মাতিকা

১. এককনিদ্দেসো

৭৬১. পঞ্চ ৱিঞ্ঞাণা ন হেতুমেৱ, অহেতুকমেৱ, হেতুৱিপ্পযুত্তমেৱ, সপ্পচ্চযমেৱ, সঙ্খতমেৱ, অৰূপমেৱ, লোকিযমেৱ, সাসৱমেৱ, সংযোজনিযমেৱ, গন্থনিযমেৱ, ওঘনিযমেৱ, যোগনিযমেৱ, নীৱৰণিযমেৱ, পৰামট্ঠমেৱ, উপাদানিযমেৱ, সংকিলেসিকমেৱ, অব্যাকতমেৱ, সাৰম্মণমেৱ, অচেতসিকমেৱ, ৱিপাকমেৱ, উপাদিন্নুপাদানিযমেৱ, অসংকিলিট্ঠসংকিলেসিকমেৱ, ন সৱিতক্কসৱিচাৰমেৱ, ন অৱিতক্কৱিচাৰমত্তমেৱ, অৱিতক্কঅৱিচাৰমেৱ, ন পীতিসহগতমেৱ, নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বমেৱ, নেৱ দস্সনেন ন ভাৱনায পহাতব্বহেতুকমেৱ, নেৱাচযগামিনাপচযগামিমেৱ, নেৱসেক্খনাসেক্খমেৱ, পৰিত্তমেৱ, কামাৱচৰমেৱ, ন ৰূপাৱচৰমেৱ, ন অৰূপাৱচৰমেৱ, পৰিযাপন্নমেৱ, নো অপৰিযাপন্নমেৱ, অনিযতমেৱ, অনিয্যানিকমেৱ, উপ্পন্নং মনোৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞেয্যমেৱ, অনিচ্চমেৱ, জৰাভিভূতমেৱ.

৭৬২. পঞ্চ ৱিঞ্ঞাণা উপ্পন্নৱত্থুকা, উপ্পন্নাৰম্মণাতি উপ্পন্নস্মিং ৱত্থুস্মিং উপ্পন্নে আৰম্মণে উপ্পজ্জন্তি.

পুৰেজাতৱত্থুকা, পুৰেজাতাৰম্মণাতি পুৰেজাতস্মিং ৱত্থুস্মিং পুৰেজাতে আৰম্মণে উপ্পজ্জন্তি.

অজ্ঝত্তিকৱত্থুকা, বাহিৰাৰম্মণাতি পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং ৱত্থু অজ্ঝত্তিকা আৰম্মণা বাহিৰা.

অসম্ভিন্নৱত্থুকা, অসম্ভিন্নাৰম্মণাতি অসম্ভিন্নস্মিং ৱত্থুস্মিং অসম্ভিন্নে আৰম্মণে উপ্পজ্জন্তি.

নানাৱত্থুকা, নানাৰম্মণাতি অঞ্ঞং চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স ৱত্থু চ আৰম্মণঞ্চ, অঞ্ঞং সোতৱিঞ্ঞাণস্স ৱত্থু চ আৰম্মণঞ্চ, অঞ্ঞং ঘানৱিঞ্ঞাণস্স ৱত্থু চ আৰম্মণঞ্চ, অঞ্ঞং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স ৱত্থু চ আৰম্মণঞ্চ, অঞ্ঞং কাযৱিঞ্ঞাণস্স ৱত্থু চ আৰম্মণঞ্চ.

৭৬৩. ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচৰৱিসযং পচ্চনুভোন্তীতি চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযং সোতৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি, সোতৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযম্পি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযং ঘানৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি, ঘানৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযম্পি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযম্পি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযং কাযৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি, কাযৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযম্পি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি. সোতৱিঞ্ঞাণস্স…পে… ঘানৱিঞ্ঞাণস্স…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স…পে… কাযৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযং চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযম্পি কাযৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি. কাযৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযং সোতৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি, সোতৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযম্পি কাযৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি. কাযৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযং ঘানৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি, ঘানৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযম্পি কাযৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি. কাযৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযং জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰৱিসযম্পি কাযৱিঞ্ঞাণং ন পচ্চনুভোতি.

৭৬৪. ন অসমন্নাহাৰা উপ্পজ্জন্তীতি সমন্নাহৰন্তস্স উপ্পজ্জন্তি.

ন অমনসিকাৰা উপ্পজ্জন্তীতি মনসিকৰোন্তস্স উপ্পজ্জন্তি.

ন অব্বোকিণ্ণা উপ্পজ্জন্তীতি ন পটিপাটিযা উপ্পজ্জন্তি.

ন অপুব্বং অচৰিমং উপ্পজ্জন্তীতি ন একক্খণে উপ্পজ্জন্তি.

৭৬৫. ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমনন্তৰা উপ্পজ্জন্তীতি চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰা সোতৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি, সোতৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰাপি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰা ঘানৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি, ঘানৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰাপি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰা জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰাপি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰা কাযৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি, কাযৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰাপি চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি. সোতৱিঞ্ঞাণস্স…পে… ঘানৱিঞ্ঞাণস্স…পে… জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স…পে… কাযৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰা চক্খুৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰাপি কাযৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি. কাযৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰা সোতৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি, সোতৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰাপি কাযৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি. কাযৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰা ঘানৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি, ঘানৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰাপি কাযৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি. কাযৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰা জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পন্নসমনন্তৰাপি কাযৱিঞ্ঞাণং ন উপ্পজ্জতি.

৭৬৬. পঞ্চ ৱিঞ্ঞাণা অনাভোগাতি পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং নত্থি আৱট্টনা ৱা আভোগো ৱা সমন্নাহাৰো ৱা মনসিকাৰো ৱা.

পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কঞ্চি ধম্মং পটিৱিজানাতীতি পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কঞ্চি ধম্মং পটিৱিজানাতি.

অঞ্ঞত্ৰ অভিনিপাতমত্তাতি অঞ্ঞত্ৰ আপাতমত্তা.

পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰাপি ন কঞ্চি ধম্মং পটিৱিজানাতীতি পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰা মনোধাতুযাপি ন কঞ্চি ধম্মং পটিৱিজানাতি.

পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কঞ্চি ইৰিযাপথং কপ্পেতীতি পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কঞ্চি ইৰিযাপথং কপ্পেতি – গমনং ৱা ঠানং ৱা নিসজ্জং ৱা সেয্যং ৱা.

পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰাপি ন কঞ্চি ইৰিযাপথং কপ্পেতীতি পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰা মনোধাতুযাপি ন কঞ্চি ইৰিযাপথং কপ্পেতি – গমনং ৱা ঠানং ৱা নিসজ্জং ৱা সেয্যং ৱা.

পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কাযকম্মং ন ৱচীকম্মং পট্ঠপেতীতি পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কাযকম্মং ন ৱচীকম্মং পট্ঠপেতি.

পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰাপি ন কাযকম্মং ন ৱচীকম্মং পট্ঠপেতীতি পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰা মনোধাতুযাপি ন কাযকম্মং ন ৱচীকম্মং পট্ঠপেতি.

পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কুসলাকুসলং ধম্মং সমাদিযতীতি পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন কুসলাকুসলং ধম্মং সমাদিযতি.

পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰাপি ন কুসলাকুসলং ধম্মং সমাদিযতীতি পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰা মনোধাতুযাপি ন কুসলাকুসলং ধম্মং সমাদিযতি.

পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন সমাপজ্জতি ন ৱুট্ঠাতীতি পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন সমাপজ্জতি ন ৱুট্ঠাতি.

পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰাপি ন সমাপজ্জতি ন ৱুট্ঠাতীতি পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰা মনোধাতুযাপি ন সমাপজ্জতি ন ৱুট্ঠাতি.

পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন চৱতি ন উপ্পজ্জতীতি পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন চৱতি ন উপ্পজ্জতি.

পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰাপি ন চৱতি ন উপ্পজ্জতীতি পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰা মনোধাতুযাপি ন চৱতি ন উপ্পজ্জতি.

পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন সুপতি ন পটিবুজ্ঝতি ন সুপিনং পস্সতীতি পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন সুপতি ন পটিবুজ্ঝতি ন সুপিনং পস্সতি.

পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰাপি ন সুপতি ন পটিবুজ্ঝতি ন সুপিনং পস্সতীতি পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সমনন্তৰা মনোধাতুযাপি ন সুপতি ন পটিবুজ্ঝতি ন সুপিনং পস্সতি. এৱং যাথাৱকৱত্থুৱিভাৱনা পঞ্ঞা.

এৱং একৱিধেন ঞাণৱত্থু.

এককং.

২. দুকনিদ্দেসো

৭৬৭. (১) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা লোকিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা লোকুত্তৰা পঞ্ঞা.

(২) সব্বাৱ পঞ্ঞা কেনচি ৱিঞ্ঞেয্যা, কেনচি ন ৱিঞ্ঞেয্যা.

(৩) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা সাসৱা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অনাসৱা পঞ্ঞা.

(৪) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা আসৱৱিপ্পযুত্তা সাসৱা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা আসৱৱিপ্পযুত্তা অনাসৱা পঞ্ঞা.

(৫) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা সংযোজনিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অসংযোজনিযা পঞ্ঞা.

(৬) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা সংযোজনৱিপ্পযুত্তা সংযোজনিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা সংযোজনৱিপ্পযুত্তা অসংযোজনিযা পঞ্ঞা.

(৭) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা গন্থনিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অগন্থনিযা পঞ্ঞা.

(৮) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা গন্থৱিপ্পযুত্তা গন্থনিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা গন্থৱিপ্পযুত্তা অগন্থনিযা পঞ্ঞা.

(৯) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা ওঘনিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অনোঘনিযা পঞ্ঞা.

(১০) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা ওঘৱিপ্পযুত্তা ওঘনিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা ওঘৱিপ্পযুত্তা অনোঘনিযা পঞ্ঞা.

(১১) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা যোগনিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অযোগনিযা পঞ্ঞা.

(১২) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা যোগৱিপ্পযুত্তা যোগনিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা যোগৱিপ্পযুত্তা অযোগনিযা পঞ্ঞা.

(১৩) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা নীৱৰণিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অনীৱৰণিযা পঞ্ঞা.

(১৪) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা নীৱৰণিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা নীৱৰণৱিপ্পযুত্তা অনীৱৰণিযা পঞ্ঞা.

(১৫) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা পৰামট্ঠা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অপৰামট্ঠা পঞ্ঞা.

(১৬) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা পৰামাসৱিপ্পযুত্তা পৰামট্ঠা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা পৰামাসৱিপ্পযুত্তা অপৰামট্ঠা পঞ্ঞা.

(১৭) তীসু ভূমীসু ৱিপাকে পঞ্ঞা উপাদিন্না পঞ্ঞা, তীসু ভূমীসু কুসলে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অনুপাদিন্না পঞ্ঞা.

(১৮) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা উপাদানিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অনুপাদানিযা পঞ্ঞা.

(১৯) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা উপাদানৱিপ্পযুত্তা উপাদানিযা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা উপাদানৱিপ্পযুত্তা অনুপাদানিযা পঞ্ঞা.

(২০) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা সংকিলেসিকা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অসংকিলেসিকা পঞ্ঞা.

(২১) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা কিলেসৱিপ্পযুত্তা সংকিলেসিকা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা কিলেসৱিপ্পযুত্তা অসংকিলেসিকা পঞ্ঞা.

(২২) ৱিতক্কসম্পযুত্তা পঞ্ঞা সৱিতক্কা পঞ্ঞা, ৱিতক্কৱিপ্পযুত্তা পঞ্ঞা অৱিতক্কা পঞ্ঞা.

(২৩) ৱিচাৰসম্পযুত্তা পঞ্ঞা সৱিচাৰা পঞ্ঞা, ৱিচাৰৱিপ্পযুত্তা পঞ্ঞা অৱিচাৰা পঞ্ঞা.

(২৪) পীতিসম্পযুত্তা পঞ্ঞা সপ্পীতিকা পঞ্ঞা, পীতিৱিপ্পযুত্তা পঞ্ঞা অপ্পীতিকা পঞ্ঞা.

(২৫) পীতিসম্পযুত্তা পঞ্ঞা পীতিসহগতা পঞ্ঞা, পীতিৱিপ্পযুত্তা পঞ্ঞা ন পীতিসহগতা পঞ্ঞা.

(২৬) সুখসম্পযুত্তা পঞ্ঞা সুখসহগতা পঞ্ঞা, সুখৱিপ্পযুত্তা পঞ্ঞা ন সুখসহগতা পঞ্ঞা.

(২৭) উপেক্খাসম্পযুত্তা পঞ্ঞা উপেক্খাসহগতা পঞ্ঞা, উপেক্খাৱিপ্পযুত্তা পঞ্ঞা ন উপেক্খাসহগতা পঞ্ঞা.

(২৮) কামাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা কামাৱচৰা পঞ্ঞা, ৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা অৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা, অপৰিযাপন্না পঞ্ঞা ন কামাৱচৰা পঞ্ঞা.

(২৯) ৰূপাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা ৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা, কামাৱচৰা পঞ্ঞা অৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা অপৰিযাপন্না পঞ্ঞা ন ৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা.

(৩০) অৰূপাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা অৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা, কামাৱচৰা পঞ্ঞা ৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা অপৰিযাপন্না পঞ্ঞা ন অৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা.

(৩১) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা পৰিযাপন্না পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অপৰিযাপন্না পঞ্ঞা.

(৩২) চতূসু মগ্গেসু পঞ্ঞা নিয্যানিকা পঞ্ঞা, তীসু ভূমীসু কুসলে চতূসু ভূমীসু ৱিপাকে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা অনিয্যানিকা পঞ্ঞা.

(৩৩) চতূসু মগ্গেসু পঞ্ঞা নিযতা পঞ্ঞা, তীসু ভূমীসু কুসলে চতূসু ভূমীসু ৱিপাকে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা অনিযতা পঞ্ঞা.

(৩৪) তীসু ভূমীসু কুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা সউত্তৰা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অনুত্তৰা পঞ্ঞা.

(৩৫) তত্থ কতমা অত্থজাপিকা পঞ্ঞা?

চতূসু ভূমীসু কুসলে অৰহতো অভিঞ্ঞং উপ্পাদেন্তস্স সমাপত্তিং উপ্পাদেন্তস্স কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা অত্থজাপিকা পঞ্ঞা, চতূসু ভূমীসু ৱিপাকে অৰহতো উপ্পন্নায অভিঞ্ঞায উপ্পন্নায সমাপত্তিযা কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা জাপিতত্থা পঞ্ঞা.

এৱং দুৱিধেন ঞাণৱত্থু.

দুকং.

৩. তিকনিদ্দেসো

৭৬৮. (১. ক) তত্থ কতমা চিন্তামযা পঞ্ঞা?

যোগৱিহিতেসু ৱা কম্মাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা সিপ্পাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেসু কম্মস্সকতং ৱা সচ্চানুলোমিকং ৱা ৰূপং অনিচ্চন্তি ৱা ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি ৱা, যং এৱৰূপিং অনুলোমিকং খন্তিং দিট্ঠিং ৰুচিং মুদিং পেক্খং ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিং পৰতো অস্সুত্ৱা পটিলভতি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘চিন্তামযা পঞ্ঞা’’.

(খ) তত্থ কতমা সুতমযা পঞ্ঞা? যোগৱিহিতেসু ৱা কম্মাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা সিপ্পাযতনেসু যোগৱিহিতেসু ৱা ৱিজ্জাট্ঠানেসু কম্মস্সকতং ৱা সচ্চানুলোমিকং ৱা ৰূপং অনিচ্চন্তি ৱা ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চন্তি ৱা, যং এৱৰূপিং অনুলোমিকং খন্তিং দিট্ঠিং ৰুচিং মুদিং পেক্খং ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তিং পৰতো সুত্ৱা পটিলভতি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সুতমযা পঞ্ঞা’’.

(গ) সব্বাপি সমাপন্নস্স পঞ্ঞা ভাৱনামযা পঞ্ঞা.

৭৬৯. (২. ক) তত্থ কতমা দানমযা পঞ্ঞা? দানং আৰব্ভ দানাধিগচ্ছ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘দানমযা পঞ্ঞা’’.

(খ) তত্থ কতমা সীলমযা পঞ্ঞা? সীলং আৰব্ভ সীলাধিগচ্ছ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘সীলমযা পঞ্ঞা’’.

(গ) সব্বাপি সমাপন্নস্স পঞ্ঞা ভাৱনামযা পঞ্ঞা.

৭৭০. (৩. ক) তত্থ কতমা অধিসীলে পঞ্ঞা? পাতিমোক্খসংৱৰং সংৱৰন্তস্স যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অধিসীলে পঞ্ঞা’’.

(খ) তত্থ কতমা অধিচিত্তে পঞ্ঞা? ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তস্স যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অধিচিত্তে পঞ্ঞা’’.

(গ) তত্থ কতমা অধিপঞ্ঞায পঞ্ঞা? চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অধিপঞ্ঞায পঞ্ঞা’’.

৭৭১. (৪. ক) তত্থ কতমং আযকোসল্লং? ‘‘ইমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ অকুসলা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা পহীযন্তি. ইমে ৱা পনিমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ কুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায ভাৱনায পাৰিপূৰিযা সংৱত্তন্তী’’তি – যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘আযকোসল্লং’’.

(খ) তত্থ কতমং অপাযকোসল্লং? ‘‘ইমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ কুসলা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ কুসলা ধম্মা নিৰুজ্ঝন্তি. ইমে ৱা পনিমে ধম্মে মনসিকৰোতো অনুপ্পন্না চেৱ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তি, উপ্পন্না চ অকুসলা ধম্মা ভিয্যোভাৱায ৱেপুল্লায সংৱত্তন্তী’’তি – যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘অপাযকোসল্লং’’.

(গ) সব্বাপি তত্ৰুপাযা পঞ্ঞা উপাযকোসল্লং.

৭৭২. (৫. ক) চতূসু ভূমীসু ৱিপাকে পঞ্ঞা ৱিপাকা পঞ্ঞা.

(খ) চতূসু ভূমীসু কুসলে পঞ্ঞা ৱিপাকধম্মধম্মা পঞ্ঞা.

(গ) তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মা পঞ্ঞা.

৭৭৩. (৬. ক) তীসু ভূমীসু ৱিপাকে পঞ্ঞা উপাদিন্নুপাদানিযা পঞ্ঞা.

(খ) তীসু ভূমীসু কুসলে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা অনুপাদিন্নুপাদানিযা পঞ্ঞা.

(গ) চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অনুপাদিন্নঅনুপাদানিযা পঞ্ঞা.

৭৭৪. (৭. ক) ৱিতক্কৱিচাৰসম্পযুত্তা পঞ্ঞা সৱিতক্কসৱিচাৰা পঞ্ঞা.

(খ) ৱিতক্কৱিপ্পযুত্তা ৱিচাৰসম্পযুত্তা পঞ্ঞা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা পঞ্ঞা.

(গ) ৱিতক্কৱিচাৰৱিপ্পযুত্তা পঞ্ঞা অৱিতক্কঅৱিচাৰা পঞ্ঞা.

৭৭৫. (৮. ক) পীতিসম্পযুত্তা পঞ্ঞা পীতিসহগতা পঞ্ঞা.

(খ) সুখসম্পযুত্তা পঞ্ঞা সুখসহগতা পঞ্ঞা.

(গ) উপেক্খাসম্পযুত্তা পঞ্ঞা উপেক্খাসহগতা পঞ্ঞা.

৭৭৬. (৯. ক) তীসু ভূমীসু কুসলে পঞ্ঞা আচযগামিনী পঞ্ঞা.

(খ) চতূসু মগ্গেসু পঞ্ঞা অপচযগামিনী পঞ্ঞা.

(গ) চতূসু ভূমীসু ৱিপাকে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা নেৱাচযগামিনাপচযগামিনী পঞ্ঞা.

৭৭৭. (১০. ক) চতূসু মগ্গেসু তীসু ফলেসু পঞ্ঞা সেক্খা পঞ্ঞা.

(খ) উপৰিট্ঠিমা [উপৰিট্ঠিমে (স্যা.), উপৰিট্ঠিমং (ক.)] অৰহত্তফলে পঞ্ঞা অসেক্খা পঞ্ঞা.

(গ) তীসু ভূমীসু কুসলে তীসু ভূমীসু ৱিপাকে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা নেৱসেক্খনাসেক্খা পঞ্ঞা.

৭৭৮. (১১. ক) কামাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা পৰিত্তা পঞ্ঞা.

(খ) ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা মহগ্গতা পঞ্ঞা.

(গ) চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অপ্পমাণা পঞ্ঞা.

৭৭৯. (১২. ক) তত্থ কতমা পৰিত্তাৰম্মণা পঞ্ঞা? পৰিত্তে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পৰিত্তাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

৭৮০. (খ) তত্থ কতমা মহগ্গতাৰম্মণা পঞ্ঞা? মহগ্গতে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মহগ্গতাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

৭৮১. (গ) তত্থ কতমা অপ্পমাণাৰম্মণা পঞ্ঞা? অপ্পমাণে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অপ্পমাণাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

৭৮২. (১৩. ক) তত্থ কতমা মগ্গাৰম্মণা পঞ্ঞা? অৰিযমগ্গং আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মগ্গাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

(খ) চতূসু মগ্গেসু পঞ্ঞা মগ্গহেতুকা পঞ্ঞা.

৭৮৩. (গ) তত্থ কতমা মগ্গাধিপতিনী পঞ্ঞা? অৰিযমগ্গং অধিপতিং কৰিত্ৱা যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘মগ্গাধিপতিনী পঞ্ঞা’’.

৭৮৪. (১৪) চতূসু ভূমীসু ৱিপাকে পঞ্ঞা সিযা উপ্পন্না, সিযা উপ্পাদিনী, ন ৱত্তব্বা অনুপ্পন্নাতি. চতূসু ভূমীসু কুসলে তীসু ভূমীসু কিৰিযাব্যাকতে পঞ্ঞা সিযা উপ্পন্না, সিযা অনুপ্পন্না, ন ৱত্তব্বা উপ্পাদিনীতি.

৭৮৫. (১৫) সব্বাৱ পঞ্ঞা সিযা অতীতা, সিযা অনাগতা, সিযা পচ্চুপ্পন্না.

৭৮৬. (১৬. ক) তত্থ কতমা অতীতাৰম্মণা পঞ্ঞা? অতীতে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অতীতাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

৭৮৭. (খ) তত্থ কতমা অনাগতাৰম্মণা পঞ্ঞা? অনাগতে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অনাগতাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

৭৮৮. (গ) তত্থ কতমা পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা পঞ্ঞা? পচ্চুপ্পন্নে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা …পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

৭৮৯. (১৭) সব্বাৱ পঞ্ঞা সিযা অজ্ঝত্তা, সিযা বহিদ্ধা, সিযা অজ্ঝত্তবহিদ্ধা.

৭৯০. (১৮. ক) তত্থ কতমা অজ্ঝত্তাৰম্মণা পঞ্ঞা? অজ্ঝত্তে ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অজ্ঝত্তাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

৭৯১. (খ) তত্থ কতমা বহিদ্ধাৰম্মণা পঞ্ঞা? বহিদ্ধাধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘বহিদ্ধাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

৭৯২. (গ) তত্থ কতমা অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণা পঞ্ঞা? অজ্ঝত্তবহিদ্ধা ধম্মে আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰম্মণা পঞ্ঞা’’.

এৱং তিৱিধেন ঞাণৱত্থু.

তিকং.

৪. চতুক্কনিদ্দেসো

৭৯৩. (১. ক) তত্থ কতমং কম্মস্সকতঞাণং? ‘‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পৰো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’’তি – যা এৱৰূপা পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘কম্মস্সকতঞাণং’’. ঠপেত্ৱা সচ্চানুলোমিকং ঞাণং, সব্বাপি সাসৱা কুসলা পঞ্ঞা কম্মস্সকতঞাণং.

(খ) তত্থ কতমং সচ্চানুলোমিকং ঞাণং? ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি ৱা ৱেদনা…পে… সঞ্ঞা… সঙ্খাৰা… ‘‘ৱিঞ্ঞাণং অনিচ্চ’’ন্তি ৱা যা এৱৰূপী অনুলোমিকা খন্তি দিট্ঠি ৰুচি মুদি পেক্খা ধম্মনিজ্ঝানক্খন্তি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘সচ্চানুলোমিকং ঞাণং’’.

(গ) চতূসু মগ্গেসু পঞ্ঞা মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং.

(ঘ) চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা ফলসমঙ্গিস্স ঞাণং.

৭৯৪. (২) মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং দুক্খেপেতং ঞাণং, দুক্খসমুদযেপেতং ঞাণং, দুক্খনিৰোধেপেতং ঞাণং, দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদাযপেতং ঞাণং.

(ক) তত্থ কতমং দুক্খে ঞাণং? দুক্খং আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খে ঞাণং’’.

(খ-ঘ) দুক্খসমুদযং আৰব্ভ…পে… দুক্খনিৰোধং আৰব্ভ…পে… দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং আৰব্ভ যা উপ্পজ্জতি পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং’’.

৭৯৫. (৩) কামাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা কামাৱচৰা পঞ্ঞা, ৰূপাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা ৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা, অৰূপাৱচৰকুসলাব্যাকতে পঞ্ঞা অৰূপাৱচৰা পঞ্ঞা, চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা অপৰিযাপন্না পঞ্ঞা.

৭৯৬. (৪. ক) তত্থ কতমং ধম্মে ঞাণং? চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু পঞ্ঞা ধম্মে ঞাণং.

(খ) সো ইমিনা ধম্মেন ঞাতেন দিট্ঠেন পত্তেন ৱিদিতেন পৰিযোগাড়্হেন অতীতানাগতেন নযং নেতি. ‘‘যে হি কেচি অতীতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা দুক্খং অব্ভঞ্ঞংসু [অব্ভঞ্ঞিংসু (স্যা.) এৱমুপৰিপি], দুক্খসমুদযং অব্ভঞ্ঞংসু, দুক্খনিৰোধং অব্ভঞ্ঞংসু, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং অব্ভঞ্ঞংসু, ইমঞ্ঞেৱ তে দুক্খং অব্ভঞ্ঞংসু, ইমঞ্ঞেৱ তে দুক্খসমুদযং অব্ভঞ্ঞংসু, ইমঞ্ঞেৱ তে দুক্খনিৰোধং অব্ভঞ্ঞংসু, ইমঞ্ঞেৱ তে দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং অব্ভঞ্ঞংসু. যে হি কেচি অনাগতমদ্ধানং সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা দুক্খং অভিজানিস্সন্তি, দুক্খসমুদযং অভিজানিস্সন্তি, দুক্খনিৰোধং অভিজানিস্সন্তি, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং অভিজানিস্সন্তি, ইমঞ্ঞেৱ তে দুক্খং অভিজানিস্সন্তি, ইমঞ্ঞেৱ তে দুক্খসমুদযং অভিজানিস্সন্তি, ইমঞ্ঞেৱ তে দুক্খনিৰোধং অভিজানিস্সন্তি, ইমঞ্ঞেৱ তে দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং অভিজানিস্সন্তী’’তি – যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘অন্ৱযে ঞাণং’’.

(গ) তত্থ কতমং পৰিযে ঞাণং? ইধ ভিক্খু পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানাতি. সৰাগং ৱা চিত্তং ‘‘সৰাগং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতৰাগং ৱা চিত্তং ‘‘ৱীতৰাগং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সদোসং ৱা চিত্তং ‘‘সদোসং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতদোসং ৱা চিত্তং ‘‘ৱীতদোসং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমোহং ৱা চিত্তং ‘‘সমোহং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱীতমোহং ৱা চিত্তং ‘‘ৱীতমোহং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সংখিত্তং ৱা চিত্তং ‘‘সংখিত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱিক্খিত্তং ৱা চিত্তং ‘‘ৱিক্খিত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, মহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘‘মহগ্গতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অমহগ্গতং ৱা চিত্তং ‘‘অমহগ্গতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সউত্তৰং ৱা চিত্তং ‘‘সউত্তৰং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অনুত্তৰং ৱা চিত্তং ‘‘অনুত্তৰং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, সমাহিতং ৱা চিত্তং ‘‘সমাহিতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অসমাহিতং ৱা চিত্তং ‘‘অসমাহিতং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, ৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘‘ৱিমুত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতি, অৱিমুত্তং ৱা চিত্তং ‘‘অৱিমুত্তং চিত্ত’’ন্তি পজানাতীতি – যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং ৱুচ্চতি ‘‘পৰিযে ঞাণং’’.

(ঘ) ঠপেত্ৱা ধম্মে ঞাণং অন্ৱযে ঞাণং পৰিযে ঞাণং, অৱসেসা পঞ্ঞা সম্মুতিঞাণং.

৭৯৭. (৫. ক) তত্থ কতমা পঞ্ঞা আচযায নো অপচযায? কামাৱচৰকুসলে পঞ্ঞা আচযায নো অপচযায.

(খ) চতূসু মগ্গেসু পঞ্ঞা অপচযায নো আচযায.

(গ) ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰকুসলে পঞ্ঞা আচযায চেৱ অপচযায চ.

(ঘ) অৱসেসা পঞ্ঞা নেৱ আচযায নো অপচযায.

৭৯৮. (৬. ক) তত্থ কতমা পঞ্ঞা নিব্বিদায নো পটিৱেধায? যায পঞ্ঞায কামেসু ৱীতৰাগো হোতি, ন চ অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতি ন চ সচ্চানি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পঞ্ঞা নিব্বিদায নো পটিৱেধায’’.

(খ) স্ৱেৱ পঞ্ঞায কামেসু ৱীতৰাগো সমানো অভিঞ্ঞাযো পটিৱিজ্ঝতি ন চ সচ্চানি – অযং ৱুচ্চতি ‘‘পঞ্ঞা পটিৱেধায নো নিব্বিদায’’.

(গ) চতূসু মগ্গেসু পঞ্ঞা নিব্বিদায চেৱ পটিৱেধায চ.

(ঘ) অৱসেসা পঞ্ঞা নেৱ নিব্বিদায নো পটিৱেধায.

৭৯৯. (৭. ক) তত্থ কতমা হানভাগিনী পঞ্ঞা? পঠমস্স ঝানস্স লাভিং কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি হানভাগিনী পঞ্ঞা.

(খ) তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞা.

(গ) অৱিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিসেসভাগিনী পঞ্ঞা.

(ঘ) নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসঞ্হিতা নিব্বেধভাগিনী পঞ্ঞা. দুতিযস্স ঝানস্স লাভিং ৱিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি হানভাগিনী পঞ্ঞা. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞা. উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিসেসভাগিনী পঞ্ঞা. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসঞ্হিতা নিব্বেধভাগিনী পঞ্ঞা. ততিযস্স ঝানস্স লাভিং পীতিসুখসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি হানভাগিনী পঞ্ঞা. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞা. অদুক্খমসুখসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিসেসভাগিনী পঞ্ঞা. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসঞ্হিতা নিব্বেধভাগিনী পঞ্ঞা. চতুত্থস্স ঝানস্স লাভিং উপেক্খাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি হানভাগিনী পঞ্ঞা. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞা. আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিসেসভাগিনী পঞ্ঞা. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসঞ্হিতা নিব্বেধভাগিনী পঞ্ঞা. আকাসানঞ্চাযতনস্স লাভিং ৰূপসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি হানভাগিনী পঞ্ঞা. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞা. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিসেসভাগিনী পঞ্ঞা. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসঞ্হিতা নিব্বেধভাগিনী পঞ্ঞা. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনস্স লাভিং আকাসানঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি হানভাগিনী পঞ্ঞা. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞা. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিসেসভাগিনী পঞ্ঞা. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসঞ্হিতা নিব্বেধভাগিনী পঞ্ঞা. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনস্স লাভিং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি হানভাগিনী পঞ্ঞা. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি ঠিতিভাগিনী পঞ্ঞা. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিসেসভাগিনী পঞ্ঞা. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি ৱিৰাগূপসঞ্হিতা নিব্বেধভাগিনী পঞ্ঞা.

৮০০. (৮) তত্থ কতমা চতস্সো পটিসম্ভিদা? অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মপটিসম্ভিদা, নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, পটিভানপটিসম্ভিদা. অত্থে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা, ধম্মে ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা, তত্ৰ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণং নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা, ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা. ইমা চতস্সো পটিসম্ভিদা.

৮০১. (৯) তত্থ কতমা চতস্সো পটিপদা? দুক্খপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা, দুক্খপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা, সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা, সুখপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা পঞ্ঞা.