.নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

অঙ্গুত্তৰনিকাযে

তিকনিপাত-অট্ঠকথা

১. পঠমপণ্ণাসকং

১. বালৱগ্গো

১. ভযসুত্তৱণ্ণনা

১. তিকনিপাতস্স পঠমে ভযানীতিআদীসু ভযন্তি চিত্তুত্ৰাসো. উপদ্দৱোতি অনেকগ্গতাকাৰো. উপসগ্গোতি উপসট্ঠাকাৰো তত্থ তত্থ লগ্গনাকাৰো.

তেসং এৱং নানত্তং ৱেদিতব্বং – পব্বতৱিসমনিস্সিতা চোৰা জনপদৱাসীনং পেসেন্তি – ‘‘মযং অসুকদিৱসে নাম তুম্হাকং গামং পহৰিস্সামা’’তি. তে তং পৱত্তিং সুতকালতো পট্ঠায ভযং সন্তাসং আপজ্জন্তি. অযং চিত্তুত্ৰাসো নাম. ‘‘যথা নো তে চোৰা কুপিতা অনত্থম্পি আৱহেয্যু’’ন্তি হত্থসাৰং গহেত্ৱা দ্ৱিপদচতুপ্পদেহি সদ্ধিং অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা তত্থ তত্থ ভূমিযং নিপজ্জন্তি ডংসমকসাদীহি খজ্জমানা, গুম্বন্তৰানি পৱিসন্তা খাণুকণ্টকে মদ্দন্তি. তেসং এৱং ৱিচৰন্তানং ৱিক্খিত্তভাৱো অনেকগ্গতাকাৰো নাম. ততো চোৰেসু যথাৱুত্তে দিৱসে অনাগচ্ছন্তেসু ‘‘তুচ্ছকসাসনং ভৱিস্সতি, গামং পৱিসিস্সামা’’তি সপৰিক্খাৰা গামং পৱিসন্তি. অথ তেসং পৱিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা গামং পৰিৱাৰেত্ৱা দ্ৱাৰে অগ্গিং দত্ৱা মনুস্সে ঘাতেত্ৱা চোৰা সব্বং ৱিভৱং ৱিলুম্পিত্ৱা গচ্ছন্তি. তেসু ঘাতিতাৱসেসা অগ্গিং নিব্বাপেত্ৱা কোট্ঠকচ্ছাযাভিত্তিচ্ছাযাদীসু তত্থ তত্থ লগ্গিত্ৱা নিসীদন্তি নট্ঠং অনুসোচমানা. অযং উপসট্ঠাকাৰো লগ্গনাকাৰো নাম.

নড়াগাৰাতি নড়েহি ছন্নপটিচ্ছন্নঅগাৰা. সেসসম্ভাৰা পনেত্থ ৰুক্খমযা হোন্তি. তিণাগাৰেপি এসেৱ নযো. কূটাগাৰানীতি কূটসঙ্গহিতানি অগাৰানি. উল্লিত্তাৱলিত্তানীতি অন্তো চ বহি চ লিত্তানি. নিৱাতানীতি নিৱাৰিতৱাতপ্পৱেসানি. ফুসিতগ্গড়ানীতি ছেকেহি ৱড্ঢকীহি কতত্তা পিট্ঠসঙ্ঘাটম্হি সুট্ঠু ফুসিতকৱাটানি. পিহিতৱাতপানানীতি যুত্তৱাতপানানি. ইমিনা পদদ্ৱযেন কৱাটৱাতপানানং নিচ্চপিহিততং অকথেত্ৱা সম্পত্তিযেৱ কথিতা. ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে পন তানি পিধীযন্তি চ ৱিৱৰীযন্তি চ.

বালতো উপ্পজ্জন্তীতি বালমেৱ নিস্সায উপ্পজ্জন্তি. বালো হি অপণ্ডিতপুৰিসো ৰজ্জং ৱা ওপৰজ্জং ৱা অঞ্ঞং ৱা পন মহন্তং ঠানং পত্থেন্তো কতিপযে অত্তনা সদিসে ৱিধৱপুত্তে মহাধুত্তে গহেত্ৱা ‘‘এথ অহং তুম্হে ইস্সৰে কৰিস্সামী’’তি পব্বতগহনাদীনি নিস্সায অন্তমন্তে গামে পহৰন্তো দামৰিকভাৱং জানাপেত্ৱা অনুপুব্বেন নিগমেপি জনপদেপি পহৰতি. মনুস্সা গেহানি ছড্ডেত্ৱা খেমট্ঠানং পত্থযমানা পক্কমন্তি. তে নিস্সায ৱসন্তা ভিক্খূপি ভিক্খুনিযোপি অত্তনো অত্তনো ৱসনট্ঠানানি পহায পক্কমন্তি. গতগতট্ঠানে ভিক্খাপি সেনাসনম্পি দুল্লভং হোতি. এৱং চতুন্নম্পি পৰিসানং ভযং আগতমেৱ হোতি. পব্বজ্জিতেসুপি দ্ৱে বালা ভিক্খূ অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিৱাদং পট্ঠপেত্ৱা চোদনং আৰভন্তি. ইতি কোসম্বিৱাসিকানং ৱিয মহাকলহো উপ্পজ্জতি. চতুন্নং পৰিসানং ভযং আগতমেৱ হোতীতি এৱং যানি কানিচি ভযানি উপ্পজ্জন্তি, সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তীতি যথানুসন্ধিনা দেসনং নিট্ঠপেসি.

২. লক্খণসুত্তৱণ্ণনা

২. দুতিযে কাযদ্ৱাৰাদিপৱত্তং কম্মং লক্খণং সঞ্জাননকাৰণং অস্সাতি কম্মলক্খণো. অপদানসোভনী পঞ্ঞাতি যা পঞ্ঞা নাম অপদানেন সোভতি, বালা চ পণ্ডিতা চ অত্তনো অত্তনো চৰিতেনেৱ পাকটা হোন্তীতি অত্থো. বালেন হি গতমগ্গো ৰুক্খগচ্ছগামনিগমাদীনি ঝাপেত্ৱা গচ্ছন্তস্স ইন্দগ্গিনো গতমগ্গো ৱিয হোতি, ঝামট্ঠানমত্তমেৱ অঙ্গাৰমসিছাৰিকাসমাকুলং পঞ্ঞাযতি. পণ্ডিতেন গতমগ্গো কুসোব্ভাদযো পূৰেত্ৱা ৱিৱিধসস্সসম্পদং আৱহমানেন চতুদীপিকমেঘেন গতমগ্গো ৱিয হোতি. যথা তেন গতমগ্গে উদকপূৰানি চেৱ ৱিৱিধসস্সফলাফলানি চ তানি তানি ঠানানি পঞ্ঞাযন্তি, এৱং পণ্ডিতেন গতমগ্গে সম্পত্তিযোৱ পঞ্ঞাযন্তি নো ৱিপত্তিযোতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

৩. চিন্তীসুত্তৱণ্ণনা

৩. ততিযে বাললক্খণানীতি ‘‘বালো অয’’ন্তি এতেহি লক্খীযতি ঞাযতীতি বাললক্খণানি. তানেৱস্স সঞ্জাননকাৰণানীতি বালনিমিত্তানি. বালাপদানানীতি বালস্স অপদানানি. দুচ্চিন্তিতচিন্তীতি চিন্তযন্তো অভিজ্ঝাব্যাপাদমিচ্ছাদস্সনৱসেন দুচ্চিন্তিতমেৱ চিন্তেতি. দুব্ভাসিতভাসীতি ভাসমানোপি মুসাৱাদাদিভেদং দুব্ভাসিতমেৱ ভাসতি. দুক্কটকম্মকাৰীতি কৰোন্তোপি পাণাতিপাতাদিৱসেন দুক্কটকম্মমেৱ কৰোতি. পণ্ডিতলক্খণানীতিআদি ৱুত্তানুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং. সুচিন্তিতচিন্তীতিআদীনি চেত্থ মনোসুচৰিতাদীনং ৱসেন যোজেতব্বানি.

৪. অচ্চযসুত্তৱণ্ণনা

৪. চতুত্থে অচ্চযং অচ্চযতো ন পস্সতীতি অত্তনো অপৰাধং অপৰাধতো ন পস্সতি. অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং নপ্পটিকৰোতীতি ‘‘অপৰদ্ধং মযা’’তি ঞত্ৱাপি যো ধম্মো, তং ন কৰোতি, দণ্ডকম্মং আহৰিত্ৱা অচ্চযং ন দেসেতি নক্খমাপেতি. অচ্চযং দেসেন্তস্স যথাধম্মং নপ্পটিগ্গণ্হাতীতি পৰস্স ‘‘ৱিৰদ্ধং মযা’’তি ঞত্ৱা দণ্ডকম্মং আহৰিত্ৱা খমাপেন্তস্স নক্খমতি. সুক্কপক্খো ৱুত্তপটিপক্খতো ৱেদিতব্বো.

৫. অযোনিসোসুত্তৱণ্ণনা

৫. পঞ্চমে অযোনিসো পঞ্হং কত্তা হোতীতি ‘‘কতি নু খো, উদাযি, অনুস্সতিট্ঠানানী’’তি ৱুত্তে ‘‘পুব্বেনিৱাসো অনুস্সতিট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা লাড়ুদাযিত্থেৰো ৱিয অনুপাযচিন্তায অপঞ্হমেৱ পঞ্হন্তি কত্তা হোতি. অযোনিসো পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতা হোতীতি এৱং চিন্তিতং পন পঞ্হং ৱিস্সজ্জেন্তোপি ‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খু অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. সেয্যথিদং, একম্পি জাতি’’ন্তিআদিনা নযেন সোযেৱ থেৰো ৱিয অযোনিসো ৱিস্সজ্জেতা হোতি, অপঞ্হমেৱ পঞ্হন্তি কথেতি. পৰিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহীতি এত্থ পদমেৱ অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পদব্যঞ্জনং. তং অক্খৰপাৰিপূৰিং কত্ৱা দসৱিধং ব্যঞ্জনবুদ্ধিং অপৰিহাপেত্ৱা ৱুত্তং পৰিমণ্ডলং নাম হোতি, এৱৰূপেহি পদব্যঞ্জনেহীতি অত্থো. সিলিট্ঠেহীতি পদসিলিট্ঠতায সিলিট্ঠেহি. উপগতেহীতি অত্থঞ্চ কাৰণঞ্চ উপগতেহি. নাব্ভনুমোদিতাতি এৱং যোনিসো সব্বং কাৰণসম্পন্নং কত্ৱাপি ৱিস্সজ্জিতং পৰস্স পঞ্হং নাভিনুমোদতি নাভিনন্দতি সাৰিপুত্তত্থেৰস্স পঞ্হং লাড়ুদাযিত্থেৰো ৱিয. যথাহ –

‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, অনৱকাসো, যং সো অতিক্কম্মেৱ কবড়ীকাৰাহাৰভক্খানং দেৱানং সহব্যতং অঞ্ঞতৰং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৱুট্ঠহেয্যাপি, নত্থেতং ঠান’’ন্তি (অ. নি. ৫.১৬৬).

যোনিসো পঞ্হং কত্তাতিআদীসু আনন্দত্থেৰো ৱিয যোনিসোৱ পঞ্হং চিন্তেত্ৱা যোনিসো ৱিস্সজ্জিতা হোতি. থেৰো হি ‘‘কতি নু খো, আনন্দ, অনুস্সতিট্ঠানানী’’তি পুচ্ছিতো ‘‘অযং পঞ্হো ভৱিস্সতী’’তি যোনিসো চিন্তেত্ৱা যোনিসো ৱিস্সজ্জেন্তো আহ – ‘‘ইধ, ভন্তে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থজ্ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং, ভন্তে, অনুস্সতিট্ঠানং এৱংভাৱিতং এৱংবহুলীকতং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰায সংৱত্ততী’’তি. অব্ভনুমোদিতা হোতীতি তথাগতো ৱিয যোনিসো অব্ভনুমোদিতা হোতি. তথাগতো হি আনন্দত্থেৰেন পঞ্হে ৱিস্সজ্জিতে ‘‘সাধু সাধু, আনন্দ, তেন হি ত্ৱং, আনন্দ, ইমম্পি ছট্ঠং অনুস্সতিট্ঠানং ধাৰেহি. ইধানন্দ, ভিক্খু সতোৱ অভিক্কমতি সতোৱ পটিক্কমতী’’তিআদিমাহ. ছট্ঠাদীনি উত্তানত্থানেৱ.

৯. খতসুত্তৱণ্ণনা

৯. নৱমে সুক্কপক্খো পুব্বভাগে দসহিপি কুসলকম্মপথেহি পৰিচ্ছিন্নো, উপৰি যাৱ অৰহত্তমগ্গা লব্ভতি. বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৱতীতি এত্থ লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকপুঞ্ঞং কথিতং.

১০. মলসুত্তৱণ্ণনা

১০. দসমে দুস্সীলভাৱো দুস্সীল্যং, দুস্সীল্যমেৱ মলং দুস্সীল্যমলং. কেনট্ঠেন মলন্তি? অনুদহনট্ঠেন দুগ্গন্ধট্ঠেন কিলিট্ঠকৰণট্ঠেন চ. তঞ্হি নিৰযাদীসু অপাযেসু অনুদহতীতি অনুদহনট্ঠেনপি মলং. তেন সমন্নাগতো পুগ্গলো মাতাপিতূনম্পি সন্তিকে ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি অন্তৰে বোধিচেতিযট্ঠানেসুপি জিগুচ্ছনীযো হোতি, সব্বদিসাসু চস্স ‘‘এৱৰূপং কিৰ তেন পাপকম্মং কত’’ন্তি অৱণ্ণগন্ধো ৱাযতীতি দুগ্গন্ধট্ঠেনপি মলং. তেন চ সমন্নাগতো পুগ্গলো গতগতট্ঠানে উপতাপঞ্চেৱ লভতি, কাযকম্মাদীনি চস্স অসুচীনি হোন্তি অপভস্সৰানীতি কিলিট্ঠকৰণট্ঠেনপি মলং. অপিচ তং দেৱমনুস্সসম্পত্তিযো চেৱ নিব্বানসম্পত্তিঞ্চ মিলাপেতীতি মিলাপনট্ঠেনপি মলন্তি ৱেদিতব্বং. ইস্সামলমচ্ছেৰমলেসুপি এসেৱ নযো.

বালৱগ্গো পঠমো.

২. ৰথকাৰৱগ্গো

১. ঞাতসুত্তৱণ্ণনা

১১. দুতিযস্স পঠমে ঞাতোতি পঞ্ঞাতো পাকটো. অননুলোমিকেতি সাসনস্স ন অনুলোমেতীতি অননুলোমিকং, তস্মিং অননুলোমিকে. কাযকম্মেতি পাণাতিপাতাদিম্হি কাযদুচ্চৰিতে. ওড়াৰিকং ৱা এতং, ন এৱৰূপে সমাদপেতুং সক্কোতি. দিসা নমস্সিতুং ৱট্টতি, ভূতবলিং কাতুং ৱট্টতীতি এৱৰূপে সমাদপেতি গণ্হাপেতি. ৱচীকম্মেপি মুসাৱাদাদীনি ওড়াৰিকানি, অত্তনো সন্তকং পৰস্স অদাতুকামেন ‘‘নত্থী’’তি অযং ৱঞ্চনমুসাৱাদো নাম ৱত্তুং ৱট্টতীতি এৱৰূপে সমাদপেতি. মনোকম্মেপি অভিজ্ঝাদযো ওড়াৰিকা, কম্মট্ঠানং ৱিসংৱাদেত্ৱা কথেন্তো পন অননুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি নাম দক্খিণৱিহাৰৱাসিত্থেৰো ৱিয. তং কিৰ থেৰং একো উপট্ঠাকো অমচ্চপুত্তো উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘মেত্তাযন্তেন পঠমং কীদিসে পুগ্গলে মেত্তাযিতব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. থেৰো সভাগৱিসভাগং অনাচিক্খিত্ৱা ‘‘পিযপুগ্গলে’’তি আহ. তস্স চ ভৰিযা পিযা হোতি মনাপা, সো তং আৰব্ভ মেত্তাযন্তো উম্মাদং পাপুণি. কথং পনেস বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতীতি? এৱৰূপস্স হি সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো চেৱ উপট্ঠাকাদযো চ তেসং আৰক্খদেৱতা আদিং কত্ৱা তাসং তাসং মিত্তভূতা যাৱ ব্ৰহ্মলোকা সেসদেৱতা চ ‘‘অযং ভিক্খু ন অজানিত্ৱা কৰিস্সতী’’তি তেন কতমেৱ কৰোন্তি, এৱমেস বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতি.

সুক্কপক্খে পাণাতিপাতা ৱেৰমণিআদীনংযেৱ ৱসেন কাযকম্মৱচীকম্মানি ৱেদিতব্বানি. কম্মট্ঠানং পন অৱিসংৱাদেত্ৱা কথেন্তো অনুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি নাম কোড়িতৱিহাৰৱাসী চতুনিকাযিকতিস্সত্থেৰো ৱিয. তস্স কিৰ জেট্ঠভাতা নন্দাভযত্থেৰো নাম পোতলিযৱিহাৰে ৱসন্তো একস্মিং ৰোগে সমুট্ঠিতে কনিট্ঠং পক্কোসাপেত্ৱা আহ – ‘‘আৱুসো, ময্হং সল্লহুকং কত্ৱা একং কম্মট্ঠানং কথেহী’’তি. কিং, ভন্তে, অঞ্ঞেন কম্মট্ঠানেন, কবড়ীকাৰাহাৰং পৰিগ্গণ্হিতুং ৱট্টতীতি? কিমত্থিকো এস, আৱুসোতি? ভন্তে, কবড়ীকাৰাহাৰো উপাদাৰূপং, একস্মিঞ্চ উপাদাৰূপে দিট্ঠে তেৱীসতি উপাদাৰূপানি পাকটানি হোন্তীতি. সো ‘‘ৱট্টিস্সতি, আৱুসো, এত্তক’’ন্তি তং উয্যোজেত্ৱা কবড়ীকাৰাহাৰং পৰিগ্গণ্হিত্ৱা উপাদাৰূপং সল্লক্খেত্ৱা ৱিৱট্টেত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি. অথ নং থেৰং বহিৱিহাৰা অনিক্খন্তমেৱ পক্কোসিত্ৱা, ‘‘আৱুসো, মহাঅৱস্সযোসি ময্হং জাতো’’তি কনিট্ঠত্থেৰস্স অত্তনা পটিলদ্ধগুণং আৰোচেসি. বহুজনহিতাযাতি এতস্সপি হি সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো ‘‘অযং ন অজানিত্ৱা কৰিস্সতী’’তি তেন কতমেৱ কৰোন্তীতি বহুজনহিতায পটিপন্নো নাম হোতীতি.

২. সাৰণীযসুত্তৱণ্ণনা

১২. দুতিযে খত্তিযস্সাতি জাতিযা খত্তিযস্স. মুদ্ধাৱসিত্তস্সাতি ৰাজাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তস্স. সাৰণীযানি ভৱন্তীতি সৰিতব্বানি অসম্মুস্সনীযানি হোন্তি. জাতোতি নিব্বত্তো. যাৱজীৱং সাৰণীযন্তি দহৰকালে জানিতুম্পি ন সক্কা, অপৰভাগে পন মাতাপিতুআদীহি ঞাতকেহি ৱা দাসাদীহি ৱা ‘‘ত্ৱং অসুকজনপদে অসুকনগৰে অসুকদিৱসে অসুকনক্খত্তে জাতো’’তি আচিক্খিতে সুত্ৱা ততো পট্ঠায যাৱজীৱং সৰতি ন সম্মুস্সতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতী’’তি.

ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযন্তি অভিসেকট্ঠানং নাম ৰঞ্ঞো বলৱতুট্ঠিকৰং হোতি, তেনস্স তং যাৱজীৱং সাৰণীযং. সঙ্গামৱিজযট্ঠানেপি এসেৱ নযো. এত্থ পন সঙ্গামন্তি যুদ্ধং. অভিৱিজিনিত্ৱাতি জিনিত্ৱা সত্তুমদ্দনং কত্ৱা. তমেৱ সঙ্গামসীসন্তি তমেৱ সঙ্গামট্ঠানং. অজ্ঝাৱসতীতি অভিভৱিত্ৱা আৱসতি.

ইদানি যস্মা সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰঞ্ঞো জাতিট্ঠানাদীহি কত্তব্বকিচ্চং নত্থি, ইমস্মিং পন সাসনে তপ্পটিভাগে তযো পুগ্গলে দস্সেতুং ইদং কাৰণং আভতং, তস্মা তে দস্সেন্তো এৱমেৱ খো, ভিক্খৱেতিআদিমাহ. তত্থ অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতীতি এত্থ চতুপাৰিসুদ্ধিসীলম্পি পব্বজ্জানিস্সিতমেৱাতি ৱেদিতব্বং. সাৰণীযং হোতীতি ‘‘অহং অসুকৰট্ঠে অসুকজনপদে অসুকৱিহাৰে অসুকমাড়কে অসুকদিৱাট্ঠানে অসুকচঙ্কমে অসুকৰুক্খমূলে পব্বজিতো’’তি এৱং যাৱজীৱং সৰিতব্বমেৱ হোতি ন সম্মুস্সিতব্বং.

ইদং দুক্খন্তি এত্তকং দুক্খং, ন ইতো উদ্ধং দুক্খং অত্থি. অযং দুক্খসমুদযোতি এত্তকো দুক্খসমুদযো, ন ইতো উদ্ধং দুক্খসমুদযো অত্থীতি. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. এৱমেত্থ চতূহি সচ্চেহি সোতাপত্তিমগ্গো কথিতো. কসিণপৰিকম্মৱিপস্সনাঞাণানি পন মগ্গসন্নিস্সিতানেৱ হোন্তি. সাৰণীযং হোতীতি ‘‘অহং অসুকৰট্ঠে…পে… অসুকৰুক্খমূলে সোতাপন্নো জাতো’’তি যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি অসম্মুস্সনীযং.

আসৱানং খযাতি আসৱানং খযেন. চেতোৱিমুত্তিন্তি ফলসমাধিং. পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি ফলপঞ্ঞং. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনাৱ অভিৱিসিট্ঠায পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা. উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি পটিলভিত্ৱা ৱিহৰতি. সাৰণীযন্তি ‘‘মযা অসুকৰট্ঠে…পে… অসুকৰুক্খমূলে অৰহত্তং পত্ত’’ন্তি অত্তনো অৰহত্তপত্তিট্ঠানং নাম যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি অসম্মুস্সনীযন্তি যথানুসন্ধিনাৱ দেসনং নিট্ঠপেসি.

৩. আসংসসুত্তৱণ্ণনা

১৩. ততিযে সন্তোতি অত্থি উপলব্ভন্তি. সংৱিজ্জমানাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. লোকস্মিন্তি সত্তলোকে. নিৰাসোতি অনাসো অপত্থনো. আসংসোতি আসংসমানো পত্থযমানো. ৱিগতাসোতি অপগতাসো. চণ্ডালকুলেতি চণ্ডালানং কুলে. ৱেনকুলেতি ৱিলীৱকাৰকুলে. নেসাদকুলেতি মিগলুদ্দকানং কুলে. ৰথকাৰকুলেতি চম্মকাৰকুলে. পুক্কুসকুলেতি পুপ্ফচ্ছড্ডককুলে.

এত্তাৱতা কুলৱিপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি যস্মা নীচকুলে জাতোপি একচ্চো অড্ঢো হোতি মহদ্ধনো, অযং পন ন তাদিসো, তস্মাস্স ভোগৱিপত্তিং দস্সেতুং দলিদ্দেতিআদিমাহ. তত্থ দলিদ্দেতি দালিদ্দিযেন সমন্নাগতে. অপ্পন্নপানভোজনেতি পৰিত্তকঅন্নপানভোজনে. কসিৰৱুত্তিকেতি দুক্খজীৱিকে, যত্থ ৱাযামেন পযোগেন জীৱিতৱুত্তিং সাধেন্তি, তথাৰূপেতি অত্থো. যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতীতি যস্মিং কুলে দুক্খেন যাগুভত্তঘাসো চ কোপীনমত্তং অচ্ছাদনঞ্চ লব্ভতি.

ইদানি যস্মা একচ্চো নীচকুলে জাতোপি উপধিসম্পন্নো হোতি অত্তভাৱসমিদ্ধিযং ঠিতো, অযঞ্চ ন তাদিসো, তস্মাস্স সৰীৰৱিপত্তিম্পি দস্সেতুং সো চ হোতি দুব্বণ্ণোতিআদিমাহ. তত্থ দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৱিয ঝামখাণুৱণ্ণো. দুদ্দসিকোতি ৱিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৱা উভযক্খিকাণো ৱা. কুণীতি একহত্থকুণী ৱা উভযহত্থকুণী ৱা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৱা উভযপাদখঞ্জো ৱা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী. পদীপেয্যস্সাতি ৱট্টিতেলকপল্লকাদিনো পদীপউপকৰণস্স. তস্স ন এৱং হোতীতি. কস্মা ন হোতি? নীচকুলে জাতত্তা.

জেট্ঠোতি অঞ্ঞস্মিং জেট্ঠে সতি কনিট্ঠো আসং ন কৰোতি, তস্মা জেট্ঠোতি আহ. আভিসেকোতি জেট্ঠোপি ন অভিসেকাৰহো আসং ন কৰোতি, তস্মা আভিসেকোতি আহ. অনভিসিত্তোতি অভিসেকাৰহোপি কাণকুণিআদিদোসৰহিতো সকিং অভিসিত্তো পুন অভিসেকে আসং ন কৰোতি, তস্মা অনভিসিত্তোতি আহ. অচলপ্পত্তোতি জেট্ঠোপি আভিসেকো অনভিসিত্তো মন্দো উত্তানসেয্যকো, সোপি অভিসেকে আসং ন কৰোতি. সোড়সৱস্সুদ্দেসিকো পন পঞ্ঞাযমানমস্সুভেদো অচলপ্পত্তো নাম হোতি, মহন্তম্পি ৰজ্জং ৱিচাৰেতুং সমত্থো, তস্মা ‘‘অচলপ্পত্তো’’তি আহ. তস্স এৱং হোতীতি কস্মা হোতি? মহাজাতিতায.

দুস্সীলোতি নিস্সীলো. পাপধম্মোতি লামকধম্মো. অসুচীতি অসুচীহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতো. সঙ্কস্সৰসমাচাৰোতি সঙ্কাহি সৰিতব্বসমাচাৰো, কিঞ্চিদেৱ অসাৰুপ্পং দিস্ৱা ‘‘ইদং ইমিনা কতং ভৱিস্সতী’’তি এৱং পৰেসং আসঙ্কনীযসমাচাৰো, অত্তনাযেৱ ৱা সঙ্কাহি সৰিতব্বসমাচাৰো, সাসঙ্কসমাচাৰোতি অত্থো. তস্স হি দিৱাট্ঠানাদীসু সন্নিপতিত্ৱা কিঞ্চিদেৱ মন্তযন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘ইমে একতো হুত্ৱা মন্তেন্তি, কচ্চি নু খো মযা কতকম্মং জানিত্ৱা মন্তেন্তী’’তি এৱং সাসঙ্কসমাচাৰো হোতি. পটিচ্ছন্নকম্মন্তোতি পটিচ্ছাদেতব্বযুত্তকেন পাপকম্মেন সমন্নাগতো. অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞোতি অস্সমণো হুত্ৱাৱ সমণপতিৰূপকতায ‘‘সমণো অহ’’ন্তি এৱং পটিঞ্ঞো. অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞোতি অঞ্ঞে ব্ৰহ্মচাৰিনো সুনিৱত্থে সুপাৰুতে সুম্ভকপত্তধৰে গামনিগমৰাজধানীসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেন্তে দিস্ৱা সযম্পি তাদিসেন আকাৰেন তথা পটিপজ্জনতো ‘‘অহং ব্ৰহ্মচাৰী’’তি পটিঞ্ঞং দেন্তো ৱিয হোতি. ‘‘অহং ভিক্খূ’’তি ৱত্ৱা উপোসথগ্গাদীনি পৱিসন্তো পন ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো হোতিযেৱ, তথা সঙ্ঘিকং লাভং গণ্হন্তো. অন্তোপূতীতি পূতিনা কম্মেন অন্তো অনুপৱিট্ঠো. অৱস্সুতোতি ৰাগাদীহি তিন্তো. কসম্বুজাতোতি সঞ্জাতৰাগাদিকচৱৰো. তস্স ন এৱং হোতীতি. কস্মা ন হোতি? লোকুত্তৰধম্মউপনিস্সযস্স নত্থিতায. তস্স এৱং হোতীতি. কস্মা হোতি? মহাসীলস্মিং পৰিপূৰকাৰিতায.

৪. চক্কৱত্তিসুত্তৱণ্ণনা

১৪. চতুত্থে চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি জনং ৰঞ্জেতীতি ৰাজা. চক্কং ৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী. ৱত্তিতং ৱা অনেন চক্কন্তি চক্কৱত্তী. ধম্মো অস্স অত্থীতি ধম্মিকো. ধম্মেনেৱ দসৱিধেন চক্কৱত্তিৱত্তেন ৰাজা জাতোতি ধম্মৰাজা. সোপি ন অৰাজকন্তি সোপি অঞ্ঞং নিস্সযৰাজানং অলভিত্ৱা চক্কং নাম ৱত্তেতুং ন সক্কোতীতি অত্থো. ইতি সত্থা দেসনং পট্ঠপেত্ৱা যথানুসন্ধিং অপাপেত্ৱাৱ তুণ্হী অহোসি. কস্মা? অনুসন্ধিকুসলা উট্ঠহিত্ৱা অনুসন্ধিং পুচ্ছিস্সন্তি, বহূ হি ইমস্মিং ঠানে তথাৰূপা ভিক্খূ, অথাহং তেহি পুট্ঠো দেসনং ৱড্ঢেস্সামীতি. অথেকো অনুসন্ধিকুসলো ভিক্খু ভগৱন্তং পুচ্ছন্তো কো পন, ভন্তেতিআদিমাহ. ভগৱাপিস্স ব্যাকৰোন্তো ধম্মো ভিক্খূতিআদিমাহ.

তত্থ ধম্মোতি দসকুসলকম্মপথধম্মো. ধম্মন্তি তমেৱ ৱুত্তপ্পকাৰং ধম্মং. নিস্সাযাতি তদধিট্ঠানেন চেতসা তমেৱ নিস্সযং কত্ৱা. ধম্মং সক্কৰোন্তোতি যথা কতো সো ধম্মো সুট্ঠু কতো হোতি, এৱমেতং কৰোন্তো. ধম্মং গৰুং কৰোন্তোতি তস্মিং গাৰৱুপ্পত্তিযা তং গৰুকৰোন্তো. ধম্মং অপচাযমানোতি তস্সেৱ ধম্মস্স অঞ্জলিকৰণাদীহি নীচৱুত্তিতং কৰোন্তো. ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতূতি তং ধম্মং ধজমিৱ পুৰক্খত্ৱা কেতুমিৱ উক্খিপিত্ৱা পৱত্তিযা ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু চ হুত্ৱাতি অত্থো. ধম্মাধিপতেয্যোতি ধম্মাধিপতিভূতাগতভাৱেন ধম্মৱসেনেৱ চ সব্বকিৰিযানং কৰণেন ধম্মাধিপতেয্যো হুত্ৱা. ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতীতি ধম্মো অস্সা অত্থীতি ধম্মিকা, ৰক্খা চ আৱৰণঞ্চ গুত্তি চ ৰক্খাৱৰণগুত্তি. তত্থ ‘‘পৰং ৰক্খন্তো অত্তানং ৰক্খতী’’তি ৱচনতো খন্তিআদযো ৰক্খা. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পৰং ৰক্খন্তো অত্তানং ৰক্খতি. খন্তিযা অৱিহিংসায মেত্তচিত্ততায অনুদ্দযাযা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮৫). নিৱাসনপাৰুপনগেহাদীনি আৱৰণং. চোৰাদিউপদ্দৱনিৱাৰণত্থং গোপাযনা গুত্তি. তং সব্বম্পি সুট্ঠু ৱিদহতি পৱত্তেতি ঠপেতীতি অত্থো.

ইদানি যত্থ সা সংৱিদহিতব্বা, তং দস্সেন্তো অন্তোজনস্মিন্তিআদিমাহ. তত্ৰাযং সঙ্খেপত্থো – অন্তোজনসঙ্খাতং পুত্তদাৰং সীলসংৱৰে পতিট্ঠাপেন্তো ৱত্থগন্ধমালাদীনি চস্স দদমানো সব্বোপদ্দৱে চস্স নিৱাৰযমানো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি নাম. খত্তিযাদীসুপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – অভিসিত্তখত্তিযা ভদ্ৰঅস্সাজানীযাদিৰতনসম্পদানেনপি উপগণ্হিতব্বা, অনুযন্তা খত্তিযা তেসং অনুৰূপযানৱাহনসম্পদানেনপি পৰিতোসেতব্বা, বলকাযো কালং অনতিক্কমেত্ৱা ভত্তৱেতনসম্পদানেনপি অনুগ্গহেতব্বো, ব্ৰাহ্মণা অন্নপানৱত্থাদিনা দেয্যধম্মেন, গহপতিকা ভত্তবীজনঙ্গলবলিবদ্দাদিসম্পদানেন, তথা নিগমৱাসিনো নেগমা জনপদৱাসিনো চ জানপদা. সমিতপাপবাহিতপাপা পন সমণব্ৰাহ্মণা সমণপৰিক্খাৰসম্পদানেন সক্কাতব্বা, মিগপক্খিনো অভযদানেন সমস্সাসেতব্বা.

ধম্মেনেৱ চক্কং ৱত্তেতীতি দসকুসলকম্মপথধম্মেনেৱ চক্কং পৱত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযন্তি তং তেন এৱং পৱত্তিতং আণাচক্কং অপ্পটিৱত্তিযং হোতি. কেনচি মনুস্সভূতেনাতি দেৱতা নাম অত্তনা ইচ্ছিতিচ্ছিতমেৱ কৰোন্তি, তস্মা তা অগ্গণ্হিত্ৱা ‘‘মনুস্সভূতেনা’’তি ৱুত্তং. পচ্চত্থিকেনাতি পটিঅত্থিকেন, পটিসত্তুনাতি অত্থো. ধম্মিকোতি চক্কৱত্তী দসকুসলকম্মপথৱসেন ধম্মিকো, তথাগতো পন নৱলোকুত্তৰধম্মৱসেন. ধম্মৰাজাতি নৱহি লোকুত্তৰধম্মেহি মহাজনং ৰঞ্জেতীতি ধম্মৰাজা. ধম্মংযেৱাতি নৱলোকুত্তৰধম্মমেৱ নিস্সায তমেৱ সক্কৰোন্তো তং গৰুকৰোন্তো তং অপচাযমানো. সোৱস্স ধম্মো অব্ভুগ্গতট্ঠেন ধজোতি ধম্মদ্ধজো. সোৱস্স কেতূতি ধম্মকেতু. তমেৱ অধিপতিং জেট্ঠকং কত্ৱা ৱিহৰতীতি ধম্মাধিপতেয্যো. ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিন্তি লোকিযলোকুত্তৰধম্মদাযিকৰক্খঞ্চ আৱৰণঞ্চ গুত্তিঞ্চ. সংৱিদহতীতি ঠপেতি পঞ্ঞপেতি. এৱৰূপন্তি তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং ন সেৱিতব্বং, সুচৰিতং সেৱিতব্বন্তি এৱং সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. সংৱিদহিত্ৱাতি ঠপেত্ৱা কথেত্ৱা. ধম্মেনেৱ অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতীতি নৱলোকুত্তৰধম্মেনেৱ অসদিসং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযন্তি তং এৱং পৱত্তিতং ধম্মচক্কং এতেসু সমণাদীসু একেনপি পটিৱত্তেতুং পটিবাহিতুং ন সক্কা. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৱাতি.

৫. সচেতনসুত্তৱণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে ইসিপতনেতি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসঙ্খাতানং ইসীনং ধম্মচক্কপ্পৱত্তনত্থায চেৱ উপোসথকৰণত্থায চ আগন্ত্ৱা পতনে, সন্নিপাতট্ঠানেতি অত্থো. পদনেতিপি পাঠো, অযমেৱ অত্থো. মিগদাযেতি মিগানং অভযত্থায দিন্নে. ছহি মাসেহি ছাৰত্তূনেহীতি সো কিৰ ৰঞ্ঞা আণত্তদিৱসেযেৱ সব্বূপকৰণানি সজ্জেত্ৱা অন্তেৱাসিকেহি সদ্ধিং অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা গামদ্ৱাৰগামমজ্ঝদেৱকুলসুসানাদীসু ঠিতৰুক্খে চেৱ ঝামপতিতসুক্খৰুক্খে চ ৱিৱজ্জেত্ৱা সম্পন্নপদেসে ঠিতে সব্বদোসৱিৱজ্জিতে নাভিঅৰনেমীনং অনুৰূপে ৰুক্খে গহেত্ৱা তং চক্কং অকাসি. তস্স ৰুক্খে ৱিচিনিত্ৱা গণ্হন্তস্স চেৱ কৰোন্তস্স চ এত্তকো কালো ৱীতিৱত্তো. তেন ৱুত্তং – ‘‘ছহি মাসেহি ছাৰত্তূনেহী’’তি. নানাকৰণন্তি নানত্তং. নেসন্তি ন এসং. অত্থেসন্তি অত্থি এসং. অভিসঙ্খাৰস্স গতীতি পযোগস্স গমনং. চিঙ্গুলাযিত্ৱাতি পৰিব্ভমিত্ৱা. অক্খাহতং মঞ্ঞেতি অক্খে পৱেসেত্ৱা ঠপিতমিৱ.

সদোসাতি সগণ্ডা উণ্ণতোণতট্ঠানযুত্তা. সকসাৱাতি পূতিসাৰেন চেৱ ফেগ্গুনা চ যুত্তা. কাযৱঙ্কাতিআদীনি কাযদুচ্চৰিতাদীনং নামানি. এৱং পপতিতাতি এৱং গুণপতনেন পতিতা. এৱং পতিট্ঠিতাতি এৱং গুণেহি পতিট্ঠিতা. তত্থ লোকিযমহাজনা পপতিতা নাম, সোতাপন্নাদযো পতিট্ঠিতা নাম. তেসুপি পুৰিমা তযো কিলেসানং সমুদাচাৰক্খণে পপতিতা নাম, খীণাসৱা পন একন্তেনেৱ পতিট্ঠিতা নাম. তস্মাতি যস্মা অপ্পহীনকাযৱঙ্কাদযো পপতন্তি, পহীনকাযৱঙ্কাদযো পতিট্ঠহন্তি, তস্মা. কাযৱঙ্কাদীনং পন এৱং পহানং ৱেদিতব্বং – পাণাতিপাতো অদিন্নাদানং মিচ্ছাচাৰো মুসাৱাদো পিসুণাৱাচা মিচ্ছাদিট্ঠীতি ইমে তাৱ ছ সোতাপত্তিমগ্গেন পহীযন্তি, ফৰুসাৱাচা ব্যাপাদোতি দ্ৱে অনাগামিমগ্গেন, অভিজ্ঝা সম্ফপ্পলাপোতি দ্ৱে অৰহত্তমগ্গেনাতি.

৬. অপণ্ণকসুত্তৱণ্ণনা

১৬. ছট্ঠে অপণ্ণকপটিপদন্তি অৱিৰদ্ধপটিপদং একংসপটিপদং নিয্যানিকপটিপদং কাৰণপটিপদং সাৰপটিপদং মণ্ডপটিপদং অপচ্চনীকপটিপদং অনুলোমপটিপদং ধম্মানুধম্মপটিপদং পটিপন্নো হোতি, ন তক্কগ্গাহেন ৱা নযগ্গাহেন ৱা. এৱং গহেত্ৱা পটিপন্নো হি ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা উপাসকো ৱা উপাসিকা ৱা মনুস্সদেৱনিব্বানসম্পত্তীহি হাযতি পৰিহাযতি, অপণ্ণকপটিপদং পটিপন্নো পন তাহি সম্পত্তীহি ন পৰিহাযতি. অতীতে কন্তাৰদ্ধানমগ্গং পটিপন্নেসু দ্ৱীসু সত্থৱাহেসু যক্খস্স ৱচনং গহেত্ৱা বালসত্থৱাহো সদ্ধিং সত্থেন অনযব্যসনং পত্তো, যক্খস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱা ‘‘উদকদিট্ঠট্ঠানে উদকং ছড্ডেস্সামা’’তি সত্থকে সঞ্ঞাপেত্ৱা মগ্গং পটিপন্নো পণ্ডিতসত্থৱাহো ৱিয. যং সন্ধায ৱুত্তং –

‘‘অপণ্ণকং ঠানমেকে, দুতিযং আহু তক্কিকা;

এতদঞ্ঞায মেধাৱী, তং গণ্হে যদপণ্ণক’’ন্তি. (জা. ১.১.১);

যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতীতি এত্থ যোনীতি খন্ধকোট্ঠাসস্সপি কাৰণস্সপি পস্সাৱমগ্গস্সপি নামং. ‘‘চতস্সো খো ইমা, সাৰিপুত্ত, যোনিযো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১৫২) হি খন্ধকোট্ঠাসো যোনি নাম. ‘‘যোনি হেসা ভূমিজ ফলস্স অধিগমাযা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২২৬) কাৰণং. ‘‘ন চাহং ব্ৰাহ্মণং ব্ৰূমি, যোনিজং মত্তিসম্ভৱ’’ন্তি (ম. নি. ২.৪৫৭; ধ. প. ৩৯৬) চ ‘‘তমেনং কম্মজৱাতা নিৱত্তিত্ৱা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং সম্পৰিৱত্তেত্ৱা মাতু যোনিমুখে সম্পটিপাদেন্তী’’তি চ আদীসু পস্সাৱমগ্গো. ইধ পন কাৰণং অধিপ্পেতং. আৰদ্ধাতি পগ্গহিতা পৰিপুণ্ণা.

আসৱানং খযাযাতি এত্থ আসৱন্তীতি আসৱা, চক্খুতোপি…পে… মনতোপি সন্দন্তি পৱত্তন্তীতি ৱুত্তং হোতি. ধম্মতো যাৱ গোত্ৰভু, ওকাসতো যাৱ ভৱগ্গা সৱন্তীতি ৱা আসৱা, এতে ধম্মে এতঞ্চ ওকাসং অন্তোকৰিত্ৱা পৱত্তন্তীতি অত্থো. অন্তোকৰণত্থো হি অযং আকাৰো. চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন মদিৰাদযো আসৱা, আসৱা ৱিযাতিপি আসৱা. লোকস্মিম্পি হি চিৰপাৰিৱাসিকা মদিৰাদযো আসৱাতি ৱুচ্চন্তি, যদি চ চিৰপাৰিৱাসিযট্ঠেন আসৱা, এতেযেৱ ভৱিতুমৰহন্তি. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘পুৰিমা, ভিক্খৱে, কোটি ন পঞ্ঞাযতি অৱিজ্জায, ইতো পুব্বে অৱিজ্জা নাহোসী’’তিআদি (অ. নি. ১০.৬১). আযতং ৱা সংসাৰদুক্খং সৱন্তি পসৱন্তীতিপি আসৱা. পুৰিমানি চেত্থ নিব্বচনানি যত্থ কিলেসা আসৱাতি আগচ্ছন্তি, তত্থ যুজ্জন্তি, পচ্ছিমং কম্মেপি. ন কেৱলঞ্চ কম্মকিলেসাযেৱ আসৱা, অপিচ খো নানপ্পকাৰা উপদ্দৱাপি. সুত্তেসু হি ‘‘নাহং, চুন্দ, দিট্ঠধম্মিকানংযেৱ আসৱানং সংৱৰায ধম্মং দেসেমী’’তি (দী. নি. ৩.১৮২) এত্থ ৱিৱাদমূলভূতা কিলেসা আসৱাতি আগতা.

‘‘যেন দেৱূপপত্যস্স, গন্ধব্বো ৱা ৱিহঙ্গমো;

যক্খত্তং যেন গচ্ছেয্যং, মনুস্সত্তঞ্চ অব্বজে;

তে ময্হং আসৱা খীণা, ৱিদ্ধস্তা ৱিনড়ীকতা’’তি. (অ. নি. ৪.৩৬) –

এত্থ তেভূমকং চ কম্মং অৱসেসা চ অকুসলা ধম্মা. ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি (পাৰা. ৩৯; অ. নি. ২.২০২-২৩০) এত্থ পৰূপৱাদৱিপ্পটিসাৰৱধবন্ধাদযো চেৱ অপাযদুক্খভূতা চ নানপ্পকাৰা উপদ্দৱা.

তে পনেতে আসৱা যত্থ যথা আগতা, তত্থ তথা ৱেদিতব্বা. এতে হি ৱিনযে তাৱ ‘‘দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায, সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতাযা’’তি (পাৰা. ৩৯; অ. নি. ২.২০২-২৩০) দ্ৱেধা আগতা. সড়াযতনে ‘‘তযো মে, আৱুসো, আসৱা কামাসৱো ভৱাসৱো অৱিজ্জাসৱো’’তি (সং. নি. ৪.৩২১) তিধা আগতা. অঞ্ঞেসু চ সুত্তন্তেসু (চূড়নি. জতুকণ্ণিমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৬৯; পটি. ম. ১.১০৭) অভিধম্মে (ধ. স. ১১০২-১১০৬; ৱিভ. ৯৩৭) চ তেযেৱ দিট্ঠাসৱেন সহ চতুধা আগতা. নিব্বেধিকপৰিযাযেন ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা নিৰযগামিনিযা, অত্থি আসৱা তিৰচ্ছানযোনিগামিনিযা, অত্থি আসৱা পেত্তিৱিসযগামিনিযা, অত্থি আসৱা মনুস্সলোকগামিনিযা, অত্থি আসৱা দেৱলোকগামিনিযা’’তি (অ. নি. ৬.৬৩) পঞ্চধা আগতা. কম্মমেৱ চেত্থ আসৱাতি ৱুত্তং. ছক্কনিপাতে ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, আসৱা সংৱৰাপহাতব্বা’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৫৮) নযেন ছধা আগতা. সব্বাসৱপৰিযাযে (ম. নি. ১.১৪ আদযো) তেযেৱ দস্সনেন পহাতব্বেহি সদ্ধিং সত্তধা আগতা. ইধ পন অভিধম্মনযেন চত্তাৰো আসৱা অধিপ্পেতাতি ৱেদিতব্বা.

খযাযাতি এত্থ পন আসৱানং সৰসভেদোপি খীণাকাৰোপি মগ্গফলনিব্বানানিপি ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুচ্চতি. ‘‘যো আসৱানং খযো ৱযো ভেদো পৰিভেদো অনিচ্চতা অন্তৰধান’’ন্তি এত্থ হি আসৱানং সৰসভেদো ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুত্তো. ‘‘জানতো অহং, ভিক্খৱে, পস্সতো আসৱানং খযং ৱদামী’’তি (ম. নি. ১.১৫; সং. নি. ২.২৩; ইতিৱু. ১০২) এত্থ আসৱপ্পহানং আসৱানং অচ্চন্তক্খযো অসমুপ্পাদো খীণাকাৰো নত্থিভাৱো ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুত্তো.

‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসাৰিনো;

খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা’’তি. (ইতিৱু. ৬২) –

এত্থ মগ্গো ‘‘আসৱক্খযো’’তি ৱুত্তো. ‘‘আসৱানং খযা সমণো হোতী’’তি (ম. নি. ১.৪৩৮) এত্থ ফলং.

‘‘পৰৱজ্জানুপস্সিস্স, নিচ্চং উজ্ঝানসঞ্ঞিনো;

আসৱা তস্স ৱড্ঢন্তি, আৰা সো আসৱক্খযা’’তি. (ধ. প. ২৫৩) –

এত্থ নিব্বানং. ইমস্মিং পন সুত্তে ফলং সন্ধায ‘‘আসৱানং খযাযা’’তি আহ, অৰহত্তফলত্থাযাতি অত্থো.

ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰোতি মনচ্ছট্ঠেসু ইন্দ্ৰিযেসু পিহিতদ্ৱাৰো. ভোজনে মত্তঞ্ঞূতি ভোজনস্মিং পমাণঞ্ঞূ, পটিগ্গহণপৰিভোগপচ্চৱেক্খণমত্তং জানাতি পজানাতীতি অত্থো. জাগৰিযং অনুযুত্তোতি ৰত্তিন্দিৱং ছ কোট্ঠাসে কত্ৱা পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু জাগৰণভাৱং অনুযুত্তো, জাগৰণেযেৱ যুত্তপ্পযুত্তোতি অত্থো.

এৱং মাতিকং ঠপেত্ৱা ইদানি তমেৱ ঠপিতপটিপাটিযা ৱিভজন্তো কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খূতিআদিমাহ. তত্থ চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱাতিআদীনং অত্থো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৫) ৱিত্থাৰিতো, তথা পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেতি নেৱ দৱাযাতিআদীনং (ৱিসুদ্ধি. ১.১৮). আৱৰণীযেহি ধম্মেহীতি পঞ্চহি নীৱৰণেহি ধম্মেহি. নীৱৰণানি হি চিত্তং আৱৰিত্ৱা তিট্ঠন্তি, তস্মা আৱৰণীযা ধম্মাতি ৱুচ্চন্তি. সীহসেয্যং কপ্পেতীতি সীহো ৱিয সেয্যং কপ্পেতি. পাদে পাদং অচ্চাধাযাতি ৱামপাদং দক্খিণপাদে অতিআধায. সমং ঠপিতে হি পাদে জাণুকেন জাণুকং গোপ্ফকেন চ গোপ্ফকং ঘটীযতি, ততো ৱেদনা উট্ঠহন্তি. তস্মা তস্স দোসস্স পৰিৱজ্জনত্থং থোকং অতিক্কমিত্ৱা এস পাদং ঠপেতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘পাদে পাদং অচ্চাধাযা’’তি.

সতো সম্পজানোতি সতিযা চেৱ সম্পজঞ্ঞেন চ সমন্নাগতো. কথং পনেস নিদ্দাযন্তো সতো সম্পজানো নাম হোতীতি? পুৰিমপ্পৱত্তিৱসেন. অযং হি চঙ্কমে চঙ্কমন্তো নিদ্দায ওক্কমনভাৱং ঞত্ৱা পৱত্তমানং কম্মট্ঠানং ঠপেত্ৱা মঞ্চে ৱা ফলকে ৱা নিপন্নো নিদ্দং উপগন্ত্ৱা পুন পবুজ্ঝমানো কম্মট্ঠানং ঠিতট্ঠানে গণ্হন্তোযেৱ পবুজ্ঝতি. তস্মা নিদ্দাযন্তোপি সতো সম্পজানো নাম হোতি. অযং তাৱ মূলকম্মট্ঠানে নযোৱ. পৰিগ্গহকম্মট্ঠানৱসেনাপি পনেস সতো সম্পজানো নাম হোতি. কথং? অযং হি চঙ্কমন্তো নিদ্দায ওক্কমনভাৱং ঞত্ৱা পাসাণফলকে ৱা মঞ্চে ৱা দক্খিণেন পস্সেন নিপজ্জিত্ৱা পচ্চৱেক্খতি – ‘‘অচেতনো কাযো অচেতনে মঞ্চে পতিট্ঠিতো, অচেতনো মঞ্চো অচেতনায পথৱিযা, অচেতনা পথৱী অচেতনে উদকে, অচেতনং উদকং অচেতনে ৱাতে, অচেতনো ৱাতো অচেতনে আকাসে পতিট্ঠিতো. তত্থ আকাসম্পি ‘অহং ৱাতং উক্খিপিত্ৱা ঠিত’ন্তি ন জানাতি, ৱাতোপি ‘অহং আকাসে পতিট্ঠিতো’তি ন জানাতি. তথা ৱাতো ন জানাতি. ‘অহং উদকং উক্খিপিত্ৱা ঠিতো’তি…পে… মঞ্চো ন জানাতি, ‘অহং কাযং উক্খিপিত্ৱা ঠিতো’তি, কাযো ন জানাতি ‘অহং মঞ্চে পতিট্ঠিতো’তি. ন হি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগো ৱা সমন্নাহাৰো ৱা মনসিকাৰো ৱা চেতনা ৱা পত্থনা ৱা অত্থী’’তি. তস্স এৱং পচ্চৱেক্খতো তং পচ্চৱেক্খণচিত্তং ভৱঙ্গে ওতৰতি. এৱং নিদ্দাযন্তোপি সতো সম্পজানো নাম হোতীতি.

উট্ঠানসঞ্ঞং মনসিকৰিত্ৱাতি ‘‘এত্তকং ঠানং গতে চন্দে ৱা তাৰকায ৱা উট্ঠহিস্সামী’’তি উট্ঠানকালপৰিচ্ছেদিকং সঞ্ঞং মনসিকৰিত্ৱা, চিত্তে ঠপেত্ৱাতি অত্থো. এৱং কৰিত্ৱা সযিতো হি যথাপৰিচ্ছিন্নেযেৱ কালে উট্ঠহতি.

৭. অত্তব্যাবাধসুত্তৱণ্ণনা

১৭. সত্তমে অত্তব্যাবাধাযাতি অত্তদুক্খায. পৰব্যাবাধাযাতি পৰদুক্খায. কাযসুচৰিতন্তিআদীনি পুব্বভাগে দসকুসলকম্মপথৱসেন আগতানি, উপৰি পন যাৱ অৰহত্তা অৱাৰিতানেৱ.

৮. দেৱলোকসুত্তৱণ্ণনা

১৮. অট্ঠমে অট্টীযেয্যাথাতি অট্টা পীড়িতা ভৱেয্যাথ. হৰাযেয্যাথাতি লজ্জেয্যাথ. জিগুচ্ছেয্যাথাতি গূথে ৱিয তস্মিং ৱচনে সঞ্জাতজিগুচ্ছা ভৱেয্যাথ. ইতি কিৰাতি এত্থ ইতীতি পদসন্ধিব্যঞ্জনসিলিট্ঠতা, কিৰাতি অনুস্সৱত্থে নিপাতো. দিব্বেন কিৰ আযুনা অট্টীযথাতি এৱমস্স সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. পগেৱ খো পনাতি পঠমতৰংযেৱ.

৯. পঠমপাপণিকসুত্তৱণ্ণনা

১৯. নৱমে পাপণিকোতি আপণিকো, আপণং উগ্ঘাটেত্ৱা ভণ্ডৱিক্কাযকস্স ৱাণিজস্সেতং অধিৱচনং. অভব্বোতি অভাজনভূতো. ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতীতি যথা অধিট্ঠিতং সুঅধিট্ঠিতং হোতি, এৱং সযং অত্তপচ্চক্খং কৰোন্তো নাধিট্ঠাতি. তত্থ পচ্চূসকালে পদসদ্দেন উট্ঠায দীপং জালেত্ৱা ভণ্ডং পসাৰেত্ৱা অনিসীদন্তো পুব্বণ্হসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি নাম. অযং হি যং চোৰা ৰত্তিং ভণ্ডং হৰিত্ৱা ‘‘ইদং অম্হাকং হত্থতো ৱিস্সজ্জেস্সামা’’তি আপণং গন্ত্ৱা অপ্পেন অগ্ঘেন দেন্তি, যম্পি বহুৱেৰিনো মনুস্সা ৰত্তিং নগৰে ৱসিত্ৱা পাতোৱ আপণং গন্ত্ৱা ভণ্ডং গণ্হন্তি, যং ৱা পন জনপদং গন্তুকামা মনুস্সা পাতোৱ আপণং গন্ত্ৱা ভণ্ডং কিণন্তি, তপ্পচ্চযস্স লাভস্স অস্সামিকো হোতি.

অঞ্ঞেসং ভোজনৱেলায পন ভুঞ্জিতুং আগন্ত্ৱা পাতোৱ ভণ্ডং পটিসামেত্ৱা ঘৰং গন্ত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱা নিদ্দাযিত্ৱা সাযং পুন আপণং আগচ্ছন্তো মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি নাম. সো হি যং চোৰা পাতোৱ ৱিস্সজ্জেতুং ন সম্পাপুণিংসু, দিৱাকালে পন পৰেসং অসঞ্চাৰক্খণে আপণং গন্ত্ৱা অপ্পগ্ঘেন দেন্তি, যঞ্চ ভোজনৱেলায পুঞ্ঞৱন্তো ইস্সৰা ‘‘আপণতো ইদঞ্চিদঞ্চ লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি পহিণিত্ৱা আহৰাপেন্তি, তপ্পচ্চযস্স লাভস্স অস্সামিকো হোতি.

যাৱ যামভেৰিনিক্খমনা পন অন্তোআপণে দীপং জালাপেত্ৱা অনিসীদন্তো সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি নাম. সো হি যং চোৰা পাতোপি দিৱাপি ৱিস্সজ্জেতুং ন সম্পাপুণিংসু, সাযং পন আপণং গন্ত্ৱা অপ্পগ্ঘেন দেন্তি, তপ্পচ্চযস্স লাভস্স অস্সামিকো হোতি.

ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতীতি সক্কচ্চকিৰিযায সমাধিং ন সমাপজ্জতি. এত্থ চ পাতোৱ চেতিযঙ্গণবোধিযঙ্গণেসু ৱত্তং কত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা যাৱ ভিক্খাচাৰৱেলা, তাৱ সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা অনিসীদন্তো পুব্বণ্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি নাম. পচ্ছাভত্তং পন পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানং পৱিসিত্ৱা যাৱ সাযন্হসমযা সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা অনিসীদন্তো মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি নাম. সাযং পন চেতিযং ৱন্দিত্ৱা থেৰূপট্ঠানং কত্ৱা সেনাসনং পৱিসিত্ৱা পঠমযামং সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা অনিসীদন্তো সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি নাম. সুক্কপক্খো ৱুত্তপটিপক্খনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অপিচেত্থ ‘‘সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা’’তি ৱুত্তট্ঠানে সমাপত্তিযা অসতি ৱিপস্সনাপি ৱট্টতি, সমাধিনিমিত্তন্তি চ সমাধিআৰম্মণম্পি ৱট্টতিযেৱ. ৱুত্তম্পি চেতং – ‘‘সমাধিপি সমাধিনিমিত্তং, সমাধাৰম্মণম্পি সমাধিনিমিত্ত’’ন্তি.

১০. দুতিযপাপণিকসুত্তৱণ্ণনা

২০. দসমে চক্খুমাতি পঞ্ঞাচক্খুনা চক্খুমা হোতি. ৱিধুৰোতি ৱিসিট্ঠধুৰো উত্তমধুৰো ঞাণসম্পযুত্তেন ৱীৰিযেন সমন্নাগতো. নিস্সযসম্পন্নোতি অৱস্সযসম্পন্নো পতিট্ঠানসম্পন্নো. পণিযন্তি ৱিক্কাযিকভণ্ডং. এত্তকং মূলং ভৱিস্সতি এত্তকো উদযোতি তস্মিং ‘‘এৱং কীতং এৱং ৱিক্কাযমান’’ন্তি ৱুত্তপণিযে যেন কযেন তং কীতং, তং কযসঙ্খাতং মূলং এত্তকং ভৱিস্সতি. যো চ তস্মিং ৱিক্কযমানে ৱিক্কযো, তস্মিং ৱিক্কযে এত্তকো উদযো ভৱিস্সতি, এত্তিকা ৱড্ঢীতি অত্থো.

কুসলো হোতি পণিযং কেতুঞ্চ ৱিক্কেতুঞ্চাতি সুলভট্ঠানং গন্ত্ৱা কিণন্তো দুল্লভট্ঠানং গন্ত্ৱা ৱিক্কিণন্তো চ এত্থ কুসলো নাম হোতি, দসগুণম্পি ৱীসতিগুণম্পি লাভং লভতি.

অড্ঢাতি ইস্সৰা বহুনা নিক্খিত্তধনেন সমন্নাগতা. মহদ্ধনাতি ৱড়ঞ্জনকৱসেন মহদ্ধনা. মহাভোগাতি উপভোগপৰিভোগভণ্ডেন মহাভোগা. পটিবলোতি কাযবলেন চেৱ ঞাণবলেন চ সমন্নাগতত্তা সমত্থো. অম্হাকঞ্চ কালেন কালং অনুপ্পদাতুন্তি অম্হাকঞ্চ গহিতধনমূলিকং ৱড্ঢিং কালেন কালং অনুপ্পদাতুং. নিপতন্তীতি নিমন্তেন্তি. নিপাতেন্তীতিপি পাঠো, অযমেৱ অত্থো.

কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদাযাতি কুসলধম্মানং সম্পাদনত্থায পটিলাভত্থায. থামৱাতি ঞাণথামেন সমন্নাগতো. দড়্হপৰক্কমোতি থিৰেন ঞাণপৰক্কমেন সমন্নাগতো. অনিক্খিত্তধুৰোতি ‘‘অগ্গমগ্গং অপাপুণিত্ৱা ইমং ৱীৰিযধুৰং ন ঠপেস্সামী’’তি এৱং অট্ঠপিতধুৰো.

বহুস্সুতাতি একনিকাযাদিৱসেন বহু বুদ্ধৱচনং সুতং এতেসন্তি বহুস্সুতা. আগতাগমাতি একো নিকাযো একো আগমো নাম, দ্ৱে নিকাযা দ্ৱে আগমা নাম, পঞ্চ নিকাযা পঞ্চ আগমা নাম, এতেসু আগমেসু যেসং একোপি আগমো আগতো পগুণো পৱত্তিতো, তে আগতাগমা নাম. ধম্মধৰাতি সুত্তন্তপিটকধৰা. ৱিনযধৰাতি ৱিনযপিটকধৰা. মাতিকাধৰাতি দ্ৱেমাতিকাধৰা. পৰিপুচ্ছতীতি অত্থানত্থং কাৰণাকাৰণং পুচ্ছতি. পৰিপঞ্হতীতি ‘‘ইমং নাম পুচ্ছিস্সামী’’তি অঞ্ঞাতি তুলেতি পৰিগ্গণ্হাতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

ইমস্মিং পন সুত্তে পঠমং পঞ্ঞা আগতা, পচ্ছা ৱীৰিযঞ্চ কল্যাণমিত্তসেৱনা চ. তত্থ পঠমং অৰহত্তং পত্ৱা পচ্ছা ৱীৰিযং কত্ৱা কল্যাণমিত্তা সেৱিতব্বাতি ন এৱং অত্থো দট্ঠব্বো, দেসনায নাম হেট্ঠিমেন ৱা পৰিচ্ছেদো হোতি উপৰিমেন ৱা দ্ৱীহিপি ৱা কোটীহি. ইধ পন উপৰিমেন পৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো. তস্মা কথেন্তেন পঠমং কল্যাণমিত্তউপনিস্সযং দস্সেত্ৱা মজ্ঝে ৱীৰিযং দস্সেত্ৱা পচ্ছা অৰহত্তং কথেতব্বন্তি.

ৰথকাৰৱগ্গো দুতিযো.

৩. পুগ্গলৱগ্গো

১. সমিদ্ধসুত্তৱণ্ণনা

২১. ততিযস্স পঠমে ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিৰোধং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতীতি কাযসক্খি. দিট্ঠন্তং পত্তোতি দিট্ঠিপ্পত্তো. সদ্দহন্তো ৱিমুত্তোতি সদ্ধাৱিমুত্তো. খমতীতি ৰুচ্চতি. অভিক্কন্ততৰোতি অতিসুন্দৰতৰো. পণীততৰোতি অতিপণীততৰো. সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতীতি সমিদ্ধত্থেৰস্স কিৰ অৰহত্তমগ্গক্খণে সদ্ধিন্দ্ৰিযং ধুৰং অহোসি, সেসানি চত্তাৰি সহজাতিন্দ্ৰিযানি তস্সেৱ পৰিৱাৰানি অহেসুং. ইতি থেৰো অত্তনা পটিৱিদ্ধমগ্গং কথেন্তো এৱমাহ. মহাকোট্ঠিকত্থেৰস্স পন অৰহত্তমগ্গক্খণে সমাধিন্দ্ৰিযং ধুৰং অহোসি, সেসানি চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি তস্সেৱ পৰিৱাৰানি অহেসুং. তস্মা সোপি সমাধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তন্তি কথেন্তো অত্তনা পটিৱিদ্ধমগ্গমেৱ কথেসি. সাৰিপুত্তত্থেৰস্স পন অৰহত্তমগ্গক্খণে পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ধুৰং অহোসি. সেসানি চত্তাৰি ইন্দ্ৰিযানি তস্সেৱ পৰিৱাৰানি অহেসুং. তস্মা সোপি পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্তন্তি কথেন্তো অত্তনা পটিৱিদ্ধমগ্গমেৱ কথেসি.

ন খ্ৱেত্থাতি ন খো এত্থ. একংসেন ব্যাকাতুন্তি একন্তেন ব্যাকৰিতুং. অৰহত্তায পটিপন্নোতি অৰহত্তমগ্গসমঙ্গিং দস্সেতি. এৱমেতস্মিং সুত্তে তীহিপি থেৰেহি অত্তনা পটিৱিদ্ধমগ্গোৱ কথিতো, সম্মাসম্বুদ্ধো পন ভুম্মন্তৰেনেৱ কথেসি.

২. গিলানসুত্তৱণ্ণনা

২২. দুতিযে সপ্পাযানীতি হিতানি ৱুদ্ধিকৰানি. পতিৰূপন্তি অনুচ্ছৱিকং. নেৱ ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধাতি ইমিনা অতেকিচ্ছেন ৱাতাপমাৰাদিনা ৰোগেন সমন্নাগতো নিট্ঠাপত্তগিলানো কথিতো. ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধাতি ইমিনা খিপিতককচ্ছুতিণপুপ্ফকজৰাদিভেদো অপ্পমত্তআবাধো কথিতো. লভন্তো সপ্পাযানি ভোজনানি নো অলভন্তোতি ইমিনা পন যেসং পটিজগ্গনেন ফাসুকং হোতি, সব্বেপি তে আবাধা কথিতা. এত্থ চ পতিৰূপো উপট্ঠাকো নাম গিলানুপট্ঠাকঅঙ্গেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো দক্খো অনলসো ৱেদিতব্বো. গিলানুপট্ঠাকো অনুঞ্ঞাতোতি ভিক্খুসঙ্ঘেন দাতব্বোতি অনুঞ্ঞাতো. তস্মিঞ্হি গিলানে অত্তনো ধম্মতায যাপেতুং অসক্কোন্তে ভিক্খুসঙ্ঘেন তস্স ভিক্খুনো একো ভিক্খু চ সামণেৰো চ ‘‘ইমং পটিজগ্গথা’’তি অপলোকেত্ৱা দাতব্বা. যাৱ পন তে তং পটিজগ্গন্তি, তাৱ গিলানস্স চ তেসঞ্চ দ্ৱিন্নং যেনত্থো, সব্বং ভিক্খুসঙ্ঘস্সেৱ ভাৰো.

অঞ্ঞেপি গিলানা উপট্ঠাতব্বাতি ইতৰেপি দ্ৱে গিলানা উপট্ঠাপেতব্বা. কিং কাৰণা? যোপি হি নিট্ঠপত্তগিলানো, সো অনুপট্ঠিযমানো ‘‘সচে মং পটিজগ্গেয্যুং, ফাসুকং মে ভৱেয্য. ন খো পন মং পটিজগ্গন্তী’’তি মনোপদোসং কত্ৱা অপাযে নিব্বত্তেয্য. পটিজগ্গিযমানস্স পনস্স এৱং হোতি ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘেন যং কাতব্বং, তং কতং. ময্হং পন কম্মৱিপাকো ঈদিসো’’তি. সো ভিক্খুসঙ্ঘে মেত্তং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্তিস্সতি. যো পন অপ্পমত্তকেন ব্যাধিনা সমন্নাগতো লভন্তোপি অলভন্তোপি ৱুট্ঠাতিযেৱ, তস্স ৱিনাপি ভেসজ্জেন ৱূপসমনব্যাধি ভেসজ্জে কতে খিপ্পতৰং ৱূপসম্মতি. সো ততো বুদ্ধৱচনং ৱা উগ্গণ্হিতুং সক্খিস্সতি, সমণধম্মং ৱা কাতুং সক্খিস্সতি. ইমিনা কাৰণেন ‘‘অঞ্ঞেপি গিলানা উপট্ঠাতব্বা’’তি ৱুত্তং.

নেৱ ওক্কমতীতি নেৱ পৱিসতি. নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তন্তি কুসলেসু ধম্মেসু মগ্গনিযামসঙ্খাতং সম্মত্তং. ইমিনা পদপৰমো পুগ্গলো কথিতো. দুতিযৱাৰেন উগ্ঘটিতঞ্ঞূ গহিতো সাসনে নালকত্থেৰসদিসো বুদ্ধন্তৰে একৱাৰং পচ্চেকবুদ্ধানং সন্তিকে ওৱাদং লভিত্ৱা পটিৱিদ্ধপচ্চেকবোধিঞাণো চ. ততিযৱাৰেন ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ পুগ্গলো কথিতো, নেয্যো পন তন্নিস্সিতোৱ হোতি.

ধম্মদেসনা অনুঞ্ঞাতাতি মাসস্স অট্ঠ ৱাৰে ধম্মকথা অনুঞ্ঞাতা. অঞ্ঞেসম্পি ধম্মো দেসেতব্বোতি ইতৰেসম্পি ধম্মো কথেতব্বো. কিং কাৰণা? পদপৰমস্স হি ইমস্মিং অত্তভাৱে ধম্মং পটিৱিজ্ঝিতুং অসক্কোন্তস্সাপি অনাগতে পচ্চযো ভৱিস্সতি. যো পন তথাগতস্স ৰূপদস্সনং লভন্তোপি অলভন্তোপি ধম্মৱিনযঞ্চ সৱনায লভন্তোপি অলভন্তোপি ধম্মং অভিসমেতি, সো অলভন্তো তাৱ অভিসমেতি. লভন্তো পন খিপ্পমেৱ অভিসমেস্সতীতি ইমিনা কাৰণেন তেসং ধম্মো দেসেতব্বো. ততিযস্স পন পুনপ্পুনং দেসেতব্বোৱ.

৩. সঙ্খাৰসুত্তৱণ্ণনা

২৩. ততিযে সব্যাবজ্ঝন্তি সদুক্খং. কাযসঙ্খাৰন্তি কাযদ্ৱাৰে চেতনাৰাসিং. অভিসঙ্খৰোতীতি আযূহতি ৰাসিং কৰোতি পিণ্ডং কৰোতি. ৱচীমনোদ্ৱাৰেসুপি এসেৱ নযো. সব্যাবজ্ঝং লোকন্তি সদুক্খং লোকং. সব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তীতি সদুক্খা ৱিপাকফস্সা ফুসন্তি. সব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদিযতীতি সদুক্খং ৱিপাকৱেদনং ৱেদিযতি, সাবাধং নিৰস্সাদন্তি অত্থো. সেয্যথাপি সত্তা নেৰযিকাতি যথা নিৰযে নিব্বত্তসত্তা একন্তদুক্খং ৱেদনং ৱেদিযন্তি, এৱং ৱেদিযতীতি অত্থো. কিং পন তত্থ উপেক্খাৱেদনা নত্থীতি? অত্থি, দুক্খৱেদনায পন বলৱভাৱেন সা অব্বোহাৰিকট্ঠানে ঠিতা. ইতি নিৰযোৱ নিৰযস্স উপমং কত্ৱা আহটো. তত্ৰ পটিভাগউপমা নাম কিৰ এসা.

সেয্যথাপি দেৱা সুভকিণ্হাতি ইধাপি দেৱলোকোৱ দেৱলোকস্স উপমং কত্ৱা আহটো. যস্মা পন হেট্ঠিমেসু ব্ৰহ্মলোকেসু সপ্পীতিকজ্ঝানৱিপাকো ৱত্ততি, সুভকিণ্হেসু নিপ্পীতিকো একন্তসুখোৱ, তস্মা তে অগ্গহেত্ৱা সুভকিণ্হাৱ কথিতা. ইতি অযম্পি তত্ৰ পটিভাগউপমা নামাতি ৱেদিতব্বা.

ৱোকিণ্ণসুখদুক্খন্তি ৱোমিস্সকসুখদুক্খং. সেয্যথাপি মনুস্সাতি মনুস্সানং হি কালেন সুখং হোতি, কালেন দুক্খং. একচ্চে চ দেৱাতি কামাৱচৰদেৱা. তেসম্পি কালেন সুখং হোতি, কালেন দুক্খং. তেসং হি হীনতৰানং মহেসক্খতৰা দেৱতা দিস্ৱা আসনা ৱুট্ঠাতব্বং হোতি, মগ্গা উক্কমিতব্বং, পাৰুতৱত্থং অপনেতব্বং, অঞ্জলিকম্মং কাতব্বন্তি তং সব্বম্পি দুক্খং নাম হোতি. একচ্চে চ ৱিনিপাতিকাতি ৱেমানিকপেতা. তে হি কালেন সম্পত্তিং অনুভৱন্তি কালেন কম্মন্তি ৱোকিণ্ণসুখদুক্খাৱ হোন্তি. ইতি ইমস্মিং সুত্তে তীণি সুচৰিতানি লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকানি কথিতানীতি ৱেদিতব্বানি.

৪. বহুকাৰসুত্তৱণ্ণনা

২৪. চতুত্থে তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলাতি তযো আচৰিযপুগ্গলা. পুগ্গলস্স বহুকাৰাতি অন্তেৱাসিকপুগ্গলস্স বহূপকাৰা. বুদ্ধন্তি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধং. সৰণং গতো হোতীতি অৱস্সযং গতো হোতি. ধম্মন্তি সতন্তিকং নৱলোকুত্তৰধম্মং. সঙ্ঘন্তি অট্ঠঅৰিযপুগ্গলসমূহং. ইদঞ্চ পন সৰণগমনং অগ্গহিতসৰণপুব্বস্স অকতাভিনিৱেসস্স ৱসেন ৱুত্তং. ইতি ইমস্মিং সুত্তে সৰণদাযকো সোতাপত্তিমগ্গসম্পাপকো অৰহত্তমগ্গসম্পাপকোতি তযো আচৰিযা বহুকাৰাতি আগতা, পব্বজ্জাদাযকো বুদ্ধৱচনদাযকো কম্মৱাচাচৰিযো সকদাগামিমগ্গসম্পাপকো অনাগামিমগ্গসম্পাপকোতি ইমে আচৰিযা ন আগতা, কিং এতে ন বহুকাৰাতি? নো, ন বহুকাৰা. অযং পন দেসনা দুৱিধেন পৰিচ্ছিন্না. তস্মা সব্বেপেতে বহুকাৰা. তেসু সৰণগমনস্মিংযেৱ অকতাভিনিৱেসো ৱট্টতি, চতুপাৰিসুদ্ধিসীলকসিণপৰিকম্মৱিপস্সনাঞাণানি পন পঠমমগ্গসন্নিস্সিতানি হোন্তি, উপৰি দ্ৱে মগ্গা চ ফলানি চ অৰহত্তমগ্গসন্নিস্সিতানীতি ৱেদিতব্বানি.

ইমিনা পুগ্গলেনাতি ইমিনা অন্তেৱাসিকপুগ্গলেন. ন সুপ্পতিকাৰং ৱদামীতি পতিকাৰং কাতুং ন সুকৰন্তি ৱদামি. অভিৱাদনাদীসু অনেকসতৱাৰং অনেকসহস্সৱাৰম্পি হি পঞ্চপতিট্ঠিতেন নিপতিত্ৱা ৱন্দন্তো আসনা ৱুট্ঠায পচ্চুগ্গচ্ছন্তো দিট্ঠদিট্ঠক্খণে অঞ্জলিং পগ্গণ্হন্তো অনুচ্ছৱিকং সামীচিকম্মং কৰোন্তো দিৱসে দিৱসে চীৱৰসতং চীৱৰসহস্সং পিণ্ডপাতসতং পিণ্ডপাতসহস্সং দদমানো চক্কৱাড়পৰিযন্তেন সব্বৰতনমযং আৱাসং কৰোন্তো সপ্পিনৱনীতাদিনানপ্পকাৰং ভেসজ্জং অনুপ্পদজ্জমানো নেৱ সক্কোতি আচৰিযেন কতস্স পতিকাৰং নাম কাতুন্তি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.

৫. ৱজিৰূপমসুত্তৱণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে অৰুকূপমচিত্তোতি পুৰাণৱণসদিসচিত্তো. ৱিজ্জূপমচিত্তোতি ইত্তৰকালোভাসনেন ৱিজ্জুসদিসচিত্তো. ৱজিৰূপমচিত্তোতি কিলেসানং মূলঘাতকৰণসমত্থতায ৱজিৰেন সদিসচিত্তো. অভিসজ্জতীতি লগ্গতি. কুপ্পতীতি কোপৱসেন কুপ্পতি. ব্যাপজ্জতীতি পকতিভাৱং পজহতি, পূতিকো হোতি. পতিত্থীযতীতি থিনভাৱং থদ্ধভাৱং আপজ্জতি. কোপন্তি দুব্বলকোধং. দোসন্তি দুস্সনৱসেন ততো বলৱতৰং. অপ্পচ্চযন্তি অতুট্ঠাকাৰং দোমনস্সং. দুট্ঠাৰুকোতি পুৰাণৱণো. কট্ঠেনাতি দণ্ডককোটিযা. কঠলেনাতি কপালেন. আসৱং দেতীতি অপৰাপৰং সৱতি. পুৰাণৱণো হি অত্তনো ধম্মতাযেৱ পুব্বং লোহিতং যূসন্তি ইমানি তীণি সৱতি, ঘট্টিতো পন তানি অধিকতৰং সৱতি.

এৱমেৱ খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং – দুট্ঠাৰুকো ৱিয হি কোধনপুগ্গলো, তস্স অত্তনো ধম্মতায সৱনং ৱিয কোধনস্সপি অত্তনো ধম্মতায উদ্ধুমাতস্স ৱিয চণ্ডিকতস্স চৰণং, কট্ঠেন ৱা কঠলায ৱা ঘট্টনং ৱিয অপ্পমত্তং ৱচনং, ভিয্যোসোমত্তায সৱনং ৱিয ‘‘মাদিসং নাম এস এৱং ৱদতী’’তি ভিয্যোসোমত্তায উদ্ধুমাযনভাৱো দট্ঠব্বো.

ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযন্তি ৰত্তিং চক্খুৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৱাৰণেন অন্ধভাৱকৰণে বহলতমে. ৱিজ্জন্তৰিকাযাতি ৱিজ্জুপ্পত্তিক্খণে. ইধাপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – চক্খুমা পুৰিসো ৱিয হি যোগাৱচৰো দট্ঠব্বো, অন্ধকাৰং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা, ৱিজ্জুসঞ্চৰণং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স উপ্পত্তিকালো, ৱিজ্জন্তৰিকায চক্খুমতো পুৰিসস্স সমন্তা ৰূপদস্সনং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গক্খণে নিব্বানদস্সনং, পুন অন্ধকাৰাৱত্থৰণং ৱিয সকদাগামিমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা, পুন ৱিজ্জুসঞ্চৰণং ৱিয সকদাগামিমগ্গঞাণস্স উপ্পাদো, ৱিজ্জন্তৰিকায চক্খুমতো পুৰিসস্স সমন্তা ৰূপদস্সনং ৱিয সকদাগামিমগ্গক্খণে নিব্বানদস্সনং, পুন অন্ধকাৰাৱত্থৰণং ৱিয অনাগামিমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা, পুন ৱিজ্জুসঞ্চৰণং ৱিয অনাগামিমগ্গঞাণস্স উপ্পাদো, ৱিজ্জন্তৰিকায চক্খুমতো পুৰিসস্স সমন্তা ৰূপদস্সনং ৱিয অনাগামিমগ্গক্খণে নিব্বানদস্সনং ৱেদিতব্বং.

ৱজিৰূপমচিত্ততাযপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – ৱজিৰং ৱিয হি অৰহত্তমগ্গঞাণং দট্ঠব্বং, মণিগণ্ঠিপাসাণগণ্ঠি ৱিয অৰহত্তমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা, ৱজিৰস্স মণিগণ্ঠিম্পি ৱা পাসাণগণ্ঠিম্পি ৱা ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা অগমনভাৱস্স নত্থিতা ৱিয অৰহত্তমগ্গঞাণেন অচ্ছেজ্জানং কিলেসানং নত্থিভাৱো, ৱজিৰেন নিব্বিদ্ধৱেধস্স পুন অপতিপূৰণং ৱিয অৰহত্তমগ্গেন ছিন্নানং কিলেসানং পুন অনুপ্পাদো দট্ঠব্বোতি.

৬. সেৱিতব্বসুত্তৱণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে সেৱিতব্বোতি উপসঙ্কমিতব্বো. ভজিতব্বোতি অল্লীযিতব্বো. পযিৰুপাসিতব্বোতি সন্তিকে নিসীদনৱসেন পুনপ্পুনং উপাসিতব্বো. সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱাতি সক্কাৰঞ্চেৱ গৰুকাৰঞ্চ কত্ৱা. হীনো হোতি সীলেনাতিআদীসু উপাদাযুপাদায হীনতা ৱেদিতব্বা. তত্থ যো হি পঞ্চ সীলানি ৰক্খতি, সো দস সীলানি ৰক্খন্তেন ন সেৱিতব্বো. যো দস সীলানি ৰক্খতি, সো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং ৰক্খন্তেন ন সেৱিতব্বো. অঞ্ঞত্ৰ অনুদ্দযা অঞ্ঞত্ৰ অনুকম্পাতি ঠপেত্ৱা অনুদ্দযঞ্চ অনুকম্পঞ্চ. অত্তনো অত্থাযেৱ হি এৱৰূপো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো, অনুদ্দযানুকম্পাৱসেন পন তং উপসঙ্কমিতুং ৱট্টতি.

সীলসামঞ্ঞগতানং সতন্তি সীলেন সমানভাৱং গতানং সন্তানং. সীলকথা চ নো ভৱিস্সতীতি এৱং সমানসীলানং অম্হাকং সীলমেৱ আৰব্ভ কথা ভৱিস্সতি. সা চ নো পৱত্তিনী ভৱিস্সতীতি সা চ অম্হাকং কথা দিৱসম্পি কথেন্তানং পৱত্তিস্সতি ন পটিহঞ্ঞিস্সতি. সা চ নো ফাসু ভৱিস্সতীতি সা চ দিৱসম্পি পৱত্তমানা সীলকথা অম্হাকং ফাসুৱিহাৰো সুখৱিহাৰো ভৱিস্সতি. সমাধিপঞ্ঞাকথাসুপি এসেৱ নযো.

সীলক্খন্ধন্তি সীলৰাসিং. তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামীতি এত্থ সীলস্স অসপ্পাযে অনুপকাৰধম্মে ৱজ্জেত্ৱা সপ্পাযে উপকাৰধম্মে সেৱন্তো তস্মিং তস্মিং ঠানে সীলক্খন্ধং পঞ্ঞায অনুগ্গণ্হাতি নাম. সমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধেসুপি এসেৱ নযো. নিহীযতীতি অত্তনো হীনতৰং পুগ্গলং সেৱন্তো খাৰপৰিস্সাৱনে আসিত্তউদকং ৱিয সততং সমিতং হাযতি পৰিহাযতি. তুল্যসেৱীতি অত্তনা সমানসেৱী. সেট্ঠমুপনমন্তি সেট্ঠং পুগ্গলং ওণমন্তো. উদেতি খিপ্পন্তি খিপ্পমেৱ ৱড্ঢতি. তস্মা অত্তনো উত্তৰিং ভজেথাতি যস্মা সেট্ঠং পুগ্গলং উপনমন্তো উদেতি খিপ্পং, তস্মা অত্তনো উত্তৰিতৰং ৱিসিট্ঠতৰং ভজেথ.

৭. জিগুচ্ছিতব্বসুত্তৱণ্ণনা

২৭. সত্তমে জিগুচ্ছিতব্বোতি গূথং ৱিয জিগুচ্ছিতব্বো. অথ খো নন্তি অথ খো অস্স. কিত্তিসদ্দোতি কথাসদ্দো. এৱমেৱ খোতি এত্থ গূথকূপো ৱিয দুস্সীল্যং দট্ঠব্বং. গূথকূপে পতিত্ৱা ঠিতো ধম্মনিঅহি ৱিয দুস্সীলপুগ্গলো. গূথকূপতো উদ্ধৰিযমানেন তেন অহিনা পুৰিসস্স সৰীৰং আৰুড়্হেনাপি অদট্ঠভাৱো ৱিয দুস্সীলং সেৱমানস্সাপি তস্স কিৰিযায অকৰণভাৱো. সৰীৰং গূথেন মক্খেত্ৱা অহিনা গতকালো ৱিয দুস্সীলং সেৱমানস্স পাপকিত্তিসদ্দঅব্ভুগ্গমনকালো ৱেদিতব্বো.

তিন্দুকালাতন্তি তিন্দুকৰুক্খঅলাতং. ভিয্যোসোমত্তায চিচ্চিটাযতীতি তং হি ঝাযমানং পকতিযাপি পপটিকাযো মুঞ্চন্তং চিচ্চিটাতি ‘‘চিটিচিটা’’তি সদ্দং কৰোতি, ঘট্টিতং পন অধিমত্তং কৰোতীতি অত্থো. এৱমেৱ খোতি এৱমেৱং কোধনো অত্তনো ধম্মতাযপি উদ্ধতো চণ্ডিকতো হুত্ৱা চৰতি, অপ্পমত্তকং পন ৱচনং সুতকালে ‘‘মাদিসং নাম এৱং ৱদতি এৱং ৱদতী’’তি অতিৰেকতৰং উদ্ধতো চণ্ডিকতো হুত্ৱা চৰতি. গূথকূপোতি গূথপুণ্ণকূপো, গূথৰাসিযেৱ ৱা. ওপম্মসংসন্দনং পনেত্থ পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বোতি যস্মা কোধনো অতিসেৱিযমানো অতিউপসঙ্কমিযমানোপি কুজ্ঝতিযেৱ, ‘‘কিং ইমিনা’’তি পটিক্কমন্তেপি কুজ্ঝতিযেৱ. তস্মা পলালগ্গি ৱিয অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো. কিং ৱুত্তং হোতি? যো হি পলালগ্গিং অতিউপসঙ্কমিত্ৱা তপ্পতি, তস্স সৰীৰং ঝাযতি. যো অতিপটিক্কমিত্ৱা তপ্পতি, তস্স সীতং ন ৱূপসম্মতি. অনুপসঙ্কমিত্ৱা অপটিক্কমিত্ৱা পন মজ্ঝত্তভাৱেন তপ্পন্তস্স সীতং ৱূপসম্মতি, তস্মা পলালগ্গি ৱিয কোধনো পুগ্গলো মজ্ঝত্তভাৱেন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো, ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো.

কল্যাণমিত্তোতি সুচিমিত্তো. কল্যাণসহাযোতি সুচিসহাযো. সহাযা নাম সহগামিনো সদ্ধিংচৰা. কল্যাণসম্পৱঙ্কোতি কল্যাণেসু সুচিপুগ্গলেসু সম্পৱঙ্কো, তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভাৰমানসোতি অত্থো.

৮. গূথভাণীসুত্তৱণ্ণনা

২৮. অট্ঠমে গূথভাণীতি যো গূথং ৱিয দুগ্গন্ধকথং কথেতি. পুপ্ফভাণীতি যো পুপ্ফানি ৱিয সুগন্ধকথং কথেতি. মধুভাণীতি যো মধু ৱিয মধুৰকথং কথেতি. সভগ্গতোতি সভায ঠিতো. পৰিসগ্গতোতি গামপৰিসায ঠিতো. ঞাতিমজ্ঝগতোতি ঞাতীনং মজ্ঝে ঠিতো. পূগমজ্ঝগতোতি সেণীনং মজ্ঝে ঠিতো. ৰাজকুলমজ্ঝগতোতি ৰাজকুলস্স মজ্ঝে মহাৱিনিচ্ছযে ঠিতো. অভিনীতোতি পুচ্ছনত্থাযানীতো. সক্খিপুট্ঠোতি সক্খিং কত্ৱা পুচ্ছিতো. এহম্ভো পুৰিসাতি আলপনমেতং. অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱাতি অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা হত্থপাদাদিহেতু ৱা ধনহেতু ৱা. আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱাতি এত্থ আমিসন্তি লঞ্জো অধিপ্পেতো. কিঞ্চিক্খন্তি যং ৱা তং ৱা অপ্পমত্তকং অন্তমসো তিত্তিৰিযৱট্টকসপ্পিপিণ্ডনৱনীতপিণ্ডাদিমত্তকস্স লঞ্জস্স হেতূতি অত্থো. সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতীতি জানন্তোযেৱ মুসাৱাদং কত্তা হোতি.

নেলাতি এলং ৱুচ্চতি দোসো, নাস্স এলন্তি নেলা, নিদ্দোসাতি অত্থো. ‘‘নেলঙ্গো সেতপচ্ছাদো’’তি (উদা. ৬৫) এত্থ ৱুত্তসীলং ৱিয. কণ্ণসুখাতি ব্যঞ্জনমধুৰতায কণ্ণানং সুখা, সূচিৱিজ্ঝনং ৱিয কণ্ণসূলং ন জনেতি. অত্থমধুৰতায সকলসৰীৰে কোপং অজনেত্ৱা পেমং জনেতীতি পেমনীযা. হদযং গচ্ছতি অপ্পটিহঞ্ঞমানা সুখেন চিত্তং পৱিসতীতি হদযঙ্গমা. গুণপৰিপুণ্ণতায পুৰে ভৱাতি পোৰী. পুৰে সংৱড্ঢনাৰী ৱিয সুকুমাৰাতিপি পোৰী. পুৰস্স এসাতিপি পোৰী. পুৰস্স এসাতি নগৰৱাসীনং কথাতি অত্থো. নগৰৱাসিনো হি যুত্তকথা হোন্তি, পিতিমত্তং পিতাতি, মাতিমত্তং মাতাতি, ভাতিমত্তং ভাতাতি ৱদন্তি. এৱৰূপী কথা বহুনো জনস্স কন্তা হোতীতি বহুজনকন্তা. কন্তভাৱেনেৱ বহুনো জনস্স মনাপা চিত্তৱুদ্ধিকৰাতি বহুজনমনাপা.

৯. অন্ধসুত্তৱণ্ণনা

২৯. নৱমে চক্খু ন হোতীতি পঞ্ঞাচক্খু ন হোতি. ফাতিং কৰেয্যাতি ফীতং ৱড্ঢিতং কৰেয্য. সাৱজ্জানৱজ্জেতি সদোসনিদ্দোসে. হীনপ্পণীতেতি অধমুত্তমে. কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগেতি কণ্হসুক্কাযেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিবাহনতো পটিপক্খৱসেন সপ্পটিভাগাতি ৱুচ্চন্তি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – কুসলে ধম্মে ‘‘কুসলা ধম্মা’’তি জানেয্য, অকুসলে ধম্মে ‘‘অকুসলা ধম্মা’’তি জানেয্য. সাৱজ্জাদীসুপি এসেৱ নযো. কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগেসু পন কণ্হধম্মে ‘‘সুক্কসপ্পটিভাগা’’তি জানেয্য, সুক্কধম্মে ‘‘কণ্হসপ্পটিভাগা’’তি যেন পঞ্ঞাচক্খুনা জানেয্য, তথাৰূপম্পিস্স চক্খু ন হোতীতি. ইমিনা নযেন সেসৱাৰেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো.

ন চেৱ ভোগা তথাৰূপাতি তথাজাতিকা ভোগাপিস্স ন হোন্তি. ন চ পুঞ্ঞানি কুব্বতীতি পুঞ্ঞানি চ ন কৰোতি. এত্তাৱতা ভোগুপ্পাদনচক্খুনো চ পুঞ্ঞকৰণচক্খুনো চ অভাৱো ৱুত্তো. উভযত্থ কলিগ্গাহোতি ইধলোকে চ পৰলোকে চাতি উভযস্মিম্পি অপৰদ্ধগ্গাহো, পৰাজযগ্গাহো হোতীতি অত্থো. অথ ৱা উভযত্থ কলিগ্গাহোতি উভযেসম্পি দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকানং অত্থানং কলিগ্গাহো, পৰাজযগ্গাহোতি অত্থো. ধম্মাধম্মেনাতি দসকুসলকম্মপথধম্মেনপি দসঅকুসলকম্মপথঅধম্মেনপি. সঠোতি কেৰাটিকো. ভোগানি পৰিযেসতীতি ভোগে গৱেসতি. থেয্যেন কূটকম্মেন, মুসাৱাদেন চূভযন্তি থেয্যাদীসু উভযেন পৰিযেসতীতি অত্থো. কথং? থেয্যেন কূটকম্মেন চ পৰিযেসতি, থেয্যেন মুসাৱাদেন চ পৰিযেসতি, কূটকম্মেন মুসাৱাদেন চ পৰিযেসতি. সঙ্ঘাতুন্তি সঙ্ঘৰিতুং. ধম্মলদ্ধেহীতি দসকুসলকম্মপথধম্মং অকোপেত্ৱা লদ্ধেহি. উট্ঠানাধিগতন্তি ৱীৰিযেন অধিগতং. অব্যগ্ঘমানসোতি নিব্বিচিকিচ্ছচিত্তো. ভদ্দকং ঠানন্তি সেট্ঠং দেৱট্ঠানং. ন সোচতীতি যস্মিং ঠানে অন্তোসোকেন ন সোচতি.

১০. অৱকুজ্জসুত্তৱণ্ণনা

৩০. দসমে অৱকুজ্জপঞ্ঞোতি অধোমুখপঞ্ঞো. উচ্ছঙ্গপঞ্ঞোতি উচ্ছঙ্গসদিসপঞ্ঞো. পুথুপঞ্ঞোতি ৱিত্থাৰিকপঞ্ঞো. আদিকল্যাণন্তিআদীসু আদীতি পুব্বপট্ঠপনা. মজ্ঝন্তি কথাৱেমজ্ঝং. পৰিযোসানন্তি সন্নিট্ঠানং. ইতিস্স তে ধম্মং কথেন্তা পুব্বপট্ঠপনেপি কল্যাণং ভদ্দকং অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা কথেন্তি, ৱেমজ্ঝেপি পৰিযোসানেপি. এত্থ চ অত্থি দেসনায আদিমজ্ঝপৰিযোসানানি, অত্থি সাসনস্স. তত্থ দেসনায তাৱ চতুপ্পদিকগাথায পঠমপদং আদি, দ্ৱে পদানি মজ্ঝং, অৱসানপদং পৰিযোসানং. একানুসন্ধিকস্স সুত্তস্স নিদানং আদি, অনুসন্ধি মজ্ঝং, ইদমৱোচাতি অপ্পনা পৰিযোসানং. অনেকানুসন্ধিকস্স পঠমো অনুসন্ধি আদি, ততো পৰং একো ৱা অনেকে ৱা মজ্ঝং, পচ্ছিমো পৰিযোসানং. অযং তাৱ দেসনায নযো. সাসনস্স পন সীলং আদি, সমাধি মজ্ঝং, ৱিপস্সনা পৰিযোসানং. সমাধি ৱা আদি, ৱিপস্সনা মজ্ঝং, মগ্গো পৰিযোসানং. ৱিপস্সনা ৱা আদি, মগ্গো মজ্ঝং, ফলং পৰিযোসানং. মগ্গো ৱা আদি, ফলং মজ্ঝং, নিব্বানং পৰিযোসানং. দ্ৱে দ্ৱে ৱা কযিৰমানে সীলসমাধযো আদি, ৱিপস্সনামগ্গা মজ্ঝং, ফলনিব্বানানি পৰিযোসানং.

সাত্থন্তি সাত্থকং কত্ৱা দেসেন্তি. সব্যঞ্জনন্তি অক্খৰপাৰিপূৰিং কত্ৱা দেসেন্তি. কেৱলপৰিপুণ্ণন্তি সকলপৰিপুণ্ণং অনূনং কত্ৱা দেসেন্তি. পৰিসুদ্ধন্তি পৰিসুদ্ধং নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিং কত্ৱা দেসেন্তি. ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেন্তীতি এৱং দেসেন্তা চ সেট্ঠচৰিযভূতং সিক্খত্তযসঙ্গহিতং অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং পকাসেন্তি. নেৱ আদিং মনসি কৰোতীতি নেৱ পুব্বপট্ঠপনং মনসি কৰোতি.

কুম্ভোতি ঘটো. নিকুজ্জোতি অধোমুখো ঠপিতো. এৱমেৱ খোতি এত্থ কুম্ভো নিকুজ্জো ৱিয অৱকুজ্জপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বো, উদকাসিঞ্চনকালো ৱিয ধম্মদেসনায লদ্ধকালো, উদকস্স ৱিৱট্টনকালো ৱিয তস্মিং আসনে নিসিন্নস্স উগ্গহেতুং অসমত্থকালো, উদকস্স অসণ্ঠানকালো ৱিয ৱুট্ঠহিত্ৱা অসল্লক্খণকালো ৱেদিতব্বো.

আকিণ্ণানীতি পক্খিত্তানি. সতিসম্মোসায পকিৰেয্যাতি মুট্ঠস্সতিতায ৱিকিৰেয্য. এৱমেৱ খোতি এত্থ উচ্ছঙ্গো ৱিয উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বো, নানাখজ্জকানি ৱিয নানপ্পকাৰং বুদ্ধৱচনং, উচ্ছঙ্গে নানাখজ্জকানি খাদন্তস্স নিসিন্নকালো ৱিয তস্মিং আসনে নিসিন্নস্স উগ্গণ্হনকালো, ৱুট্ঠহন্তস্স সতিসম্মোসা পকিৰণকালো ৱিয তস্মা আসনা ৱুট্ঠায গচ্ছন্তস্স অসল্লক্খণকালো ৱেদিতব্বো.

উক্কুজ্জোতি উপৰিমুখো ঠপিতো. সণ্ঠাতীতি পতিট্ঠহতি. এৱমেৱ খোতি এত্থ উপৰিমুখো ঠপিতো কুম্ভো ৱিয পুথুপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বো, উদকস্স আসিত্তকালো ৱিয দেসনায লদ্ধকালো, উদকস্স সণ্ঠানকালো ৱিয তত্থ নিসিন্নস্স উগ্গণ্হনকালো, নো ৱিৱট্টনকালো ৱিয ৱুট্ঠায গচ্ছন্তস্স সল্লক্খণকালো ৱেদিতব্বো.

দুম্মেধোতি নিপ্পঞ্ঞো. অৱিচক্খণোতি সংৱিদহনপঞ্ঞায ৰহিতো. গন্তাতি গমনসীলো. সেয্যো এতেন ৱুচ্চতীতি এতস্মা পুগ্গলা উত্তৰিতৰোতি ৱুচ্চতি. ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নোতি নৱলোকুত্তৰধম্মস্স অনুধম্মং সহ সীলেন পুব্বভাগপটিপদং পটিপন্নো. দুক্খস্সাতি ৱট্টদুক্খস্স. অন্তকৰো সিযাতি কোটিকৰো পৰিচ্ছেদকৰো পৰিৱটুমকৰো ভৱেয্যাতি.

পুগ্গলৱগ্গো ততিযো.

৪. দেৱদূতৱগ্গো

১. সব্ৰহ্মকসুত্তৱণ্ণনা

৩১. চতুত্থস্স পঠমে অজ্ঝাগাৰেতি সকে ঘৰে. পূজিতা হোন্তীতি যং ঘৰে অত্থি, তেন পটিজগ্গিতা গোপিতা হোন্তি. ইতি মাতাপিতুপূজকানি কুলানি মাতাপিতূহি সব্ৰহ্মকানীতি পকাসেত্ৱা ইদানি নেসং সপুব্বাচৰিযকাদিভাৱং পকাসেন্তো সপুব্বাচৰিযকানীতিআদিমাহ. তত্থ ব্ৰহ্মাতিআদীনি তেসং ব্ৰহ্মাদিভাৱসাধনত্থং ৱুত্তানি. বহুকাৰাতি পুত্তানং বহূপকাৰা. আপাদকাতি জীৱিতস্স আপাদকা. পুত্তকানং হি মাতাপিতূহি জীৱিতং আপাদিতং পালিতং ঘটিতং অনুপ্পবন্ধেন পৱত্তিতং. পোসকাতি হত্থপাদে ৱড্ঢেত্ৱা হদযলোহিতং পাযেত্ৱা পোসেতাৰো. ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰোতি পুত্তানং হি ইমস্মিং লোকে ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণস্স দস্সনং নাম মাতাপিতৰো নিস্সায জাতন্তি ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰো নাম.

ব্ৰহ্মাতি মাতাপিতৰোতি সেট্ঠাধিৱচনং. যথা ব্ৰহ্মুনো চতস্সো ভাৱনা অৱিজহিতা হোন্তি মেত্তা কৰুণা মুদিতা উপেক্খাতি, এৱমেৱ মাতাপিতূনং পুত্তকেসু চতস্সো ভাৱনা অৱিজহিতা হোন্তি. তা তস্মিং তস্মিং কালে ৱেদিতব্বা – কুচ্ছিগতস্মিং হি দাৰকে ‘‘কদা নু খো পুত্তকং অৰোগং পৰিপুণ্ণঙ্গপচ্চঙ্গং পস্সিস্সামা’’তি মাতাপিতূনং মেত্তচিত্তং উপ্পজ্জতি. যদা পনেস মন্দো উত্তানসেয্যকো ঊকাহি ৱা মঙ্কুলাদীহি পাণকেহি দট্ঠো দুক্খসেয্যায ৱা পন পীড়িতো পৰোদতি ৱিৰৱতি, তদাস্স সদ্দং সুত্ৱা মাতাপিতূনং কাৰুঞ্ঞং উপ্পজ্জতি, আধাৱিত্ৱা ৱিধাৱিত্ৱা কীড়নকালে পন লোভনীযৱযস্মিং ৱা ঠিতকালে দাৰকং ওলোকেত্ৱা মাতাপিতূনং চিত্তং সপ্পিমণ্ডে পক্খিত্তসতৱিহতকপ্পাসপিচুপটলং ৱিয মুদুকং হোতি আমোদিতং পমোদিতং, তদা তেসং মুদিতা লব্ভতি. যদা পনেস পুত্তো দাৰাভৰণং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা পাটিযেক্কং অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, তদা মাতাপিতূনং ‘‘সক্কোতি দানি নো পুত্তকো অত্তনো ধম্মতায যাপেতু’’ন্তি মজ্ঝত্তভাৱো উপ্পজ্জতি, তস্মিং কালে উপেক্খা লব্ভতীতি ইমিনা কাৰণেন ‘‘ব্ৰহ্মাতি মাতাপিতৰো’’তি ৱুত্তং.

পুব্বাচৰিযাতি ৱুচ্চৰেতি মাতাপিতৰো হি জাতকালতো পট্ঠায ‘‘এৱং নিসীদ, এৱং তিট্ঠ, এৱং গচ্ছ, এৱং সয, এৱং খাদ, এৱং ভুঞ্জ, অযং তে, তাতাতি ৱত্তব্বো, অযং ভাতিকাতি, অযং ভগিনীতি, ইদং নাম কাতুং ৱট্টতি, ইদং ন ৱট্টতি, অসুকং নাম উপসঙ্কমিতুং ৱট্টতি, অসুকং ন ৱট্টতী’’তি গাহাপেন্তি সিক্খাপেন্তি. অথাপৰভাগে অঞ্ঞে আচৰিযা হত্থিসিপ্পঅস্সসিপ্পৰথসিপ্পধনুসিপ্পথৰুসিপ্পমুদ্দাগণনাদীনি সিক্খাপেন্তি. অঞ্ঞো সৰণানি দেতি, অঞ্ঞো সীলেসু পতিট্ঠাপেতি, অঞ্ঞো পব্বাজেতি, অঞ্ঞো বুদ্ধৱচনং উগ্গণ্হাপেতি, অঞ্ঞো উপসম্পাদেতি, অঞ্ঞো সোতাপত্তিমগ্গাদীনি পাপেতি. ইতি সব্বেপি তে পচ্ছাচৰিযা নাম হোন্তি, মাতাপিতৰো পন সব্বপঠমা, তেনাহ – ‘‘পুব্বাচৰিযাতি ৱুচ্চৰে’’তি. তত্থ ৱুচ্চৰেতি ৱুচ্চন্তি কথিযন্তি. আহুনেয্যা চ পুত্তানন্তি পুত্তানং আহুতং পাহুতং অভিসঙ্খতং অন্নপানাদিং অৰহন্তি, অনুচ্ছৱিকা তং পটিগ্গহেতুং. তস্মা ‘‘আহুনেয্যা চ পুত্তান’’ন্তি ৱুত্তং. পজায অনুকম্পকাতি পৰেসং পাণে অচ্ছিন্দিত্ৱাপি অত্তনো পজং পটিজগ্গন্তি গোপাযন্তি. তস্মা ‘‘পজায অনুকম্পকা’’তি ৱুত্তং.

নমস্সেয্যাতি নমো কৰেয্য. সক্কৰেয্যাতি সক্কাৰেন পটিমানেয্য. ইদানি তং সক্কাৰং দস্সেন্তো ‘‘অন্নেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ অন্নেনাতি যাগুভত্তখাদনীযেন. পানেনাতি অট্ঠৱিধপানেন. ৱত্থেনাতি নিৱাসনপাৰুপনকেন ৱত্থেন. সযনেনাতি মঞ্চপীঠানুপ্পদানেন. উচ্ছাদনেনাতি দুগ্গন্ধং পটিৱিনোদেত্ৱা সুগন্ধকৰণুচ্ছাদনেন. ন্হাপনেনাতি সীতে উণ্হোদকেন, উণ্হে সীতোদকেন গত্তানি পৰিসিঞ্চিত্ৱা ন্হাপনেন. পাদানং ধোৱনেনাতি উণ্হোদকসীতোদকেহি পাদধোৱনেন চেৱ তেলমক্খনেন চ. পেচ্চাতি পৰলোকং গন্ত্ৱা. সগ্গে পমোদতীতি ইধ তাৱ মাতাপিতূসু পাৰিচৰিযং দিস্ৱা পাৰিচৰিযকাৰণা তং পণ্ডিতমনুস্সা ইধেৱ পসংসন্তি, পৰলোকং পন গন্ত্ৱা সগ্গে ঠিতো সো মাতাপিতুউপট্ঠাকো দিব্বসম্পত্তীহি আমোদতি পমোদতীতি.

২. আনন্দসুত্তৱণ্ণনা

৩২. দুতিযে তথাৰূপোতি তথাজাতিকো. সমাধিপটিলাভোতি চিত্তেকগ্গতালাভো. ইমস্মিং চ সৱিঞ্ঞাণকেতি এত্থ অত্তনো চ পৰস্স চাতি উভযেসম্পি কাযো সৱিঞ্ঞাণকট্ঠেন একতো কত্ৱা ইমস্মিন্তি ৱুত্তো. অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযাতি অহঙ্কাৰদিট্ঠি চ মমঙ্কাৰতণ্হা চ মানানুসযো চাতি অত্তনো চ পৰস্স চ কিলেসা. নাস্সূতি ন ভৱেয্যুং. বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসূতি ৰূপনিমিত্তং, সদ্দনিমিত্তং, গন্ধনিমিত্তং, ৰসনিমিত্তং, ফোট্ঠব্বনিমিত্তং, সস্সতাদিনিমিত্তং, পুগ্গলনিমিত্তং ধম্মনিমিত্তন্তি এৱৰূপেসু চ বহিদ্ধা সব্বনিমিত্তেসু. চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি ফলসমাধিঞ্চেৱ ফলঞাণঞ্চ. সিযাতি ভৱেয্য.

ইধানন্দ, ভিক্খুনোতি, আনন্দ, ইমস্মিং সাসনে ভিক্খুনো. এতং সন্তং এতং পণীতন্তি নিব্বানং দস্সেন্তো আহ. নিব্বানং হি কিলেসানং সন্ততায সন্তং নাম, নিব্বানং সন্তন্তি সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱাৱ দিৱসম্পি নিসিন্নস্স চিত্তুপ্পাদো সন্তন্তেৱ পৱত্ততীতিপি সন্তং. পণীতন্তি সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নস্সাপি চিত্তুপ্পাদো পণীতন্তেৱ পৱত্ততীতি নিব্বানং পণীতং নাম. সব্বসঙ্খাৰসমথোতিআদীনিপি তস্সেৱ ৱেৱচনানি. ‘‘সব্বসঙ্খাৰসমথো’’তি সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নস্স হি দিৱসভাগম্পি চিত্তুপ্পাদো সব্বসঙ্খাৰসমথোতেৱ পৱত্ততি…পে… তথা তীসু ভৱেসু ৱানসঙ্খাতায তণ্হায অভাৱেন নিব্বানন্তি লদ্ধনামে তস্মিং সমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা নিসিন্নস্স চিত্তুপ্পাদো নিব্বানং নিব্বানন্তেৱ পৱত্ততীতি সব্বসঙ্খাৰসমথোতিআদীনি নামানি লভতি. ইমস্মিং পন অট্ঠৱিধে আভোগসমন্নাহাৰে ইমস্মিং ঠানে একোপি লব্ভতি, দ্ৱেপি সব্বেপি লব্ভন্তেৱ.

সঙ্খাযাতি ঞাণেন জানিত্ৱা. পৰোপৰানীতি পৰানি চ ওপৰানি চ. পৰঅত্তভাৱসকঅত্তভাৱানি হি পৰানি চ ওপৰানি চাতি ৱুত্তং হোতি. যস্সাতি যস্স অৰহতো. ইঞ্জিতন্তি ৰাগিঞ্জিতং দোসমোহমানদিট্ঠিকিলেসদুচ্চৰিতিঞ্জিতন্তি ইমানি সত্ত ইঞ্জিতানি চলিতানি ফন্দিতানি. নত্থি কুহিঞ্চীতি কত্থচি একাৰম্মণেপি নত্থি. সন্তোতি পচ্চনীককিলেসানং সন্ততায সন্তো. ৱিধূমোতি কাযদুচ্চৰিতাদিধূমৱিৰহিতো. অনীঘোতি ৰাগাদিঈঘৱিৰহিতো. নিৰাসোতি নিত্তণ্হো. অতাৰীতি তিণ্ণো উত্তিণ্ণো সমতিক্কন্তো. সোতি সো অৰহং খীণাসৱো. জাতিজৰন্তি এত্থ জাতিজৰাগহণেনেৱ ব্যাধিমৰণম্পি গহিতমেৱাতি ৱেদিতব্বং. ইতি সুত্তন্তেপি গাথাযপি অৰহত্তফলসমাপত্তিযেৱ কথিতাতি.

৩. সাৰিপুত্তসুত্তৱণ্ণনা

৩৩. ততিযে সংখিত্তেনাতি মাতিকাঠপনেন. ৱিত্থাৰেনাতি ঠপিতমাতিকাৱিভজনেন. সংখিত্তৱিত্থাৰেনাতি কালে সংখিত্তেন কালে ৱিত্থাৰেন. অঞ্ঞাতাৰো চ দুল্লভাতি পটিৱিজ্ঝনকপুগ্গলা পন দুল্লভা. ইদং ভগৱা ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ঞাণং ঘট্টেমী’’তি অধিপ্পাযেন কথেসি. তং সুত্ৱা থেৰো কিঞ্চাপি ‘‘অহং, ভন্তে, আজানিস্সামী’’তি ন ৱদতি, অধিপ্পাযেন পন ‘‘ৱিস্সত্থা তুম্হে, ভন্তে, দেসেথ, অহং তুম্হেহি দেসিতং ধম্মং নযসতেন নযসহস্সেন পটিৱিজ্ঝিস্সামি, মমেস ভাৰো হোতূ’’তি সত্থাৰং দেসনায উস্সাহেন্তো এতস্স ভগৱা কালোতিআদিমাহ.

অথস্স সত্থা তস্মাতিহাতি দেসনং আৰভি. তত্থ ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকেতিআদি ৱুত্তনযমেৱ. অচ্ছেচ্ছি তণ্হন্তি মগ্গঞাণসত্থেন তণ্হং ছিন্দি. ৱিৱত্তযি সংযোজনন্তি দসৱিধম্পি সংযোজনং সমূলকং উব্বত্তেত্ৱা ছড্ডেসি. সম্মা মানাভিসমযা অন্তমকাসি দুক্খস্সাতি সম্মা উপাযেন সম্মা পটিপত্তিযা নৱৱিধস্স মানস্স পহানাভিসমযেন ৱট্টদুক্খস্স অন্তমকাসি. ইদঞ্চ পন মেতং, সাৰিপুত্ত, সন্ধায ভাসিতন্তি, সাৰিপুত্ত, মযা পাৰাযনে উদযপঞ্হে ইদং ফলসমাপত্তিমেৱ সন্ধায এতং ভাসিতং.

ইদানি যং তং ভগৱতা ভাসিতং, তং দস্সেন্তো পহানং কামসঞ্ঞানন্তিআদি আৰদ্ধং. উদযপঞ্হে চ এতং পদং ‘‘পহানং কামচ্ছন্দান’’ন্তি (সু. নি. ১১১২; চূড়নি. উদযমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৭৫) আগতং, ইধ পন অঙ্গুত্তৰভাণকেহি ‘‘কামসঞ্ঞান’’ন্তি আৰোপিতং. তত্থ ব্যঞ্জনমেৱ নানং, অত্থো পন একোযেৱ. কামসঞ্ঞানন্তি কামে আৰব্ভ উপ্পন্নসঞ্ঞানং, অট্ঠহি ৱা লোভসহগতচিত্তেহি সহজাতসঞ্ঞানং. দোমনস্সান চূভযন্তি এতাসঞ্চ কামসঞ্ঞানং চেতসিকদোমনস্সানঞ্চাতি উভিন্নম্পি পহানং পটিপ্পস্সদ্ধিপহানসঙ্খাতং অৰহত্তফলং অঞ্ঞাৱিমোক্খং পব্ৰূমীতি অত্থো. নিদ্দেসে পন ‘‘কামচ্ছন্দস্স চ দোমনস্সস্স চ উভিন্নং পহানং ৱূপসমং পটিনিস্সগ্গং পটিপ্পস্সদ্ধিং অমতং নিব্বান’’ন্তি (চূড়নি. উদযমাণৱপুচ্ছানিদ্দেসো ৭৫) ৱুত্তং, তং অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তং. পহানন্তি হি খীণাকাৰসঙ্খাতো ৱূপসমোপি ৱুচ্চতি, কিলেসে পটিনিস্সজ্জন্তো মগ্গোপি, কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিসঙ্খাতং ফলম্পি, যং আগম্ম কিলেসা পহীযন্তি, তং অমতং নিব্বানম্পি. তস্মা তত্থ তানি পদানি আগতানি. ‘‘অঞ্ঞাৱিমোক্খং পব্ৰূমী’’তি ৱচনতো পন অৰহত্তফলমেৱ অধিপ্পেতং. থিনস্স চ পনূদনন্তিপি থিনস্স চ পনূদনন্তে উপ্পন্নত্তা অৰহত্তফলমেৱ অধিপ্পেতং. কুক্কুচ্চানং নিৱাৰণন্তি কুক্কুচ্চনিৱাৰণস্স মগ্গস্স অনন্তৰং উপ্পন্নত্তা ফলমেৱ অধিপ্পেতং.

উপেক্খাসতিসংসুদ্ধন্তি চতুত্থজ্ঝানিকে ফলে উপ্পন্নায উপেক্খায চ সতিযা চ সংসুদ্ধং. ধম্মতক্কপুৰেজৱন্তি ধম্মতক্কো ৱুচ্চতি সম্মাসঙ্কপ্পো, সো আদিতো হোতি, পুৰতো হোতি, পুব্বঙ্গমো হোতি অঞ্ঞাৱিমোক্খস্সাতি ধম্মতক্কপুৰেজৱো. তং ধম্মতক্কপুৰেজৱং. অঞ্ঞাৱিমোক্খন্তি অঞ্ঞিন্দ্ৰিযপৰিযোসানে উপ্পন্নং ৱিমোক্খং, অঞ্ঞায ৱা ৱিমোক্খং অঞ্ঞাৱিমোক্খং, পঞ্ঞাৱিমুত্তন্তি অত্থো. অৱিজ্জায পভেদনন্তি অৱিজ্জায পভেদনন্তে উপ্পন্নত্তা, অৱিজ্জায পভেদনসঙ্খাতং ৱা নিব্বানং আৰব্ভ উপ্পন্নত্তা এৱংলদ্ধনামং অৰহত্তফলমেৱ. ইতি সব্বেহিপি ইমেহি পহানন্তিআদীহি পদেহি অৰহত্তফলমেৱ পকাসিতন্তি ৱেদিতব্বং.

৪. নিদানসুত্তৱণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে নিদানানীতি কাৰণানি. কম্মানন্তি ৱট্টগামিকম্মানং. লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযাতি লুব্ভনপলুব্ভনসভাৱো লোভো ৱট্টগামিকম্মানং সমুদযায পিণ্ডকৰণত্থায নিদানং কাৰণং পচ্চযোতি অত্থো. দোসোতি দুস্সনপদুস্সনসভাৱো দোসো. মোহোতি মুয্হনপমুয্হনসভাৱো মোহো.

লোভপকতন্তি লোভেন পকতং, লোভাভিভূতেন লুদ্ধেন হুত্ৱা কতকম্মন্তি অত্থো. লোভতো জাতন্তি লোভজং. লোভো নিদানমস্সাতি লোভনিদানং. লোভো সমুদযো অস্সাতি লোভসমুদযং. সমুদযোতি পচ্চযো, লোভপচ্চযন্তি অত্থো. যত্থস্স অত্তভাৱো নিব্বত্ততীতি যস্মিং ঠানে অস্স লোভজকম্মৱতো পুগ্গলস্স অত্তভাৱো নিব্বত্ততি, খন্ধা পাতুভৱন্তি. তত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতীতি তেসু খন্ধেসু তং কম্মং ৱিপচ্চতি. দিট্ঠে ৱা ধম্মেতিআদি যস্মা তং কম্মং দিট্ঠধম্মৱেদনীযং ৱা হোতি উপপজ্জৱেদনীযং ৱা অপৰপৰিযাযৱেদনীযং ৱা, তস্মা তং পভেদং দস্সেতুং ৱুত্তং. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

অখণ্ডানীতি অভিন্নানি. অপূতীনীতি পূতিভাৱেন অবীজত্তং অপ্পত্তানি. অৱাতাতপহতানীতি ন ৱাতেন ন চ আতপেন হতানি. সাৰাদানীতি গহিতসাৰানি সাৰৱন্তানি ন নিস্সাৰানি. সুখসযিতানীতি সন্নিচযভাৱেন সুখং সযিতানি. সুখেত্তেতি মণ্ডখেত্তে. সুপৰিকম্মকতায ভূমিযাতি নঙ্গলকসনেন চেৱ অট্ঠদন্তকেন চ সুট্ঠু পৰিকম্মকতায খেত্তভূমিযা. নিক্খিত্তানীতি ঠপিতানি ৰোপিতানি. অনুপ্পৱেচ্ছেয্যাতি অনুপ্পৱেসেয্য. ৱুদ্ধিন্তিআদীসু উদ্ধগ্গমনেন ৱুদ্ধিং, হেট্ঠা মূলপ্পতিট্ঠানেন ৱিৰূড়্হিং, সমন্তা ৱিত্থাৰিকভাৱেন ৱেপুল্লং.