(৭) ২. পত্তকম্মৱগ্গো
১. পত্তকম্মসুত্তৱণ্ণনা
৬১. দুতিযস্স পঠমে অনিট্ঠপটিক্খেপেন ইট্ঠা. মনে কমন্তি পৱিসন্তীতি কন্তা. মনং অপ্পাযন্তি পৱড্ঢেন্তীতি মনাপা. দুল্লভাতি পৰমদুল্লভা. ভোগাতি ভুঞ্জিতব্বা ৰূপাদযো ৱিসযা. সহধম্মেনাতি ধম্মেনেৱ সদ্ধিং উপ্পজ্জন্তু, মা ধম্মূপঘাতং কত্ৱা অধম্মেনাতি. অথৱা সহধম্মেনাতি সকাৰণেন, তেন তেন সেনাপতিসেট্ঠিট্ঠানাদিকাৰণেন সদ্ধিংযেৱ উপ্পজ্জন্তূতি অত্থো. যসোতি পৰিৱাৰসম্পত্তি. সহ ঞাতীভীতি ঞাতকেহি সদ্ধিং. সহ উপজ্ঝাযেহীতি সুখদুক্খেসু উপনিজ্ঝাযিতব্বত্তা উপজ্ঝাযসঙ্খাতেহি সন্দিট্ঠসম্ভত্তেহি সদ্ধিং.
অকিচ্চং কৰোতীতি অকাতব্বং কৰোতি. কিচ্চং অপৰাধেতীতি কত্তব্বযুত্তকং কিচ্চং অকৰোন্তো তং অপৰাধেতি নাম. ধংসতীতি পততি পৰিহাযতি. অভিজ্ঝাৱিসমলোভন্তি অভিজ্ঝাসঙ্খাতং ৱিসমলোভং. পজহতীতি নুদতি নীহৰতি. মহাপঞ্ঞোতি মহন্তপঞ্ঞো. পুথুপঞ্ঞোতি পুথুলপঞ্ঞো. আপাতদসোতি তং তং অত্থং আপাতেতি তমেৱ পস্সতি, সুখুমম্পিস্স অত্থজাতং আপাতং আগচ্ছতিযেৱাতি অত্থো.
উট্ঠানৱীৰিযাধিগতেহীতি উট্ঠানসঙ্খাতেন ৱীৰিযেন অধিগতেহি. বাহাবলপৰিচিতেহীতি বাহাবলেন পৰিচিতেহি ৱড্ঢিতেহি. সেদাৱক্খিত্তেহীতি অৱক্খিত্তসেদেহি, সেদং মুঞ্চিত্ৱা ৱাযামেন পযোগেন সমধিগতেহীতি অত্থো. ধম্মিকেহীতি ধম্মযুত্তেহি. ধম্মলদ্ধেহীতি দসকুসলকম্মপথধম্মে অকোপেত্ৱা লদ্ধেহি. পত্তকম্মানীতি যুত্তকম্মানি অনুচ্ছৱিককম্মানি. সুখেতীতি সুখিতং কৰোতি. পীণেতীতি পীণিতং বলসম্পন্নং কৰোতি. ঠানগতং হোতীতি কাৰণগতং হোতি. কিং পন তন্তি? চতূসু পত্তকম্মেসু একং ভোগেহি কত্তব্বকম্মং ভোগজাতমেৱ ঠানগতং. পত্তগতন্তি যুত্তপ্পত্তট্ঠানগতং. আযতনসো পৰিভুত্তন্তি কাৰণেনেৱ পৰিভুত্তং ভোগজাতং হোতি.
পৰিযোধায সংৱত্ততীতি পিদহিত্ৱা ৱত্ততি. যথা অগ্গিআদীহি উপ্পন্নাসু আপদাসু, এৱং আদিত্তগেহনিব্বাপনাদীনং অত্থায ধনপৰিচ্চাগং কত্ৱা তাসং আপদানং মগ্গং পিদহতি নিৱাৰেতি. সোত্থিং অত্তানং কৰোতীতি নিৰুপদ্দৱং খেমং অত্তানং কৰোতি. ঞাতিবলিন্তি ঞাতকানং বলিং. অতিথিবলিন্তি আগন্তুকানং বলিং. পুব্বপেতবলিন্তি পৰলোকগতানং ঞাতকানং বলিং. ৰাজবলিন্তি ৰঞ্ঞো কত্তব্বযুত্তকং ৰাজবলিং. দেৱতাবলিন্তি দেৱতানং কত্তব্ববলিং. সব্বমেতং তেসং তেসং যথানুচ্ছৱিকৱসেন দাতব্বদানস্স অধিৱচনং.
খন্তিসোৰচ্চে নিৱিট্ঠাতি অধিৱাসনক্খন্তিযঞ্চ সুসীলতায চ নিৱিট্ঠা. একমত্তানং দমেন্তীতি একং অত্তনোৱ অত্তভাৱং ইন্দ্ৰিযদমেন দমেন্তি. সমেন্তীতি অত্তনো চিত্তং কিলেসৱূপসমনেন সমেন্তি. পৰিনিব্বাপেন্তীতি কিলেসপৰিনিব্বানেনেৱ পৰিনিব্বাপেন্তি. উদ্ধগ্গিকন্তিআদীসু উপৰূপৰিভূমীসু ফলদানৱসেন উদ্ধমগ্গমস্সাতি উদ্ধগ্গিকা. সগ্গস্স হিতাতি তত্ৰুপপত্তিজননতো সোৱগ্গিকা. নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সুখোৱ ৱিপাকো অস্সাতি সুখৱিপাকা. সুট্ঠু অগ্গানং দিব্বৱণ্ণাদীনং দসন্নং ৱিসেসানং নিব্বত্তনতো সগ্গসংৱত্তনিকা, এৱৰূপং দক্খিণং পতিট্ঠাপেতীতি অত্থো.
অৰিযধম্মে ঠিতোতি পঞ্চসীলধম্মে পতিট্ঠিতো. পেচ্চ সগ্গে পমোদতীতি পৰলোকং গন্ত্ৱা যত্থ সগ্গে পটিসন্ধিং গণ্হাতি, তত্থ মোদতি. সোতাপন্নসকদাগামিনো ৱা হোন্তু অনাগামী ৱা, সব্বেসং অযং পটিপদা লব্ভতেৱাতি.
২. আনণ্যসুত্তৱণ্ণনা
৬২. দুতিযে অধিগমনীযানীতি পত্তব্বানি. কামভোগিনাতি ৱত্থুকামে চ কিলেসকামে চ পৰিভুঞ্জন্তেন. অত্থিসুখাদীসু অত্থীতি উপ্পজ্জনকসুখং অত্থিসুখং নাম. ভোগে পৰিভুঞ্জন্তস্স উপ্পজ্জনকসুখং ভোগসুখং নাম. অনণোস্মীতি উপ্পজ্জনকসুখং আনণ্যসুখং নাম. নিদ্দোসো অনৱজ্জোস্মীতি উপ্পজ্জনকসুখং অনৱজ্জসুখং নাম.
ভুঞ্জন্তি ভুঞ্জমানো. পঞ্ঞা ৱিপস্সতীতি পঞ্ঞায ৱিপস্সতি. উভো ভাগেতি দ্ৱে কোট্ঠাসে, হেট্ঠিমানি তীণি একং কোট্ঠাসং, অনৱজ্জসুখং একং কোট্ঠাসন্তি এৱং পঞ্ঞায পস্সমানো দ্ৱে কোট্ঠাসে জানাতীতি অত্থো. অনৱজ্জসুখস্সেতন্তি এতং তিৱিধম্পি সুখং অনৱজ্জসুখস্স সোড়সিং কলং নাগ্ঘতীতি.
৩. ব্ৰহ্মসুত্তৱণ্ণনা
৬৩. ততিযং তিকনিপাতে ৱণ্ণিতমেৱ. সপুব্বদেৱতানীতি পদমত্তমেৱ এত্থ ৱিসেসোতি. চতুত্থে সব্বং উত্তানত্থমেৱ.
৫. ৰূপসুত্তৱণ্ণনা
৬৫. পঞ্চমে ৰূপে পমাণং গহেত্ৱা পসন্নো ৰূপপ্পমাণো নাম. ৰূপপ্পসন্নোতি তস্সেৱ অত্থৱচনং. ঘোসে পমাণং গহেত্ৱা পসন্নো ঘোসপ্পমাণো নাম. চীৱৰলূখপত্তলূখেসু পমাণং গহেত্ৱা পসন্নো লূখপ্পমাণো নাম. ধম্মে পমাণং গহেত্ৱা পসন্নো ধম্মপ্পমাণো নাম. ইতৰানি তেসংযেৱ অত্থৱচনানি. সব্বসত্তে চ তযো কোট্ঠাসে কত্ৱা দ্ৱে কোট্ঠাসা ৰূপপ্পমাণা, একো ন ৰূপপ্পমাণো. পঞ্চ কোট্ঠাসে কত্ৱা চত্তাৰো কোট্ঠাসা ঘোসপ্পমাণা, একো ন ঘোসপ্পমাণো. দস কোট্ঠাসে কত্ৱা নৱ কোট্ঠাসা লূখপ্পমাণা, একো ন লূখপ্পমাণো. সতসহস্সং কোট্ঠাসে কত্ৱা পন একো কোট্ঠাসোৱ ধম্মপ্পমাণো, সেসা ন ধম্মপ্পমাণাতি ৱেদিতব্বা.
ৰূপে পমাণিংসূতি যে ৰূপং দিস্ৱা পসন্না, তে ৰূপে পমাণিংসু নাম, পসীদিংসূতি অত্থো. ঘোসেন অন্ৱগূতি ঘোসেন অনুগতা, ঘোসপ্পমাণং গহেত্ৱা পসন্নাতি অত্থো. ছন্দৰাগৱসূপেতাতি ছন্দস্স চ ৰাগস্স চ ৱসং উপেতা. অজ্ঝত্তঞ্চ ন জানাতীতি নিযকজ্ঝত্তে তস্স গুণং ন জানাতি. বহিদ্ধা চ ন পস্সতীতি বহিদ্ধাপিস্স পটিপত্তিং ন পস্সতি. সমন্তাৱৰণোতি সমন্ততো আৱাৰিতো, সমন্তা ৱা আৱৰণমস্সাতি সমন্তাৱৰণো. ঘোসেন ৱুয্হতীতি ঘোসেন নিযতি, ন গুণেন. অজ্ঝত্তঞ্চ ন জানাতি, বহিদ্ধা চ ৱিপস্সতীতি নিযকজ্ঝত্তে গুণং ন জানাতি, বহিদ্ধা পনস্স পটিপত্তিং পস্সতি. বহিদ্ধা ফলদস্সাৱীতি তস্স পৰেহি কতং বহিদ্ধা সক্কাৰফলং পস্সন্তো. ৱিনীৱৰণদস্সাৱীতি ৱিৱটদস্সাৱী. ন সো ঘোসেন ৱুয্হতীতি সো ঘোসেন ন নীযতি.
৬. সৰাগসুত্তৱণ্ণনা
৬৬. ছট্ঠে মোহজং চাপৱিদ্দসূতি মোহজং চাপি অৱিদ্দসূ অপণ্ডিতা. সৱিঘাতন্তি সদুক্খং. দুখুদ্ৰযন্তি আযতিঞ্চ দুক্খৱড্ঢিদাযকং. অচক্খুকাতি পঞ্ঞাচক্খুৰহিতা. যথা ধম্মা তথা সন্তাতি যথা ৰাগাদযো ধম্মা ঠিতা, তথা সভাৱাৱ হুত্ৱা. ন তস্সেৱন্তি মঞ্ঞৰেতি মযং এৱংসন্তা এৱংসভাৱাতি তস্স ন মঞ্ঞৰে, ন মঞ্ঞন্তীতি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তেপি গাথাসুপি ৱট্টমেৱ কথিতং.
৭. অহিৰাজসুত্তৱণ্ণনা
৬৭. সত্তমে ইমানি চত্তাৰি অহিৰাজকুলানীতি ইদং দট্ঠৱিসানেৱ সন্ধায ৱুত্তং. যে হি কেচি দট্ঠৱিসা, সব্বেতে ইমেসং চতুন্নং অহিৰাজকুলানং অব্ভন্তৰগতাৱ হোন্তি. অত্তগুত্তিযাতি অত্তনো গুত্তত্থায. অত্তৰক্খাযাতি অত্তনো ৰক্খণত্থায. অত্তপৰিত্তাযাতি অত্তনো পৰিত্তাণত্থায. পৰিত্তং নাম অনুজানামীতি অত্থো.
ইদানি যথা তং পৰিত্তং কাতব্বং, তং দস্সেন্তো ৱিৰূপক্খেহি মেতিআদিমাহ. তত্থ ৱিৰূপক্খেহীতি ৱিৰূপক্খনাগকুলেহি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অপাদকেহীতি অপাদকসত্তেহি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. সব্বে সত্তাতি ইতো পুব্বে এত্তকেন ঠানেন ওদিস্সকমেত্তং কথেত্ৱা ইদানি অনোদিস্সকমেত্তং কথেতুং ইদমাৰদ্ধং. তত্থ সত্তা পাণা ভূতাতি সব্বানেতানি পুগ্গলৱেৱচনানেৱ. ভদ্ৰানি পস্সন্তূতি ভদ্ৰানি আৰম্মণানি পস্সন্তু. মা কঞ্চি পাপমাগমাতি কঞ্চি সত্তং পাপকং লামকং মা আগচ্ছতু. অপ্পমাণো বুদ্ধোতি এত্থ বুদ্ধোতি বুদ্ধগুণা ৱেদিতব্বা. তে হি অপ্পমাণা নাম. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. পমাণৱন্তানীতি গুণপ্পমাণেন যুত্তানি. উণ্ণনাভীতি লোমসনাভিকো মক্কটকো. সৰবূতি ঘৰগোলিকা. কতা মে ৰক্খা, কতা মে পৰিত্তাতি মযা এত্তকস্স জনস্স ৰক্খা চ পৰিত্তাণঞ্চ কতং. পটিক্কমন্তু ভূতানীতি সব্বেপি মে কতপৰিত্তাণা সত্তা অপগচ্ছন্তু, মা মং ৱিহেঠযিংসূতি অত্থো.
৮. দেৱদত্তসুত্তৱণ্ণনা
৬৮. অট্ঠমে অচিৰপক্কন্তে দেৱদত্তেতি সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা নচিৰপক্কন্তে. পৰাভৱাযাতি অৱড্ঢিযা ৱিনাসায. অস্সতৰীতি ৱড়ৱায কুচ্ছিস্মিং গদ্ৰভস্স জাতা. অত্তৱধায গব্ভং গণ্হাতীতি তং অস্সেন সদ্ধিং সম্পযোজেন্তি, সা গব্ভং গণ্হিত্ৱা কালে সম্পত্তে ৱিজাযিতুং নসক্কোন্তী পাদেহি ভূমিং পহৰন্তী তিট্ঠতি. অথস্সা চত্তাৰো পাদে চতূসু খাণূসু বন্ধিত্ৱা কুচ্ছিং ফালেত্ৱা পোতকং নীহৰন্তি. সা তত্থেৱ মৰতি. তেনেতং ৱুত্তং.
৯. পধানসুত্তৱণ্ণনা
৬৯. নৱমে কিলেসানং সংৱৰত্থায পৱেসনদ্ৱাৰং পিদহনত্থায পধানং সংৱৰপ্পধানং, পজহনত্থায পধানং পহানপ্পধানং, কুসলানং ধম্মানং ব্ৰূহনত্থায ৱড্ঢনত্থায পধানং ভাৱনাপ্পধানং, তেসংযেৱ অনুৰক্খণত্থায পধানং অনুৰক্খণাপ্পধানং.
১০. অধম্মিকসুত্তৱণ্ণনা
৭০. দসমে অধম্মিকা হোন্তীতি পোৰাণকৰাজূহি ঠপিতং দসভাগবলিঞ্চেৱ অপৰাধানুৰূপঞ্চ দণ্ডং অগ্গহেত্ৱা অতিৰেকবলিনো চেৱ অতিৰেকদণ্ডস্স চ গহণেন অধম্মিকা. ৰাজাযুত্তাতি ৰঞ্ঞো জনপদেসু কিচ্চসংৱিধাযকা আযুত্তকপুৰিসা. ব্ৰাহ্মণগহপতিকাতি অন্তোনগৰৱাসিনো ব্ৰাহ্মণগহপতযো. নেগমজানপদাতি নিগমৱাসিনো চেৱ জনপদৱাসিনো চ. ৱিসমন্তি ৱিসমা হুত্ৱা, অসমযেন ৱাযন্তীতি অত্থো. ৱিসমাতি ন সমা, অতিথদ্ধা ৱা অতিমুদুকা ৱাতি অত্থো. অপঞ্জসাতি মগ্গতো অপগতা, উম্মগ্গগামিনো হুত্ৱা ৱাযন্তীতি অত্থো. দেৱতা পৰিকুপিতা ভৱন্তীতি ৱাতেসু হি ৱিসমেসু অপঞ্জসেসু ৱাযন্তেসু ৰুক্খা ভিজ্জন্তি, ৱিমানানি ভিজ্জন্তি. তস্মা দেৱতা পৰিকুপিতা ভৱন্তি, তা দেৱস্স সম্মা ৱস্সিতুং ন দেন্তি. তেন ৱুত্তং দেৱো ন সম্মা ধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছতীতি. ৱিসমপাকানি সস্সানি ভৱন্তীতি একস্মিং ঠানে গব্ভীনি হোন্তি, একস্মিং সঞ্জাতখীৰানি, একং ঠানং পচ্চতীতি এৱং ৱিসমং পাকানি সস্সানি ভৱন্তি.
সমং নক্খত্তানি তাৰকৰূপানি পৰিৱত্তন্তীতি যথা কত্তিকপুণ্ণমা কত্তিকনক্খত্তমেৱ লভতি, মিগসিৰপুণ্ণমা মিগসিৰনক্খত্তমেৱাতি এৱং তস্মিং তস্মিং মাসে সা সা পুণ্ণমা তং তং নক্খত্তমেৱ লভতি, তথা সম্মা পৰিৱত্তন্তি. সমং ৱাতা ৱাযন্তীতি অৱিসমা হুত্ৱা সমযস্মিংযেৱ ৱাযন্তি, ছ মাসে উত্তৰা ৱাতা, ছ মাসেদক্খিণাতি এৱং তেসং তেসং জনপদানং অনুৰূপে সমযে ৱাযন্তি. সমাতি সমপ্পৱত্তিনো নাতিথদ্ধা নাতিমুদূ. পঞ্জসাতি মগ্গপ্পটিপন্না, মগ্গেনেৱ ৱাযন্তি, নো অমগ্গেনাতি অত্থো.
জিম্হং গচ্ছতীতি কুটিলং গচ্ছতি, অতিত্থং গণ্হাতি. নেত্তে জিম্হং গতে সতীতি নযতীতি নেত্তা. তস্মিং নেত্তে জিম্হং গতে কুটিলং গন্ত্ৱা অতিত্থং গণ্হন্তে ইতৰাপি অতিত্থমেৱ গণ্হন্তীতি অত্থো. নেতেতিপি পাঠো. দুক্খং সেতীতি দুক্খং সযতি, দুক্খিতং হোতীতি অত্থো.
পত্তকম্মৱগ্গো দুতিযো.