১০. দসকনিদ্দেসো
৮০৯. (১) তত্থ কতমং তথাগতস্স ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খাৰং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো কঞ্চি সঙ্খাৰং নিচ্চতো উপগচ্ছেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি সঙ্খাৰং সুখতো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো কঞ্চি সঙ্খাৰং সুখতো উপগচ্ছেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো কঞ্চি ধম্মং অত্থতো উপগচ্ছেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো কঞ্চি ধম্মং অত্থতো উপগচ্ছেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো মাতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি.
অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং দিট্ঠিসম্পন্নো পুগ্গলো পিতৰং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য…পে… অৰহন্তং জীৱিতা ৱোৰোপেয্য…পে… পদুট্ঠেন চিত্তেন তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেয্য…পে… সঙ্ঘং ভিন্দেয্য…পে… অঞ্ঞং সত্থাৰং উদ্দিসেয্য…পে… অট্ঠমং ভৱং নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুথুজ্জনো অট্ঠমং ভৱং নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি.
‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে অৰহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা অপুব্বং অচৰিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং একিস্সা লোকধাতুযা একো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো উপ্পজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৱে ৰাজানো চক্কৱত্তী [চক্কৱত্তি (সী. স্যা.)] অপুব্বং অচৰিমং উপ্পজ্জেয্যুং, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং একিস্সা লোকধাতুযা একো ৰাজা চক্কৱত্তী উপ্পজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি.
‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ইত্থী অৰহং অস্স সম্মাসম্বুদ্ধো, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুৰিসো অৰহং অস্স সম্মাসম্বুদ্ধো, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ইত্থী ৰাজা অস্স চক্কৱত্তী, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুৰিসো ৰাজা অস্স চক্কৱত্তী, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ইত্থী সক্কত্তং কৰেয্য, মাৰত্তং কৰেয্য, ব্ৰহ্মত্তং কৰেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং পুৰিসো সক্কত্তং কৰেয্য, মাৰত্তং কৰেয্য, ব্ৰহ্মত্তং কৰেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি.
‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং কাযদুচ্চৰিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং কাযদুচ্চৰিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ৱচীদুচ্চৰিতস্স…পে… যং মনোদুচ্চৰিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ৱচীদুচ্চৰিতস্স…পে… যং মনোদুচ্চৰিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি.
‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং কাযসুচৰিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং কাযসুচৰিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ৱচীসুচৰিতস্স…পে… যং মনোসুচৰিতস্স অনিট্ঠো অকন্তো অমনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ৱচীসুচৰিতস্স…পে… যং মনোসুচৰিতস্স ইট্ঠো কন্তো মনাপো ৱিপাকো নিব্বত্তেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি.
‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং কাযদুচ্চৰিতসমঙ্গী তন্নিদানং তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং কাযদুচ্চৰিতসমঙ্গী তন্নিদানং তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ৱচীদুচ্চৰিতসমঙ্গী…পে… যং মনোদুচ্চৰিতসমঙ্গী তন্নিদানং তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ৱচীদুচ্চৰিতসমঙ্গী…পে… যং মনোদুচ্চৰিতসমঙ্গী তন্নিদানং তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি.
‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং কাযসুচৰিতসমঙ্গী তন্নিদানং তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং কাযসুচৰিতসমঙ্গী তন্নিদানং তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং ৱচীসুচৰিতসমঙ্গী…পে… যং মনোসুচৰিতসমঙ্গী তন্নিদানং তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জেয্য, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘ঠানঞ্চ খো এতং ৱিজ্জতি যং ৱচীসুচৰিতসমঙ্গী …পে… যং মনোসুচৰিতসমঙ্গী তন্নিদানং তপ্পচ্চযা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জেয্য, ঠানমেতং ৱিজ্জতী’’তি পজানাতি. ‘‘যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং হেতূ পচ্চযা উপাদায তং তং ঠানং, যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং ন হেতূ অপ্পচ্চযা উপাদায তং তং অট্ঠান’’ন্তি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং ঞাণং.
৮১০. (২) তত্থ কতমং তথাগতস্স অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৱিপাকং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো পজানাতি – ‘‘অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি গতিসম্পত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি উপধিসম্পত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি কালসম্পত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি পযোগসম্পত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তি.
‘‘অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি গতিৱিপত্তিং আগম্ম ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি উপধিৱিপত্তিং আগম্ম ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি কালৱিপত্তিং আগম্ম ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানি পযোগৱিপত্তিং আগম্ম ৱিপচ্চন্তি.
‘‘অত্থেকচ্চানি কল্যাণানি কম্মসমাদানানি গতিৱিপত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি কল্যাণানি কম্মসমাদানানি উপধিৱিপত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি কল্যাণানি কম্মসমাদানানি কালৱিপত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি কল্যাণানি কম্মসমাদানানি পযোগৱিপত্তিপটিবাড়্হানি ন ৱিপচ্চন্তি.
‘‘অত্থেকচ্চানি কল্যাণানি কম্মসমাদানানি গতিসম্পত্তিং আগম্ম ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি কল্যাণানি কম্মসমাদানানি উপধিসম্পত্তিং আগম্ম ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি কল্যাণানি কম্মসমাদানানি কালসম্পত্তিং আগম্ম ৱিপচ্চন্তি. অত্থেকচ্চানি কল্যাণানি কম্মসমাদানানি পযোগসম্পত্তিং আগম্ম ৱিপচ্চন্তী’’তি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৱিপাকং যথাভূতং ঞাণং.
৮১১. (৩) তত্থ কতমং তথাগতস্স সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো ‘‘অযং মগ্গো অযং পটিপদা নিৰযগামী’’তি [নিৰযগামিনীতি (স্যা.)] পজানাতি, ‘‘অযং মগ্গো অযং পটিপদা তিৰচ্ছানযোনিগামী’’তি [তিৰচ্ছানগামিনীতি (স্যা.) এৱমুপৰিপি. অট্ঠকথা ওলোকেতব্বা] পজানাতি, ‘‘অযং মগ্গো অযং পটিপদা পেত্তিৱিসযগামী’’তি পজানাতি, ‘‘অযং মগ্গো অযং পটিপদা মনুস্সলোকগামী’’তি পজানাতি, ‘‘অযং মগ্গো অযং পটিপদা দেৱলোকগামী’’তি পজানাতি, ‘‘অযং মগ্গো অযং পটিপদা নিব্বানগামী’’তি পজানাতীতি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং ঞাণং.
৮১২. (৪) তত্থ কতমং তথাগতস্স অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো খন্ধনানত্তং পজানাতি, আযতননানত্তং পজানাতি, ধাতুনানত্তং পজানাতি, অনেকধাতুনানাধাতুলোকনানত্তং পজানাতীতি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স অনেকধাতুনানাধাতুলোকং যথাভূতং ঞাণং.
৮১৩. (৫) তত্থ কতমং তথাগতস্স সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো পজানাতি – ‘‘সন্তি সত্তা হীনাধিমুত্তিকা, সন্তি সত্তা পণীতাধিমুত্তিকা. হীনাধিমুত্তিকা সত্তা হীনাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি. পণীতাধিমুত্তিকা সত্তা পণীতাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি.
‘‘অতীতম্পি অদ্ধানং হীনাধিমুত্তিকা সত্তা হীনাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱিংসু ভজিংসু পযিৰুপাসিংসু, পণীতাধিমুত্তিকা সত্তা পণীতাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱিংসু ভজিংসু পযিৰুপাসিংসু.
‘‘অনাগতম্পি অদ্ধানং হীনাধিমুত্তিকা সত্তা হীনাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱিস্সন্তি ভজিস্সন্তি পযিৰুপাসিস্সন্তি, পণীতাধিমুত্তিকা সত্তা পণীতাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱিস্সন্তি ভজিস্সন্তি পযিৰুপাসিস্সন্তী’’তি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স সত্তানং নানাধিমুত্তিকতং যথাভূতং ঞাণং.
৮১৪. (৬) তত্থ কতমং তথাগতস্স পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো সত্তানং আসযং পজানাতি, অনুসযং পজানাতি, চৰিতং পজানাতি, অধিমুত্তিং পজানাতি, অপ্পৰজক্খে মহাৰজক্খে তিক্খিন্দ্ৰিযে মুদিন্দ্ৰিযে স্ৱাকাৰে দ্ৱাকাৰে সুৱিঞ্ঞাপযে দুৱিঞ্ঞাপযে ভব্বাভব্বে সত্তে পজানাতি.
৮১৫. কতমো চ সত্তানং আসযো? ‘‘সস্সতো লোকো’’তি ৱা, ‘‘অসস্সতো লোকো’’তি ৱা, ‘‘অন্তৱা লোকো’’তি ৱা, ‘‘অনন্তৱা লোকো’’তি ৱা, ‘‘তং জীৱং তং সৰীৰ’’ন্তি ৱা, ‘‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’’ন্তি ৱা, ‘‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ‘‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱা, ‘‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱা, ‘‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’’তি ৱা, ইতি ভৱদিট্ঠিসন্নিস্সিতা ৱা সত্তা হোন্তি ৱিভৱদিট্ঠিসন্নিস্সিতা ৱা. এতে ৱা পন উভো অন্তে অনুপগম্ম ইদপ্পচ্চযতা পটিচ্চসমুপ্পন্নেসু ধম্মেসু অনুলোমিকা খন্তি পটিলদ্ধা হোতি যথাভূতং ঞাণং. অযং সত্তানং আসযো.
৮১৬. কতমো চ সত্তানং অনুসযো? সত্তানুসযা – কামৰাগানুসযো, পটিঘানুসযো, মানানুসযো, দিট্ঠানুসযো, ৱিচিকিচ্ছানুসযো, ভৱৰাগানুসযো, অৱিজ্জানুসযো. যং লোকে পিযৰূপং সাতৰূপং এত্থ সত্তানং ৰাগানুসযো অনুসেতি. যং লোকে অপ্পিযৰূপং অসাতৰূপং এত্থ সত্তানং পটিঘানুসযো অনুসেতি. ইতি ইমেসু দ্ৱীসু ধম্মেসু অৱিজ্জানুপতিতা. তদেকট্ঠো মানো চ দিট্ঠি চ ৱিচিকিচ্ছা চ দট্ঠব্বা. অযং সত্তানং অনুসযো.
৮১৭. কতমঞ্চ সত্তানং চৰিতং? পুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰো, আনেঞ্জাভিসঙ্খাৰো, পৰিত্তভূমকো ৱা মহাভূমকো ৱা – ইদং সত্তানং চৰিতং.
৮১৮. কতমা চ সত্তানং অধিমুত্তি? সন্তি সত্তা হীনাধিমুত্তিকা, সন্তি সত্তা পণীতাধিমুত্তিকা. হীনাধিমুত্তিকা সত্তা হীনাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি. পণীতাধিমুত্তিকা সত্তা পণীতাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি.
অতীতম্পি অদ্ধানং হীনাধিমুত্তিকা সত্তা হীনাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱিংসু ভজিংসু পযিৰুপাসিংসু. পণীতাধিমুত্তিকা সত্তা পণীতাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱিংসু ভজিংসু পযিৰুপাসিংসু.
অনাগতম্পি অদ্ধানং হীনাধিমুত্তিকা সত্তা হীনাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱিস্সন্তি ভজিস্সন্তি পযিৰুপাসিস্সন্তি. পণীতাধিমুত্তিকা সত্তা পণীতাধিমুত্তিকে সত্তে সেৱিস্সন্তি ভজিস্সন্তি পযিৰুপাসিস্সন্তি. অযং সত্তানং অধিমুত্তি.
৮১৯. কতমে তে সত্তা মহাৰজক্খা? দস কিলেসৱত্থূনি – লোভো, দোসো, মোহো, মানো, দিট্ঠি, ৱিচিকিচ্ছা, থিনং, উদ্ধচ্চং, অহিৰিকং, অনোত্তপ্পং. যেসং সত্তানং ইমানি দস কিলেসৱত্থূনি আসেৱিতানি ভাৱিতানি বহুলীকতানি উস্সদগতানি, ইমে তে সত্তা মহাৰজক্খা.
৮২০. কতমে তে সত্তা অপ্পৰজক্খা? যেসং সত্তানং ইমানি দস কিলেসৱত্থূনি অনাসেৱিতানি অভাৱিতানি অবহুলীকতানি অনুস্সদগতানি, ইমে তে সত্তা অপ্পৰজক্খা.
৮২১. কতমে তে সত্তা মুদিন্দ্ৰিযা? পঞ্চিন্দ্ৰিযানি – সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং. যেসং সত্তানং ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অনাসেৱিতানি অভাৱিতানি অবহুলীকতানি অনুস্সদগতানি, ইমে তে সত্তা মুদিন্দ্ৰিযা.
৮২২. কতমে তে সত্তা তিক্খিন্দ্ৰিযা? যেসং সত্তানং ইমানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি আসেৱিতানি ভাৱিতানি বহুলীকতানি উস্সদগতানি, ইমে তে সত্তা তিক্খিন্দ্ৰিযা.
৮২৩. কতমে তে সত্তা দ্ৱাকাৰা? যে তে সত্তা পাপাসযা পাপানুসযা পাপচৰিতা পাপাধিমুত্তিকা মহাৰজক্খা মুদিন্দ্ৰিযা, ইমে তে সত্তা দ্ৱাকাৰা.
৮২৪. কতমে তে সত্তা স্ৱাকাৰা? যে তে সত্তা কল্যাণাসযা কল্যাণচৰিতা কল্যাণাধিমুত্তিকা অপ্পৰজক্খা তিক্খিন্দ্ৰিযা, ইমে তে সত্তা স্ৱাকাৰা.
৮২৫. কতমে তে সত্তা দুৱিঞ্ঞাপযা? যে চ তে সত্তা দ্ৱাকাৰা, তেৱ তে সত্তা দুৱিঞ্ঞাপযা. যে চ তে সত্তা স্ৱাকাৰা, তেৱ তে সত্তা সুৱিঞ্ঞাপযা.
৮২৬. কতমে তে সত্তা অভব্বা? যে তে সত্তা কম্মাৱৰণেন সমন্নাগতা কিলেসাৱৰণেন সমন্নাগতা ৱিপাকাৱৰণেন সমন্নাগতা অস্সদ্ধা অচ্ছন্দিকা দুপ্পঞ্ঞা অভব্বা নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং, ইমে তে সত্তা অভব্বা.
৮২৭. কতমে তে সত্তা ভব্বা? যে তে সত্তা ন কম্মাৱৰণেন সমন্নাগতা ন কিলেসাৱৰণেন সমন্নাগতা ন ৱিপাকাৱৰণেন সমন্নাগতা সদ্ধা ছন্দিকা পঞ্ঞৱন্তো ভব্বা নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং, ইমে তে সত্তা ভব্বাতি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স পৰসত্তানং পৰপুগ্গলানং ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তং যথাভূতং ঞাণং.
৮২৮. (৭) তত্থ কতমং তথাগতস্স ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৱোদানং যথাভূতং ঞাণং? ঝাযীতি. চত্তাৰো ঝাযী. অত্থেকচ্চো ঝাযী সম্পত্তিযেৱ [সম্পত্তিযেৱ (ক.)] সমানং ৱিপত্তীতি পচ্চেতি, অত্থেকচ্চো ঝাযী ৱিপত্তিংযেৱ [ৱিপত্তিযেৱ (ক.)] সমানং সম্পত্তীতি পচ্চেতি, অত্থেকচ্চো ঝাযী সম্পত্তিযেৱ সমানং সম্পত্তীতি পচ্চেতি, অত্থেকচ্চো ঝাযী ৱিপত্তিযেৱ সমানং ৱিপত্তীতি পচ্চেতি – ইমে চত্তাৰো ঝাযী.
অপৰেপি চত্তাৰো ঝাযী. অত্থেকচ্চো ঝাযী দন্ধং সমাপজ্জতি খিপ্পং ৱুট্ঠাতি, অত্থেকচ্চো ঝাযী খিপ্পং সমাপজ্জতি দন্ধং ৱুট্ঠাতি, অত্থেকচ্চো ঝাযী দন্ধং সমাপজ্জতি দন্ধং ৱুট্ঠাতি, অত্থেকচ্চো ঝাযী খিপ্পং সমাপজ্জতি খিপ্পং ৱুট্ঠাতি – ইমে চত্তাৰো ঝাযী.
অপৰেপি চত্তাৰো ঝাযী. অত্থেকচ্চো ঝাযী সমাধিস্মিং সমাধিকুসলো হোতি, ন সমাধিস্মিং সমাপত্তিকুসলো; অত্থেকচ্চো ঝাযী সমাধিস্মিং সমাপত্তিকুসলো হোতি, ন সমাধিস্মিং সমাধিকুসলো; অত্থেকচ্চো ঝাযী সমাধিস্মিং সমাধিকুসলো চ হোতি, সমাধিস্মিং সমাপত্তিকুসলো চ; অত্থেকচ্চো ঝাযী নেৱ সমাধিস্মিং সমাধিকুসলো হোতি, ন সমাধিস্মিং সমাপত্তিকুসলো – ইমে চত্তাৰো ঝাযী.
‘‘ঝান’’ন্তি. চত্তাৰি ঝানানি – পঠমং ঝানং, দুতিযং ঝানং, ততিযং ঝানং, চতুত্থং ঝানং.
‘‘ৱিমোক্খো’’তি. অট্ঠ ৱিমোক্খা. ৰূপী ৰূপানি পস্সতি – অযং পঠমো ৱিমোক্খো.
অজ্ঝত্তং অৰূপসঞ্ঞী বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি – অযং দুতিযো ৱিমোক্খো.
সুভন্তেৱ অধিমুত্তো হোতি – অযং ততিযো ৱিমোক্খো.
সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘‘অনন্তো আকাসো’’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং চতুত্থো ৱিমোক্খো.
সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং পঞ্চমো ৱিমোক্খো.
সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘‘নত্থি কিঞ্চি’’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং ছট্ঠো ৱিমোক্খো.
সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং সত্তমো ৱিমোক্খো.
সব্বসো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং অট্ঠমো ৱিমোক্খো.
‘‘সমাধী’’তি. তযো সমাধী – সৱিতক্কসৱিচাৰো সমাধি, অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো সমাধি, অৱিতক্কঅৱিচাৰো সমাধি.
‘‘সমাপত্তী’’তি. নৱ অনুপুব্বৱিহাৰসমাপত্তিযো – পঠমজ্ঝানসমাপত্তি, দুতিযজ্ঝানসমাপত্তি, ততিযজ্ঝানসমাপত্তি, চতুত্থজ্ঝানসমাপত্তি, আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তি, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তি, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তি, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তি, সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি.
‘‘সংকিলেস’’ন্তি হানভাগিযো ধম্মো. ‘‘ৱোদান’’ন্তি ৱিসেসভাগিযো ধম্মো. ‘‘ৱুট্ঠান’’ন্তি. ৱোদানম্পি ৱুট্ঠানং, তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠানন্তি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসং ৱোদানং ৱুট্ঠানং যথাভূতং ঞাণং.
৮২৯. (৮) তত্থ কতমং তথাগতস্স পুব্বেনিৱাসানুস্সতি যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে ‘‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতীতি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স পুব্বেনিৱাসানুস্সতি যথাভূতং ঞাণং.
৮৩০. (৯) তত্থ কতমং তথাগতস্স সত্তানং চুতূপপাতং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতীতি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স সত্তানং চুতূপপাতং যথাভূতং ঞাণং.
৮৩১. (১০) তত্থ কতমং তথাগতস্স আসৱানং খযং যথাভূতং ঞাণং? ইধ তথাগতো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি. যা তত্থ পঞ্ঞা পজাননা…পে… অমোহো ধম্মৱিচযো সম্মাদিট্ঠি – ইদং তথাগতস্স আসৱানং খযং যথাভূতং ঞাণন্তি.
দসকং.
ঞাণৱিভঙ্গো নিট্ঠিতো.