২. দুতিযৱগ্গো

(১৮) ৯. অনুপুব্বাভিসমযকথা

৩৩৯. অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন সোতাপত্তিমগ্গং ভাৱেতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. অনুপুব্বেন সোতাপত্তিমগ্গং ভাৱেতীতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকৰোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন সকদাগামিমগ্গং ভাৱেতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. অনুপুব্বেন সকদাগামিমগ্গং ভাৱেতীতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন সকদাগামিফলং সচ্ছিকৰোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন অনাগামিমগ্গং ভাৱেতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. অনুপুব্বেন অনাগামিমগ্গং ভাৱেতীতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন অনাগামিফলং সচ্ছিকৰোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন অৰহত্তমগ্গং ভাৱেতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. অনুপুব্বেন অৰহত্তমগ্গং ভাৱেতীতি? আমন্তা. অনুপুব্বেন অৰহত্তফলং সচ্ছিকৰোতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে.

৩৪০. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খদস্সনেন কিং জহতীতি? সক্কাযদিট্ঠিং, ৱিচিকিচ্ছং, সীলব্বতপৰামাসং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং সোতাপন্নো, চতুভাগং ন সোতাপন্নো, চতুভাগং সোতাপত্তিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং সত্তক্খত্তুপৰমো কোলঙ্কোলো একবীজী বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো চতুভাগং ন অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে.

সমুদযদস্সনেন…পে… নিৰোধদস্সনেন…পে… মগ্গদস্সনেন কিং জহতীতি? সক্কাযদিট্ঠিং, ৱিচিকিচ্ছং, সীলব্বতপৰামাসং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং সোতাপন্নো, চতুভাগং ন সোতাপন্নো, চতুভাগং সোতাপত্তিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং সত্তক্খত্তুপৰমো কোলঙ্কোলো একবীজী বুদ্ধে অৱেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো, ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো, চতুভাগং ন অৰিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৩৪১. সকদাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খদস্সনেন কিং জহতীতি? ওড়াৰিকং কামৰাগং, ওড়াৰিকং ব্যাপাদং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং সকদাগামী, চতুভাগং ন সকদাগামী, চতুভাগং সকদাগামিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সমুদযদস্সনেন…পে… নিৰোধদস্সনেন…পে… মগ্গদস্সনেন কিং জহতীতি? ওড়াৰিকং কামৰাগং, ওড়াৰিকং ব্যাপাদং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং সকদাগামী, চতুভাগং ন সকদাগামী, চতুভাগং সকদাগামিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৩৪২. অনাগামিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খদস্সনেন কিং জহতীতি? অণুসহগতং কামৰাগং, অণুসহগতং ব্যাপাদং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং অনাগামী, চতুভাগং ন অনাগামী, চতুভাগং অনাগামিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং অন্তৰাপৰিনিব্বাযী…পে… উপহচ্চপৰিনিব্বাযী… অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী… সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী… উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী, চতুভাগং ন উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সমুদযদস্সনেন…পে… নিৰোধদস্সনেন…পে… মগ্গদস্সনেন কিং জহতীতি? অণুসহগতং কামৰাগং, অণুসহগতং ব্যাপাদং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং অনাগামী, চতুভাগং ন অনাগামী, চতুভাগং অনাগামিফলপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং অন্তৰাপৰিনিব্বাযী…পে… উপহচ্চপৰিনিব্বাযী… অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী… সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী… উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী, চতুভাগং ন উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৩৪৩. অৰহত্তসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খদস্সনেন কিং জহতীতি? ৰূপৰাগং, অৰূপৰাগং, মানং, উদ্ধচ্চং, অৱিজ্জং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং অৰহা, চতুভাগং ন অৰহা, চতুভাগং অৰহত্তপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ৱীতৰাগো…পে… ৱীতদোসো… ৱীতমোহো…পে… কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো উক্খিত্তপলিঘো সঙ্কিণ্ণপৰিখো অব্বূড়্হেসিকো নিৰগ্গড়ো অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসঞ্ঞুত্তো সুৱিজিতৱিজযো, দুক্খং তস্স পৰিঞ্ঞাতং, সমুদযো পহীনো, নিৰোধো সচ্ছিকতো, মগ্গো ভাৱিতো, অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিঞ্ঞাতং, পহাতব্বং পহীনং, ভাৱেতব্বং ভাৱিতং…পে… সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতং, চতুভাগং সচ্ছিকাতব্বং ন সচ্ছিকতন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সমুদযদস্সনেন … নিৰোধদস্সনেন… মগ্গদস্সনেন কিং জহতীতি? ৰূপৰাগং, অৰূপৰাগং, মানং, উদ্ধচ্চং, অৱিজ্জং, তদেকট্ঠে চ কিলেসে চতুভাগং জহতীতি. চতুভাগং অৰহা, চতুভাগং ন অৰহা, চতুভাগং অৰহত্তপ্পত্তো পটিলদ্ধো অধিগতো সচ্ছিকতো উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি, কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ন কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, চতুভাগং ৱীতৰাগো… ৱীতদোসো… ৱীতমোহো… কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৱিমুত্তো উক্খিত্তপলিঘো সঙ্কিণ্ণপৰিখো অব্বূড়্হেসিকো নিৰগ্গড়ো অৰিযো পন্নদ্ধজো পন্নভাৰো ৱিসঞ্ঞুত্তো সুৱিজিতৱিজযো, দুক্খং তস্স পৰিঞ্ঞাতং, সমুদযো পহীনো, নিৰোধো সচ্ছিকতো, মগ্গো ভাৱিতো, অভিঞ্ঞেয্যং অভিঞ্ঞাতং, পৰিঞ্ঞেয্যং পৰিঞ্ঞাতং, পহাতব্বং পহীনং, ভাৱেতব্বং ভাৱিতং…পে… সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতং, চতুভাগং সচ্ছিকাতব্বং ন সচ্ছিকতন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৩৪৪. সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বোতি? আমন্তা. দুক্খে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে. সমুদযং দক্খন্তো…পে… নিৰোধং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বোতি? আমন্তা. নিৰোধে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে.

সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো মগ্গং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বো, মগ্গে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বোতি? আমন্তা. দুক্খং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বো, দুক্খে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… মগ্গং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বো, মগ্গে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বোতি? আমন্তা. সমুদযং দক্খন্তো…পে… নিৰোধং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বো, নিৰোধে দিট্ঠে ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বো, দুক্খে দিট্ঠে ন ৱত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বো’’তি? আমন্তা. মগ্গং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বো, মগ্গে দিট্ঠে ন ৱত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বো’’তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সমুদযং দক্খন্তো… নিৰোধং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বো, নিৰোধে দিট্ঠে ন ৱত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বো’’তি? আমন্তা. মগ্গং দক্খন্তো ‘‘পটিপন্নকো’’তি ৱত্তব্বো, মগ্গে দিট্ঠে ন ৱত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বো’’তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

[সকৱাদীপুচ্ছালক্খণং] সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিৰিযায পটিপন্নো পুগ্গলো দুক্খং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বো, দুক্খে দিট্ঠে ন ৱত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বো’’তি? আমন্তা. নিৰত্থিযং দুক্খদস্সনন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সমুদযং দক্খন্তো…পে… নিৰোধং দক্খন্তো পটিপন্নকোতি ৱত্তব্বো, নিৰোধে দিট্ঠে ন ৱত্তব্বং – ‘‘ফলে ঠিতোতি ৱত্তব্বো’’তি? আমন্তা. নিৰত্থিযং নিৰোধদস্সনন্তি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৩৪৫. [পৰৱাদীপুচ্ছালক্খণং] দুক্খে দিট্ঠে চত্তাৰি সচ্চানি দিট্ঠানি হোন্তীতি? আমন্তা. দুক্খসচ্চং চত্তাৰি সচ্চানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

[সকৱাদীপুচ্ছালক্খণং] ৰূপক্খন্ধে অনিচ্চতো দিট্ঠে পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চতো দিট্ঠা হোন্তীতি? আমন্তা. ৰূপক্খন্ধো পঞ্চক্খন্ধাতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

[সকৱাদীপুচ্ছালক্খণং] চক্খাযতনে অনিচ্চতো দিট্ঠে দ্ৱাদসাযতনানি অনিচ্চতো দিট্ঠানি হোন্তীতি? আমন্তা. চক্খাযতনং দ্ৱাদসাযতনানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

[সকৱাদীপুচ্ছালক্খণং] চক্খুধাতুযা অনিচ্চতো দিট্ঠায অট্ঠাৰস ধাতুযো অনিচ্চতো দিট্ঠা হোন্তীতি? আমন্তা. চক্খুধাতু অট্ঠাৰস ধাতুযোতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

[সকৱাদীপুচ্ছালক্খণং] চক্খুন্দ্ৰিযে অনিচ্চতো দিট্ঠে বাৱীসতিন্দ্ৰিযানি অনিচ্চতো দিট্ঠানি হোন্তীতি? আমন্তা. চক্খুন্দ্ৰিযং বাৱীসতিন্দ্ৰিযানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

[সকৱাদীপুচ্ছালক্খণং] চতূহি ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকৰোতীতি? আমন্তা. চত্তাৰি সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… অট্ঠহি ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকৰোতীতি? আমন্তা. অট্ঠ সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… দ্ৱাদসহি ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকৰোতীতি? আমন্তা. দ্ৱাদস সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… চতুচত্তাৰীসায ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকৰোতীতি? আমন্তা. চতুচত্তাৰীসং সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে… সত্তসত্ততিযা ঞাণেহি সোতাপত্তিফলং সচ্ছিকৰোতীতি? আমন্তা. সত্তসত্ততি সোতাপত্তিফলানীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে…পে….

৩৪৬. ন ৱত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, মহাসমুদ্দো অনুপুব্বনিন্নো অনুপুব্বপোণো অনুপুব্বপব্ভাৰো, ন আযতকেনেৱ পপাতো; এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে অনুপুব্বসিক্খা অনুপুব্বকিৰিযা অনুপুব্বপটিপদা, ন আযতকেনেৱ অঞ্ঞাপটিৱেধো’’তি [চূড়ৱ. ৩৮৫; অ. নি. ৮.২০; উদা. ৪৫ উদানে চ]. অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অনুপুব্বাভিসমযোতি.

ন ৱত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা –

‘‘অনুপুব্বেন মেধাৱী, থোকং থোকং খণে খণে;

কম্মাৰো ৰজতস্সেৱ, নিদ্ধমে মলমত্তনো’’তি [ধ. প. ২৩৯ ধম্মপদে].

অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি অনুপুব্বাভিসমযোতি.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. নন্ৱাযস্মা গৱম্পতি থেৰো ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সম্মুখা মেতং, আৱুসো, ভগৱতো সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘যো, ভিক্খৱে, দুক্খং পস্সতি দুক্খসমুদযম্পি সো পস্সতি, দুক্খনিৰোধম্পি পস্সতি, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতি; যো দুক্খসমুদযং পস্সতি দুক্খম্পি সো পস্সতি, দুক্খনিৰোধম্পি পস্সতি, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতি; যো দুক্খনিৰোধং পস্সতি দুক্খম্পি সো পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি পস্সতি, দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদম্পি পস্সতি; যো দুক্খনিৰোধগামিনিং পটিপদং পস্সতি দুক্খম্পি সো পস্সতি, দুক্খসমুদযম্পি পস্সতি, দুক্খনিৰোধম্পি পস্সতী’’’তি [সং. নি. ৫.১১০০]! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা –

‘‘সহাৱস্স দস্সনসম্পদায,

তযস্সু ধম্মা জহিতা ভৱন্তি;

সক্কাযদিট্ঠী ৱিচিকিচ্ছিতঞ্চ,

সীলব্বতং ৱাপি যদত্থি কিঞ্চি;

চতূহপাযেহি চ ৱিপ্পমুত্তো,

ছচ্চাভিঠানানি অভব্ব কাতু’’ন্তি.

অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি.

অনুপুব্বাভিসমযোতি? আমন্তা. ননু ৱুত্তং ভগৱতা – ‘‘যস্মিং, ভিক্খৱে, সমযে অৰিযসাৱকস্স ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’ন্তি, সহ দস্সনুপ্পাদা, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকস্স তীণি সংযোজনানি পহীযন্তি – সক্কাযদিট্ঠি, ৱিচিকিচ্ছা, সীলব্বতপৰামাসো’’তি! অত্থেৱ সুত্তন্তোতি? আমন্তা. তেন হি ন ৱত্তব্বং – ‘‘অনুপুব্বাভিসমযো’’তি.

অনুপুব্বাভিসমযকথা নিট্ঠিতা.