(১৩) ৩. ভযৱগ্গো

১. অত্তানুৱাদসুত্তৱণ্ণনা

১২১. ততিযস্স পঠমে অত্তানুৱাদভযন্তি অত্তানং অনুৱদন্তস্স উপ্পজ্জনকভযং. পৰানুৱাদভযন্তি পৰস্স অনুৱাদতো উপ্পজ্জনকভযং. দণ্ডভযন্তি দ্ৱত্তিংস কম্মকাৰণা পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. দুগ্গতিভযন্তি চত্তাৰো অপাযে পটিচ্চ উপ্পজ্জনকভযং. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অত্তানুৱাদভযন্তিআদীসু অত্তানুৱাদভযং তাৱ পচ্চৱেক্খন্তস্স অজ্ঝত্তং হিৰী সমুট্ঠাতি, সাস্স তীসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰং জনেতি, তীসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং হোতি. সো তস্মিং সীলে পতিট্ঠায ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. পৰানুৱাদভযং পন পচ্চৱেক্খন্তস্স বহিদ্ধা ওত্তপ্পং সমুট্ঠাতি, তদস্স তীসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰং জনেতি, তীসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং হোতি. সো তস্মিং সীলে পতিট্ঠায ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অগ্গফলে পতিট্ঠাতি. দুগ্গতিভযং পচ্চৱেক্খন্তস্স অজ্ঝত্তং হিৰী সমুট্ঠাতি, সাস্স তীসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰং জনেতি, তীসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং হোতি. সো তস্মিং সীলে পতিট্ঠায ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অগ্গফলে পতিট্ঠাতি.

২. ঊমিভযসুত্তৱণ্ণনা

১২২. দুতিযে উদকোৰোহন্তস্সাতি উদকং ওতৰন্তস্স. পাটিকঙ্খিতব্বানীতি ইচ্ছিতব্বানি. সুসুকাভযন্তি চণ্ডমচ্ছভযং. মুখাৱৰণং মঞ্ঞে কৰোন্তীতি মুখপিদহনং ৱিয কৰোন্তি. ওদৰিকত্তস্সাতি মহোদৰতায মহগ্ঘসভাৱস্স. অৰক্খিতেনেৱ কাযেনাতিআদীসু কাযদ্ৱাৰে তিৱিধস্স সংৱৰস্স অভাৱতো অৰক্খিতেন কাযেন. ৱচীদ্ৱাৰে চতুব্বিধস্স সংৱৰস্স অভাৱতো অৰক্খিতায ৱাচায.

৩. পঠমনানাকৰণসুত্তৱণ্ণনা

১২৩. ততিযে তদস্সাদেতীতি তং ঝানং সুখস্সাদেন অস্সাদেতি. নিকামেতীতি পত্থেতি. ৱিত্তিং আপজ্জতীতি তুট্ঠিং আপজ্জতি. তদধিমুত্তোতি তস্মিং অধিমুত্তো, তং ৱা অধিমুত্তো. তব্বহুলৱিহাৰীতি তেন ঝানেন বহুলং ৱিহৰন্তো. সহব্যতং উপপজ্জতীতি সহভাৱং গচ্ছতি, তত্থ নিব্বত্ততীতি অত্থো. কপ্পো আযুপ্পমাণন্তি এত্থ পঠমজ্ঝানং অত্থি হীনং, অত্থি মজ্ঝিমং, অত্থি পণীতং. তত্থ হীনেন উপ্পন্নানং কপ্পস্স ততিযো কোট্ঠাসো আযুপ্পমাণং, মজ্ঝিমেন উপড্ঢকপ্পো, পণীতেন কপ্পো. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. নিৰযম্পি গচ্ছতীতি নিৰযগমনীযস্স কম্মস্স অপ্পহীনত্তা অপৰাপৰং গচ্ছতি, ন অনন্তৰমেৱ. তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতীতি তস্মিংযেৱ ৰূপভৱে ঠত্ৱা পৰিনিব্বাযতি, ন হেট্ঠা ওতৰতি. যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতীতি যং ইদং গতিযা চ উপপত্তিযা চ সতি সেখস্স অৰিযসাৱকস্স পটিসন্ধিৱসেন হেট্ঠা অনোতৰিত্ৱা তস্মিংযেৱ ৰূপভৱে উপৰি দুতিযততিযাদীসু অঞ্ঞতৰস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পৰিনিব্বানং, পুথুজ্জনস্স পন নিৰযাদিগমনং, ইদং নানাকৰণন্তি অত্থো.

দ্ৱে কপ্পাতি এত্থাপি দুতিযজ্ঝানং ৱুত্তনযেনেৱ তিৱিধং হোতি. তত্থ পণীতভাৱনেন নিব্বত্তানং অট্ঠকপ্পা আযুপ্পমাণং, মজ্ঝিমেন চত্তাৰো, হীনেন দ্ৱে. তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. চত্তাৰো কপ্পাতি এত্থ যং হেট্ঠা ৱুত্তং ‘‘কপ্পো, দ্ৱে কপ্পা’’তি, তম্পি আহৰিত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো. কপ্পোতি চ গুণস্সপি নামং, তস্মা কপ্পো দ্ৱে কপ্পা চত্তাৰো কপ্পাতি অযমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যো পঠমং ৱুত্তো কপ্পো, সো দ্ৱে ৱাৰে গণেত্ৱা একেন গুণেন দ্ৱে কপ্পা হোন্তি, দুতিযেন চত্তাৰো, পুন তে চত্তাৰো কপ্পাতি ইমেহি চতূহি গুণেহি গুণিতা একেন গুণেন অট্ঠ হোন্তি, দুতিযেন সোড়স, ততিযেন দ্ৱত্তিংস, চতুত্থেন চতুসট্ঠীতি. এৱমিধ পণীতজ্ঝানৱসেন চতুসট্ঠি কপ্পা গহিতাতি ৱেদিতব্বা. পঞ্চ কপ্পসতানীতি ইদং পণীতস্সেৱ উপপত্তিজ্ঝানস্স ৱসেন ৱুত্তং. ৱেহপ্ফলেসু ৱা পঠমজ্ঝানভূমিআদীসু ৱিয তিণ্ণং ব্ৰহ্মলোকানং অভাৱতো এত্তকমেৱ আযুপ্পমাণং. তস্মা এৱং ৱুত্তং.

৪. দুতিযনানাকৰণসুত্তৱণ্ণনা

১২৪. চতুত্থে ৰূপমেৱ ৰূপগতং. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. অনিচ্চতোতিআদীসু হুত্ৱা অভাৱট্ঠেন অনিচ্চতো, আবাধট্ঠেন ৰোগতো, অন্তো পদুস্সনট্ঠেন গণ্ডতো, অনুপৱিট্ঠট্ঠেন সল্লতো, সদুক্খট্ঠেন অঘতো, সম্পীড়নট্ঠেন আবাধতো, অৱিধেয্যট্ঠেন পৰতো, পলুজ্জনট্ঠেন পলোকতো, নিস্সত্তট্ঠেন সুঞ্ঞতো, অৱসৱত্তনট্ঠেন অনত্ততো. এত্থ চ ‘‘অনিচ্চতো পলোকতো’’তি দ্ৱীহি পদেহি অনিচ্চলক্খণং কথিতং, ‘‘সুঞ্ঞতো অনত্ততো’’তি দ্ৱীহি অনত্তলক্খণং, সেসেহি দুক্খলক্খণং কথিতন্তি ৱেদিতব্বং. সমনুপস্সতীতি ঞাণেন পস্সতি. এৱং পঞ্চক্খন্ধে তিলক্খণং আৰোপেত্ৱা পস্সন্তো তযো মগ্গে তীণি ফলানি সচ্ছিকৰোতি. সুদ্ধাৱাসানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতীতি তত্থ ঠিতো চতুত্থজ্ঝানং ভাৱেত্ৱা উপপজ্জতি.

৫-৬. মেত্তাসুত্তদ্ৱযৱণ্ণনা

১২৫-১২৬. পঞ্চমে পঠমজ্ঝানৱসেন মেত্তা, দুতিযাদিৱসেন কৰুণাদযো দস্সিতা. ছট্ঠং চতুত্থে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

৭. পঠমতথাগতঅচ্ছৰিযসুত্তৱণ্ণনা

১২৭. সত্তমে পাতুভাৱাতি পাতুভাৱেন. কুচ্ছিং ওক্কমতীতি এত্থ কুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতীতি অত্থো. ওক্কন্তে হি তস্মিং এৱং হোতি, ন ওক্কমমানে. অপ্পমাণোতি ৱুড্ঢিপ্পমাণো, ৱিপুলোতি অত্থো. উড়াৰোতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. দেৱানং দেৱানুভাৱন্তি এত্থ দেৱানং অযমানুভাৱো – নিৱত্থৱত্থস্স পভা দ্ৱাদস যোজনানি ফৰতি, তথা সৰীৰস্স, তথা ৱিমানস্স, তং অতিক্কমিত্ৱাতি অত্থো. লোকন্তৰিকাতি তিণ্ণং তিণ্ণং চক্কৱাড়ানং অন্তৰা একেকো লোকন্তৰিকো হোতি, তিণ্ণং সকটচক্কানং পত্তানং ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং আহচ্চ ঠপিতানং মজ্ঝে ওকাসো ৱিয. সো পন লোকন্তৰিকনিৰযো পৰিমাণতো অট্ঠযোজনসহস্সপ্পমাণো হোতি. অঘাতি নিচ্চৱিৱটা. অসংৱুতাতি হেট্ঠাপি অপ্পতিট্ঠা. অন্ধকাৰাতি তমভূতা. অন্ধকাৰতিমিসাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৱাৰণতো অন্ধভাৱকৰণতিমিসায সমন্নাগতা. তত্থ কিৰ চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন জাযতি. এৱংমহিদ্ধিকানন্তি চন্দিমসূৰিযা কিৰ একপ্পহাৰেনেৱ তীসু দীপেসু পঞ্ঞাযন্তি, এৱংমহিদ্ধিকা. একেকায দিসায নৱ নৱ যোজনসতসহস্সানি অন্ধকাৰং ৱিধমিত্ৱা আলোকং দস্সেন্তি, এৱংমহানুভাৱা. আভা নানুভোন্তীতি পভা নপ্পহোন্তি. তে কিৰ চক্কৱাড়পব্বতস্স ৱেমজ্ঝেন চৰন্তি চক্কৱাড়পব্বতঞ্চ অতিক্কমিত্ৱা লোকন্তৰনিৰযা. তস্মা তেসং তত্থ আভা নপ্পহোন্তি.

যেপি তত্থ সত্তাতি যেপি তস্মিং লোকন্তৰমহানিৰযে সত্তা উপপন্না. কিং পন কম্মং কত্ৱা তত্থ উপ্পজ্জন্তীতি? ভাৰিযং দাৰুণং মাতাপিতূনং ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণানঞ্চ উপৰি অপৰাধং, অঞ্ঞঞ্চ দিৱসে দিৱসে পাণৱধাদিসাহসিককম্মং কত্ৱা উপ্পজ্জন্তি তম্বপণ্ণিদীপে অভযচোৰনাগচোৰাদযো ৱিয. তেসং অত্তভাৱো তিগাৱুতিকো হোতি, ৱগ্গুলীনং ৱিয দীঘনখা হোন্তি. তে ৰুক্খে ৱগ্গুলিযো ৱিয নখেহি চক্কৱাড়পব্বতপাদে লগ্গন্তি. যদা সংসপ্পন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থপাসগতা হোন্তি, অথ ‘‘ভক্খো নো লদ্ধো’’তি মঞ্ঞমানা তত্থ ব্যাৱটা ৱিপৰিৱত্তিত্ৱা লোকসন্ধাৰকউদকে পতন্তি, ৱাতে পহৰন্তেপি মধুকফলানি ৱিয ছিজ্জিত্ৱা উদকে পতন্তি, পতিতমত্তাৱ অচ্চন্তখাৰে উদকে পিট্ঠপিণ্ডি ৱিয ৱিলীযন্তি. অঞ্ঞেপি কিৰ ভো সন্তি সত্তাতি ভো যথা মযং মহাদুক্খং অনুভৱাম, এৱং অঞ্ঞেপি কিৰ সত্তা ইদং দুক্খং অনুভৱনত্থায ইধূপপন্নাতি তংদিৱসং পস্সন্তি. অযং পন ওভাসো একযাগুপানমত্তম্পি ন তিট্ঠতি. যাৱতা নিদ্দাযিত্ৱা পবুদ্ধো আৰম্মণং ৱিভাৱেতি, তত্তকং কালং হোতি. দীঘভাণকা পন ‘‘অচ্ছৰাসঙ্ঘাতমত্তমেৱ ৱিজ্জুওভাসো ৱিয নিচ্ছৰিত্ৱা কিং ইদন্তি ভণন্তানংযেৱ অন্তৰধাযতী’’তি ৱদন্তি.

৮. দুতিযতথাগতঅচ্ছৰিযসুত্তৱণ্ণনা

১২৮. অট্ঠমে তণ্হাদিট্ঠীহি অল্লীযিতব্বট্ঠেন আলযোতি পঞ্চ কামগুণা, সকলমেৱ ৱা ৱট্টং. আৰমন্তি এত্থাতি আৰামো, আলযো আৰামো এতিস্সাতি আলযাৰামা. আলযে ৰতাতি আলযৰতা. আলযে সম্মুদিতাতি আলযসম্মুদিতা. অনালযে ধম্মেতি আলযপটিপক্খে ৱিৱট্টূপনিস্সিতে অৰিযধম্মে. সুস্সূসতীতি সোতুকামো হোতি. সোতং ওদহতীতি সোতং ঠপেতি. অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতীতি আজাননত্থায চিত্তং পচ্চুপট্ঠপেতি. মানোতি মঞ্ঞনা, মঞ্ঞিতব্বট্ঠেন ৱা সকলং ৱট্টমেৱ. মানৱিনযে ধম্মেতি মানৱিনযধম্মে. উপসমপটিপক্খো অনুপসমো, অনুপসন্তট্ঠেন ৱা ৱট্টমেৱ অনুপসমো নাম. ওপসমিকেতি উপসমকৰে ৱিৱট্টূপনিস্সিতে. অৱিজ্জায গতা সমন্নাগতাতি অৱিজ্জাগতা. অৱিজ্জণ্ডকোসেন পৰিযোনদ্ধত্তা অণ্ডং ৱিয ভূতাতি অণ্ডভূতা. সমন্ততো ওনদ্ধাতি পৰিযোনদ্ধা. অৱিজ্জাৱিনযেতি অৱিজ্জাৱিনযো ৱুচ্চতি অৰহত্তং, তংনিস্সিতে ধম্মে দেসিযমানেতি অত্থো. ইতি ইমস্মিং সুত্তে চতূসু ঠানেসু ৱট্টং, চতূসু ৱিৱট্টং কথিতং.

৯. আনন্দঅচ্ছৰিযসুত্তৱণ্ণনা

১২৯. নৱমে ভিক্খুপৰিসা আনন্দং দস্সনাযাতি যে ভগৱন্তং পস্সিতুকামা থেৰং উপসঙ্কমন্তি, যে ৱা ‘‘আযস্মা কিৰানন্দো সমন্তপাসাদিকো অভিৰূপো দস্সনীযো বহুস্সুতো সঙ্ঘসোভনো’’তি থেৰস্স গুণে সুত্ৱা আগচ্ছন্তি, তে সন্ধায ‘‘ভিক্খুপৰিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতী’’তি ৱুত্তং. এস নযো সব্বত্থ. অত্তমনাতি ‘‘সৱনেন নো দস্সনং সমেতী’’তি সকমনা তুট্ঠচিত্তা. ধম্মন্তি ‘‘কচ্চি, আৱুসো, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চি যোনিসোমনসিকাৰকম্মং কৰোথ, আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তং পূৰেথা’’তি এৱৰূপং পটিসন্থাৰধম্মং. তত্থ ভিক্খুনীসু ‘‘কচ্চি, ভগিনিযো, অট্ঠ গৰুধম্মে সমাদায ৱত্তথা’’তি ইদম্পি নানাকৰণং হোতি. উপাসকেসু ‘‘স্ৱাগতং, উপাসক, ন তে কিঞ্চি সীসং ৱা অঙ্গং ৱা ৰুজ্জতি, অৰোগা তে পুত্তভাতৰো’’তি ন এৱং পটিসন্থাৰং কৰোতি, এৱং পন কৰোতি – ‘‘কথং, উপাসকা, তীণি সৰণানি পঞ্চ সীলানি ৰক্খথ, মাসস্স অট্ঠ উপোসথে কৰোথ, মাতাপিতূনং উপট্ঠানৱত্তং পূৰেথ, ধম্মিকসমণব্ৰাহ্মণে পটিজগ্গথা’’তি. উপাসিকাসুপি এসেৱ নযো.

১০. চক্কৱত্তিঅচ্ছৰিযসুত্তৱণ্ণনা

১৩০. দসমে খত্তিযপৰিসাতি অভিসিত্তা অনভিসিত্তা চ খত্তিযা. তে হি কিৰ ‘‘ৰাজা চক্কৱত্তী নাম অভিৰূপো পাসাদিকো হোতি, আকাসেন ৱিচৰন্তো ৰজ্জং অনুসাসতি, ধম্মিকো ধম্মৰাজা’’তি তস্স গুণকথং সুত্ৱা সৱনেন দস্সনম্হি সমেন্তে অত্তমনা হোন্তি. ভাসতীতি ‘‘কথং, তাতা, ৰাজধম্মং পূৰেথ, পৱেণিং ৰক্খথা’’তি পটিসন্থাৰং কৰোতি. ব্ৰাহ্মণেসু পন ‘‘কথঞ্চ, আচৰিযা, মন্তে ৱাচেথ, অন্তেৱাসিকা মন্তে গণ্হন্তি, দক্খিণং ৱা ৱত্থানি ৱা সীলং ৱা লভথা’’তি এৱং পটিসন্থাৰং কৰোতি. গহপতীসু ‘‘কথং, তাতা, ন ৱো ৰাজকুলতো দণ্ডেন ৱা বন্ধনেন ৱা পীড়া অত্থি, সম্মা দেৱো ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছতি, সস্সানি সম্পজ্জন্তী’’তি এৱং পটিসন্থাৰং কৰোতি. সমণেসু ‘‘কথং, ভন্তে, কচ্চি পব্বজিতপৰিক্খাৰা সুলভা, সমণধম্মে নপ্পমজ্জথা’’তি এৱং পটিসন্থাৰং কৰোতীতি.

ভযৱগ্গো ততিযো.