৪. চতুক্কপুগ্গলপঞ্ঞত্তি

১৩২. কতমো চ পুগ্গলো অসপ্পুৰিসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি, মুসাৱাদী হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠাযী হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অসপ্পুৰিসো’’.

১৩৩. কতমো চ পুগ্গলো অসপ্পুৰিসেন অসপ্পুৰিসতৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা চ পাণাতিপাতী হোতি পৰঞ্চ পাণাতিপাতে সমাদপেতি, অত্তনা চ অদিন্নাদাযী হোতি পৰঞ্চ অদিন্নাদানে সমাদপেতি, অত্তনা চ কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি পৰঞ্চ কামেসুমিচ্ছাচাৰে সমাদপেতি, অত্তনা চ মুসাৱাদী হোতি পৰঞ্চ মুসাৱাদে সমাদপেতি, অত্তনা চ সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠাযী হোতি পৰঞ্চ সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানে সমাদপেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অসপ্পুৰিসেন অসপ্পুৰিসতৰো’’.

১৩৪. কতমো চ পুগ্গলো সপ্পুৰিসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সপ্পুৰিসো’’.

১৩৫. কতমো চ পুগ্গলো সপ্পুৰিসেন সপ্পুৰিসতৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা চ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ পাণাতিপাতা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ অদিন্নাদানা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ মুসাৱাদা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সপ্পুৰিসেন সপ্পুৰিসতৰো’’.

১৩৬. কতমো চ পুগ্গলো পাপো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি, মুসাৱাদী হোতি, পিসুণৱাচো [পিসুণাৱাচো] হোতি, ফৰুসৱাচো [ফৰুসাৱাচো (সী.) দী. নি. ৩.১১৫] হোতি, সম্ফপ্পলাপী হোতি, অভিজ্ঝালু হোতি, ব্যাপন্নচিত্তো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠি [মিচ্ছাদিট্ঠী (ক.)] হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পাপো’’.

১৩৭. কতমো চ পুগ্গলো পাপেন পাপতৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা চ পাণাতিপাতী হোতি পৰঞ্চ পাণাতিপাতে সমাদপেতি, অত্তনা চ অদিন্নাদাযী হোতি পৰঞ্চ অদিন্নাদানে সমাদপেতি, অত্তনা চ কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি পৰঞ্চ কামেসুমিচ্ছাচাৰে সমাদপেতি, অত্তনা চ মুসাৱাদী হোতি পৰঞ্চ মুসাৱাদে সমাদপেতি, অত্তনা চ পিসুণৱাচো হোতি পৰঞ্চ পিসুণায ৱাচায সমাদপেতি, অত্তনা চ ফৰুসৱাচো হোতি পৰঞ্চ ফৰুসায ৱাচায সমাদপেতি, অত্তনা চ সম্ফপ্পলাপী হোতি পৰঞ্চ সম্ফপ্পলাপে সমাদপেতি, অত্তনা চ অভিজ্ঝালু হোতি পৰঞ্চ অভিজ্ঝায সমাদপেতি, অত্তনা চ ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পৰঞ্চ ব্যাপাদে সমাদপেতি, অত্তনা চ মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি পৰঞ্চ মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমাদপেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পাপেন পাপতৰো’’.

১৩৮. কতমো চ পুগ্গলো কল্যাণো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি, অনভিজ্ঝালু হোতি, অব্যাপন্নচিত্তো হোতি, সম্মাদিট্ঠি [সম্মাদিট্ঠী (ক.)] হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কল্যাণো’’.

১৩৯. কতমো চ পুগ্গলো কল্যাণেন কল্যাণতৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা চ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ পাণাতিপাতা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ অদিন্নাদানা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ মুসাৱাদা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি, অত্তনা চ অনভিজ্ঝালু হোতি পৰঞ্চ অনভিজ্ঝায সমাদপেতি, অত্তনা চ অব্যাপন্নচিত্তো হোতি পৰঞ্চ অব্যাপাদে সমাদপেতি, অত্তনা চ সম্মাদিট্ঠি হোতি পৰঞ্চ সম্মাদিট্ঠিযা সমাদপেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কল্যাণেন কল্যাণতৰো’’.

১৪০. কতমো চ পুগ্গলো পাপধম্মো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পাপধম্মো’’.

১৪১. কতমো চ পুগ্গলো পাপধম্মেন পাপধম্মতৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা চ পাণাতিপাতী হোতি পৰঞ্চ পাণাতিপাতে সমাদপেতি, অত্তনা চ অদিন্নাদাযী হোতি পৰঞ্চ অদিন্নাদানে সমাদপেতি…পে… অত্তনা চ মিচ্ছাদিট্ঠি হোতি পৰঞ্চ মিচ্ছাদিট্ঠিযা সমাদপেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পাপধম্মেন পাপধম্মতৰো’’.

১৪২. কতমো চ পুগ্গলো কল্যাণধম্মো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সমাদিট্ঠি হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কল্যাণধম্মো’’.

১৪৩. কতমো চ পুগ্গলো কল্যাণধম্মেন কল্যাণধম্মতৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা চ পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি পৰঞ্চ পাণাতিপাতা ৱেৰমণিযা সমাদপেতি…পে… অত্তনা চ সম্মাদিট্ঠি হোতি পৰঞ্চ সম্মাদিট্ঠিযা সমাদপেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কল্যাণধম্মেন কল্যাণধম্মতৰো’’.

১৪৪. কতমো চ পুগ্গলো সাৱজ্জো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সাৱজ্জেন কাযকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, সাৱজ্জেন ৱচীকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, সাৱজ্জেন মনোকম্মেন সমন্নাগতো হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সাৱজ্জো’’.

১৪৫. কতমো চ পুগ্গলো ৱজ্জবহুলো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সাৱজ্জেন বহুলং কাযকম্মেন সমন্নাগতো হোতি অপ্পং অনৱজ্জেন, সাৱজ্জেন বহুলং ৱচীকম্মেন সমন্নাগতো হোতি অপ্পং অনৱজ্জেন, সাৱজ্জেন বহুলং মনোকম্মেন সমন্নাগতো হোতি অপ্পং অনৱজ্জেন – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ৱজ্জবহুলো’’.

১৪৬. কতমো চ পুগ্গলো অপ্পৱজ্জো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অনৱজ্জেন বহুলং কাযকম্মেন সমন্নাগতো হোতি অপ্পং সাৱজ্জেন, অনৱজ্জেন বহুলং ৱচীকম্মেন সমন্নাগতো হোতি অপ্পং সাৱজ্জেন, অনৱজ্জেন বহুলং মনোকম্মেন সমন্নাগতো হোতি অপ্পং সাৱজ্জেন – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অপ্পৱজ্জো’’.

১৪৭. কতমো চ পুগ্গলো অনৱজ্জো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অনৱজ্জেন কাযকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, অনৱজ্জেন ৱচীকম্মেন সমন্নাগতো হোতি, অনৱজ্জেন মনোকম্মেন সমন্নাগতো হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অনৱজ্জো’’.

১৪৮. কতমো চ পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূ? যস্স পুগ্গলস্স সহ উদাহটৱেলায ধম্মাভিসমযো হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উগ্ঘটিতঞ্ঞূ’’.

১৪৯. কতমো চ পুগ্গলো ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ? যস্স পুগ্গলস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থে ৱিভজিযমানে ধম্মাভিসমযো হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ’’.

১৫০. কতমো চ পুগ্গলো নেয্যো? যস্স পুগ্গলস্স উদ্দেসতো পৰিপুচ্ছতো যোনিসো মনসিকৰোতো কল্যাণমিত্তে সেৱতো ভজতো পযিৰুপাসতো এৱং অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘নেয্যো’’.

১৫১. কতমো চ পুগ্গলো পদপৰমো? যস্স পুগ্গলস্স বহুম্পি সুণতো বহুম্পি ভণতো বহুম্পি ধাৰযতো বহুম্পি ৱাচযতো ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পদপৰমো’’.

১৫২. কতমো চ পুগ্গলো যুত্তপ্পটিভানো [যুত্তপটিভাণো (স্যা.) অ. নি. ৪.১৩২] নো মুত্তপ্পটিভানো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো যুত্তং ৱদতি নো সীঘং – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘যুত্তপ্পটিভানো নো মুত্তপ্পটিভানো’’.

১৫৩. কতমো চ পুগ্গলো মুত্তপ্পটিভানো নো যুত্তপ্পটিভানো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো সীঘং ৱদতি নো যুত্তং – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘মুত্তপ্পটিভানো নো যুত্তপ্পটিভানো’’.

১৫৪. কতমো চ পুগ্গলো যুত্তপ্পটিভানো চ মুত্তপ্পটিভানো চ? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো যুত্তঞ্চ ৱদতি সীঘঞ্চ – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘যুত্তপ্পটিভানো চ মুত্তপ্পটিভানো চ’’.

১৫৫. কতমো চ পুগ্গলো নেৱ যুত্তপ্পটিভানো নো মুত্তপ্পটিভানো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্হং পুট্ঠো সমানো নেৱ যুত্তং ৱদতি নো সীঘং – অযং ৱুচ্চতি, পুগ্গলো ‘‘নেৱ যুত্তপ্পটিভানো নো মুত্তপ্পটিভানো’’.

১৫৬. তত্থ কতমে চত্তাৰো ধম্মকথিকা পুগ্গলা? ইধেকচ্চো ধম্মকথিকো অপ্পঞ্চ ভাসতি অসহিতঞ্চ, পৰিসা চস্স ন কুসলা হোতি সহিতাসহিতস্স. এৱৰূপো ধম্মকথিকো এৱৰূপায পৰিসায ধম্মকথিকোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

ইধ পনেকচ্চো ধম্মকথিকো অপ্পঞ্চ ভাসতি সহিতঞ্চ, পৰিসা চস্স কুসলা হোতি সহিতাসহিতস্স. এৱৰূপো ধম্মকথিকো এৱৰূপায পৰিসায ধম্মকথিকোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

ইধ পনেকচ্চো ধম্মকথিকো বহুঞ্চ ভাসতি অসহিতঞ্চ, পৰিসা চস্স ন কুসলা হোতি সহিতাসহিতস্স. এৱৰূপো ধম্মকথিকো এৱৰূপায পৰিসায ধম্মকথিকোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি.

ইধ পনেকচ্চো ধম্মকথিকো বহুঞ্চ ভাসতি সহিতঞ্চ, পৰিসা চস্স কুসলা হোতি সহিতাসহিতস্স. এৱৰূপো ধম্মকথিকো এৱৰূপায পৰিসায ধম্মকথিকোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. ইমে চত্তাৰো ‘‘ধম্মকথিকা পুগ্গলা’’.

১৫৭. তত্থ কতমে চত্তাৰো ৱলাহকূপমা পুগ্গলা? চত্তাৰো ৱলাহকা – গজ্জিতা নো ৱস্সিতা, ৱস্সিতা নো গজ্জিতা, গজ্জিতা চ ৱস্সিতা চ, নেৱ গজ্জিতা নো ৱস্সিতা. এৱমেৱং চত্তাৰোমে ৱলাহকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? গজ্জিতা নো ৱস্সিতা, ৱস্সিতা নো গজ্জিতা, গজ্জিতা চ ৱস্সিতা চ, নেৱ গজ্জিতা নো ৱস্সিতা.

কথঞ্চ পুগ্গলো গজ্জিতা হোতি নো ৱস্সিতা? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ভাসিতা হোতি, নো কত্তা. এৱং পুগ্গলো গজ্জিতা হোতি, নো ৱস্সিতা. সেয্যথাপি সো ৱলাহকো গজ্জিতা নো ৱস্সিতা, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো ৱস্সিতা হোতি নো গজ্জিতা? ইধেকচ্চো পুগ্গলো কত্তা হোতি, নো ভাসিতা. এৱং পুগ্গলো ৱস্সিতা হোতি নো গজ্জিতা. সেয্যথাপি সো ৱলাহকো ৱস্সিতা নো গজ্জিতা, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো গজ্জিতা চ হোতি ৱস্সিতা চ? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ভাসিতা চ হোতি, কত্তা চ. এৱং পুগ্গলো গজ্জিতা চ হোতি ৱস্সিতা চ. সেয্যথাপি সো ৱলাহকো গজ্জিতা চ ৱস্সিতা চ, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো নেৱ গজ্জিতা হোতি নো ৱস্সিতা? ইধেকচ্চো পুগ্গলো নেৱ ভাসিতা হোতি নো কত্তা. এৱং পুগ্গলো নেৱ গজ্জিতা হোতি নো ৱস্সিতা. সেয্যথাপি সো ৱলাহকো নেৱ গজ্জিতা নো ৱস্সিতা, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

ইমে চত্তাৰো ৱলাহকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৫৮. তত্থ কতমে চত্তাৰো মূসিকূপমা পুগ্গলা? চতস্সো মূসিকা – গাধং কত্তা নো ৱসিতা, ৱসিতা নো গাধং কত্তা, গাধং কত্তা চ ৱসিতা চ, নেৱ গাধং কত্তা নো ৱসিতা. এৱমেৱং চত্তাৰোমে মূসিকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? গাধং কত্তা নো ৱসিতা, ৱসিতা নো গাধং কত্তা, গাধং কত্তা চ ৱসিতা চ, নেৱ গাধং কত্তা নো ৱসিতা.

কথঞ্চ পুগ্গলো গাধং কত্তা হোতি নো ৱসিতা? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ধম্মং পৰিযাপুণাতি – সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং পুগ্গলো গাধং কত্তা হোতি নো ৱসিতা. সেয্যথাপি সা মূসিকা গাধং কত্তা নো ৱসিতা, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো ৱসিতা হোতি নো গাধং কত্তা? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ধম্মং ন পৰিযাপুণাতি – সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং পুগ্গলো ৱসিতা হোতি নো গাধং কত্তা. সেয্যথাপি সা মূসিকা ৱসিতা নো গাধং কত্তা, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো গাধং কত্তা চ হোতি ৱসিতা চ? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ধম্মং পৰিযাপুণাতি – সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং পুগ্গলো গাধং কত্তা চ হোতি ৱসিতা চ. সেয্যথাপি সা মূসিকা গাধং কত্তা চ ৱসিতা চ, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো নেৱ গাধং কত্তা হোতি নো ৱসিতা? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ধম্মং ন পৰিযাপুণাতি – সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং পুগ্গলো নেৱ গাধং কত্তা হোতি নো ৱসিতা. সেয্যথাপি সা মূসিকা নেৱ গাধং কত্তা নো ৱসিতা, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

ইমে চত্তাৰো মূসিকূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৫৯. তত্থ কতমে চত্তাৰো অম্বূপমা পুগ্গলা? চত্তাৰি অম্বানি – আমং পক্কৱণ্ণি [পক্কৱণ্ণী], পক্কং আমৱণ্ণি [আমৱণ্ণী (স্যা. ক.) অ. নি. ৪.১০৫], আমং আমৱণ্ণি, পক্কং পক্কৱণ্ণি. এৱমেৱং চত্তাৰোমে অম্বূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? আমো পক্কৱণ্ণী, পক্কো আমৱণ্ণী, আমো আমৱণ্ণী, পক্কো পক্কৱণ্ণী.

কথঞ্চ পুগ্গলো আমো হোতি পক্কৱণ্ণী? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং [সম্মিঞ্জিতং (সী. স্যা.)] পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং পুগ্গলো আমো হোতি পক্কৱণ্ণী. সেয্যথাপি তং অম্বং আমং পক্কৱণ্ণি, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো পক্কো হোতি আমৱণ্ণী? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স ন পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং পুগ্গলো পক্কো হোতি আমৱণ্ণী. সেয্যথাপি তং অম্বং পক্কং আমৱণ্ণি, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো আমো হোতি আমৱণ্ণী? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স ন পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং পুগ্গলো আমো হোতি আমৱণ্ণী. সেয্যথাপি তং অম্বং আমং আমৱণ্ণি, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো পক্কো হোতি পক্কৱণ্ণী? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি …পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং পুগ্গলো পক্কো হোতি পক্কৱণ্ণী. সেয্যথাপি তং অম্বং পক্কং পক্কৱণ্ণি, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

ইমে চত্তাৰো অম্বূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৬০. তত্থ কতমে চত্তাৰো কুম্ভূপমা পুগ্গলা? চত্তাৰো কুম্ভা – তুচ্ছো পিহিতো, পূৰো ৱিৱটো, তুচ্ছো ৱিৱটো, পূৰো পিহিতো. এৱমেৱং চত্তাৰোমে কুম্ভূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? তুচ্ছো পিহিতো, পূৰো ৱিৱটো, তুচ্ছো ৱিৱটো, পূৰো পিহিতো.

কথঞ্চ পুগ্গলো তুচ্ছো হোতি পিহিতো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং পুগ্গলো তুচ্ছো হোতি পিহিতো. সেয্যথাপি সো কুম্ভো তুচ্ছো পিহিতো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো পূৰো হোতি ৱিৱটো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স ন পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং পুগ্গলো পূৰো হোতি ৱিৱটো. সেয্যথাপি সো কুম্ভো পূৰো ৱিৱটো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো তুচ্ছো হোতি ৱিৱটো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স ন পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং পুগ্গলো তুচ্ছো হোতি ৱিৱটো. সেয্যথাপি সো কুম্ভো তুচ্ছো ৱিৱটো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো পূৰো হোতি পিহিতো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং পুগ্গলো পূৰো হোতি পিহিতো. সেয্যথাপি সো কুম্ভো পূৰো পিহিতো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. ইমে চত্তাৰো কুম্ভূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৬১. তত্থ কতমে চত্তাৰো উদকৰহদূপমা পুগ্গলা? চত্তাৰো উদকৰহদা – উত্তানো গম্ভীৰোভাসো, গম্ভীৰো উত্তানোভাসো, উত্তানো উত্তানোভাসো, গম্ভীৰো গম্ভীৰোভাসো. এৱমেৱং চত্তাৰোমে উদকৰহদূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? উত্তানো গম্ভীৰোভাসো, গম্ভীৰো উত্তানোভাসো, উত্তানো উত্তানোভাসো, গম্ভীৰো গম্ভীৰোভাসো.

কথঞ্চ পুগ্গলো উত্তানো হোতি গম্ভীৰোভাসো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং পুগ্গলো উত্তানো হোতি গম্ভীৰোভাসো. সেয্যথাপি সো উদকৰহদো উত্তানো গম্ভীৰোভাসো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো গম্ভীৰো হোতি উত্তানোভাসো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স ন পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং পুগ্গলো গম্ভীৰো হোতি উত্তানোভাসো. সেয্যথাপি সো উদকৰহদো গম্ভীৰো উত্তানোভাসো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো উত্তানো হোতি উত্তানোভাসো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স ন পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং পুগ্গলো উত্তানো হোতি উত্তানোভাসো. সেয্যথাপি সো উদকৰহদো উত্তানো উত্তানোভাসো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো গম্ভীৰো হোতি গম্ভীৰোভাসো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স পাসাদিকং হোতি অভিক্কন্তং পটিক্কন্তং আলোকিতং ৱিলোকিতং সমিঞ্জিতং পসাৰিতং সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণং. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং পুগ্গলো গম্ভীৰো হোতি গম্ভীৰোভাসো. সেয্যথাপি সো উদকৰহদো গম্ভীৰো গম্ভীৰোভাসো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. ইমে চত্তাৰো উদকৰহদূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৬২. তত্থ কতমে চত্তাৰো বলীবদ্দূপমা পুগ্গলা? চত্তাৰো বলীবদ্দা [বলিবদ্ধা (স্যা.)] – সকগৱচণ্ডো [সগৱচণ্ডো (ক. সী.) অ. নি. ৪.১০৮] নো পৰগৱচণ্ডো, পৰগৱচণ্ডো নো সকগৱচণ্ডো, সকগৱচণ্ডো চ পৰগৱচণ্ডো চ, নেৱ সকগৱচণ্ডো নো পৰগৱচণ্ডো. এৱমেৱং চত্তাৰোমে বলীবদ্দূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? সকগৱচণ্ডো নো পৰগৱচণ্ডো, পৰগৱচণ্ডো নো সকগৱচণ্ডো, সকগৱচণ্ডো চ পৰগৱচণ্ডো চ, নেৱ সকগৱচণ্ডো নো পৰগৱচণ্ডো.

কথঞ্চ পুগ্গলো সকগৱচণ্ডো হোতি নো পৰগৱচণ্ডো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সকপৰিসং উব্বেজিতা হোতি, নো পৰপৰিসং. এৱং পুগ্গলো সকগৱচণ্ডো হোতি নো পৰগৱচণ্ডো. সেয্যথাপি সো বলীবদ্দো সকগৱচণ্ডো নো পৰগৱচণ্ডো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো পৰগৱচণ্ডো হোতি নো সকগৱচণ্ডো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পৰপৰিসং উব্বেজিতা হোতি, নো সকপৰিসং. এৱং পুগ্গলো পৰগৱচণ্ডো হোতি নো সকগৱচণ্ডো. সেয্যথাপি সো বলীবদ্দো পৰগৱচণ্ডো নো সকগৱচণ্ডো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো সকগৱচণ্ডো চ হোতি পৰগৱচণ্ডো চ? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সকপৰিসঞ্চ উব্বেজিতা হোতি, পৰপৰিসঞ্চ. এৱং পুগ্গলো সকগৱচণ্ডো চ হোতি পৰগৱচণ্ডো চ. সেয্যথাপি সো বলীবদ্দো সকগৱচণ্ডো চ পৰগৱচণ্ডো চ, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো নেৱ সকগৱচণ্ডো হোতি নো পৰগৱচণ্ডো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো নেৱ সকপৰিসং উব্বেজিতা হোতি নো পৰপৰিসং. এৱং পুগ্গলো নেৱ সকগৱচণ্ডো হোতি নো পৰগৱচণ্ডো. সেয্যথাপি সো বলীবদ্দো নেৱ সকগৱচণ্ডো নো পৰগৱচণ্ডো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. ইমে চত্তাৰো বলীবদ্দূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৬৩. তত্থ কতমে চত্তাৰো আসীৱিসূপমা পুগ্গলা? চত্তাৰো আসীৱিসা [আসিৱিসা (স্যা.)] – আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো, ঘোৰৱিসো নো আগতৱিসো, আগতৱিসো চ ঘোৰৱিসো চ, নেৱ আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো. এৱমেৱং চত্তাৰোমে আসীৱিসূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো, ঘোৰৱিসো নো আগতৱিসো, আগতৱিসো চ ঘোৰৱিসো চ, নেৱ আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো.

কথঞ্চ পুগ্গলো আগতৱিসো হোতি নো ঘোৰৱিসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো ন চিৰং দীঘৰত্তং অনুসেতি. এৱং পুগ্গলো আগতৱিসো হোতি, নো ঘোৰৱিসো. সেয্যথাপি সো আসীৱিসো আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো ঘোৰৱিসো হোতি নো আগতৱিসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো নহেৱ খো [নেৱ খো (সী.) অ. নি. ৪.১১০] অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো চিৰং দীঘৰত্তং অনুসেতি. এৱং পুগ্গলো ঘোৰৱিসো হোতি, নো আগতৱিসো. সেয্যথাপি সো আসীৱিসো ঘোৰৱিসো নো আগতৱিসো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো আগতৱিসো চ হোতি ঘোৰৱিসো চ? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো চিৰং দীঘৰত্তং অনুসেতি. এৱং পুগ্গলো আগতৱিসো চ হোতি ঘোৰৱিসো চ. সেয্যথাপি সো আসীৱিসো আগতৱিসো চ ঘোৰৱিসো চ, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো নেৱ আগতৱিসো হোতি নো ঘোৰৱিসো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো নহেৱ খো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো ন চিৰং দীঘৰত্তং অনুসেতি. এৱং পুগ্গলো নেৱ আগতৱিসো হোতি নো ঘোৰৱিসো. সেয্যথাপি সো আসীৱিসো নেৱ আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. ইমে চত্তাৰো আসীৱিসূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৬৪. কথঞ্চ পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা অৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুপ্পটিপন্নানং মিচ্ছাপটিপন্নানং তিত্থিযানং তিত্থিযসাৱকানং ৱণ্ণং ভাসতি – ‘‘সুপ্পটিপন্না’’ ইতিপি, ‘‘সম্মাপটিপন্না’’ ইতিপীতি. এৱং পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা অৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি.

কথঞ্চ পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা ৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সুপ্পটিপন্নানং সম্মাপটিপন্নানং বুদ্ধানং বুদ্ধসাৱকানং অৱণ্ণং ভাসতি – ‘‘দুপ্পটিপন্না’’ ইতিপি, ‘‘মিচ্ছাপটিপন্না’’ ইতিপীতি. এৱং পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা ৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি.

কথঞ্চ পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা অপ্পসাদনীযে ঠানে পসাদং উপদংসিতা হোতি? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুপ্পটিপদায মিচ্ছাপটিপদায পসাদং জনেতি – ‘‘সুপ্পটিপদা’’ ইতিপি, ‘‘সম্মাপটিপদা’’ ইতিপীতি. এৱং পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা অপ্পসাদনীযে ঠানে পসাদং উপদংসিতা হোতি.

কথঞ্চ পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা পসাদনীযে ঠানে অপ্পসাদং উপদংসিতা হোতি? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সুপ্পটিপদায সম্মাপটিপদায অপ্পসাদং জনেতি – ‘‘দুপ্পটিপদা’’ ইতিপি, ‘‘মিচ্ছাপটিপদা’’ ইতিপীতি. এৱং পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা পসাদনীযে ঠানে অপ্পসাদং উপদংসিতা হোতি.

১৬৫. কথঞ্চ পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুপ্পটিপন্নানং মিচ্ছাপটিপন্নানং তিত্থিযানং তিত্থিযসাৱকানং অৱণ্ণং ভাসতি – ‘‘দুপ্পটিপন্না’’ ইতিপি, ‘‘মিচ্ছাপটিপন্না’’ ইতিপীতি. এৱং পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি.

কথঞ্চ পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সুপ্পটিপন্নানং সম্মাপটিপন্নানং বুদ্ধানং বুদ্ধসাৱকানং ৱণ্ণং ভাসতি – ‘‘সুপ্পটিপন্না’’ ইতিপি, ‘‘সম্মাপটিপন্না’’ ইতিপীতি. এৱং পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি.

কথঞ্চ পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা অপ্পসাদনীযে ঠানে অপ্পসাদং উপদংসিতা হোতি? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুপ্পটিপদায মিচ্ছাপটিপদায অপ্পসাদং জনেতি – ‘‘দুপ্পটিপদা’’ ইতিপি, ‘‘মিচ্ছাপটিপদা’’ ইতিপীতি. এৱং পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা অপ্পসাদনীযে ঠানে অপ্পসাদং উপদংসিতা হোতি.

কথঞ্চ পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা পসাদনীযে ঠানে পসাদং উপদংসিতা হোতি? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সুপ্পটিপদায সম্মাপটিপদায পসাদং জনেতি – ‘‘সুপ্পটিপদা’’ ইতিপি, ‘‘সম্মাপটিপদা’’ ইতিপীতি. এৱং পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা পসাদনীযে ঠানে পসাদং উপদংসিতা হোতি.

১৬৬. কথঞ্চ পুগ্গলো অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, নো চ খো ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৱণ্ণোপি সংৱিজ্জতি অৱণ্ণোপি সংৱিজ্জতি. যো তত্থ অৱণ্ণো তং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, যো তত্থ ৱণ্ণো তং ন ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন. এৱং পুগ্গলো অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, নো চ খো ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন.

কথঞ্চ পুগ্গলো ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, নো চ খো অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৱণ্ণোপি সংৱিজ্জতি অৱণ্ণোপি সংৱিজ্জতি. যো তত্থ ৱণ্ণো তং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, যো তত্থ অৱণ্ণো তং ন ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন. এৱং পুগ্গলো ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, নো চ খো অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন.

কথঞ্চ পুগ্গলো অৱণ্ণাৰহস্স চ অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, ৱণ্ণাৰহস্স চ ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৱণ্ণোপি সংৱিজ্জতি অৱণ্ণোপি সংৱিজ্জতি. যো তত্থ অৱণ্ণো তং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, যোপি তত্থ ৱণ্ণো তম্পি ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন. তত্ৰ কালঞ্ঞূ হোতি তস্স পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণায. এৱং পুগ্গলো অৱণ্ণাৰহস্স চ অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, ৱণ্ণাৰহস্স চ ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন.

কথঞ্চ পুগ্গলো নেৱ অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, নোপি ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৱণ্ণোপি সংৱিজ্জতি অৱণ্ণোপি সংৱিজ্জতি. যো তত্থ অৱণ্ণো তং ন ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, যোপি তত্থ ৱণ্ণো তম্পি ন ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন. উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. এৱং পুগ্গলো নেৱ অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, নোপি ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন.

১৬৭. কতমো চ পুগ্গলো উট্ঠানফলূপজীৱী নো পুঞ্ঞফলূপজীৱী? যস্স পুগ্গলস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো আজীৱো অভিনিব্বত্ততি, নো পুঞ্ঞতো – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উট্ঠানফলূপজীৱী, নো পুঞ্ঞফলূপজীৱী’’.

কতমো চ পুগ্গলো পুঞ্ঞফলূপজীৱী নো উট্ঠানফলূপজীৱী? পৰনিম্মিতৱসৱত্তী দেৱে [পৰনিম্মিতৱসৱত্তিদেৱে (সী. স্যা.)] উপাদায ততূপৰি দেৱা পুঞ্ঞফলূপজীৱিনো ন উট্ঠানফলূপজীৱিনো.

কতমো চ পুগ্গলো উট্ঠানফলূপজীৱী চ পুঞ্ঞফলূপজীৱী চ? যস্স পুগ্গলস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৱাযমতো আজীৱো অভিনিব্বত্ততি পুঞ্ঞতো চ – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উট্ঠানফলূপজীৱী চ পুঞ্ঞফলূপজীৱী চ’’.

কতমো চ পুগ্গলো নেৱ উট্ঠানফলূপজীৱী নো পুঞ্ঞফলূপজীৱী? নেৰযিকা নেৱ উট্ঠানফলূপজীৱিনো নো পুঞ্ঞফলূপজীৱিনো.

১৬৮. কথঞ্চ পুগ্গলো তমো হোতি তমপৰাযনো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – চণ্ডালকুলে ৱা নেসাদকুলে ৱা ৱেনকুলে [ৱেণকুলে (সী. স্যা.)] ৱা ৰথকাৰকুলে ৱা পুক্কুসকুলে ৱা দলিদ্দে [দড়িদ্দে (সী.) পস্স অঙ্গুত্তৰনিকাযে] অপ্পন্নপানভোজনে কসিৰৱুত্তিকে, যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতি. সো চ হোতি দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো বহ্ৱাবাধো কাণো ৱা কুণী ৱা খঞ্জো ৱা পক্খহতো ৱা, ন লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. এৱং পুগ্গলো তমো হোতি তমপৰাযনো.

কথঞ্চ পুগ্গলো তমো হোতি জোতিপৰাযনো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – চণ্ডালকুলে ৱা নেসাদকুলে ৱা ৱেনকুলে ৱা ৰথকাৰকুলে ৱা পুক্কুসকুলে ৱা দলিদ্দে অপ্পন্নপানভোজনে কসিৰৱুত্তিকে, যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতি. সো চ হোতি দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো বহ্ৱাবাধো কাণো ৱা কুণী ৱা খঞ্জো ৱা পক্খহতো ৱা, ন লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন সুচৰিতং চৰতি, ৱাচায সুচৰিতং চৰতি, মনসা সুচৰিতং চৰতি. সো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. এৱং পুগ্গলো তমো হোতি জোতিপৰাযনো.

কথঞ্চ পুগ্গলো জোতি হোতি তমপৰাযনো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – খত্তিযমহাসালকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে ৱা গহপতিমহাসালকুলে ৱা অড্ঢে মহদ্ধনে মহাভোগে পহূতজাতৰূপৰজতে পহূতৱিত্তূপকৰণে পহূতধনধঞ্ঞে. সো চ হোতি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো, লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. এৱং পুগ্গলো জোতি হোতি তমপৰাযনো.

কথঞ্চ পুগ্গলো জোতি হোতি জোতিপৰাযনো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো উচ্চে কুলে পচ্চাজাতো হোতি – খত্তিযমহাসালকুলে ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলে ৱা গহপতিমহাসালকুলে ৱা অড্ঢে মহদ্ধনে মহাভোগে পহূতজাতৰূপৰজতে পহূতৱিত্তূপকৰণে পহূতধনধঞ্ঞে. সো চ হোতি অভিৰূপো দস্সনীযো পাসাদিকো পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো, লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো কাযেন সুচৰিতং চৰতি, ৱাচায সুচৰিতং চৰতি, মনসা সুচৰিতং চৰতি. সো কাযেন সুচৰিতং চৰিত্ৱা ৱাচায সুচৰিতং চৰিত্ৱা মনসা সুচৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. এৱং পুগ্গলো জোতি হোতি জোতিপৰাযনো.

১৬৯. কথঞ্চ পুগ্গলো ওণতোণতো হোতি…পে… এৱং পুগ্গলো ওণতোণতো হোতি.

কথঞ্চ পুগ্গলো ওণতুণ্ণতো হোতি…পে… এৱং পুগ্গলো ওণতুণ্ণতো হোতি.

কথঞ্চ পুগ্গলো উণ্ণতোণতো হোতি…পে… এৱং পুগ্গলো উণ্ণতোণতো হোতি.

কথঞ্চ পুগ্গলো উণ্ণতুণ্ণতো হোতি…পে… এৱং পুগ্গলো উণ্ণতুণ্ণতো হোতি.

১৭০. তত্থ কতমে চত্তাৰো ৰুক্খূপমা পুগ্গলা? চত্তাৰো ৰুক্খা – ফেগ্গু সাৰপৰিৱাৰো, সাৰো ফেগ্গুপৰিৱাৰো, ফেগ্গু ফেগ্গুপৰিৱাৰো, সাৰো সাৰপৰিৱাৰো. এৱমেৱং চত্তাৰোমে ৰুক্খূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তাৰো? ফেগ্গু সাৰপৰিৱাৰো, সাৰো ফেগ্গুপৰিৱাৰো, ফেগ্গু ফেগ্গুপৰিৱাৰো, সাৰো সাৰপৰিৱাৰো.

কথঞ্চ পুগ্গলো ফেগ্গু হোতি সাৰপৰিৱাৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো, পৰিসা চ খ্ৱস্স হোতি সীলৱতী কল্যাণধম্মা. এৱং পুগ্গলো ফেগ্গু হোতি সাৰপৰিৱাৰো. সেয্যথাপি সো ৰুক্খো ফেগ্গু সাৰপৰিৱাৰো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো সাৰো হোতি ফেগ্গুপৰিৱাৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলৱা হোতি কল্যাণধম্মো, পৰিসা চ খ্ৱস্স হোতি দুস্সীলা পাপধম্মা. এৱং পুগ্গলো সাৰো হোতি ফেগ্গুপৰিৱাৰো. সেয্যথাপি সো ৰুক্খো সাৰো ফেগ্গুপৰিৱাৰো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো ফেগ্গু হোতি ফেগ্গুপৰিৱাৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো, পৰিসাপিস্স হোতি দুস্সীলা পাপধম্মা. এৱং পুগ্গলো ফেগ্গু হোতি ফেগ্গুপৰিৱাৰো. সেয্যথাপি সো ৰুক্খো ফেগ্গু ফেগ্গুপৰিৱাৰো, তথূপমো অযং পুগ্গলো.

কথঞ্চ পুগ্গলো সাৰো হোতি সাৰপৰিৱাৰো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলৱা হোতি কল্যাণধম্মো, পৰিসাপিস্স হোতি সীলৱতী কল্যাণধম্মা. এৱং পুগ্গলো সাৰো হোতি সাৰপৰিৱাৰো. সেয্যথাপি সো ৰুক্খো সাৰো সাৰপৰিৱাৰো, তথূপমো অযং পুগ্গলো. ইমে চত্তাৰো ৰুক্খূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

১৭১. কতমো চ পুগ্গলো ৰূপপ্পমাণো ৰূপপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আৰোহং ৱা পস্সিত্ৱা পৰিণাহং ৱা পস্সিত্ৱা সণ্ঠানং ৱা পস্সিত্ৱা পাৰিপূৰিং ৱা পস্সিত্ৱা তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ৰূপপ্পমাণো ৰূপপ্পসন্নো.

কতমো চ পুগ্গলো ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পৰৱণ্ণনায পৰথোমনায পৰপসংসনায পৰৱণ্ণহাৰিকায [পৰৱণ্ণহাৰিযা (সী.)] তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো.

১৭২. কতমো চ পুগ্গলো লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো চীৱৰলূখং ৱা পস্সিত্ৱা পত্তলূখং ৱা পস্সিত্ৱা সেনাসনলূখং ৱা পস্সিত্ৱা ৱিৱিধং ৱা দুক্কৰকাৰিকং পস্সিত্ৱা তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো.

কতমো চ পুগ্গলো ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলং ৱা পস্সিত্ৱা সমাধিং ৱা পস্সিত্ৱা পঞ্ঞং ৱা পস্সিত্ৱা তত্থ পমাণং গহেত্ৱা পসাদং জনেতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নো.

১৭৩. কথঞ্চ পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি নো পৰহিতায? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা সীলসম্পন্নো হোতি, নো পৰং সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা সমাধিসম্পন্নো হোতি, নো পৰং সমাধিসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, নো পৰং পঞ্ঞাসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ৱিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, নো পৰং ৱিমুত্তিসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, নো পৰং ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদায সমাদপেতি. এৱং পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি নো পৰহিতায.

কথঞ্চ পুগ্গলো পৰহিতায পটিপন্নো হোতি নো অত্তহিতায? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা ন সীলসম্পন্নো হোতি, পৰং সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ন সমাধিসম্পন্নো হোতি, পৰং সমাধিসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ন পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পৰং পঞ্ঞাসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ন ৱিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, পৰং ৱিমুত্তিসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ন ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, পৰং ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদায সমাদপেতি. এৱং পুগ্গলো পৰহিতায পটিপন্নো হোতি নো অত্তহিতায.

কথঞ্চ পুগ্গলো অত্তহিতায চেৱ পটিপন্নো হোতি পৰহিতায চ? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ সমাধিসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ পঞ্ঞাসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ ৱিমুত্তিসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা চ ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, পৰঞ্চ ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদায সমাদপেতি. এৱং পুগ্গলো অত্তহিতায চেৱ পটিপন্নো হোতি পৰহিতায চ.

কথঞ্চ পুগ্গলো নেৱ অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি নো পৰহিতায? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অত্তনা ন সীলসম্পন্নো হোতি, নো পৰং সীলসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ন সমাধিসম্পন্নো হোতি, নো পৰং সমাধিসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ন পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, নো পৰং পঞ্ঞাসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ন ৱিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, নো পৰং ৱিমুত্তিসম্পদায সমাদপেতি; অত্তনা ন ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, নো পৰং ৱিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদায সমাদপেতি. এৱং পুগ্গলো নেৱ অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি নো পৰহিতায.

১৭৪. কথঞ্চ পুগ্গলো অত্তন্তপো হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অচেলকো হোতি মুত্তাচাৰো হত্থাপলেখনো [হত্থাৱলেখনো (স্যা.)], নএহিভদ্দন্তিকো নতিট্ঠভদ্দন্তিকো নাভিহটং ন উদ্দিস্সকতং ন নিমন্তনং সাদিযতি, সো ন কুম্ভিমুখা পটিগ্গণ্হাতি ন কড়োপিমুখা [কলোপিমুখা (সী. স্যা.) ম. নি. ২.৭] পটিগ্গণ্হাতি, ন এড়কমন্তৰং ন দণ্ডমন্তৰং ন মুসলমন্তৰং ন দ্ৱিন্নং ভুঞ্জমানানং ন গব্ভিনিযা ন পাযমানায ন পুৰিসন্তৰগতায, ন সঙ্কিত্তীসু ন যত্থ সা উপট্ঠিতো হোতি ন যত্থ মক্খিকা সণ্ডসণ্ডচাৰিনী, ন মচ্ছং ন মংসং ন সুৰং ন মেৰযং ন থুসোদকং পিৱতি. সো একাগাৰিকো ৱা হোতি একালোপিকো, দ্ৱাগাৰিকো ৱা হোতি দ্ৱালোপিকো…পে… সত্তাগাৰিকো ৱা হোতি সত্তালোপিকো; একিস্সাপি দত্তিযা যাপেতি, দ্ৱীহিপি দত্তীহি যাপেতি…পে… সত্তহিপি দত্তীহি যাপেতি; একাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি, দ্ৱীহিকম্পি [দ্ৱাহিকম্পি (সী.)] আহাৰং আহাৰেতি…পে… সত্তাহিকম্পি আহাৰং আহাৰেতি. ইতি এৱৰূপং অড্ঢমাসিকম্পি পৰিযাযভত্তভোজনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. সো সাকভক্খো ৱা হোতি সামাকভক্খো ৱা হোতি নীৱাৰভক্খো ৱা হোতি দদ্দুলভক্খো ৱা হোতি হটভক্খো ৱা হোতি কণভক্খো ৱা হোতি আচামভক্খো ৱা হোতি পিঞ্ঞাকভক্খো ৱা হোতি তিণভক্খো ৱা হোতি গোমযভক্খো ৱা হোতি, ৱনমূলফলাহাৰো যাপেতি পৱত্তফলভোজী. সো সাণানিপি ধাৰেতি মসাণানিপি ধাৰেতি ছৱদুস্সানিপি ধাৰেতি পংসুকূলানিপি ধাৰেতি তিৰীটানিপি ধাৰেতি অজিনম্পি ধাৰেতি অজিনক্খিপম্পি ধাৰেতি কুসচীৰম্পি ধাৰেতি ৱাকচীৰম্পি ধাৰেতি ফলকচীৰম্পি ধাৰেতি কেসকম্বলম্পি ধাৰেতি ৱাড়কম্বলম্পি ধাৰেতি উলূকপক্খম্পি [উলুকপক্খম্পি (সী. স্যা.)] ধাৰেতি, কেসমস্সুলোচকোপি হোতি কেসমস্সুলোচনানুযোগমনুযুত্তো, উব্ভট্ঠকোপি হোতি আসনপটিক্খিত্তো, উক্কুটিকোপি হোতি উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তো, কণ্টকাপস্সযিকোপি হোতি কণ্টকাপস্সযে সেয্যং কপ্পেতি, সাযততিযকম্পি [সাযংততিযকম্পি (স্যা. ক.) ম. নি. ২.৭] উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. ইতি এৱৰূপং অনেকৱিহিতং কাযস্স আতাপনপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি. এৱং পুগ্গলো অত্তন্তপো হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.

১৭৫. কথঞ্চ পুগ্গলো পৰন্তপো হোতি পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ওৰব্ভিকো হোতি সূকৰিকো সাকুণিকো মাগৱিকো লুদ্দো মচ্ছঘাতকো চোৰো চোৰঘাতকো গোঘাতকো বন্ধনাগাৰিকো, যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি কুৰূৰকম্মন্তা. এৱং পুগ্গলো পৰন্তপো হোতি পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.

১৭৬. কথঞ্চ পুগ্গলো অত্তন্তপো চ হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৰাজা ৱা হোতি খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো [মুদ্ধাভিসিত্তো (স্যা. ক.)] ব্ৰাহ্মণো ৱা মহাসালো. সো পুৰত্থিমেন নৰস্স নৱং সন্ধাগাৰং [সন্তাগাৰং (স্যা.), যঞ্ঞাগাৰং (সী.)] কাৰাপেত্ৱা কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা খৰাজিনং [খুৰাজিনং (স্যা. ক.)] নিৱাসেত্ৱা সপ্পিতেলেন কাযং অব্ভঞ্জিত্ৱা মিগৱিসাণেন পিট্ঠিং কণ্ডুৱমানো [কণ্ডূযমানো (সী.)] সন্ধাগাৰং পৱিসতি সদ্ধিং মহেসিযা ব্ৰাহ্মণেন চ পুৰোহিতেন. সো তত্থ অনন্তৰহিতায ভূমিযা হৰিতুপলিত্তায সেয্যং কপ্পেতি. একিস্সা গাৱিযা সৰূপৱচ্ছায যং একস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন ৰাজা যাপেতি, যং দুতিযস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন মহেসী যাপেতি, যং ততিযস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন ব্ৰাহ্মণো পুৰোহিতো যাপেতি, যং চতুত্থস্মিং থনে খীৰং হোতি তেন অগ্গিং জুহতি, অৱসেসেন ৱচ্ছকো যাপেতি. সো এৱমাহ – ‘‘এত্তকা উসভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা ৱচ্ছতৰিযো হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা অজা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, এত্তকা উৰব্ভা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায, (এত্তকা অস্সা হঞ্ঞন্তু যঞ্ঞত্থায) [( ) নত্থি সীহড়পোত্থকে. মজ্ঝিমনিকাযে কন্দৰকসুত্তেপি এৱমেৱ] এত্তকা ৰুক্খা ছিজ্জন্তু যূপত্থায, এত্তকা দব্ভা লূযন্তু বৰিহিসত্থাযা’’তি [পৰিহিংসত্থাযাতি (সী. স্যা. ক.) ম. নি. ২.৯]. যেপিস্স তে হোন্তি দাসাতি ৱা পেস্সাতি ৱা কম্মকৰাতি ৱা, তেপি দণ্ডতজ্জিতা ভযতজ্জিতা অস্সুমুখা ৰুদমানা পৰিকম্মানি কৰোন্তি. এৱং পুগ্গলো অত্তন্তপো চ হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো.

১৭৭. কথঞ্চ পুগ্গলো নেৱ অত্তন্তপো চ হোতি ন অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো? সো অনত্তন্তপো অপৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি.

ইধ তথাগতো লোকে উপ্পজ্জতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. তং ধম্মং সুণাতি গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা কুলে পচ্চাজাতো. সো তং ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতি. সো তেন সদ্ধাপটিলাভেন সমন্নাগতো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘‘সম্বাধো ঘৰাৱাসো ৰজাপথো, অব্ভোকাসো পব্বজ্জা. নযিদং সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা একন্তপৰিপুণ্ণং একন্তপৰিসুদ্ধং সঙ্খলিখিতং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিতুং. যংনূনাহং কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’ন্তি! সো অপৰেন সমযেন অপ্পং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায মহন্তং ৱা ভোগক্খন্ধং পহায অপ্পং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহন্তং ৱা ঞাতিপৰিৱট্টং পহায কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজতি.

১৭৮. সো এৱং পব্বজিতো সমানো ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি.

অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি দিন্নাদাযী দিন্নপাটিকঙ্খী, অথেনেন সুচিভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি.

অব্ৰহ্মচৰিযং পহায ব্ৰহ্মচাৰী হোতি আৰাচাৰী [অনাচাৰী (ক.)] পটিৱিৰতো মেথুনা গামধম্মা.

মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি সচ্চৱাদী সচ্চসন্ধো থেতো পচ্চযিকো অৱিসংৱাদকো লোকস্স.

পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ইতো সুত্ৱা ন অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি, কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং.

১৭৯. সো বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতি, একভত্তিকো হোতি ৰত্তূপৰতো ৱিৰতো ৱিকালভোজনা, নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা পটিৱিৰতো হোতি, মালাগন্ধৱিলেপনধাৰণমণ্ডনৱিভূসনট্ঠানা পটিৱিৰতো হোতি, উচ্চাসযনমহাসযনা পটিৱিৰতো হোতি, জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি.

আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, আমকমংসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, ইত্থিকুমাৰিকাপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, অজেড়কপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, কুক্কুটসূকৰপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, হত্থিগৱাস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতি, দূতেয্যপহিণগমনানুযোগা পটিৱিৰতো হোতি, কযৱিক্কযা পটিৱিৰতো হোতি, তুলাকূটকংসকূটমানকূটা পটিৱিৰতো হোতি, উক্কোটনৱঞ্চননিকতিসাচিযোগা [… সাৱিযোগা (স্যা. ক.)] পটিৱিৰতো হোতি, ছেদনৱধবন্ধনৱিপৰামোসআলোপসহসাকাৰা পটিৱিৰতো হোতি.

১৮০. সো সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি, সেয্যথাপি নাম পক্খী সকুণো যেন যেনেৱ ডেতি সপত্তভাৰোৱ ডেতি. এৱমেৱং ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন. সো যেন যেনেৱ পক্কমতি সমাদাযেৱ পক্কমতি. সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অনৱজ্জসুখং পটিসংৱেদেতি.

১৮১. সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি; সোতেন সদ্দং সুত্ৱা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা…পে… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা…পে… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সো ইমিনা অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো অজ্ঝত্তং অব্যাসেকসুখং পটিসংৱেদেতি.

১৮২. সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তে সম্পজানকাৰী হোতি, আলোকিতে ৱিলোকিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সমিঞ্জিতে পসাৰিতে সম্পজানকাৰী হোতি, সঙ্ঘাটিপত্তচীৱৰধাৰণে সম্পজানকাৰী হোতি, অসিতে পীতে খাযিতে সাযিতে সম্পজানকাৰী হোতি, উচ্চাৰপস্সাৱকম্মে সম্পজানকাৰী হোতি, গতে ঠিতে নিসিন্নে সুত্তে জাগৰিতে ভাসিতে তুণ্হীভাৱে সম্পজানকাৰী হোতি.

সো ইমিনা চ অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো ইমিনা চ অৰিযেন ইন্দ্ৰিযসংৱৰেন সমন্নাগতো ইমিনা চ অৰিযেন সতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো ইমায চ অৰিযায সন্তুট্ঠিযা সমন্নাগতো [পস্স ম. নি. ২ কন্দৰকসুত্তে; অ. নি. ১ অত্তন্তপসুত্তে চ] ৱিৱিত্তং সেনাসনং ভজতি অৰঞ্ঞং ৰুক্খমূলং পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জং. সো পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধায পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱা. সো অভিজ্ঝং লোকে পহায ৱিগতাভিজ্ঝেন চেতসা ৱিহৰতি, অভিজ্ঝায চিত্তং পৰিসোধেতি; ব্যাপাদপদোসং পহায অব্যাপন্নচিত্তো ৱিহৰতি সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী, ব্যাপাদপদোসা চিত্তং পৰিসোধেতি; থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (সী. স্যা.)] পহায ৱিগতথিনমিদ্ধো ৱিহৰতি আলোকসঞ্ঞী সতো সম্পজানো, থিনমিদ্ধা চিত্তং পৰিসোধেতি; উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহায অনুদ্ধতো ৱিহৰতি অজ্ঝত্তং ৱূপসন্তচিত্তো, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চা চিত্তং পৰিসোধেতি; ৱিচিকিচ্ছং পহায তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিহৰতি অকথংকথী কুসলেসু ধম্মেসু, ৱিচিকিচ্ছায চিত্তং পৰিসোধেতি.

১৮৩. সো ইমে পঞ্চ নীৱৰণে পহায চেতসো উপক্কিলেসে পঞ্ঞায দুব্বলীকৰণে ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি, যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.

সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তালীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং; তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি.

১৮৪. সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, ৱচীদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা, অৰিযানং উপৱাদকা, মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা. তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’’তি. সো ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি.

১৮৫. সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘ইমে আসৱা’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং আসৱসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং আসৱনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি পজানাতি. এৱং পুগ্গলো নেৱ অত্তন্তপো চ হোতি ন অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. সো অনত্তন্তপো অপৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি.

১৮৬. কতমো চ পুগ্গলো সৰাগো? যস্স পুগ্গলস্স ৰাগো অপ্পহীনো, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সৰাগো’’.

কতমো চ পুগ্গলো সদোসো? যস্স পুগ্গলস্স দোসো অপ্পহীনো, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সদোসো’’.

কতমো চ পুগ্গলো সমোহো? যস্স পুগ্গলস্স মোহো অপ্পহীনো, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সমোহো’’.

কতমো চ পুগ্গলো সমানো? যস্স পুগ্গলস্স মানো অপ্পহীনো, অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সমানো’’.

১৮৭. কথঞ্চ পুগ্গলো লাভী হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং, ন লাভী লোকুত্তৰমগ্গস্স ৱা ফলস্স ৱা. এৱং পুগ্গলো লাভী হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায.

কথঞ্চ পুগ্গলো লাভী হোতি অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, ন লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি লোকুত্তৰমগ্গস্স ৱা ফলস্স ৱা, ন লাভী ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং. এৱং পুগ্গলো লাভী হোতি অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, ন লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স.

কথঞ্চ পুগ্গলো লাভী চেৱ হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং, লাভী লোকুত্তৰমগ্গস্স ৱা ফলস্স ৱা. এৱং পুগ্গলো লাভী চেৱ হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায.

কথঞ্চ পুগ্গলো নেৱ লাভী হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায? ইধেকচ্চো পুগ্গলো নেৱ লাভী হোতি ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং, ন লাভী লোকুত্তৰমগ্গস্স ৱা ফলস্স ৱা. এৱং পুগ্গলো নেৱ লাভী হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায.

১৮৮. কতমো চ পুগ্গলো অনুসোতগামী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো কামে চ পটিসেৱতি পাপঞ্চ কম্মং কৰোতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অনুসোতগামী’’.

কতমো চ পুগ্গলো পটিসোতগামী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো কামে চ ন পটিসেৱতি পাপঞ্চ কম্মং ন কৰোতি. সো সহাপি দুক্খেন সহাপি দোমনস্সেন অস্সুমুখেনপি ৰুদমানো পৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পটিসোতগামী’’.

কতমো চ পুগ্গলো ঠিতত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ঠিতত্তো’’.

কতমো চ পুগ্গলো তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো.

১৮৯. কথঞ্চ পুগ্গলো অপ্পস্সুতো হোতি সুতেন অনুপপন্নো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স অপ্পকং সুতং হোতি সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. সো তস্স অপ্পকস্স সুতস্স ন অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো [ন ধম্মমঞ্ঞায ন ধম্মানুধম্মপটিপন্নো (স্যা.), ন ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো (ক.)] হোতি. এৱং পুগ্গলো অপ্পস্সুতো হোতি সুতেন অনুপপন্নো.

কথঞ্চ পুগ্গলো অপ্পস্সুতো হোতি সুতেন উপপন্নো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স অপ্পকং সুতং হোতি সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. সো তস্স অপ্পকস্স সুতস্স অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি. এৱং পুগ্গলো অপ্পস্সুতো হোতি সুতেন উপপন্নো.

কথঞ্চ পুগ্গলো বহুস্সুতো হোতি সুতেন অনুপপন্নো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স বহুকং সুতং হোতি সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. সো তস্স বহুকস্স সুতস্স ন অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি. এৱং পুগ্গলো বহুস্সুতো হোতি সুতেন অনুপপন্নো.

কথঞ্চ পুগ্গলো বহুস্সুতো হোতি সুতেন উপপন্নো? ইধেকচ্চস্স পুগ্গলস্স বহুকং সুতং হোতি সুত্তং গেয্যং ৱেয্যাকৰণং গাথং উদানং ইতিৱুত্তকং জাতকং অব্ভুতধম্মং ৱেদল্লং. সো তস্স বহুকস্স সুতস্স অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি. এৱং পুগ্গলো বহুস্সুতো হোতি সুতেন উপপন্নো.

১৯০. কতমো চ পুগ্গলো সমণমচলো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযনো. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সমণমচলো’’.

কতমো চ পুগ্গলো সমণপদুমো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সমণপদুমো’’.

কতমো চ পুগ্গলো সমণপুণ্ডৰীকো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সমণপুণ্ডৰীকো’’.

কতমো চ পুগ্গলো সমণেসু সমণসুখুমালো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সমণেসু সমণসুখুমালো’’তি.

চতুক্কনিদ্দেসো.