১. এককপুগ্গলপঞ্ঞত্তি

১. কতমো চ পুগ্গলো সমযৱিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো কালেন কালং সমযেন সমযং অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা [ফস্সিত্ৱা (সী. পী.)] ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সমযৱিমুত্তো’’.

২. কতমো চ পুগ্গলো অসমযৱিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ন হেৱ খো কালেন কালং সমযেন সমযং অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অসমযৱিমুত্তো’’. সব্বেপি অৰিযপুগ্গলা অৰিযে ৱিমোক্খে অসমযৱিমুত্তা.

৩. কতমো চ পুগ্গলো কুপ্পধম্মো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং. সো চ খো ন নিকামলাভী হোতি ন অকিচ্ছলাভী ন অকসিৰলাভী; ন যত্থিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱতিচ্ছকং সমাপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং তস্স পুগ্গলস্স পমাদমাগম্ম তা সমাপত্তিযো কুপ্পেয্যুং – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কুপ্পধম্মো’’.

৪. কতমো চ পুগ্গলো অকুপ্পধম্মো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং. সো চ খো নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী; যত্থিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱতিচ্ছকং সমাপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং তস্স পুগ্গলস্স পমাদমাগম্ম তা সমাপত্তিযো কুপ্পেয্যুং – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অকুপ্পধম্মো’’. সব্বেপি অৰিযপুগ্গলা অৰিযে ৱিমোক্খে অকুপ্পধম্মা.

৫. কতমো চ পুগ্গলো পৰিহানধম্মো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং. সো চ খো ন নিকামলাভী হোতি ন অকিচ্ছলাভী ন অকসিৰলাভী; ন যত্থিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱতিচ্ছকং সমাপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. ঠানং খো পনেতং ৱিজ্জতি, যং সো পুগ্গলো পমাদমাগম্ম তাহি সমাপত্তীহি পৰিহাযেয্য – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পৰিহানধম্মো’’.

৬. কতমো চ পুগ্গলো অপৰিহানধম্মো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং. সো চ খো নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী; যত্থিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱতিচ্ছকং সমাপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. অট্ঠানমেতং অনৱকাসো যং সো পুগ্গলো পমাদমাগম্ম তাহি সমাপত্তীহি পৰিহাযেয্য – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অপৰিহানধম্মো’’. সব্বেপি অৰিযপুগ্গলা অৰিযে ৱিমোক্খে অপৰিহানধম্মা.

৭. কতমো চ পুগ্গলো চেতনাভব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং. সো চ খো ন নিকামলাভী হোতি ন অকিচ্ছলাভী ন অকসিৰলাভী; ন যত্থিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱতিচ্ছকং সমাপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. সচে অনুসঞ্চেতেতি, ন পৰিহাযতি তাহি সমাপত্তীহি. সচে ন অনুসঞ্চেতেতি, পৰিহাযতি তাহি সমাপত্তীহি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘চেতনাভব্বো’’.

৮. কতমো চ পুগ্গলো অনুৰক্খণাভব্বো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো লাভী হোতি ৰূপসহগতানং ৱা অৰূপসহগতানং ৱা সমাপত্তীনং. সো চ খো ন নিকামলাভী হোতি ন অকিচ্ছলাভী ন অকসিৰলাভী; ন যত্থিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱতিচ্ছকং সমাপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. সচে অনুৰক্খতি, ন পৰিহাযতি তাহি সমাপত্তীহি. সচে ন অনুৰক্খতি, পৰিহাযতি তাহি সমাপত্তীহি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অনুৰক্খণাভব্বো’’.

৯. কতমো চ পুগ্গলো পুথুজ্জনো? যস্স পুগ্গলস্স তীণি সংযোজনানি অপ্পহীনানি; ন চ তেসং ধম্মানং পহানায পটিপন্নো – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পুথুজ্জনো’’.

১০. কতমো চ পুগ্গলো গোত্ৰভূ? যেসং ধম্মানং সমনন্তৰা অৰিযধম্মস্স অৱক্কন্তি হোতি তেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘গোত্ৰভূ’’.

১১. কতমো চ পুগ্গলো ভযূপৰতো? সত্ত সেক্খা ভযূপৰতা, যে চ পুথুজ্জনা সীলৱন্তো. অৰহা অভযূপৰতো.

১২. কতমো চ পুগ্গলো অভব্বাগমনো? যে তে পুগ্গলা কম্মাৱৰণেন সমন্নাগতা, কিলেসাৱৰণেন সমন্নাগতা, ৱিপাকাৱৰণেন সমন্নাগতা, অস্সদ্ধা অচ্ছন্দিকা দুপ্পঞ্ঞা এড়া, অভব্বা নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং – ইমে ৱুচ্চন্তি পুগ্গলা ‘‘অভব্বাগমনা’’.

১৩. কতমো চ পুগ্গলো ভব্বাগমনো? যে তে পুগ্গলা ন কম্মাৱৰণেন সমন্নাগতা, ন কিলেসাৱৰণেন সমন্নাগতা, ন ৱিপাকাৱৰণেন সমন্নাগতা, সদ্ধা ছন্দিকা পঞ্ঞৱন্তো [পঞ্ঞৱন্তা (সী.)] অনেড়া, ভব্বা নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং – ইমে ৱুচ্চন্তি পুগ্গলা ‘‘ভব্বাগমনা’’.

১৪. কতমো চ পুগ্গলো নিযতো? পঞ্চ পুগ্গলা আনন্তৰিকা, যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিকা নিযতা, অট্ঠ চ অৰিযপুগ্গলা নিযতা. অৱসেসা পুগ্গলা অনিযতা.

১৫. কতমো চ পুগ্গলো পটিপন্নকো? চত্তাৰো মগ্গসমঙ্গিনো পুগ্গলা পটিপন্নকা, চত্তাৰো ফলসমঙ্গিনো পুগ্গলা ফলে ঠিতা.

১৬. কতমো চ পুগ্গলো সমসীসী? যস্স পুগ্গলস্স অপুব্বং অচৰিমং আসৱপৰিযাদানঞ্চ হোতি জীৱিতপৰিযাদানঞ্চ – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সমসীসী’’.

১৭. কতমো চ পুগ্গলো ঠিতকপ্পী? অযঞ্চ পুগ্গলো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো অস্স, কপ্পস্স চ উড্ডয্হনৱেলা অস্স, নেৱ তাৱ কপ্পো উড্ডয্হেয্য যাৱাযং পুগ্গলো ন সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকৰোতি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ঠিতকপ্পী’’. সব্বেপি মগ্গসমঙ্গিনো পুগ্গলা ঠিতকপ্পিনো.

১৮. কতমো চ পুগ্গলো অৰিযো? অট্ঠ অৰিযপুগ্গলা অৰিযা. অৱসেসা পুগ্গলা অনৰিযা.

১৯. কতমো চ পুগ্গলো সেক্খো? চত্তাৰো মগ্গসমঙ্গিনো তযো ফলসমঙ্গিনো পুগ্গলা ‘‘সেক্খা’’. অৰহা অসেক্খো. অৱসেসা পুগ্গলা নেৱসেক্খনাসেক্খা.

২০. কতমো চ পুগ্গলো তেৱিজ্জো? তীহি ৱিজ্জাহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ‘‘তেৱিজ্জো’’.

২১. কতমো চ পুগ্গলো ছড়ভিঞ্ঞো? ছহি অভিঞ্ঞাহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ‘‘ছড়ভিঞ্ঞো’’.

২২. কতমো চ পুগ্গলো সম্মাসম্বুদ্ধো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝতি; তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পাপুণাতি, বলেসু চ ৱসীভাৱং – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো’’.

২৩. কতমো চ পুগ্গলো পচ্চেকসম্বুদ্ধো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝতি; ন চ তত্থ সব্বঞ্ঞুতং পাপুণাতি, ন চ বলেসু ৱসীভাৱং – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পচ্চেকসম্বুদ্ধো’’.

২৪. কতমো চ পুগ্গলো উভতোভাগৱিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি; পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উভতোভাগৱিমুত্তো’’.

২৫. কতমো চ পুগ্গলো পঞ্ঞাৱিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ন হেৱ খো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি; পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘পঞ্ঞাৱিমুত্তো’’.

২৬. কতমো চ পুগ্গলো কাযসক্খী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো অট্ঠ ৱিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি; পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি. অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কাযসক্খী’’.

২৭. কতমো চ পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘দিট্ঠিপ্পত্তো’’.

২৮. কতমো চ পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. তথাগতপ্পৱেদিতা চস্স ধম্মা পঞ্ঞায ৱোদিট্ঠা হোন্তি ৱোচৰিতা. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৱা একচ্চে আসৱা পৰিক্খীণা হোন্তি, নো চ খো যথা দিট্ঠিপ্পত্তস্স – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সদ্ধাৱিমুত্তো’’.

২৯. কতমো চ পুগ্গলো ধম্মানুসাৰী? যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, পঞ্ঞাৱাহিং পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং ভাৱেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘ধম্মানুসাৰী’’. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো ধম্মানুসাৰী ফলে ঠিতো দিট্ঠিপ্পত্তো.

৩০. কতমো চ পুগ্গলো সদ্ধানুসাৰী? যস্স পুগ্গলস্স সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, সদ্ধাৱাহিং সদ্ধাপুব্বঙ্গমং অৰিযমগ্গং ভাৱেতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সদ্ধানুসাৰী’’. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো সদ্ধানুসাৰী ফলে ঠিতো সদ্ধাৱিমুত্তো.

৩১. কতমো চ পুগ্গলো সত্তক্খত্তুপৰমো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযনো [সম্বোধিপৰাযণো (সী. ক.)]. সো সত্তক্খত্তুং দেৱে চ মানুসে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সত্তক্খত্তুপৰমো’’.

৩২. কতমো চ পুগ্গলো কোলঙ্কোলো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযনো. সো দ্ৱে ৱা তীণি ৱা কুলানি সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘কোলঙ্কোলো’’.

৩৩. কতমো চ পুগ্গলো একবীজী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযনো. সো একংযেৱ মানুসকং ভৱং নিব্বত্তেত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘একবীজী’’.

৩৪. কতমো চ পুগ্গলো সকদাগামী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সকদাগামী’’.

৩৫. কতমো চ পুগ্গলো অনাগামী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অনাগামী’’.

৩৬. কতমো চ পুগ্গলো অন্তৰাপৰিনিব্বাযী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. সো উপপন্নং ৱা সমনন্তৰা অপ্পত্তং ৱা ৱেমজ্ঝং আযুপ্পমাণং অৰিযমগ্গং সঞ্জনেতি উপৰিট্ঠিমানং সংযোজনানং পহানায – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অন্তৰাপৰিনিব্বাযী’’.

৩৭. কতমো চ পুগ্গলো উপহচ্চপৰিনিব্বাযী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. সো অতিক্কমিত্ৱা ৱেমজ্ঝং আযুপ্পমাণং উপহচ্চ ৱা কালকিৰিযং [কালং কিৰিযং (ক.)] অৰিযমগ্গং সঞ্জনেতি উপৰিট্ঠিমানং সংযোজনানং পহানায – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উপহচ্চপৰিনিব্বাযী’’.

৩৮. কতমো চ পুগ্গলো অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. সো অসঙ্খাৰেন অৰিযমগ্গং সঞ্জনেতি উপৰিট্ঠিমানং সংযোজনানং পহানায – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী’’.

৩৯. কতমো চ পুগ্গলো সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. সো সসঙ্খাৰেন অৰিযমগ্গং সঞ্জনেতি উপৰিট্ঠিমানং সংযোজনানং পহানায – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী’’.

৪০. কতমো চ পুগ্গলো উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি, তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. সো অৱিহা চুতো অতপ্পং গচ্ছতি, অতপ্পা চুতো সুদস্সং গচ্ছতি, সুদস্সা চুতো সুদস্সিং গচ্ছতি, সুদস্সিযা চুতো অকনিট্ঠং গচ্ছতি; অকনিট্ঠে অৰিযমগ্গং সঞ্জনেতি উপৰিট্ঠিমানং সংযোজনানং পহানায – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী’’.

৪১. কতমো চ পুগ্গলো সোতাপন্নো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো? তিণ্ণং সংযোজনানং পহানায পটিপন্নো পুগ্গলো সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো. যস্স পুগ্গলস্স তীণি সংযোজনানি পহীনানি – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সোতাপন্নো’’.

৪২. কামৰাগব্যাপাদানং তনুভাৱায পটিপন্নো পুগ্গলো সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো. যস্স পুগ্গলস্স কামৰাগব্যাপাদা তনুভূতা – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘সকদাগামী’’.

৪৩. কামৰাগব্যাপাদানং অনৱসেসপ্পহানায পটিপন্নো পুগ্গলো অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো. যস্স পুগ্গলস্স কামৰাগব্যাপাদা অনৱসেসা পহীনা – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অনাগামী’’.

৪৪. ৰূপৰাগঅৰূপৰাগমানউদ্ধচ্চঅৱিজ্জায অনৱসেসপ্পহানায পটিপন্নো পুগ্গলো অৰহত্তফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো. যস্স পুগ্গলস্স ৰূপৰাগো অৰূপৰাগো মানো উদ্ধচ্চং অৱিজ্জা অনৱসেসা পহীনা – অযং ৱুচ্চতি পুগ্গলো ‘‘অৰহা’’.

এককনিদ্দেসো.