্ভা, ছেদনভেদনপচনাদিভাৱেন ৱিকোপনা পটিৱিৰতোতি অত্থো.