৩. তিকপুগ্গলপঞ্ঞত্তি
৯১. কতমো চ পুগ্গলো নিৰাসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো অসুচি সঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো. সো সুণাতি – ‘‘ইত্থন্নামো কিৰ ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’’তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘নিৰাসো’’.
৯২. কতমো চ পুগ্গলো আসংসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলৱা হোতি কল্যাণধম্মো. সো সুণাতি – ‘‘ইত্থন্নামো কিৰ ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. তস্স এৱং হোতি – ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’’তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘আসংসো’’.
৯৩. কতমো চ পুগ্গলো ৱিগতাসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো সুণাতি – ‘‘ইত্থন্নামো কিৰ ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’’তি. তং কিস্স হেতু? যা হিস্স পুব্বে অৱিমুত্তস্স ৱিমুত্তাসা, সা পটিপ্পস্সদ্ধা. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ৱিগতাসো’’.
৯৪. তত্থ কতমে তযো গিলানূপমা পুগ্গলা? তযো গিলানা – ইধেকচ্চো গিলানো লভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভোজনানি অলভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভোজনানি, লভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি অলভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, লভন্তো ৱা পতিৰূপং উপট্ঠাকং অলভন্তো ৱা পতিৰূপং উপট্ঠাকং, নেৱ ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধা. (১)
ইধ পনেকচ্চো গিলানো লভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভোজনানি অলভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভোজনানি, লভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি অলভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, লভন্তো ৱা পতিৰূপং উপট্ঠাকং অলভন্তো ৱা পতিৰূপং উপট্ঠাকং, ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধা. (২)
ইধ পনেকচ্চো গিলানো লভন্তো সপ্পাযানি ভোজনানি নো অলভন্তো, লভন্তো সপ্পাযানি ভেসজ্জানি নো অলভন্তো, লভন্তো পতিৰূপং উপট্ঠাকং নো অলভন্তো, ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধা. (৩)
তত্ৰ য্ৱাযং গিলানো লভন্তো সপ্পাযানি ভোজনানি নো অলভন্তো, লভন্তো সপ্পাযানি ভেসজ্জানি নো অলভন্তো, লভন্তো পতিৰূপং উপট্ঠাকং নো অলভন্তো, ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধা, ইমং গিলানং পটিচ্চ ভগৱতা গিলানভত্তং অনুঞ্ঞাতং গিলানভেসজ্জং অনুঞ্ঞাতং গিলানুপট্ঠাকো অনুঞ্ঞাতো. ইমঞ্চ পন গিলানং পটিচ্চ অঞ্ঞেপি গিলানা উপট্ঠাতব্বা.
এৱমেৱং [এৱমেৱ (সী.)] তযো গিলানূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লভন্তো ৱা তথাগতং দস্সনায অলভন্তো ৱা তথাগতং দস্সনায, লভন্তো ৱা তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱণায অলভন্তো ৱা তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱণায, নেৱ ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. (১)
ইধ পনেকচ্চো পুগ্গলো লভন্তো ৱা তথাগতং দস্সনায অলভন্তো ৱা তথাগতং দস্সনায, লভন্তো ৱা তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱণায অলভন্তো ৱা তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱণায, ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. (২)
ইধ পনেকচ্চো পুগ্গলো লভন্তো তথাগতং দস্সনায নো অলভন্তো, লভন্তো তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱণায নো অলভন্তো, ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. (৩)
তত্ৰ য্ৱাযং পুগ্গলো লভন্তো তথাগতং দস্সনায নো অলভন্তো, লভন্তো তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱণায নো অলভন্তো, ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং, ইমং পুগ্গলং পটিচ্চ ভগৱতা ধম্মদেসনা অনুঞ্ঞাতা, ইমঞ্চ পুগ্গলং পটিচ্চ অঞ্ঞেসম্পি ধম্মো দেসেতব্বো. ইমে তযো গিলানূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.
৯৫. কতমো চ পুগ্গলো কাযসক্খী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কাযসক্খী’’.
৯৬. কতমো চ পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি, তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘দিট্ঠিপ্পত্তো’’.
৯৭. কতমো চ পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি, নো চ খো যথাদিট্ঠিপ্পত্তস্স – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সদ্ধাৱিমুত্তো’’.
৯৮. কতমো চ পুগ্গলো গূথভাণী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো মুসাৱাদী হোতি সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘‘এহম্ভো [এহি ভো (স্যা. ক.) ম. নি. ১.৪৪০; অ. নি. ৩.২৮], পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’’তি, সো অজানং ৱা আহ – ‘‘জানামী’’তি, জানং ৱা আহ – ‘‘ন জানামী’’তি, অপস্সং ৱা আহ – ‘‘পস্সামী’’তি, পস্সং ৱা আহ – ‘‘ন পস্সামী’’তি. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘গূথভাণী’’.
৯৯. কতমো চ পুগ্গলো পুপ্ফভাণী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘‘এহম্ভো, পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’’তি, সো অজানং ৱা আহ – ‘‘ন জানামী’’তি, জানং ৱা আহ – ‘‘জানামী’’তি, অপস্সং ৱা আহ – ‘‘ন পস্সামী’’তি, পস্সং ৱা আহ – ‘‘পস্সামী’’তি. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পুপ্ফভাণী’’.
১০০. কতমো চ পুগ্গলো মধুভাণী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনিযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘মধুভাণী’’.
১০১. কতমো চ পুগ্গলো অৰুকূপমচিত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি [পতিট্ঠীযতি (স্যা. ক.) অ. নি. ৩.২৫], কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. সেয্যথাপি নাম দুট্ঠাৰুকো কট্ঠেন ৱা কঠলায [কথলায (ক.), কথলেন (অট্ঠকথা) অ. নি. ৩.২৫] ৱা ঘট্টিতো ভিয্যোসো মত্তায আসৱং দেতি [অস্সৱনোতি (সী.)], এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অৰুকূপমচিত্তো’’.
১০২. কতমো চ পুগ্গলো ৱিজ্জূপমচিত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. সেয্যথাপি নাম চক্খুমা পুৰিসো ৰত্তন্ধকাৰতিমিসায ৱিজ্জন্তৰিকায ৰূপানি পস্সেয্য, এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ৱিজ্জূপমচিত্তো’’.
১০৩. কতমো চ পুগ্গলো ৱজিৰূপমচিত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সেয্যথাপি নাম ৱজিৰস্স নত্থি কিঞ্চি অভেজ্জং মণি ৱা পাসাণো ৱা, এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ৱজিৰূপমচিত্তো’’.
১০৪. কতমো চ পুগ্গলো অন্ধো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স তথাৰূপং চক্খু ন হোতি যথাৰূপেন চক্খুনা অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগচ্ছেয্য, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কৰেয্য; তথাৰূপম্পিস্স চক্খু ন হোতি যথাৰূপেন চক্খুনা কুসলাকুসলে ধম্মে জানেয্য, সাৱজ্জানৱজ্জে ধম্মে জানেয্য, হীনপ্পণীতে ধম্মে জানেয্য, কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগে ধম্মে জানেয্য – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অন্ধো’’.
১০৫. কতমো চ পুগ্গলো একচক্খু? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স তথাৰূপং চক্খু হোতি, যথাৰূপেন চক্খুনা অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগচ্ছেয্য, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কৰেয্য; তথাৰূপম্পিস্স চক্খু ন হোতি যথাৰূপেন চক্খুনা কুসলাকুসলে ধম্মে জানেয্য, সাৱজ্জানৱজ্জে ধম্মে জানেয্য, হীনপ্পণীতে ধম্মে জানেয্য, কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগে ধম্মে জানেয্য – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘একচক্খু’’.
১০৬. কতমো চ পুগ্গলো দ্ৱিচক্খু? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স তথাৰূপং চক্খু হোতি যথাৰূপেন চক্খুনা অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগচ্ছেয্য, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কৰেয্য; তথাৰূপম্পিস্স চক্খু হোতি যথাৰূপেন চক্খুনা কুসলাকুসলে ধম্মে জানেয্য, সাৱজ্জানৱজ্জে ধম্মে জানেয্য, হীনপ্পণীতে ধম্মে জানেয্য, কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগে ধম্মে জানেয্য – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘দ্ৱিচক্খু’’.
১০৭. কতমো চ পুগ্গলো অৱকুজ্জপঞ্ঞো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আৰামং গন্তা [গতো (সী.), গন্ত্ৱা (স্যা.)] হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৱণায [ধম্মস্সৱনায (স্যা.)]. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায নেৱ আদিং মনসি কৰোতি, ন মজ্ঝং মনসি কৰোতি, ন পৰিযোসানং মনসি কৰোতি. ৱুট্ঠিতোপি তম্হা আসনা তস্সা কথায নেৱ আদিং মনসি কৰোতি, ন মজ্ঝং মনসি কৰোতি, ন পৰিযোসানং মনসি কৰোতি. সেয্যথাপি নাম কুম্ভো নিক্কুজ্জো [নিকুজ্জো (স্যা.) অ. নি. ৩.৩০] তত্ৰ উদকং আসিত্তং ৱিৱট্টতি, নো সণ্ঠাতি; এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আৰামং গন্তা হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৱণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায নেৱ আদিং মনসি কৰোতি, ন মজ্ঝং মনসি কৰোতি, ন পৰিযোসানং মনসি কৰোতি. ৱুট্ঠিতোপি তম্হা আসনা তস্সা কথায নেৱ আদিং মনসি কৰোতি, ন মজ্ঝং মনসি কৰোতি, ন পৰিযোসানং মনসি কৰোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অৱকুজ্জপঞ্ঞো’’.
১০৮. কতমো চ পুগ্গলো উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আৰামং গন্তা হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৱণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায আদিম্পি মনসি কৰোতি, মজ্ঝম্পি মনসি কৰোতি, পৰিযোসানম্পি মনসি কৰোতি. ৱুট্ঠিতো চ খো তম্হা আসনা তস্সা কথায নেৱ আদিং মনসি কৰোতি, ন মজ্ঝং মনসি কৰোতি, ন পৰিযোসানং মনসি কৰোতি. সেয্যথাপি নাম পুৰিসস্স উচ্ছঙ্গে নানাখজ্জকানি আকিণ্ণানি – তিলা তণ্ডুলা [তিলতণ্ডুলা (ক.) অ. নি. ৩.৩০] মোদকা বদৰা. সো তম্হা আসনা ৱুট্ঠহন্তো সতিসম্মোসা পকিৰেয্য. এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আৰামং গন্তা হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৱণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায আদিম্পি মনসি কৰোতি, মজ্ঝম্পি মনসি কৰোতি, পৰিযোসানম্পি মনসি কৰোতি. ৱুট্ঠিতো চ খো তম্হা আসনা তস্সা কথায নেৱ আদিম্পি মনসি কৰোতি, ন মজ্ঝম্পি মনসি কৰোতি, ন পৰিযোসানম্পি মনসি কৰোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো’’.
১০৯. কতমো চ পুগ্গলো পুথুপঞ্ঞো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আৰামং গন্তা হোতি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৱণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায আদিম্পি মনসি কৰোতি, মজ্ঝম্পি মনসি কৰোতি, পৰিযোসানম্পি মনসি কৰোতি. ৱুট্ঠিতোপি তম্হা আসনা তস্সা কথায আদিম্পি মনসি কৰোতি, মজ্ঝম্পি মনসি কৰোতি, পৰিযোসানম্পি মনসি কৰোতি. সেয্যথাপি নাম কুম্ভো উক্কুজ্জো তত্ৰ উদকং আসিত্তং সণ্ঠাতি, নো ৱিৱট্টতি; এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আৰামং গন্তা হোন্তি অভিক্খণং ভিক্খূনং সন্তিকে ধম্মস্সৱণায. তস্স ভিক্খূ ধম্মং দেসেন্তি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেন্তি. সো তস্মিং আসনে নিসিন্নো তস্সা কথায আদিম্পি মনসি কৰোতি, মজ্ঝম্পি মনসি কৰোতি, পৰিযোসানম্পি মনসি কৰোতি. ৱুট্ঠিতোপি তম্হা আসনা তস্সা কথায আদিম্পি মনসি কৰোতি, মজ্ঝম্পি মনসি কৰোতি, পৰিযোসানম্পি মনসি কৰোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পুথুপঞ্ঞো’’.
১১০. কতমো চ পুগ্গলো কামেসু চ ভৱেসু চ অৱীতৰাগো? সোতাপন্নসকদাগামিনো – ইমে ৱুচ্চন্তি পুগ্গলা ‘‘কামেসু চ ভৱেসু চ অৱীতৰাগা’’.
১১১. কতমো চ পুগ্গলো কামেসু ৱীতৰাগো, ভৱেসু অৱীতৰাগো? অনাগামী – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কামেসু ৱীতৰাগো, ভৱেসু অৱীতৰাগো’’.
১১২. কতমো চ পুগ্গলো কামেসু চ ভৱেসু চ ৱীতৰাগো? অৰহা – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কামেসু চ ভৱেসু চ ৱীতৰাগো’’.
১১৩. কতমো চ পুগ্গলো পাসাণলেখূপমো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো চিৰং দীঘৰত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি নাম পাসাণে লেখা ন খিপ্পং লুজ্জতি ৱাতেন ৱা উদকেন ৱা, চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো চিৰং দীঘৰত্তং অনুসেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পাসাণলেখূপমো’’.
১১৪. কতমো চ পুগ্গলো পথৱিলেখূপমো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো ন চিৰং দীঘৰত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি নাম পথৱিযা [পঠৱিযা (সী. স্যা.)] লেখা খিপ্পং লুজ্জতি ৱাতেন ৱা উদকেন ৱা, ন চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো ন চিৰং দীঘৰত্তং অনুসেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পথৱিলেখূপমো’’.
১১৫. কতমো চ পুগ্গলো উদকলেখূপমো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আগাড়্হেনপি ৱুচ্চমানো ফৰুসেনপি ৱুচ্চমানো অমনাপেনপি ৱুচ্চমানো সংসন্দতিমেৱ [… চেৱ (স্যা.) অ. নি. ৩.১৩৩] সন্ধিযতিমেৱ [… চেৱ (স্যা.) অ. নি. ৩.১৩৩] সম্মোদতিমেৱ [… চেৱ (স্যা.) অ. নি. ৩.১৩৩]. সেয্যথাপি নাম উদকে লেখা খিপ্পং লুজ্জতি, ন চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো আগাড়্হেনপি ৱুচ্চমানো ফৰুসেনপি ৱুচ্চমানো অমনাপেনপি ৱুচ্চমানো সংসন্দতিমেৱ সন্ধিযতিমেৱ সম্মোদতিমেৱ – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উদকলেখূপমো’’.
১১৬. তত্থ কতমে তযো পোত্থকূপমা পুগ্গলা? তযো পোত্থকা – নৱোপি পোত্থকো দুব্বণ্ণো চেৱ হোতি দুক্খসম্ফস্সো চ অপ্পগ্ঘো চ, মজ্ঝিমোপি পোত্থকো দুব্বণ্ণো চেৱ হোতি দুক্খসম্ফস্সো চ অপ্পগ্ঘো চ, জিণ্ণোপি পোত্থকো দুব্বণ্ণো চেৱ হোতি দুক্খসম্ফস্সো চ অপ্পগ্ঘো চ. জিণ্ণম্পি পোত্থকং উক্খলিপৰিমজ্জনং ৱা কৰোন্তি সঙ্কাৰকূটে ৱা নং ছড্ডেন্তি. এৱমেৱং তযোমে পোত্থকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা ভিক্খূসু. কতমে তযো? নৱো চেপি ভিক্খু হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো, ইদমস্স দুব্বণ্ণতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো দুব্বণ্ণো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যে খো পনস্স সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি, তেসং তং হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায. ইদমস্স দুক্খসম্ফস্সতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো দুক্খসম্ফস্সো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যেসং খো পন সো পটিগ্গণ্হাতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং, তেসং তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. ইদমস্স অপ্পগ্ঘতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো অপ্পগ্ঘো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.
মজ্ঝিমো চেপি ভিক্খু হোতি…পে… থেৰো চেপি ভিক্খু হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো, ইদমস্স দুব্বণ্ণতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো দুব্বণ্ণো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যে খো পনস্স সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি, তেসং তং হোতি দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায. ইদমস্স দুক্খসম্ফস্সতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো দুক্খসম্ফস্সো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যেসং খো পন সো পটিগ্গণ্হাতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং, তেসং তং ন মহপ্ফলং হোতি ন মহানিসংসং. ইদমস্স অপ্পগ্ঘতায. সেয্যথাপি সো পোত্থকো অপ্পগ্ঘো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.
এৱৰূপো চে থেৰো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে ভণতি. তমেনং ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘কিং নু খো তুয্হং বালস্স অব্যত্তস্স ভণিতেন, ত্ৱম্পি নাম ভণিতব্বং মঞ্ঞসী’’তি! সো কুপিতো অনত্তমনো তথাৰূপিং ৱাচং নিচ্ছাৰেতি যথাৰূপায ৱাচায সঙ্ঘো তং উক্খিপতি, সঙ্কাৰকূটেৱ নং পোত্থকং. ইমে তযো পোত্থকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা ভিক্খূসু.
১১৭. তত্থ কতমে তযো কাসিকৱত্থূপমা পুগ্গলা? তীণি কাসিকৱত্থানি – নৱম্পি কাসিকৱত্থং ৱণ্ণৱন্তঞ্চেৱ হোতি সুখসম্ফস্সঞ্চ মহগ্ঘঞ্চ, মজ্ঝিমম্পি কাসিকৱত্থং ৱণ্ণৱন্তঞ্চেৱ হোতি সুখসম্ফস্সঞ্চ মহগ্ঘঞ্চ, জিণ্ণম্পি কাসিকৱত্থং ৱণ্ণৱন্তঞ্চেৱ হোতি সুখসম্ফস্সঞ্চ মহগ্ঘঞ্চ. জিণ্ণম্পি কাসিকৱত্থং ৰতনপলিৱেঠনং ৱা কৰোন্তি গন্ধকৰণ্ডকে ৱা নং নিক্খিপন্তি.
এৱমেৱং তযোমে কাসিকৱত্থূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা ভিক্খূসু. কতমে তযো? নৱো চেপি ভিক্খু হোতি সীলৱা কল্যাণধম্মো, ইদমস্স সুৱণ্ণতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৱত্থং ৱণ্ণৱন্তং, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যে খো পনস্স সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি, তেসং তং হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখায. ইদমস্স সুখসম্ফস্সতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৱত্থং সুখসম্ফস্সং, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যেসং খো পন সো [যেসং খো পন (সব্বত্থ) অ. নি. ৩.১০০] পটিগ্গণ্হাতি [পতিগণ্হাতি (সী.) ৰূপসিদ্ধিটীকায পন সমেতি] চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং, তেসং তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. ইদমস্স মহগ্ঘতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৱত্থং মহগ্ঘং, তথূপমো অযং পুগ্গলো.
মজ্ঝিমো চেপি ভিক্খু…পে… থেৰো চেপি ভিক্খু হোতি সীলৱা কল্যাণধম্মো, ইদমস্স সুৱণ্ণতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৱত্থং ৱণ্ণৱন্তং, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যে খো পনস্স সেৱন্তি ভজন্তি পযিৰুপাসন্তি দিট্ঠানুগতিং আপজ্জন্তি, তেসং তং হোতি দীঘৰত্তং হিতায সুখায. ইদমস্স সুখসম্ফস্সতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৱত্থং সুখসম্ফস্সং, তথূপমো অযং পুগ্গলো. যেসং খো পন সো পটিগ্গণ্হাতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং, তেসং তং মহপ্ফলং হোতি মহানিসংসং. ইদমস্স মহগ্ঘতায. সেয্যথাপি তং কাসিকৱত্থং মহগ্ঘং, তথূপমো অযং পুগ্গলো.
এৱৰূপো চে থেৰো ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে ভণতি, তমেনং ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘অপ্পসদ্দা আযস্মন্তো হোথ, থেৰো ভিক্খু ধম্মঞ্চ ৱিনযঞ্চ ভণতী’’তি. তস্স তং ৱচনং আধেয্যং গচ্ছতি, গন্ধকৰণ্ডকেৱ নং কাসিকৱত্থং. ইমে তযো কাসিকৱত্থূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা ভিক্খূসু.
১১৮. কতমো চ পুগ্গলো সুপ্পমেয্যো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো উদ্ধতো হোতি উন্নড়ো চপলো মুখৰো ৱিকিণ্ণৱাচো মুট্ঠস্সতি অসম্পজানো অসমাহিতো ৱিব্ভন্তচিত্তো পাকটিন্দ্ৰিযো – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সুপ্পমেয্যো’’.
১১৯. কতমো চ পুগ্গলো দুপ্পমেয্যো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অনুদ্ধতো হোতি অনুন্নড়ো অচপলো অমুখৰো অৱিকিণ্ণৱাচো উপট্ঠিতস্সতি সম্পজানো সমাহিতো একগ্গচিত্তো সংৱুতিন্দ্ৰিযো – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘দুপ্পমেয্যো’’.
১২০. কতমো চ পুগ্গলো অপ্পমেয্যো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অপ্পমেয্যো’’.
১২১. কতমো চ পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো হীনো হোতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায. এৱৰূপো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো, অঞ্ঞত্ৰ অনুদ্দযা অঞ্ঞত্ৰ অনুকম্পা.
১২২. কতমো চ পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সদিসো হোতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায. এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? ‘‘সীলসামঞ্ঞগতানং সতং সীলকথা চ নো ভৱিস্সতি, সা চ নো ফাসু ভৱিস্সতি, সা চ নো পৱত্তিনী ভৱিস্সতি; সমাধিসামঞ্ঞগতানং সতং সমাধিকথা চ নো ভৱিস্সতি, সা চ নো ফাসু ভৱিস্সতি, সা চ নো পৱত্তিনী [পৱত্তনী (সী.) অ. নি. ৩.২৬] ভৱিস্সতি; পঞ্ঞাসামঞ্ঞগতানং সতং পঞ্ঞাকথা চ নো ভৱিস্সতি, সা চ নো ফাসু ভৱিস্সতি, সা চ নো পৱত্তিনী ভৱিস্সতী’’তি. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো.
১২৩. কতমো চ পুগ্গলো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অধিকো হোতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায. এৱৰূপো পুগ্গলো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? ‘‘অপৰিপূৰং ৱা সীলক্খন্ধং পৰিপূৰেস্সামি, পৰিপূৰং ৱা সীলক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামি; অপৰিপূৰং ৱা সমাধিক্খন্ধং পৰিপূৰেস্সামি, পৰিপূৰং ৱা সমাধিক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামি; অপৰিপূৰং ৱা পঞ্ঞাক্খন্ধং পৰিপূৰেস্সামি, পৰিপূৰং ৱা পঞ্ঞাক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামী’’তি. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো.
১২৪. কতমো চ পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো অসুচি সঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো. এৱৰূপো পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? কিঞ্চাপি এৱৰূপস্স পুগ্গলস্স ন দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি, অথ খো নং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘‘পাপমিত্তো পুৰিসপুগ্গলো পাপসহাযো পাপসম্পৱঙ্কো’’তি. সেয্যথাপি নাম অহি গূথগতো কিঞ্চাপি ন ডংসতি, অথ খো নং মক্খেতি; এৱমেৱং কিঞ্চাপি এৱৰূপস্স পুগ্গলস্স ন দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি, অথ খো নং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘‘পাপমিত্তো পুৰিসপুগ্গলো পাপসহাযো পাপসম্পৱঙ্কো’’তি! তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো.
১২৫. কতমো চ পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. সেয্যথাপি নাম দুট্ঠাৰুকো কট্ঠেন ৱা কঠলায ৱা ঘট্টিতো ভিয্যোসো মত্তায আসৱং দেতি, এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. সেয্যথাপি নাম তিন্দুকালাতং কট্ঠেন ৱা কঠলায ৱা ঘট্টিতং ভিয্যোসো মত্তায চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাযতি, এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. সেয্যথাপি নাম গূথকূপো কট্ঠেন ৱা কঠলায ৱা ঘট্টিতো ভিয্যোসো মত্তায দুগ্গন্ধো হোতি, এৱমেৱং ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি; এৱৰূপো পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? ‘‘অক্কোসেয্যপি মং পৰিভাসেয্যপি মং অনত্থম্পি মে কৰেয্যা’’তি! তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো.
১২৬. কতমো চ পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলৱা হোতি কল্যাণধম্মো – এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? কিঞ্চাপি এৱৰূপস্স পুগ্গলস্স ন দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি, অথ খো নং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘‘কল্যাণমিত্তো পুৰিসপুগ্গলো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো’’তি! তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো.
১২৭. কতমো চ পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী? সোতাপন্নসকদাগামিনো – ইমে ৱুচ্চন্তি পুগ্গলা সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰিনো, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰিনো.
১২৮. কতমো চ পুগ্গলো সীলেসু চ পৰিপূৰকাৰী, সমাধিস্মিঞ্চ পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী? অনাগামী – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সীলেসু চ পৰিপূৰকাৰী, সমাধিস্মিঞ্চ পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী.
১২৯. কতমো চ পুগ্গলো সীলেসু চ পৰিপূৰকাৰী, সমাধিস্মিঞ্চ পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায চ পৰিপূৰকাৰী? অৰহা – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো সীলেসু চ পৰিপূৰকাৰী, সমাধিস্মিঞ্চ পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায চ পৰিপূৰকাৰী.
১৩০. তত্থ কতমে তযো সত্থাৰো? ইধেকচ্চো সত্থা কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি [পঞ্ঞাপেতি (সী. স্যা.)], ন ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি. ইধ পনেকচ্চো সত্থা কামানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ৰূপানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি. ইধ পনেকচ্চো সত্থা কামানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ৰূপানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ৱেদনানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি.
তত্ৰ য্ৱাযং সত্থা কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ৰূপাৱচৰসমাপত্তিযা লাভী সত্থা তেন দট্ঠব্বো. তত্ৰ য্ৱাযং সত্থা কামানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ৰূপানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, অৰূপাৱচৰসমাপত্তিযা লাভী সত্থা তেন দট্ঠব্বো. তত্ৰ য্ৱাযং সত্থা কামানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ৰূপানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, ৱেদনানঞ্চ পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতি, সম্মাসম্বুদ্ধো সত্থা তেন দট্ঠব্বো. ইমে তযো সত্থাৰো.
১৩১. তত্থ কতমে অপৰেপি তযো সত্থাৰো? ইধেকচ্চো সত্থা দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, অভিসম্পৰাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি. ইধ পনেকচ্চো সত্থা দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, নো চ খো অভিসম্পৰাযং অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি. ইধ পনেকচ্চো সত্থা দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞপেতি, অভিসম্পৰাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞপেতি.
তত্ৰ য্ৱাযং সত্থা দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, অভিসম্পৰাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, সস্সতৱাদো সত্থা তেন দট্ঠব্বো. তত্ৰ য্ৱাযং সত্থা দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, নো চ খো অভিসম্পৰাযং অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতি, উচ্ছেদৱাদো সত্থা তেন দট্ঠব্বো. তত্ৰ য্ৱাযং সত্থা দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞপেতি, অভিসম্পৰাযঞ্চ অত্তানং সচ্চতো থেততো ন পঞ্ঞপেতি, সম্মাসম্বুদ্ধো সত্থা তেন দট্ঠব্বো. ইমে অপৰেপি তযো সত্থাৰো.
তিকনিদ্দেসো.