৮. তিকণ্ণসুত্তৱণ্ণনা

৫৯. অট্ঠমে তিকণ্ণোতি তস্স নামং. উপসঙ্কমীতি ‘‘সমণো কিৰ গোতমো পণ্ডিতো, গচ্ছিস্সামি তস্স সন্তিক’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ভুত্তপাতৰাসো মহাজনপৰিৱুতো উপসঙ্কমি. ভগৱতো সম্মুখাতি দসবলস্স পুৰতো নিসীদিত্ৱা. ৱণ্ণং ভাসতীতি কস্মা ভাসতি? সো কিৰ ইতো পুব্বে তথাগতস্স সন্তিকং অগতপুব্বো. অথস্স এতদহোসি – ‘‘বুদ্ধা নাম দুৰাসদা, মযি পঠমতৰং অকথেন্তে কথেয্য ৱা ন ৱা. সচে ন কথেস্সতি, অথ মং সমাগমট্ঠানে কথেন্তং এৱং ৱক্খন্তি ‘ত্ৱং ইধ কস্মা কথেসি, যেন তে সমণস্স গোতমস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱচনমত্তম্পি ন লদ্ধ’ন্তি. তস্মা ‘এৱং মে অযং গৰহা মুচ্চিস্সতী’’’তি মঞ্ঞমানো ভাসতি. কিঞ্চাপি ব্ৰাহ্মণানং ৱণ্ণং ভাসতি, তথাগতস্স পন ঞাণং ঘট্টেস্সামীতি অধিপ্পাযেনেৱ ভাসতি. এৱম্পি তেৱিজ্জা ব্ৰাহ্মণাতি তেৱিজ্জকব্ৰাহ্মণা এৱংপণ্ডিতা এৱংধীৰা এৱংব্যত্তা এৱংবহুস্সুতা এৱংৱাদিনো, এৱংসম্মতাতি অত্থো. ইতিপীতি ইমিনা তেসং পণ্ডিতাদিআকাৰপৰিচ্ছেদং দস্সেতি. এত্তকেন কাৰণেন পণ্ডিতা…পে… এত্তকেন কাৰণেন সম্মতাতি অযঞ্হি এত্থ অত্থো.

যথা কথং পন ব্ৰাহ্মণাতি এত্থ যথাতি কাৰণৱচনং, কথং পনাতি পুচ্ছাৱচনং. ইদং ৱুত্তং হোতি – কথং পন, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰাহ্মণা তেৱিজ্জং পঞ্ঞাপেন্তি. যথা এৱং সক্কা হোতি জানিতুং, তং কাৰণং ৱদেহীতি. তং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো ‘‘জাননট্ঠানেযেৱ মং সম্মাসম্বুদ্ধো পুচ্ছি, নো অজাননট্ঠানে’’তি অত্তমনো হুত্ৱা ইধ, ভো গোতমাতিআদিমাহ. তত্থ উভতোতি দ্ৱীহিপি পক্খেহি. মাতিতো চ পিতিতো চাতি যস্স মাতা ব্ৰাহ্মণী, মাতু মাতা ব্ৰাহ্মণী, তস্সাপি মাতা ব্ৰাহ্মণী. পিতা ব্ৰাহ্মণো, পিতু পিতা ব্ৰাহ্মণো, তস্সাপি পিতা ব্ৰাহ্মণো, সো উভতো সুজাতো মাতিতো চ পিতিতো চ. সংসুদ্ধগহণিকোতি যস্স সংসুদ্ধা মাতু গহণী, কুচ্ছীতি অত্থো. ‘‘সমৱেপাকিনিযা গহণিযা’’তি পন এত্থ কম্মজতেজোধাতু গহণীতি ৱুচ্চতি.

যাৱ সত্তমা পিতামহযুগাতি এত্থ পিতু পিতা পিতামহো, পিতামহস্স যুগং পিতামহযুগং. যুগন্তি আযুপ্পমাণং ৱুচ্চতি. অভিলাপমত্তমেৱ চেতং, অত্থতো পন পিতামহোযেৱ পিতামহযুগং. ততো উদ্ধং সব্বেপি পুব্বপুৰিসা পিতামহগ্গহণেনেৱ গহিতা. এৱং যাৱ সত্তমো পুৰিসো, তাৱ সংসুদ্ধগহণিকো, অথ ৱা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেনাতি দস্সেতি. অক্খিত্তোতি ‘‘অপনেথ এতং, কিং ইমিনা’’তি এৱং অক্খিত্তো অনৱক্খিত্তো. অনুপক্কুট্ঠোতি ন উপক্কুট্ঠো, ন অক্কোসং ৱা নিন্দং ৱা পত্তপুব্বো. কেন কাৰণেনাতি? জাতিৱাদেন. ‘‘ইতিপি হীনজাতিকো এসো’’তি এৱৰূপেন ৱচনেনাতি অত্থো.

অজ্ঝাযকোতি ইদং ‘‘ন দানিমে ঝাযন্তি, ন দানিমে ঝাযন্তীতি খো, ৱাসেট্ঠ, অজ্ঝাযকা অজ্ঝাযকাতেৱ ততিযং অক্খৰং উপনিব্বত্ত’’ন্তি (দী. নি. ৩.১৩২) এৱং পঠমকপ্পিককালে ঝানৱিৰহিতানং ব্ৰাহ্মণানং গৰহৱচনং উপ্পন্নং. ইদানি পন তং অজ্ঝাযতীতি অজ্ঝাযকো, মন্তে পৰিৱত্তেতীতি ইমিনা অত্থেন পসংসাৱচনং কত্ৱা ৱোহৰন্তি. মন্তে ধাৰেতীতি মন্তধৰো.

তিণ্ণং ৱেদানন্তি ইৰুব্বেদযজুব্বেদসামব্বেদানং. ওট্ঠপহতকৰণৱসেন পাৰং গতোতি পাৰগূ. সহ নিঘণ্ডুনা চ কেটুভেন চ সনিঘণ্ডুকেটুভানং. নিঘণ্ডূতি নামনিঘণ্ডুৰুক্খাদীনং ৱেৱচনপকাসকসত্থং. কেটুভন্তি কিৰিযাকপ্পৱিকপ্পো কৱীনং উপকাৰায সত্থং. সহ অক্খৰপ্পভেদেন সাক্খৰপ্পভেদানং. অক্খৰপ্পভেদোতি সিক্খা চ নিৰুত্তি চ. ইতিহাসপঞ্চমানন্তি আথব্বণৱেদং চতুত্থং কত্ৱা ইতিহ আস, ইতিহ আসাতি ঈদিসৱচনপটিসংযুত্তো পুৰাণকথাসঙ্খাতো খত্তৱিজ্জাসঙ্খাতো ৱা ইতিহাসো পঞ্চমো এতেসন্তি ইতিহাসপঞ্চমা. তেসং ইতিহাসপঞ্চমানং ৱেদানং.

পদং তদৱসেসঞ্চ ব্যাকৰণং অধীযতি ৱেদেতি চাতি পদকো ৱেয্যাকৰণো. লোকাযতং ৱুচ্চতি ৱিতণ্ডৱাদসত্থং. মহাপুৰিসলক্খণন্তি মহাপুৰিসানং বুদ্ধাদীনং লক্খণদীপকং দ্ৱাদসসহস্সগন্থপমাণং সত্থং, যত্থ সোড়সসহস্সগাথাপদপৰিমাণা বুদ্ধমন্তা নাম অহেসুং, যেসং ৱসেন ‘‘ইমিনা লক্খণেন সমন্নাগতা বুদ্ধা নাম হোন্তি, ইমিনা পচ্চেকবুদ্ধা, দ্ৱে অগ্গসাৱকা, অসীতি মহাসাৱকা, বুদ্ধমাতা, বুদ্ধপিতা, অগ্গুপট্ঠাকা, অগ্গুপট্ঠাযিকা, ৰাজা চক্কৱত্তী’’তি অযং ৱিসেসো ঞাযতি. অনৱযোতি ইমেসু লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনূনো পৰিপূৰকাৰী, অৱযো ন হোতীতি ৱুত্তং হোতি. অৱযো নাম যো তানি অত্থতো চ গন্থতো চ সন্ধাৰেতুং ন সক্কোতি. অথ ৱা অনৱযোতি অনু অৱযো, সন্ধিৱসেন উকাৰলোপো. অনু অৱযো পৰিপুণ্ণসিপ্পোতি অত্থো.

তেন হীতি ইদং ভগৱা নং আযাচন্তং দিস্ৱা ‘‘ইদানিস্স পঞ্হং কথেতুং কালো’’তি ঞত্ৱা আহ. তস্সত্থো – যস্মা মং আযাচসি, তস্মা সুণাহীতি. ৱিৱিচ্চেৱ কামেহীতিআদি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৭০) ৱিত্থাৰিতমেৱ. ইধ পনেতং তিস্সন্নং ৱিজ্জানং পুব্বভাগপটিপত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ দ্ৱিন্নং ৱিজ্জানং অনুপদৱণ্ণনা চেৱ ভাৱনানযো চ ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৪০২ আদযো) ৱিত্থাৰিতোৱ.

পঠমা ৱিজ্জাতি পঠমং উপ্পন্নাতি পঠমা, ৱিদিতকৰণট্ঠেন ৱিজ্জা. কিং ৱিদিতং কৰোতি? পুব্বেনিৱাসং. অৱিজ্জাতি তস্সেৱ পুব্বেনিৱাসস্স অৱিদিতকৰণট্ঠেন তপ্পটিচ্ছাদকো মোহো ৱুচ্চতি. তমোতি স্ৱেৱ মোহো পটিচ্ছাদকট্ঠেন তমোতি ৱুচ্চতি. আলোকোতি সাযেৱ ৱিজ্জা ওভাসকৰণট্ঠেন আলোকোতি ৱুচ্চতি. এত্থ চ ৱিজ্জা অধিগতাতি অযং অত্থো. সেসং পসংসাৱচনং. যোজনা পনেত্থ অযমস্স ৱিজ্জা অধিগতা, অথস্স অধিগতৱিজ্জস্স অৱিজ্জা ৱিহতা ৱিনট্ঠাতি অত্থো. কস্মা? যস্মা ৱিজ্জা উপ্পন্না. ইতৰস্মিম্পি পদদ্ৱযে এসেৱ নযো. যথা তন্তি এত্থ যথাতি ওপম্মং, তন্তি নিপাতমত্তং. সতিযা অৱিপ্পৱাসেন অপ্পমত্তস্স. ৱীৰিযাতাপেন আতাপিনো. কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খতায পহিতত্তস্স. পেসিতত্তস্সাতি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো অৱিজ্জা ৱিহঞ্ঞেয্য, ৱিজ্জা উপ্পজ্জেয্য. তমো ৱিহঞ্ঞেয্য, আলোকো উপ্পজ্জেয্য, এৱমেৱ তস্স অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না. তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো. এতস্স তেন পধানানুযোগস্স অনুৰূপমেৱ ফলং লদ্ধন্তি.

চুতূপপাতকথাযং ৱিজ্জাতি দিব্বচক্খুঞাণৱিজ্জা. অৱিজ্জাতি সত্তানং চুতিপটিসন্ধিপ্পটিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

ততিযৱিজ্জায সো এৱং সমাহিতে চিত্তেতি ৱিপস্সনাপাদকং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং ৱেদিতব্বং. আসৱানং খযঞাণাযাতি অৰহত্তমগ্গঞাণত্থায. অৰহত্তমগ্গো হি আসৱৱিনাসনতো আসৱানং খযোতি ৱুচ্চতি, তত্ৰ চেতং ঞাণং তত্থ পৰিযাপন্নত্তাতি. চিত্তং অভিনিন্নামেতীতি ৱিপস্সনাচিত্তং অভিনীহৰতি. সো ইদং দুক্খন্তি এৱমাদীসু এত্তকং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যোতি সব্বম্পি দুক্খসচ্চং সৰসলক্খণপ্পটিৱেধেন যথাভূতং পজানাতি পটিৱিজ্ঝতি, তস্স চ দুক্খস্স নিব্বত্তিকং তণ্হং ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি, তদুভযম্পি যং ঠানং পত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, তং তেসং অপৱত্তিং নিব্বানং ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি. তস্স চ সম্পাপকং অৰিযমগ্গং ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি সৰসলক্খণপ্পটিৱেধেন যথাভূতং পজানাতি পটিৱিজ্ঝতীতি এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.

এৱং সৰূপতো সচ্চানি দস্সেত্ৱা ইদানি কিলেসৱসেন পৰিযাযতো দস্সেন্তো ইমে আসৱাতিআদিমাহ. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতোতি তস্স ভিক্খুনো এৱং জানন্তস্স এৱং পস্সন্তস্স. সহ ৱিপস্সনায কোটিপ্পত্তং মগ্গং কথেসি. কামাসৱাতি কামাসৱতো. ৱিমুচ্চতীতি ইমিনা মগ্গক্খণং দস্সেতি. মগ্গক্খণে হি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ফলক্খণে ৱিমুত্তং হোতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণন্তি ইমিনা পচ্চৱেক্খণঞাণং দস্সেতি. খীণা জাতীতিআদীহি তস্স ভূমিং. তেন হি ঞাণেন সো পচ্চৱেক্খন্তো খীণা জাতীতিআদীনি পজানাতি. কতমা পনস্স জাতি খীণা, কথঞ্চ নং পজানাতীতি? ন তাৱস্স অতীতা জাতি খীণা পুব্বেৱ খীণত্তা, ন অনাগতা, অনাগতে ৱাযামাভাৱতো, ন পচ্চুপ্পন্না, ৱিজ্জমানত্তা. যা পন মগ্গস্স অভাৱিতত্তা উপ্পজ্জেয্য একচতুপঞ্চৱোকাৰভৱেসু একচতুপঞ্চক্খন্ধপ্পভেদা জাতি, সা মগ্গস্স ভাৱিতত্তা অনুপ্পাদধম্মতং আপজ্জনেন খীণা. তং সো মগ্গভাৱনায পহীনকিলেসে পচ্চৱেক্খিত্ৱা কিলেসাভাৱে ৱিজ্জমানম্পি কম্মং আযতিঅপ্পটিসন্ধিকং হোতীতি জানন্তো পজানাতি.

ৱুসিতন্তি ৱুত্থং পৰিৱুত্থং, কতং চৰিতং নিট্ঠিতন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্ত সেক্খা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱসন্তি নাম, খীণাসৱো ৱুত্থৱাসো. তস্মা সো অত্তনো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি পজানাতি. কতং কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাভিসমযৱসেন সোড়সৱিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং কৰোন্তি, খীণাসৱো কতকৰণীযো. তস্মা সো অত্তনো কৰণীযং পচ্চৱেক্খন্তো ‘‘কতং কৰণীয’’ন্তি পজানাতি. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি পুন ইত্থভাৱায, এৱং সোড়সৱিধকিচ্চভাৱায কিলেসক্খযায ৱা মগ্গভাৱনাকিচ্চং মে নত্থীতি পজানাতি. অথ ৱা ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৱতো, ইমস্মা এৱং পকাৰা ইদানি ৱত্তমানক্খন্ধসন্তানা অপৰং খন্ধসন্তানং ময্হং নত্থি, ইমে পন পঞ্চক্খন্ধা পৰিঞ্ঞাতা তিট্ঠন্তি ছিন্নমূলকা ৰুক্খা ৱিয. তে চৰিমকৱিঞ্ঞাণনিৰোধেন অনুপাদানো ৱিয জাতৱেদো নিব্বাযিস্সন্তীতি পজানাতি. ইধ ৱিজ্জাতি অৰহত্তমগ্গঞাণৱিজ্জা. অৱিজ্জাতি চতুসচ্চপ্পটিচ্ছাদিকা অৱিজ্জা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

অনুচ্চাৱচসীলস্সাতি যস্স সীলং কালেন হাযতি, কালেন ৱড্ঢতি, সো উচ্চাৱচসীলো নাম হোতি. খীণাসৱস্স পন সীলং একন্তৱড্ঢিতমেৱ. তস্মা সো অনুচ্চাৱচসীলো নাম হোতি. ৱসীভূতন্তি ৱসিপ্পত্তং. সুসমাহিতন্তি সুট্ঠু সমাহিতং, আৰম্মণম্হি সুট্ঠপিতং. ধীৰন্তি ধিতিসম্পন্নং. মচ্চুহাযিনন্তি মচ্চুং জহিত্ৱা ঠিতং. সব্বপ্পহাযিনন্তি সব্বে পাপধম্মে পজহিত্ৱা ঠিতং. বুদ্ধন্তি চতুসচ্চবুদ্ধং. অন্তিমদেহিনন্তি সব্বপচ্ছিমসৰীৰধাৰিনং. তং নমস্সন্তি গোতমন্তি তং গোতমগোত্তং বুদ্ধসাৱকা নমস্সন্তি. অথ ৱা গোতমবুদ্ধস্স সাৱকোপি গোতমো, তং গোতমং দেৱমনুস্সা নমস্সন্তীতি অত্থো.

পুব্বেনিৱাসন্তি পুব্বেনিৱুত্থক্খন্ধপৰম্পৰং. যোৱেতীতি যো অৱেতি অৱগচ্ছতি. যোৱেদীতিপি পাঠো. যো অৱেদি, ৱিদিতং পাকটং কত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতীতি ছ কামাৱচৰে নৱ ব্ৰহ্মলোকে চত্তাৰো চ অপাযে পস্সতি. জাতিক্খযং পত্তোতি অৰহত্তং পত্তো. অভিঞ্ঞাৱোসিতোতি জানিত্ৱা কিচ্চৱোসানেন ৱোসিতো. মুনীতি মোনেয্যেন সমন্নাগতো খীণাসৱমুনি. এতাহীতি হেট্ঠা নিদ্দিট্ঠাহি পুব্বেনিৱাসঞাণাদীহি. নাঞ্ঞং লপিতলাপনন্তি যো পনঞ্ঞো তেৱিজ্জোতি অঞ্ঞেহি লপিতৱচনমত্তমেৱ লপতি, তমহং তেৱিজ্জোতি ন ৱদামি, অত্তপচ্চক্খতো ঞত্ৱা পৰস্সপি তিস্সো ৱিজ্জা কথেন্তমেৱাহং তেৱিজ্জোতি ৱদামীতি অত্থো. কলন্তি কোট্ঠাসং. নাগ্ঘতীতি ন পাপুণাতি. ইদানি ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো কথায পসন্নো পসন্নাকাৰং কৰোন্তো অভিক্কন্তন্তিআদিমাহ.