৩. ৱেনাগপুৰসুত্তৱণ্ণনা
৬৪. ততিযে কোসলেসূতি এৱংনামকে জনপদে. চাৰিকং চৰমানোতি অদ্ধানগমনং গচ্ছন্তো. চাৰিকা চ নামেসা ভগৱতো দুৱিধা হোতি তুৰিতচাৰিকা চ অতুৰিতচাৰিকা চাতি. তত্থ দূৰেপি বোধনেয্যপুগ্গলং দিস্ৱা তস্স বোধনত্থায সহসা গমনং তুৰিতচাৰিকা নাম. সা মহাকস্সপপচ্চুগ্গমনাদীসু দট্ঠব্বা. যং পন গামনিগমপটিপাটিযা দেৱসিকং যোজনঅদ্ধযোজনৱসেন পিণ্ডপাতচৰিযাদীহি লোকং অনুগ্গণ্হন্তস্স গমনং, অযং অতুৰিতচাৰিকা নাম. ইমং সন্ধাযেতং ৱুত্তং – ‘‘চাৰিকং চৰমানো’’তি. ৱিত্থাৰেন পন চাৰিকাকথা সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায অম্বট্ঠসুত্তৱণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৫৪) ৱুত্তা. ব্ৰাহ্মণগামোতি ব্ৰাহ্মণানং সমোসৰণগামোপি ব্ৰাহ্মণগামোতি ৱুচ্চতি, ব্ৰাহ্মণানং ভোগগামোপি. ইধ সমোসৰণগামো ব্ৰাহ্মণৱসনগামোতি অধিপ্পেতো. তদৱসৰীতি তত্থ অৱসৰি, সম্পত্তোতি অত্থো. ৱিহাৰো পনেত্থ অনিযামিতো. তস্মা তস্স অৱিদূৰে বুদ্ধানং অনুচ্ছৱিকো একো ৱনসণ্ডো অত্থি, সত্থা তং ৱনসণ্ডং গতোতি ৱেদিতব্বো.
অস্সোসুন্তি সুণিংসু উপলভিংসু, সোতদ্ৱাৰসম্পত্তৱচননিগ্ঘোসানুসাৰেন জানিংসু. খোতি অৱধাৰণত্থে, পদপূৰণমত্তে ৱা নিপাতো. তত্থ অৱধাৰণত্থেন ‘‘অস্সোসুং এৱ, ন তেসং কোচি সৱনন্তৰাযো অহোসী’’তি অযমত্থো ৱেদিতব্বো. পদপূৰণেন ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতামত্তমেৱ.
ইদানি যমত্থং অস্সোসুং, তং পকাসেতুং সমণো খলু, ভো, গোতমোতিআদি ৱুত্তং. তত্থ সমিতপাপত্তা সমণোতি ৱেদিতব্বো. খলূতি অনুস্সৱত্থে নিপাতো. ভোতি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং আলপনমত্তং. গোতমোতি ভগৱতো গোত্তৱসেন পৰিদীপনং, তস্মা ‘‘সমণো খলু, ভো, গোতমো’’তি এত্থ সমণো কিৰ, ভো, গোতমগোত্তোতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. সক্যপুত্তোতি ইদং পন ভগৱতো উচ্চাকুলপৰিদীপনং. সক্যকুলা পব্বজিতোতি সদ্ধাপব্বজিতভাৱপৰিদীপনং, কেনচি পাৰিজুঞ্ঞেন অনভিভূতো অপৰিক্খীণংযেৱ তং কুলং পহায সদ্ধায পব্বজিতোতি ৱুত্তং হোতি. তং খো পনাতি ইত্থম্ভূতাখ্যানত্থে উপযোগৱচনং, তস্স খো পন ভোতো গোতমস্সাতি অত্থো. কল্যাণোতি কল্যাণগুণসমন্নাগতো, সেট্ঠোতি ৱুত্তং হোতি. কিত্তিসদ্দোতি কিত্তিযেৱ, থুতিঘোসো ৱা. অব্ভুগ্গতোতি সদেৱকং লোকং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা উগ্গতো. কিন্তি? ইতিপি সো ভগৱা…পে… বুদ্ধো ভগৱাতি. তত্ৰাযং পদসম্বন্ধো – সো ভগৱা ইতিপি অৰহং, ইতিপি সম্মাসম্বুদ্ধো…পে… ইতিপি ভগৱাতি. ইমিনা চ ইমিনা চ কাৰণেনাতি ৱুত্তং হোতি.
তত্থ ‘‘আৰকত্তা, অৰীনং অৰানঞ্চ হতত্তা, পচ্চযাদীনং অৰহত্তা, পাপকৰণে ৰহাভাৱাতি ইমেহি কাৰণেহি সো ভগৱা অৰহন্তি ৱেদিতব্বো’’তিআদিনা নযেন মাতিকং নিক্খিপিত্ৱা সব্বানেৱ এতানি পদানি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১২৫-১২৭) বুদ্ধানুস্সতিনিদ্দেসে ৱিত্থাৰিতানীতি ততো নেসং ৱিত্থাৰো গহেতব্বো.
সো ইমং লোকন্তি সো ভৱং গোতমো ইমং লোকং, ইদানি ৱত্তব্বং নিদস্সেতি. সদেৱকন্তি সহ দেৱেহি সদেৱকং. এৱং সহ মাৰেন সমাৰকং. সহ ব্ৰহ্মুনা সব্ৰহ্মকং. সহ সমণব্ৰাহ্মণেহি সস্সমণব্ৰাহ্মণিং. পজাতত্তা পজা, তং পজং. সহ দেৱমনুস্সেহি সদেৱমনুস্সং. তত্থ সদেৱকৱচনেন পঞ্চকামাৱচৰদেৱগ্গহণং ৱেদিতব্বং, সমাৰকৱচনেন ছট্ঠকামাৱচৰদেৱগ্গহণং, সব্ৰহ্মকৱচনেন ব্ৰহ্মকাযিকাদিব্ৰহ্মগ্গহণং, সস্সমণব্ৰাহ্মণিৱচনেন সাসনস্স পচ্চত্থিকপচ্চামিত্তসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণং, সমিতপাপবাহিতপাপসমণব্ৰাহ্মণগ্গহণঞ্চ, পজাৱচনেন সত্তলোকগ্গহণং, সদেৱমনুস্সৱচনেন সম্মুতিদেৱঅৱসেসমনুস্সগ্গহণং. এৱমেত্থ তীহি পদেহি ওকাসলোকেন সদ্ধিং সত্তলোকো, দ্ৱীহি পজাৱসেন সত্তলোকোৱ গহিতোতি ৱেদিতব্বো.
অপৰো নযো – সদেৱকগ্গহণেন অৰূপাৱচৰলোকো গহিতো, সমাৰকগ্গহণেন ছকামাৱচৰদেৱলোকো, সব্ৰহ্মকগ্গহণেন ৰূপীব্ৰহ্মলোকো, সস্সমণব্ৰাহ্মণাদিগ্গহণেন চতুপৰিসৱসেন, সম্মুতিদেৱেহি ৱা সহ মনুস্সলোকো, অৱসেসসব্বসত্তলোকো ৱা. পোৰাণা পনাহু – সদেৱকন্তি দেৱতাহি সদ্ধিং অৱসেসলোকং. সমাৰকন্তি মাৰেন সদ্ধিং অৱসেসলোকং. সব্ৰহ্মকন্তি ব্ৰহ্মেহি সদ্ধিং অৱসেসলোকং. এৱং সব্বেপি তিভৱূপগে সত্তে তীহাকাৰেহি তীসু পদেসু পক্খিপিত্ৱা পুন দ্ৱীহি পদেহি পৰিযাদাতুং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সন্তি ৱুত্তং. এৱং পঞ্চহি পদেহি তেন তেনাকাৰেন তেধাতুকমেৱ পৰিযাদিন্নন্তি.
সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতীতি সযন্তি সামং, অপৰনেয্যো হুত্ৱা. অভিঞ্ঞাতি অভিঞ্ঞায, অধিকেন ঞাণেন ঞত্ৱাতি অত্থো. সচ্ছিকত্ৱাতি পচ্চক্খং কত্ৱা, এতেন অনুমানাদিপটিক্খেপো কতো. পৱেদেতীতি বোধেতি ঞাপেতি পকাসেতি.
সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… পৰিযোসানকল্যাণন্তি সো ভগৱা সত্তেসু কাৰুঞ্ঞতং পটিচ্চ হিত্ৱাপি অনুত্তৰং ৱিৱেকসুখং ধম্মং দেসেতি. তঞ্চ খো অপ্পং ৱা বহুং ৱা দেসেন্তো আদিকল্যাণাদিপ্পকাৰমেৱ দেসেতি, আদিম্হিপি কল্যাণং ভদ্দকং অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা দেসেতি, মজ্ঝেপি, পৰিযোসানেপি কল্যাণং ভদ্দকং অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা দেসেতীতি ৱুত্তং হোতি.
তত্থ অত্থি দেসনায আদিমজ্ঝপৰিযোসানং, অত্থি সাসনস্স. দেসনায তাৱ চতুপ্পদিকাযপি গাথায পঠমপাদো আদি নাম, ততো দ্ৱে মজ্ঝং নাম, অন্তে একো পৰিযোসানং নাম. একানুসন্ধিকস্স সুত্তস্স নিদানং আদি, ইদমৱোচাতি পৰিযোসানং, উভিন্নং অন্তৰা মজ্ঝং. অনেকানুসন্ধিকস্স সুত্তস্স পঠমানুসন্ধি আদি, অন্তে অনুসন্ধি পৰিযোসানং, মজ্ঝে একো ৱা দ্ৱে ৱা বহূ ৱা মজ্ঝমেৱ.
সাসনস্স সীলসমাধিৱিপস্সনা আদি নাম. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘কো চাদি কুসলানং ধম্মানং, সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধং দিট্ঠি চ উজুকা’’তি (সং. নি. ৫.৩৬৯). ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা’’তি এৱং ৱুত্তো পন অৰিযমগ্গো মজ্ঝং নাম. ফলঞ্চেৱ নিব্বানঞ্চ পৰিযোসানং নাম. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰহ্মচৰিযং এতংপাৰং এতংপৰিযোসান’’ন্তি এত্থ ফলং পৰিযোসনন্তি ৱুত্তং. ‘‘নিব্বানোগধঞ্হি, আৱুসো ৱিসাখ, ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সতি নিব্বানপৰাযণং নিব্বানপৰিযোসান’’ন্তি (ম. নি. ১.৪৬৬) এত্থ নিব্বানং পৰিযোসানন্তি ৱুত্তং. ইধ পন দেসনায আদিমজ্ঝপৰিযোসানং অধিপ্পেতং. ভগৱা হি ধম্মং দেসেন্তো আদিম্হি সীলং দস্সেত্ৱা মজ্ঝে মগ্গং পৰিযোসানে নিব্বানং দস্সেতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণ’’ন্তি. তস্মা অঞ্ঞোপি ধম্মকথিকো ধম্মং কথেন্তো –
‘‘আদিম্হি সীলং দস্সেয্য, মজ্ঝে মগ্গং ৱিভাৱযে;
পৰিযোসানম্হি নিব্বানং, এসা কথিকসণ্ঠিতী’’তি.
সাত্থং সব্যঞ্জনন্তি যস্স হি যাগুভত্তইত্থিপুৰিসাদিৱণ্ণনানিস্সিতা দেসনা হোতি, ন সো সাত্থং দেসেতি. ভগৱা পন তথাৰূপং দেসনং পহায চতুসতিপট্ঠানাদিনিস্সিতং দেসনং দেসেতি. তস্মা ‘‘সাত্থং দেসেতী’’তি ৱুচ্চতি. যস্স পন দেসনা একব্যঞ্জনাদিযুত্তা ৱা সব্বনিৰোট্ঠব্যঞ্জনা ৱা সব্বৱিস্সট্ঠব্যঞ্জনা ৱা সব্বনিগ্গহিতব্যঞ্জনা ৱা, তস্স দমিড়কিৰাতযৱনাদিমিলক্খানং ভাসা ৱিয ব্যঞ্জনপাৰিপূৰিযা অভাৱতো অব্যঞ্জনা নাম দেসনা হোতি. ভগৱা পন –
‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘৰস্সং, লহুকং গৰুকঞ্চ নিগ্গহীতং;
সম্বন্ধং ৱৱত্থিতং ৱিমুত্তং, দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি. –
এৱং ৱুত্তং দসৱিধং ব্যঞ্জনং অমক্খেত্ৱা পৰিপুণ্ণব্যঞ্জনমেৱ কত্ৱা ধম্মং দেসেতি. তস্মা ‘‘সব্যঞ্জনং কত্ৱা দেসেতী’’তি ৱুচ্চতি. কেৱলপৰিপুণ্ণন্তি এত্থ কেৱলন্তি সকলাধিৱচনং. পৰিপুণ্ণন্তি অনূনাধিকৱচনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – সকলপৰিপুণ্ণমেৱ দেসেতি, একদেসনাপি অপৰিপুণ্ণা নত্থীতি. পৰিসুদ্ধন্তি নিৰুপক্কিলেসং. যো হি ‘‘ইমং ধম্মদেসনং নিস্সায লাভং ৱা সক্কাৰং ৱা লভিস্সামী’’তি দেসেতি, তস্স অপৰিসুদ্ধা দেসনা নাম হোতি. ভগৱা পন লোকামিসনিৰপেক্খো হিতফৰণেনেৱ মেত্তাভাৱনায মুদুহদযো উল্লুম্পনসভাৱসণ্ঠিতেন চিত্তেন দেসেতি. তস্মা পৰিসুদ্ধং দেসেতীতি ৱুচ্চতি. ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতীতি এত্থ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সিক্খত্তযসঙ্গহিতং সকলং সাসনং. তস্মা ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতীতি সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… পৰিসুদ্ধং, এৱং দেসেন্তো চ সিক্খত্তযসঙ্গহিতং সকলসাসনব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সেট্ঠট্ঠেন ব্ৰহ্মভূতং চৰিযং, ব্ৰহ্মভূতানং ৱা বুদ্ধাদীনং চৰিযন্তি ৱুত্তং হোতি.
সাধু খো পনাতি সুন্দৰং খো পন, অত্থাৱহং সুখাৱহন্তি ৱুত্তং হোতি. তথাৰূপানং অৰহতন্তি যথাৰূপো সো ভৱং গোতমো, এৱৰূপানং অনেকেহিপি কপ্পকোটিসতসহস্সেহি দুল্লভদস্সনানং ব্যামপ্পভাপৰিক্খিত্তেহি অসীতিঅনুব্যঞ্জনপটিমণ্ডিতেহি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণৱৰেহি সমাকিণ্ণমনোৰমসৰীৰানং অনপ্পকদস্সনানং অতিমধুৰধম্মনিগ্ঘোসানং যথাভূতগুণাধিগমেন লোকে অৰহন্তোতি লদ্ধসদ্দানং অৰহতং. দস্সনং হোতীতি পসাদসোম্মানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা দস্সনমত্তম্পি সাধু হোতি. সচে পন অট্ঠঙ্গসমন্নাগতেন ব্ৰহ্মস্সৰেন ধম্মং দেসেন্তস্স একপদম্পি সোতুং লভিস্সাম, সাধুতৰংযেৱ ভৱিস্সতীতি এৱং অজ্ঝাসযং কত্ৱা. যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসূতি সব্বকিচ্চানি পহায তুট্ঠমানসা অগমংসু. অঞ্জলিং পণামেত্ৱাতি এতে উভতোপক্খিকা, তে এৱং চিন্তেসুং – ‘‘সচে নো মিচ্ছাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি ‘কস্মা তুম্হে সমণং গোতমং ৱন্দিত্থা’তি, তেসং ‘কিং অঞ্জলিকৰণমত্তেনাপি ৱন্দিতং হোতী’তি ৱক্খাম. সচে নো সম্মাদিট্ঠিকা চোদেস্সন্তি ‘কস্মা ভগৱন্তং ন ৱন্দিত্থা’তি, ‘কিং সীসেন ভূমিং পহৰন্তেনেৱ ৱন্দিতং হোতি. ননু অঞ্জলিকম্মম্পি ৱন্দনা এৱা’তি ৱক্খামা’’তি.
নামগোত্তন্তি, ‘‘ভো গোতম, অহং অসুকস্স পুত্তো দত্তো নাম মিত্তো নাম ইধাগতো’’তি ৱদন্তা নামং সাৱেন্তি নাম. ‘‘ভো গোতম, অহং ৱাসেট্ঠো নাম কচ্চানো নাম ইধাগতো’’তি ৱদন্তা গোত্তং সাৱেন্তি নাম. এতে কিৰ দলিদ্দা জিণ্ণকুলপুত্তা ‘‘পৰিসমজ্ঝে নামগোত্তৱসেন পাকটা ভৱিস্সামা’’তি এৱং অকংসু. যে পন তুণ্হীভূতা নিসীদিংসু, তে কেৰাটিকা চেৱ অন্ধবালা চ. তত্থ কেৰাটিকা ‘‘একং দ্ৱে কথাসল্লাপে কৰোন্তে ৱিস্সাসিকো হোতি, অথ ৱিস্সাসে সতি একং দ্ৱে ভিক্খা অদাতুং ন যুত্ত’’ন্তি ততো অত্তানং মোচেন্তা তুণ্হীভূতা নিসীদন্তি. অন্ধবালা অঞ্ঞাণতাযেৱ অৱক্খিত্তমত্তিকাপিণ্ডা ৱিয যত্থ কত্থচি তুণ্হীভূতা নিসীদন্তি.
ৱেনাগপুৰিকোতি ৱেনাগপুৰৱাসী. এতদৱোচাতি পাদন্ততো পট্ঠায যাৱ কেসগ্গা তথাগতস্স সৰীৰং ওলোকেন্তো অসীতিঅনুব্যঞ্জনসমুজ্জলেহি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণেহি পটিমণ্ডিতং সৰীৰা নিক্খমিত্ৱা সমন্ততো অসীতিহত্থপ্পদেসং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা ঠিতাহি ছব্বণ্ণাহি ঘনবুদ্ধৰংসীহি সম্পৰিৱাৰিতং তথাগতস্স সৰীৰং দিস্ৱা সঞ্জাতৱিম্হযো ৱণ্ণং ভণন্তো এতং ‘‘অচ্ছৰিযং, ভো গোতমা’’তিআদিৱচনং অৱোচ.
তত্থ যাৱঞ্চিদন্তি অধিমত্তপ্পমাণপৰিচ্ছেদৱচনমেতং. তস্স ৱিপ্পসন্নপদেন সদ্ধিং সম্বন্ধো. যাৱঞ্চ ৱিপ্পসন্নানি অধিমত্তৱিপ্পসন্নানীতি অত্থো. ইন্দ্ৰিযানীতি চক্খাদীনি ছ ইন্দ্ৰিযানি. তস্স হি পঞ্চন্নং ইন্দ্ৰিযানং পতিট্ঠিতোকাসস্স ৱিপ্পসন্নতং দিস্ৱা তেসং ৱিপ্পসন্নতা পাকটা অহোসি. যস্মা পন সা মনে ৱিপ্পসন্নেযেৱ হোতি, অৱিপ্পসন্নচিত্তানঞ্হি ইন্দ্ৰিযপ্পসাদো নাম নত্থি, তস্মাস্স মনিন্দ্ৰিযপ্পসাদোপি পাকটো অহোসি. তং এস ৱিপ্পসন্নতং গহেত্ৱা ‘‘ৱিপ্পসন্নানি ইন্দ্ৰিযানী’’তি আহ. পৰিসুদ্ধোতি নিম্মলো. পৰিযোদাতোতি পভস্সৰো. সাৰদং বদৰপণ্ডুন্তি সৰদকালে জাতং নাতিসুপৰিপক্কং বদৰং. তঞ্হি পৰিসুদ্ধঞ্চেৱ হোতি পৰিযোদাতঞ্চ. তালপক্কন্তি সুপৰিপক্কতালফলং. সম্পতি বন্ধনা পমুত্তন্তি তংখণঞ্ঞেৱ বন্ধনা পমুত্তং. তস্স হি বন্ধনমূলং অপনেত্ৱা পৰমুখং কত্ৱা ফলকে ঠপিতস্স চতুৰঙ্গুলমত্তং ঠানং ওলোকেন্তানং পৰিসুদ্ধং পৰিযোদাতং হুত্ৱা খাযতি. তং সন্ধাযেৱমাহ. নেক্খং জম্বোনদন্তি সুৰত্তৱণ্ণস্স জম্বোনদসুৱণ্ণস্স ঘটিকা. দক্খকম্মাৰপুত্তসুপৰিকম্মকতন্তি দক্খেন সুৱণ্ণকাৰপুত্তেন সুট্ঠু কতপৰিকম্মং. উক্কামুখে সুকুসলসম্পহট্ঠন্তি সুৱণ্ণকাৰউদ্ধনে পচিত্ৱা সুকুসলেন সুৱণ্ণকাৰেন ঘট্টনপৰিমজ্জনহংসনেন সুট্ঠু পহট্ঠং সুপৰিমদ্দিতন্তি অত্থো. পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তন্তি অগ্গিনা পচিত্ৱা দীপিদাঠায ঘংসিত্ৱা গেৰুকপৰিকম্মং কত্ৱা ৰত্তকম্বলে ঠপিতং. ভাসতেতি সঞ্জাতওভাসতায ভাসতে. তপতেতি অন্ধকাৰৱিদ্ধংসনতায তপতে. ৱিৰোচতীতি ৱিজ্জোতমানং হুত্ৱা ৱিৰোচতি, সোভতীতি অত্থো.
উচ্চাসযনমহাসযনানীতি এত্থ অতিক্কন্তপ্পমাণং উচ্চাসযনং নাম, আযতৱিত্থতং অকপ্পিযভণ্ডং মহাসযনং নাম. ইদানি তানি দস্সেন্তো সেয্যথিদং, আসন্দীতিআদিমাহ. তত্থ আসন্দীতি অতিক্কন্তপ্পমাণং আসনং. পল্লঙ্কোতি পাদেসু ৱাড়ৰূপানি ঠপেত্ৱা কতো. গোনকোতি দীঘলোমকো মহাকোজৱো. চতুৰঙ্গুলাধিকানি কিৰ তস্স লোমানি. চিত্তকোতি ৱানচিত্তং উণ্ণামযত্থৰণং. পটিকাতি উণ্ণামযো সেতত্থৰকো. পটলিকাতি ঘনপুপ্ফো উণ্ণামযত্থৰকো, যো আমলকপট্টোতিপি ৱুচ্চতি. তূলিকাতি তিণ্ণং তূলানং অঞ্ঞতৰপুণ্ণা তূলিকা. ৱিকতিকাতি সীহব্যগ্ঘাদিৰূপৱিচিত্ৰো উণ্ণামযত্থৰকো. উদ্দলোমীতি উভতোদসং উণ্ণামযত্থৰণং. কেচি একতো উগ্গতপুপ্ফন্তি ৱদন্তি. একন্তলোমীতি একতোদসং উণ্ণামযত্থৰণং. কেচি উভতো উগ্গতপুপ্ফন্তি ৱদন্তি. কট্টিস্সন্তি ৰতনপৰিসিব্বিতং কোসেয্যকট্টিস্সমযং পচ্চত্থৰণং. কোসেয্যন্তি ৰতনপৰিসিব্বিতমেৱ কোসিযসুত্তমযং পচ্চত্থৰণং. কুত্তকন্তি সোড়সন্নং নাটকিত্থীনং ঠত্ৱা নচ্চনযোগ্গং উণ্ণামযত্থৰণং. হত্থত্থৰাদযো হত্থিপিট্ঠাদীসু অত্থৰণকঅত্থৰকা চেৱ হত্থিৰূপাদীনি দস্সেত্ৱা কতঅত্থৰকা চ. অজিনপ্পৱেণীতি অজিনচম্মেহি মঞ্চপ্পমাণেন সিব্বিত্ৱা কতপ্পৱেণী. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ.
নিকামলাভীতি অতিকামলাভী ইচ্ছিতিচ্ছিতলাভী. অকিচ্ছলাভীতি অদুক্খলাভী. অকসিৰলাভীতি ৱিপুললাভী মহন্তলাভী, উড়াৰুড়াৰানেৱ লভতি মঞ্ঞেতি সন্ধায ৱদতি. অযং কিৰ ব্ৰাহ্মণো সযনগৰুকো, সো ভগৱতো ৱিপ্পসন্নিন্দ্ৰিযাদিতং দিস্ৱা ‘‘অদ্ধা এস এৱৰূপেসু উচ্চাসযনমহাসযনেসু নিসীদতি চেৱ নিপজ্জতি চ. তেনস্স ৱিপ্পসন্নানি ইন্দ্ৰিযানি, পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো’’তি মঞ্ঞমানো ইমং সেনাসনৱণ্ণং কথেসি.
লদ্ধা চ পন ন কপ্পন্তীতি এত্থ কিঞ্চি কিঞ্চি কপ্পতি. সুদ্ধকোসেয্যঞ্হি মঞ্চেপি অত্থৰিতুং ৱট্টতি, গোনকাদযো চ ভূমত্থৰণপৰিভোগেন, আসন্দিযা পাদে ছিন্দিত্ৱা, পল্লঙ্কস্স ৱাড়ে ভিন্দিত্ৱা, তূলিকং ৱিজটেত্ৱা ‘‘বিম্বোহনঞ্চ কাতু’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৯৭) ৱচনতো ইমানিপি একেন ৱিধানেন কপ্পন্তি. অকপ্পিযং পন উপাদায সব্বানেৱ ন কপ্পন্তীতি ৱুত্তানি.
ৱনন্তঞ্ঞেৱ পৱিসামীতি অৰঞ্ঞংযেৱ পৱিসামি. যদেৱাতি যানিযেৱ. পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱাতি সমন্ততো ঊৰুবদ্ধাসনং বন্ধিত্ৱা. উজুং কাযং পণিধাযাতি অট্ঠাৰস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেন্তো উজুং কাযং ঠপেত্ৱা. পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱাতি কম্মট্ঠানাভিমুখং সতিং ঠপেত্ৱা, পৰিগ্গহিতনিয্যানং ৱা কত্ৱাতি অত্থো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘পৰীতি পৰিগ্গহট্ঠো. মুখন্তি নিয্যানট্ঠো. সতীতি উপট্ঠানট্ঠো. তেন ৱুচ্চতি পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা’’তি (পটি. ম. ১.১৬৪). উপসম্পজ্জ ৱিহৰামীতি পটিলভিত্ৱা পচ্চক্খং কত্ৱা ৱিহৰামি. এৱংভূতোতি এৱং পঠমজ্ঝানাদীসু অঞ্ঞতৰসমঙ্গী হুত্ৱা. দিব্বো মে এসো তস্মিং সমযে চঙ্কমো হোতীতি চত্তাৰি হি ৰূপজ্ঝানানি সমাপজ্জিত্ৱা চঙ্কমন্তস্স চঙ্কমো দিব্বচঙ্কমো নাম হোতি, সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায চঙ্কমন্তস্সাপি চঙ্কমো দিব্বচঙ্কমোযেৱ. ঠানাদীসুপি এসেৱ নযো. তথা ইতৰেসু দ্ৱীসু ৱিহাৰেসু.
সো এৱং পজানামি ‘‘ৰাগো মে পহীনো’’তি মহাবোধিপল্লঙ্কে অৰহত্তমগ্গেন পহীনৰাগমেৱ দস্সেন্তো ‘‘সো এৱং পজানামি ৰাগো মে পহীনো’’তি আহ. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. ইমিনা পন কিং কথিতং হোতীতি? পচ্চৱেক্খণা কথিতা, পচ্চৱেক্খণায ফলসমাপত্তি কথিতা. ফলসমাপত্তিঞ্হি সমাপন্নস্সপি সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতস্সাপি চঙ্কমাদযো অৰিযচঙ্কমাদযো হোন্তি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.