নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স

অভিধম্মপিটকে

পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপাড়ি

মাতিকা

১. এককউদ্দেসো

১. ছ পঞ্ঞত্তিযো – খন্ধপঞ্ঞত্তি, আযতনপঞ্ঞত্তি, ধাতুপঞ্ঞত্তি, সচ্চপঞ্ঞত্তি, ইন্দ্ৰিযপঞ্ঞত্তি, পুগ্গলপঞ্ঞত্তীতি.

২. কিত্তাৱতা খন্ধানং খন্ধপঞ্ঞত্তি? যাৱতা পঞ্চক্খন্ধা – ৰূপক্খন্ধো, ৱেদনাক্খন্ধো, সঞ্ঞাক্খন্ধো, সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো; এত্তাৱতা খন্ধানং খন্ধপঞ্ঞত্তি.

৩. কিত্তাৱতা আযতনানং আযতনপঞ্ঞত্তি? যাৱতা দ্ৱাদসাযতনানি – চক্খাযতনং, ৰূপাযতনং, সোতাযতনং, সদ্দাযতনং, ঘানাযতনং, গন্ধাযতনং, জিৱ্হাযতনং, ৰসাযতনং, কাযাযতনং, ফোট্ঠব্বাযতনং, মনাযতনং, ধম্মাযতনং; এত্তাৱতা আযতনানং আযতনপঞ্ঞত্তি.

৪. কিত্তাৱতা ধাতূনং ধাতুপঞ্ঞত্তি? যাৱতা অট্ঠাৰস ধাতুযো – চক্খুধাতু, ৰূপধাতু, চক্খুৱিঞ্ঞাণধাতু, সোতধাতু, সদ্দধাতু, সোতৱিঞ্ঞাণধাতু, ঘানধাতু, গন্ধধাতু, ঘানৱিঞ্ঞাণধাতু, জিৱ্হাধাতু, ৰসধাতু, জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণধাতু, কাযধাতু, ফোট্ঠব্বধাতু, কাযৱিঞ্ঞাণধাতু, মনোধাতু, ধম্মধাতু, মনোৱিঞ্ঞাণধাতু; এত্তাৱতা ধাতূনং ধাতুপঞ্ঞত্তি.

৫. কিত্তাৱতা সচ্চানং সচ্চপঞ্ঞত্তি? যাৱতা চত্তাৰি সচ্চানি – দুক্খসচ্চং, সমুদযসচ্চং, নিৰোধসচ্চং, মগ্গসচ্চং; এত্তাৱতা সচ্চানং সচ্চপঞ্ঞত্তি.

৬. কিত্তাৱতা ইন্দ্ৰিযানং ইন্দ্ৰিযপঞ্ঞত্তি? যাৱতা বাৱীসতিন্দ্ৰিযানি – চক্খুন্দ্ৰিযং, সোতিন্দ্ৰিযং, ঘানিন্দ্ৰিযং, জিৱ্হিন্দ্ৰিযং, কাযিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযং, ইত্থিন্দ্ৰিযং, পুৰিসিন্দ্ৰিযং, জীৱিতিন্দ্ৰিযং, সুখিন্দ্ৰিযং, দুক্খিন্দ্ৰিযং, সোমনস্সিন্দ্ৰিযং, দোমনস্সিন্দ্ৰিযং, উপেক্খিন্দ্ৰিযং, সদ্ধিন্দ্ৰিযং, ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং, সতিন্দ্ৰিযং, সমাধিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং, অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং; এত্তাৱতা ইন্দ্ৰিযানং ইন্দ্ৰিযপঞ্ঞত্তি.

৭. কিত্তাৱতা পুগ্গলানং পুগ্গলপঞ্ঞত্তি?

(১) সমযৱিমুত্তো

(২) অসমযৱিমুত্তো

(৩) কুপ্পধম্মো

(৪) অকুপ্পধম্মো

(৫) পৰিহানধম্মো

(৬) অপৰিহানধম্মো

(৭) চেতনাভব্বো

(৮) অনুৰক্খণাভব্বো

(৯) পুথুজ্জনো

(১০) গোত্ৰভূ

(১১) ভযূপৰতো

(১২) অভযূপৰতো

(১৩) ভব্বাগমনো

(১৪) অভব্বাগমনো

(১৫) নিযতো

(১৬) অনিযতো

(১৭) পটিপন্নকো

(১৮) ফলেঠিতো

(১৯) সমসীসী

(২০) ঠিতকপ্পী

(২১) অৰিযো

(২২) অনৰিযো

(২৩) সেক্খো

(২৪) অসেক্খো

(২৫) নেৱসেক্খনাসেক্খো

(২৬) তেৱিজ্জো

(২৭) ছড়ভিঞ্ঞো

(২৮) সম্মাসম্বুদ্ধো

(২৯) পচ্চেকসম্বুদ্ধো [পচ্চেকবুদ্ধো (সী.)]

(৩০) উভতোভাগৱিমুত্তো

(৩১) পঞ্ঞাৱিমুত্তো

(৩২) কাযসক্খী

(৩৩) দিট্ঠিপ্পত্তো

(৩৪) সদ্ধাৱিমুত্তো

(৩৫) ধম্মানুসাৰী

(৩৬) সদ্ধানুসাৰী

(৩৭) সত্তক্খত্তুপৰমো

(৩৮) কোলঙ্কোলো

(৩৯) একবীজী

(৪০) সকদাগামী

(৪১) অনাগামী

(৪২) অন্তৰাপৰিনিব্বাযী

(৪৩) উপহচ্চপৰিনিব্বাযী

(৪৪) অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী

(৪৫) সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী

(৪৬) উদ্ধংসোতোঅকনিট্ঠগামী

(৪৭) সোতাপন্নো

(৪৮) সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো

(৪৯) সকদাগামী

(৫০) সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো

(৫১) অনাগামী

(৫২) অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো

(৫৩) অৰহা

(৫৪) অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায [অৰহত্তায (সী.)] পটিপন্নো

এককং.

২. দুকউদ্দেসো

৮. দ্ৱে পুগ্গলা –

(১) কোধনো চ, উপনাহী চ.

(২) মক্খী চ, পড়াসী [পলাসী (স্যা. ক.)] চ.

(৩) ইস্সুকী চ, মচ্ছৰী চ.

(৪) সঠো চ, মাযাৱী চ.

(৫) অহিৰিকো চ, অনোত্তপ্পী চ.

(৬) দুব্বচো চ, পাপমিত্তো চ.

(৭) ইন্দ্ৰিযেসু অগুত্তদ্ৱাৰো চ, ভোজনে অমত্তঞ্ঞূ চ.

(৮) মুট্ঠস্সতি চ, অসম্পজানো চ.

(৯) সীলৱিপন্নো চ, দিট্ঠিৱিপন্নো চ.

(১০) অজ্ঝত্তসংযোজনো চ, বহিদ্ধাসংযোজনো চ.

(১১) অক্কোধনো চ, অনুপনাহী চ.

(১২) অমক্খী চ, অপড়াসী চ.

(১৩) অনিস্সুকী চ, অমচ্ছৰী চ.

(১৪) অসঠো চ, অমাযাৱী চ.

(১৫) হিৰিমা চ, ওত্তপ্পী চ.

(১৬) সুৱচো চ, কল্যাণমিত্তো চ.

(১৭) ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো চ, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ চ.

(১৮) উপট্ঠিতস্সতি চ, সম্পজানো চ.

(১৯) সীলসম্পন্নো চ, দিট্ঠিসম্পন্নো চ.

(২০) দ্ৱে পুগ্গলা দুল্লভা লোকস্মিং.

(২১) দ্ৱে পুগ্গলা দুত্তপ্পযা.

(২২) দ্ৱে পুগ্গলা সুতপ্পযা.

(২৩) দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং আসৱা ৱড্ঢন্তি.

(২৪) দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং আসৱা ন ৱড্ঢন্তি.

(২৫) হীনাধিমুত্তো চ, পণীতাধিমুত্তো চ.

(২৬) তিত্তো চ, তপ্পেতা চ.

দুকং.

৩. তিকউদ্দেসো

৯. তযো পুগ্গলা –

(১) নিৰাসো, আসংসো, ৱিগতাসো.

(২) তযো গিলানূপমা পুগ্গলা.

(৩) কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো.

(৪) গূথভাণী, পুপ্ফভাণী, মধুভাণী.

(৫) অৰুকূপমচিত্তো পুগ্গলো, ৱিজ্জূপমচিত্তো পুগ্গলো, ৱজিৰূপমচিত্তো পুগ্গলো.

(৬) অন্ধো, একচক্খু, দ্ৱিচক্খু.

(৭) অৱকুজ্জপঞ্ঞো পুগ্গলো, উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো [উচ্চঙ্গুপঞ্ঞো (স্যা.)] পুগ্গলো, পুথুপঞ্ঞো পুগ্গলো.

(৮) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো কামেসু চ ভৱেসু চ অৱীতৰাগো, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো কামেসু ৱীতৰাগো ভৱেসু অৱীতৰাগো, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো কামেসু চ ভৱেসু চ ৱীতৰাগো.

(৯) পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো, পথৱিলেখূপমো পুগ্গলো, উদকলেখূপমো পুগ্গলো.

(১০) তযো পোত্থকূপমা পুগ্গলা.

(১১) তযো কাসিকৱত্থূপমা পুগ্গলা.

(১২) সুপ্পমেয্যো, দুপ্পমেয্যো, অপ্পমেয্যো.

(১৩) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা [গৰুকত্ৱা (সী.)] সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো.

(১৪) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো.

(১৫) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু পৰিপূৰকাৰী [পৰিপূৰীকাৰী (স্যা.)], সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু চ পৰিপূৰকাৰী, সমাধিস্মিঞ্চ পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো সীলেসু চ পৰিপূৰকাৰী, সমাধিস্মিঞ্চ পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায চ পৰিপূৰকাৰী.

(১৬) তযো সত্থাৰো.

(১৭) অপৰেপি তযো সত্থাৰো.

তিকং.

৪. চতুক্কউদ্দেসো

১০. চত্তাৰো পুগ্গলা –

(১) অসপ্পুৰিসো, অসপ্পুৰিসেন অসপ্পুৰিসতৰো, সপ্পুৰিসো, সপ্পুৰিসেন সপ্পুৰিসতৰো.

(২) পাপো, পাপেন পাপতৰো, কল্যাণো, কল্যাণেন কল্যাণতৰো.

(৩) পাপধম্মো, পাপধম্মেন পাপধম্মতৰো, কল্যাণধম্মো, কল্যাণধম্মেন কল্যাণধম্মতৰো.

(৪) সাৱজ্জো, ৱজ্জবহুলো, অপ্পৱজ্জো [অপ্পসাৱজ্জো (স্যা. ক.) অ. নি. ৪.১৩৫], অনৱজ্জো.

(৫) উগ্ঘটিতঞ্ঞূ, ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ [ৱিপচিতঞ্ঞূ (সী.) অ. নি. ৪.১৩৩], নেয্যো, পদপৰমো.

(৬) যুত্তপ্পটিভানো, নো মুত্তপ্পটিভানো, মুত্তপ্পটিভানো, নো যুত্তপ্পটিভানো, যুত্তপ্পটিভানো চ মুত্তপ্পটিভানো চ, নেৱ যুত্তপ্পটিভানো নো মুত্তপ্পটিভানো.

(৭) চত্তাৰো ধম্মকথিকা পুগ্গলা.

(৮) চত্তাৰো ৱলাহকূপমা পুগ্গলা.

(৯) চত্তাৰো মূসিকূপমা পুগ্গলা.

(১০) চত্তাৰো অম্বূপমা পুগ্গলা.

(১১) চত্তাৰো কুম্ভূপমা পুগ্গলা.

(১২) চত্তাৰো উদকৰহদূপমা পুগ্গলা.

(১৩) চত্তাৰো বলীবদ্দূপমা [বলিবদ্দূপমা (সী.)] পুগ্গলা.

(১৪) চত্তাৰো আসীৱিসূপমা পুগ্গলা.

(১৫) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা অৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা ৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা অপ্পসাদনীযে ঠানে পসাদং উপদংসিতা হোতি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা পসাদনীযে ঠানে অপ্পসাদং উপদংসিতা হোতি.

(১৬) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা অপ্পসাদনীযে ঠানে অপ্পসাদং উপদংসিতা হোতি, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অনুৱিচ্চ পৰিযোগাহেত্ৱা পসাদনীযে ঠানে পসাদং উপদংসিতা হোতি.

(১৭) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, নো চ খো ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, নো চ খো অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অৱণ্ণাৰহস্স চ অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন; ৱণ্ণাৰহস্স চ ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, অত্থেকচ্চো পুগ্গলো নেৱ অৱণ্ণাৰহস্স অৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন, নো চ ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতি ভূতং তচ্ছং কালেন.

(১৮) উট্ঠানফলূপজীৱী নো পুঞ্ঞফলূপজীৱী, পুঞ্ঞফলূপজীৱী নো উট্ঠানফলূপজীৱী, উট্ঠানফলূপজীৱী চ পুঞ্ঞফলূপজীৱী চ, নেৱ উট্ঠানফলূপজীৱী নো পুঞ্ঞফলূপজীৱী.

(১৯) তমো তমপৰাযনো, তমো জোতিপৰাযনো, জোতি তমপৰাযনো, জোতি জোতিপৰাযনো.

(২০) ওণতোণতো, ওণতুণ্ণতো, উণ্ণতোণতো, উণ্ণতুণ্ণতো.

(২১) চত্তাৰো ৰুক্খূপমা পুগ্গলা.

(২২) ৰূপপ্পমাণো, ৰূপপ্পসন্নো, ঘোসপ্পমাণো, ঘোসপ্পসন্নো.

(২৩) লূখপ্পমাণো, লূখপ্পসন্নো, ধম্মপ্পমাণো, ধম্মপ্পসন্নো.

(২৪) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি, নো পৰহিতায; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো পৰহিতায পটিপন্নো হোতি, নো অত্তহিতায; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অত্তহিতায চেৱ পটিপন্নো হোতি পৰহিতায চ; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো নেৱ অত্তহিতায পটিপন্নো হোতি নো পৰহিতায.

(২৫) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অত্তন্তপো হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো পৰন্তপো হোতি পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো অত্তন্তপো চ হোতি অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, পৰন্তপো চ পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো নেৱ অত্তন্তপো হোতি ন অত্তপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো, ন পৰন্তপো ন পৰপৰিতাপনানুযোগমনুযুত্তো. সো অনত্তন্তপো অপৰন্তপো দিট্ঠেৱ ধম্মে নিচ্ছাতো নিব্বুতো সীতীভূতো [সীতিভূতো (সী. ক.)] সুখপ্পটিসংৱেদী ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনা ৱিহৰতি.

(২৬) সৰাগো, সদোসো, সমোহো, সমানো.

(২৭) অত্থেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায, ন লাভী অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো লাভী চেৱ হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, লাভী চ অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায; অত্থেকচ্চো পুগ্গলো নেৱ লাভী হোতি অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্স, ন লাভী অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনায.

(২৮) অনুসোতগামী পুগ্গলো, পটিসোতগামী পুগ্গলো, ঠিতত্তো পুগ্গলো, তিণ্ণো পাৰঙ্গতো [পাৰগতো (সী. স্যা.)] থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো.

(২৯) অপ্পস্সুতো সুতেন অনুপপন্নো, অপ্পস্সুতো সুতেন উপপন্নো, বহুস্সুতো সুতেন অনুপপন্নো, বহুস্সুতো সুতেন উপপন্নো.

(৩০) সমণমচলো, সমণপদুমো, সমণপুণ্ডৰীকো, সমণেসু সমণসুখুমালো.

চতুক্কং.

৫. পঞ্চকউদ্দেসো