(১৭) ৮. কুক্কুড়কথা
৩৩৮. সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়াতি? আমন্তা. ননু অত্থি সুখা ৱেদনা, কাযিকং সুখং, চেতসিকং সুখং, দিব্বং সুখং, মানুসকং সুখং, লাভসুখং, সক্কাৰসুখং, যানসুখং, সযনসুখং, ইস্সৰিযসুখং, আধিপচ্চসুখং, গিহিসুখং, সামঞ্ঞসুখং, সাসৱং সুখং, অনাসৱং সুখং, উপধিসুখং, নিৰূপধিসুখং, সামিসং সুখং, নিৰামিসং সুখং, সপ্পীতিকং সুখং, নিপ্পীতিকং সুখং, ঝানসুখং, ৱিমুত্তিসুখং, কামসুখং, নেক্খম্মসুখং, ৱিৱেকসুখং, উপসমসুখং, সম্বোধসুখন্তি? আমন্তা. হঞ্চি অত্থি সুখা ৱেদনা…পে… সম্বোধসুখং, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি.
সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়াতি? আমন্তা. সব্বে সঙ্খাৰা দুক্খা ৱেদনা কাযিকং দুক্খং চেতসিকং দুক্খং সোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সউপাযাসাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে.
ন ৱত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘সব্বং, ভিক্খৱে, আদিত্তং! কিঞ্চ, ভিক্খৱে, সব্বং আদিত্তং? চক্খুং, ভিক্খৱে, আদিত্তং, ৰূপা আদিত্তা, চক্খুৱিঞ্ঞাণং আদিত্তং, চক্খুসম্ফস্সো আদিত্তো; যমিদং [যম্পিদং (সং. নি. ৪.২৮)] চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘ৰাগগ্গিনা দোসগ্গিনা মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৱদামি. সোতং আদিত্তং, সদ্দা আদিত্তা…পে… ঘানং আদিত্তং, গন্ধা আদিত্তা…পে… জিৱ্হা আদিত্তা, ৰসা আদিত্তা…পে… কাযো আদিত্তো, ফোট্ঠব্বা আদিত্তা…পে… মনো আদিত্তো, ধম্মা আদিত্তা, মনোৱিঞ্ঞাণং আদিত্তং, মনোসম্ফস্সো আদিত্তো; যমিদং মনোসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি ৱেদযিতং সুখং ৱা দুক্খং ৱা অদুক্খমসুখং ৱা, তম্পি আদিত্তং. কেন আদিত্তং? ‘ৰাগগ্গিনা দোসগ্গিনা মোহগ্গিনা আদিত্তং, জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি আদিত্ত’ন্তি ৱদামী’’তি [মহাৱ. ৫৪; সং. নি. ৪.২৮]. অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ৱত্তব্বং [তেন হি (সী. স্যা.), তেন হি ন ৱত্তব্বং (ক.)] – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি.
সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়াতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, কামগুণা! কতমে পঞ্চ? চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা, সোতৱিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৱিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৱ্হাৱিঞ্ঞেয্যা ৰসা… কাযৱিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা ইট্ঠা কন্তা মনাপা পিযৰূপা কামূপসংহিতা ৰজনীযা. ইমে খো, ভিক্খৱে, পঞ্চ কামগুণা’’তি [ম. নি. ১.১৬৬; সং. নি. ৪.২৬৮]. অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি.
ন ৱত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘লাভা ৱো, ভিক্খৱে, সুলদ্ধং ৱো, ভিক্খৱে, খণো ৱো পটিলদ্ধো [পটিৱিদ্ধো (বহূসু)] ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায! দিট্ঠা মযা, ভিক্খৱে, ছ ফস্সাযতনিকা নাম নিৰযা. তত্থ যং কিঞ্চি চক্খুনা ৰূপং পস্সতি, অনিট্ঠৰূপঞ্ঞেৱ পস্সতি নো ইট্ঠৰূপং, অকন্তৰূপঞ্ঞেৱ পস্সতি নো কন্তৰূপং, অমনাপৰূপঞ্ঞেৱ পস্সতি নো মনাপৰূপং. যং কিঞ্চি সোতেন সদ্দং সুণাতি…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযতি… জিৱ্হায ৰসং সাযতি… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসতি… মনসা ধম্মং ৱিজানাতি, অনিট্ঠৰূপঞ্ঞেৱ ৱিজানাতি নো ইট্ঠৰূপং, অকন্তৰূপঞ্ঞেৱ ৱিজানাতি নো কন্তৰূপং, অমনাপৰূপঞ্ঞেৱ ৱিজানাতি নো মনাপৰূপ’’ন্তি [সং. নি. ৪.১৩৫]. অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ৱত্তব্বং [তেন হি ন ৱত্তব্বং (স্যা. ক.)] – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি.
সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়াতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘লাভা ৱো, ভিক্খৱে, সুলদ্ধং ৱো, ভিক্খৱে, খণো ৱো পটিলদ্ধো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসায! দিট্ঠা মযা, ভিক্খৱে, ছ ফস্সাযতনিকা নাম সগ্গা. তত্থ যং কিঞ্চি চক্খুনা ৰূপং পস্সতি, ইট্ঠৰূপঞ্ঞেৱ পস্সতি নো অনিট্ঠৰূপং, কন্তৰূপঞ্ঞেৱ পস্সতি নো অকন্তৰূপং, মনাপৰূপঞ্ঞেৱ পস্সতি নো অমনাপৰূপং. যং কিঞ্চি সোতেন সদ্দং সুণাতি…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযতি… জিৱ্হায ৰসং সাযতি… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসতি… মনসা ধম্মং ৱিজানাতি, ইট্ঠৰূপঞ্ঞেৱ ৱিজানাতি নো অনিট্ঠৰূপং, কন্তৰূপঞ্ঞেৱ ৱিজানাতি নো অকন্তৰূপং, মনাপৰূপঞ্ঞেৱ ৱিজানাতি নো অমনাপৰূপ’’ন্তি [সং. নি. ৪.১৩৫]. অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি.
ন ৱত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি? আমন্তা. ননু ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খং [সং. নি. ৩.১৫],’’ ৱুত্তং ভগৱতা, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি [ধ. প. ২৭৭; ম. নি. ১.৩৫৬]? আমন্তা. হঞ্চি ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খং,’’ ৱুত্তং ভগৱতা, ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা,’’ তেন ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি.
সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়াতি? আমন্তা. দানং অনিট্ঠফলং অকন্তফলং অমনুঞ্ঞফলং সেচনকফলং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে.
সীলং…পে… উপোসথো…পে… ভাৱনা…পে… ব্ৰহ্মচৰিযং অনিট্ঠফলং অকন্তফলং অমনুঞ্ঞফলং সেচনকফলং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে.
ননু দানং ইট্ঠফলং কন্তফলং মনুঞ্ঞফলং অসেচনকফলং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাকন্তি? আমন্তা. হঞ্চি দানং ইট্ঠফলং কন্তফলং মনুঞ্ঞফলং অসেচনকফলং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাকং, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি.
ননু সীলং… উপোসথো… ভাৱনা… ব্ৰহ্মচৰিযং ইট্ঠফলং কন্তফলং মনুঞ্ঞফলং অসেচনকফলং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাকন্তি? আমন্তা. হঞ্চি ব্ৰহ্মচৰিযং ইট্ঠফলং কন্তফলং মনুঞ্ঞফলং অসেচনকফলং সুখুদ্ৰযং সুখৱিপাকন্তি, নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি.
সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়াতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা –
‘‘সুখো ৱিৱেকো তুট্ঠস্স, সুতধম্মস্স পস্সতো;
অব্যাপজ্জং সুখং লোকে, পাণভূতেসু সংযমো.
‘‘সুখা ৱিৰাগতা লোকে, কামানং সমতিক্কমো;
অস্মিমানস্স যো ৱিনযো, এতং ৱে পৰমং সুখং [মহাৱ. ৫; উদা. ১১ উদানে চ].
‘‘তং সুখেন সুখং পত্তং, অচ্চন্তসুখমেৱ তং;
তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তা, এতং ৱে পৰমং সুখ’’ন্তি.
অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনোধিং কত্ৱা কুক্কুড়া’’তি.
কুক্কুড়কথা নিট্ঠিতা.