২. ৰূপধাতু

৯৯৩. ৰূপধাতুযা কতি খন্ধা, কতি আযতনা, কতি ধাতুযো, কতি সচ্চানি, কতি ইন্দ্ৰিযানি…পে… কতি চিত্তানি?

ৰূপধাতুযা পঞ্চক্খন্ধা, ছ আযতনানি, নৱ ধাতুযো, তীণি সচ্চানি, চুদ্দসিন্দ্ৰিযানি, অট্ঠ হেতূ, তযো আহাৰা, চত্তাৰো ফস্সা, চতস্সো ৱেদনা, চতস্সো সঞ্ঞা, চতস্সো চেতনা, চত্তাৰি চিত্তানি.

৯৯৪. তত্থ কতমে ৰূপধাতুযা পঞ্চক্খন্ধা? ৰূপক্খন্ধো, ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো – ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘ৰূপধাতুযা পঞ্চক্খন্ধা’’.

তত্থ কতমানি ৰূপধাতুযা ছ আযতনানি? চক্খাযতনং, ৰূপাযতনং, সোতাযতনং, সদ্দাযতনং, মনাযতনং, ধম্মাযতনং – ইমানি ৱুচ্চন্তি ‘‘ৰূপধাতুযা ছ আযতনানি’’.

তত্থ কতমা ৰূপধাতুযা নৱ ধাতুযো? চক্খুধাতু, ৰূপধাতু, চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু, সোতধাতু, সদ্দধাতু, সোতৱিঞ্ঞাণধাতু, মনোধাতু, ধম্মধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইমা ৱুচ্চন্তি ‘‘ৰূপধাতুযা নৱ ধাতুযো’’.

তত্থ কতমানি ৰূপধাতুযা তীণি সচ্চানি? দুক্খসচ্চং, সমুদযসচ্চং, মগ্গসচ্চং – ইমানি ৱুচ্চন্তি ‘‘ৰূপধাতুযা তীণি সচ্চানি’’.

তত্থ কতমানি ৰূপধাতুযা চুদ্দসিন্দ্ৰিযানি? চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযং, জীৱিতিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং, সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং, অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং – ইমানি ৱুচ্চন্তি ‘‘ৰূপধাতুযা চুদ্দসিন্দ্ৰিযানি’’.

তত্থ কতমে ৰূপধাতুযা অট্ঠ হেতূ? তযো কুসলহেতূ, দ্ৱে অকুসলহেতূ, তযো অব্যাকতহেতূ.

তত্থ কতমে তযো কুসলহেতূ? অলোভো কুসলহেতু, অদোসো কুসলহেতু, অমোহো কুসলহেতু – ইমে তযো কুসলহেতূ.

তত্থ কতমে দ্ৱে অকুসলহেতূ? লোভো অকুসলহেতু, মোহো অকুসলহেতু – ইমে দ্ৱে অকুসলহেতূ.

তত্থ কতমে তযো অব্যাকতহেতূ? কুসলানং ৱা ধম্মানং ৱিপাকতো কিৰিযাব্যাকতেসু ৱা ধম্মেসু অলোভো, অদোসো, অমোহো – ইমে তযো অব্যাকতহেতূ. ইমে ৱুচ্চন্তি ৰূপধাতুযা অট্ঠ হেতূ.

তত্থ কতমে ৰূপধাতুযা তযো আহাৰা? ফস্সাহাৰো, মনোসঞ্চেতনাহাৰো, ৱিঞ্ঞাণাহাৰো – ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘ৰূপধাতুযা তযো আহাৰা’’.

তত্থ কতমে ৰূপধাতুযা চত্তাৰো ফস্সা? চক্খুসম্ফস্সো, সোতসম্ফস্সো, মনোধাতুসম্ফস্সো, মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসম্ফস্সো – ইমে ৱুচ্চন্তি ‘‘ৰূপধাতুযা চত্তাৰো ফস্সা’’.

তত্থ কতমা ৰূপধাতুযা চতস্সো ৱেদনা…পে… চতস্সো সঞ্ঞা…পে… চতস্সো চেতনা…পে… চত্তাৰি চিত্তানি? চক্খুৱিঞ্ঞাণং, সোতৱিঞ্ঞাণং, মনোধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু – ইমানি ৱুচ্চন্তি ‘‘ৰূপধাতুযা চত্তাৰি চিত্তানি’’.