৩. তিকনিদ্দেসো
৭৬৮. (১. ক) তত্থ কতমা চিন্তামযা পঞ্ঞা?
যোগৱিহিতেসু ৱা কম্মাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা সিপ্পাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেসু কম্মস্সকতং ৱা সচ্চানুলোমিকং ৱা ৰূপং অনিচ্চন্তি ৱা ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি ৱা, যং এৱৰূপিং অনুলোমিকং খন্তিং দিট্ঠিং ৰুচিং মুদিং পেক্খং ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিং পৰতো অস্সুত্ৱা পটিলভতি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘চিন্তামযা পঞ্ঞা’’.
(খ) তত্থ কতমা সুতমযা পঞ্ঞা? যোগৱিহিতেসু ৱা কম্মাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা সিপ্পাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেসু কম্মস্সকতং ৱা সচ্চানুলোমিকং ৱা ৰূপং অনিচ্চন্তি ৱা ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি ৱা, যং এৱৰূপিং অনুলোমিকং খন্তিং দিট্ঠিং ৰুচিং মুদিং পেক্খং ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিং পৰতো সুত্ৱা পটিলভতি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সুতমযা পঞ্ঞা’’.
(গ) সব্বাপি সমাপন্নস্স পঞ্ঞা ভাৱনামযা পঞ্ঞা.
৭৬৯. (২. ক) তত্থ কতমা দানমযা পঞ্ঞা? দানং আৰব্ভ দানাধিগচ্ছ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘দানমযা পঞ্ঞা’’.
(খ) তত্থ কতমা সীলমযা পঞ্ঞা? সীলং আৰব্ভ সীলাধিগচ্ছ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সীলমযা পঞ্ঞা’’.
(গ) সব্বাপি সমাপন্নস্স পঞ্ঞা ভাৱনামযা পঞ্ঞা.
৭৭০. (৩. ক) তত্থ কতমা অধিসীলে পঞ্ঞা? পাতিমোক্খসংৱৰং সংৱৰন্তস্স যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অধিসীলে পঞ্ঞা’’.
(খ) তত্থ কতমা অধিচিত্তে পঞ্ঞা? ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তস্স যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অধিচিত্তে পঞ্ঞা’’.
(গ) তত্থ কতমা অধিপঞ্ঞায পঞ্ঞা? চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অধিপঞ্ঞায পঞ্ঞা’’.
৭৭১. (৪. ক) তত্থ কতমং আযকোসল্লং? ‘‘ইমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ অকুসলা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পহীযন্তি. ইমে ৱা পনিমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্তন্তী’’তি – যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘আযকোসল্লং’’.
(খ) তত্থ কতমং অপাযকোসল্লং? ‘‘ইমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ কুসলা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা নিৰুজ্ঝন্তি. ইমে ৱা পনিমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায সংৱত্তন্তী’’তি – যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘অপাযকোসল্লং’’.
(গ) সব্বাপি তত্ৰুপাযা পঞ্ঞা উপাযকোসল্লং.
৭৭২. (৫. ক) চতূসু ভূমীসু ৱিপাকে পঞ্ঞা ৱিপাকা পঞ্ঞা.
(খ) চতূসু ভূমীসু কুসলে পঞ্ঞা ৱিপাকধম্মধম্মা পঞ্ঞা.
(গ) তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মা পঞ্ঞা.
৭৭৩. (৬. ক) তীসু ভূমীসু ৱিপাকে পঞ্ঞা উপাদিন্নুপাদানিযা পঞ্ঞা.
(খ) তীসু ভূমীসু কুসলে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা অনুপাদিন্নুপাদানিযা পঞ্ঞা.
(গ) চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা পঞ্ঞা.
৭৭৪. (৭. ক) ৱিতক্কৱিচাৰসম্পযুত্তা পঞ্ঞা সৱিতক্কসৱিচাৰা পঞ্ঞা.
(খ) ৱিতক্কৱিপ্পযুত্তা ৱিচাৰসম্পযুত্তা পঞ্ঞা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা পঞ্ঞা.
(গ) ৱিতক্কৱিচাৰৱিপ্পযুত্তা পঞ্ঞা অৱিতক্কঅৱিচাৰা পঞ্ঞা.
৭৭৫. (৮. ক) পীতিসম্পযুত্তা পঞ্ঞা পীতিসহগতা পঞ্ঞা.
(খ) সুখসম্পযুত্তা পঞ্ঞা সুখসহগতা পঞ্ঞা.
(গ) উপেক্খাসম্পযুত্তা পঞ্ঞা উপেক্খাসহগতা পঞ্ঞা.
৭৭৬. (৯. ক) তীসু ভূমীসু কুসলে পঞ্ঞা আচযগামিনী পঞ্ঞা.
(খ) চতূসু মগ্গেসু পঞ্ঞা অপচযগামিনী পঞ্ঞা.
(গ) চতূসু ভূমীসু ৱিপাকে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা নেৱাচযগামিনাপচযগামিনী পঞ্ঞা.
৭৭৭. (১০. ক) চতূসু মগ্গেসু তীসু ফলেসু পঞ্ঞা সেক্খা পঞ্ঞা.
(খ) উপৰিট্ঠিমা [উপৰিট্ঠিমে (স্যা.), উপৰিট্ঠিমং (ক.)] অৰহত্তফলে পঞ্ঞা অসেক্খা পঞ্ঞা.
(গ) তীসু ভূমীসু কুসলে তীসু ভূমীসু ৱিপাকে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা নেৱসেক্খনাসেক্খা পঞ্ঞা.
৭৭৮. (১১. ক) কামাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা পৰিত্তা পঞ্ঞা.
(খ) ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা মহগ্গতা পঞ্ঞা.
(গ) চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অপ্পমাণা পঞ্ঞা.
৭৭৯. (১২. ক) তত্থ কতমা পৰিত্তাৰম্মণা পঞ্ঞা? পৰিত্তে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পৰিত্তাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
৭৮০. (খ) তত্থ কতমা মহগ্গতাৰম্মণা পঞ্ঞা? মহগ্গতে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মহগ্গতাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
৭৮১. (গ) তত্থ কতমা অপ্পমাণাৰম্মণা পঞ্ঞা? অপ্পমাণে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অপ্পমাণাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
৭৮২. (১৩. ক) তত্থ কতমা মগ্গাৰম্মণা পঞ্ঞা? অৰিযমগ্গং আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মগ্গাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
(খ) চতূসু মগ্গেসু পঞ্ঞা মগ্গহেতুকা পঞ্ঞা.
৭৮৩. (গ) তত্থ কতমা মগ্গাধিপতিনী পঞ্ঞা? অৰিযমগ্গং অধিপতিং কৰিত্ৱা যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মগ্গাধিপতিনী পঞ্ঞা’’.
৭৮৪. (১৪) চতূসু ভূমীসু ৱিপাকে পঞ্ঞা সিযা উপ্পন্না, সিযা উপ্পাদিনী, ন ৱত্তব্বা অনুপ্পন্নাতি. চতূসু ভূমীসু কুসলে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা সিযা উপ্পন্না, সিযা অনুপ্পন্না, ন ৱত্তব্বা উপ্পাদিনীতি.
৭৮৫. (১৫) সব্বাৱ পঞ্ঞা সিযা অতীতা, সিযা অনাগতা, সিযা পচ্চুপ্পন্না.
৭৮৬. (১৬. ক) তত্থ কতমা অতীতাৰম্মণা পঞ্ঞা? অতীতে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অতীতাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
৭৮৭. (খ) তত্থ কতমা অনাগতাৰম্মণা পঞ্ঞা? অনাগতে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অনাগতাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
৭৮৮. (গ) তত্থ কতমা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা পঞ্ঞা? পচ্চুপ্পন্নে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা …পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
৭৮৯. (১৭) সব্বাৱ পঞ্ঞা সিযা অজ্ঝত্তা, সিযা বহিদ্ধা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা.
৭৯০. (১৮. ক) তত্থ কতমা অজ্ঝত্তাৰম্মণা পঞ্ঞা? অজ্ঝত্তে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অজ্ঝত্তাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
৭৯১. (খ) তত্থ কতমা বহিদ্ধাৰম্মণা পঞ্ঞা? বহিদ্ধাধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘বহিদ্ধাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
৭৯২. (গ) তত্থ কতমা অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণা পঞ্ঞা? অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.
এৱং তিৱিধেন ঞাণৱত্থু.
তিকং.