১৩. নেসজ্জিকঙ্গকথাৱণ্ণনা
৩৬. সেয্যন্তি ইৰিযাপথলক্খণং সেয্যং. তপ্পটিক্খেপেনেৱ হি তদত্থা ‘‘মঞ্চো ভিসী’’তি এৱমাদিকা (চূড়ৱ. ৩২১, ৩২২) সেয্যা পটিক্খিত্তা এৱ হোন্তি. ‘‘নেসজ্জিকো’’তি চ সযনং পটিক্খিপিত্ৱা নিসজ্জায এৱ ৱিহৰিতুং সীলমস্সাতি ইমস্স অত্থস্স ইধ অধিপ্পেতত্তা সেয্যা এৱেত্থ পটিযোগিনী, ন ইতৰে তথা অনিট্ঠত্তা, অসম্ভৱতো চ. কোসজ্জপক্খিযো হি ইৰিযাপথো ইধ পটিযোগিভাৱেন ইচ্ছিতো, ন ইতৰে. ন চ সক্কা ঠানগমনেহি ৱিনা নিসজ্জায এৱ যাপেতুং তথা পৱত্তেতুন্তি সেয্যাৱেত্থ পটিযোগিনী. তেনাহ ‘‘তেন পনা’’তিআদি. চঙ্কমিতব্বং ন ‘‘নেসজ্জিকো অহ’’ন্তি সব্বৰত্তিং নিসীদিতব্বং. ইৰিযাপথন্তৰানুগ্গহিতো হি কাযো মনসিকাৰক্খমো হোতি.
চত্তাৰো পাদা, পিট্ঠিঅপস্সযো চাতি ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি পঞ্চঙ্গো. চতূহি অট্টনীহি, পিট্ঠিঅপস্সযেন চ পঞ্চঙ্গোতি অপৰে. উভোসু পস্সেসু পিট্ঠিপস্সে চ যথাসুখং অপস্সায ৱিহৰতো নেসজ্জিকস্স ‘‘অনেসজ্জিকতো কো ৱিসেসো’’তি গাহং নিৱাৰেতুং অভযত্থেৰো নিদস্সিতো ‘‘থেৰো অনাগামী হুত্ৱা পৰিনিব্বাযী’’তি.
উপচ্ছেদীযতি এতেনাতি উপচ্ছেদনন্তি ৱিনিবন্ধুপচ্ছেদস্স সাধকতমভাৱো দট্ঠব্বো. সব্বকম্মট্ঠানানুযোগসপ্পাযতা অলীনানুদ্ধচ্চপক্খিকত্তা নিসজ্জায. ততো এৱ পাসাদিকইৰিযাপথতা. ৱীৰিযাৰম্ভানুকূলতা ৱীৰিযসমতাযোজনস্স অনুচ্ছৱিকতা. ততো এৱ সম্মাপটিপত্তিযা অনুব্ৰূহনতা. পণিধাযাতি ঠপেত্ৱা. তনুন্তি উপৰিমকাযং. ৱিকম্পেতীতি চালেতি, ইচ্ছাৱিঘাতং কৰোতীতি অধিপ্পাযো. ৱতন্তি ধুতঙ্গং.
ইতি নেসজ্জিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.
ধুতঙ্গপকিণ্ণককথাৱণ্ণনা
৩৭. সেক্খপুথুজ্জনানং ৱসেন সিযা কুসলানি, খীণাসৱানং ৱসেন সিযা অব্যাকতানি. তত্থ সেক্খপুথুজ্জনা পটিপত্তিপূৰণত্থং, খীণাসৱা ফাসুৱিহাৰত্থং ধুতঙ্গানি পৰিহৰন্তি. অকুসলম্পি ধুতঙ্গন্তি অকুসলচিত্তেনাপি ধুতঙ্গসেৱনা অত্থীতি অধিপ্পাযো. তং ন যুত্তং, যেন অকুসলচিত্তেন পব্বজিতস্স আৰঞ্ঞিকত্তং, তং ধুতঙ্গং নাম ন হোতি. কস্মা? লক্খণাভাৱতো. যং হিদং কিলেসানং ধুননতো ধুতস্স পুগ্গলস্স, ঞাণস্স, চেতনায ৱা অঙ্গত্তং, ন তং অকুসলধম্মেসু সম্ভৱতি. তস্মা অৰঞ্ঞৱাসাদিমত্তেন আৰঞ্ঞিকাদযো তাৱ হোন্তু, আৰঞ্ঞিকঙ্গাদীনি পন ন হোন্তীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘ন ময’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ইমানীতি ধুতঙ্গানি. ৱুত্তং হেট্ঠা ৱচনত্থনিদ্দেসে. ন চ অকুসলেন কোচি ধুতো নাম হোতি, কিলেসানং ধুননট্ঠেনাতি অধিপ্পাযো. যস্স ভিক্খুনো এতানি সমাদানানি অঙ্গানি, এতেন পঠমেনাপি অত্থৱিকপ্পেন ‘‘নত্থি অকুসলং ধুতঙ্গ’’ন্তি দস্সেতি. ন চ অকুসলং কিঞ্চি ধুনাতীতি অকুসলং কিঞ্চি পাপং ন চ ধুনাতি এৱ অপ্পটিপক্খতো. যেসং সমাদানানং তং অকুসলং ঞাণং ৱিয অঙ্গন্তি কত্ৱা তানি ধুতঙ্গানীতি ৱুচ্চেয্যুং. ইমিনা দুতিযেনাপি অত্থৱিকপ্পেন ‘‘নত্থি অকুসলং ধুতঙ্গ’’ন্তি দস্সেতি. নাপি অকুসলন্তিআদি ততিযঅত্থৱিকপ্পৱসেন যোজনা. তস্মাতিআদি ৱুত্তস্সেৱত্থস্স নিগমনং.
যেসন্তি অভযগিৰিৱাসিকে সন্ধাযাহ. তে হি ধুতঙ্গং নাম পঞ্ঞত্তীতি ৱদন্তি. তথা সতি তস্স পৰমত্থতো অৱিজ্জমানত্তা কিলেসানং ধুননট্ঠোপি ন সিযা, সমাদাতব্বতা চাতি তেসং ৱচনং পাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতীতি দস্সেতুং ‘‘কুসলত্তিকৱিনিমুত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তস্মাতি যস্মা পঞ্ঞত্তিপক্খে এতে দোসা দুন্নিৱাৰা, তস্মা তং তেসং ৱচনং ন গহেতব্বং, ৱুত্তনযো চেতনাপক্খোযেৱ গহেতব্বোতি অত্থো. যস্মা এতে ধুতগুণা কুসলত্তিকে পঠমততিযপদসঙ্গহিতা, তস্মা সিযা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা, সিযা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা, সিযা ৱিপাকধম্মধম্মা, সিযা নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মা, সিযা অনুপাদিন্নুপাদানিযা, সিযা অসংকিলিট্ঠসংকিলেসিকাতি এৱং সেসতিকদুকপদেহিপি নেসং যথাৰহং সঙ্গহো ৱিভাৱেতব্বো.
কামং সব্বোপি অৰহা ধুতকিলেসো, ইধ পন ধুতঙ্গসেৱনামুখেন কিলেসে ৱিধুনিত্ৱা ঠিতো খীণাসৱো ‘‘ধুতকিলেসো পুগ্গলো’’তি অধিপ্পেতো. তথা সব্বোপি অৰিযমগ্গো নিপ্পৰিযাযেন কিলেসধুননো ধম্মো, ৱিসেসতো অগ্গমগ্গো. পৰিযাযেন পন ৱিপস্সনাঞাণাদি. হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন ধুতঙ্গচেতনাসম্পযুত্তঞাণং দট্ঠব্বং. এৱং ধুতং দস্সেত্ৱা ধুতৱাদে দস্সেতব্বে যস্মা ধুতৱাদভেদেন ধুতো ৱিয ধুতভেদেন ধুতৱাদোপি দুৱিধো, তস্মা তেসং, তদুভযপটিক্খেপস্স চ ৱসেন চতুক্কমেত্থ সম্ভৱতীতি তং দস্সেতুং ‘‘অত্থি ধুতো’’তিআদি ৱুত্তং.
তযিদন্তি নিপাতো, তস্স ‘‘সো অয’’ন্তি অত্থো. ধুতধম্মা নামাতি ধুতঙ্গসেৱনায পটিপক্খভূতানং পাপধম্মানং ধুননৱসেন পৱত্তিযা ‘‘ধুতো’’তি লদ্ধনামায ধুতঙ্গচেতনায উপকাৰকা ধম্মাতি কত্ৱা ধুতধম্মা নাম. অসম্পত্তসম্পত্তেসু পচ্চযেসু অলুব্ভনাকাৰেন পৱত্তনতো অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা চ অত্থতো অলোভো. পচ্চযগেধাদিহেতুকানং লোলতাদীনং সংকিলেসানং সম্মদেৱ লিখনতো ছেদনতো গণসঙ্গণিকাদিভেদতো সংসগ্গতো চিত্তস্স ৱিৱেচনতো সল্লেখতা পৱিৱেকতা চ অলোভো অমোহোতি ইমেসু দ্ৱীসু ধম্মেসু অনুপতন্তি তদন্তোগধা তপ্পৰিযাপন্না হোন্তি, তদুভযস্সেৱ পৱত্তিৱিসেসভাৱতো. ইমেহি কুসলধম্মেহি অত্থী ইদমত্থী, যেন ঞাণেন পব্বজিতেন নাম পংসুকূলিকঙ্গাদীসু পতিট্ঠিতেন ভৱিতব্বন্তি যথানুসিট্ঠং ধুতগুণে সমাদিযতি চেৱ পৰিহৰতি চ, তং ঞাণং ইদমত্থিতা. তেনাহ ‘‘ইদমত্থিতা ঞাণমেৱা’’তি. পটিক্খেপৱত্থূসূতি গহপতিচীৱৰাদীসু তেহি তেহি ধুতঙ্গেহি পটিক্খিপিতব্বৱত্থূসু. লোভন্তি তণ্হং. তেস্ৱেৱ ৱাতি পটিক্খেপৱত্থূসু এৱ. আদীনৱপটিচ্ছাদকন্তি আৰক্খদুক্খপৰাধীনৱুত্তিচোৰভযাদিআদীনৱপটিচ্ছাদকং. অনুঞ্ঞাতানন্তি সত্থাৰা নিচ্ছন্দৰাগপৰিভোগৱসেন অনুঞ্ঞাতানং সুখসম্ফস্সঅত্থৰণপাৱুৰণাদীনং. পটিসেৱনমুখেনাতি পটিসেৱনদ্ৱাৰেন, তেন লেসেনাতি অত্থো. অতিসল্লেখমুখেনাতি অতিৱিয সল্লেখপটিপত্তিমুখেন, উক্কট্ঠস্স ৱত্তনকানম্পি পটিক্খিপনৱসেনাতি অত্থো.
সুখুমকৰণসন্নিস্সযো ৰাগো দুক্খায পটিপত্তিযা পতিট্ঠং ন লভতীতি আহ ‘‘দুক্খাপটিপদঞ্চ নিস্সায ৰাগো ৱূপসম্মতী’’তি. সল্লেখো নাম সম্পজানস্স হোতি, সতিসম্পজঞ্ঞে মোহো অপতিট্ঠোৱ অপ্পমাদসম্ভৱতোতি ৱুত্তং ‘‘সল্লেখং নিস্সায অপ্পমত্তস্স মোহো পহীযতী’’তি. এত্থাতি এতেসু ধুতঙ্গেসু. তত্থাতি অৰঞ্ঞৰুক্খমূলেসু.
সীসঙ্গানীতি সীসভূতানি অঙ্গানি, পৰেসম্পি কেসঞ্চি নানন্তৰিকতায, সুকৰতায চ সঙ্গণ্হনতো উত্তমঙ্গানীতি অত্থো. অসম্ভিন্নঙ্গানীতি কেহিচি সম্ভেদৰহিতানি, ৱিসুংযেৱ অঙ্গানীতি ৱুত্তং হোতি. কম্মট্ঠানং ৱড্ঢতি ৰাগচৰিতস্স মোহচৰিতস্স দোসচৰিতস্সাপি, তং একচ্চং ধুতঙ্গং সেৱন্তস্সাতি অধিপ্পাযো. হাযতি কম্মট্ঠানং সুকুমাৰভাৱেনলূখপটিপত্তিং অসহন্তস্স. ৱড্ঢতেৱ মহাপুৰিসজাতিকস্সাতি অধিপ্পাযো. ন ৱড্ঢতি কম্মট্ঠানং উপনিস্সযৰহিতস্স. একমেৱ হি ধুতঙ্গং যথা কিলেসধুননট্ঠেন, এৱং চেতনাসভাৱত্তা. তেনাহ ‘‘সমাদানচেতনা’’তি.
তেৰসাপি ধুতঙ্গানি সমাদায পৰিহৰন্তানং পুগ্গলানং ৱসেন ‘‘দ্ৱাচত্তালীস হোন্তী’’তি ৱত্ৱা ভিক্খূনং তেৰসন্নম্পি পৰিহৰণস্স একজ্ঝংযেৱ সম্ভৱং দস্সেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘একপ্পহাৰেন সব্বধুতঙ্গানি পৰিভুঞ্জিতুং সক্কোতী’’তি ৱুত্তং. কথং অব্ভোকাসে ৱিহৰন্তস্স ৰুক্খমূলিকঙ্গং? ‘‘ছন্নং পটিক্খিপামি, ৰুক্খমূলিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি (ৱিসুদ্ধি. ১.৩২) ৱচনতো ছন্নে অৰুণং উট্ঠাপিতমত্তে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি, ন অব্ভোকাসে, তস্মা ভেদহেতুনো অভাৱেন তম্পি অৰোগমেৱ. তথা সেনাসনলোলুপ্পস্স অভাৱেন যথাসন্থতিকঙ্গন্তি দট্ঠব্বং. আৰঞ্ঞিকঙ্গং গণম্হা ওহীযনসিক্খাপদেন (পাচি. ৬৯১-৬৯২) পটিক্খিত্তং, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং অনতিৰিত্তভোজনসিক্খাপদেন (পাচি. ২৩৮-২৪০). পৱাৰিতায হি ভিক্খুনিযা অতিৰিত্তং কত্ৱা ভুঞ্জিতুং ন লব্ভতি. কপ্পিযে চ ৱত্থুস্মিং লোলতাপহানায ধুতঙ্গসমাদানং, ন অকপ্পিযে, সিক্খাপদেনেৱ পটিক্খিত্তত্তা. অট্ঠেৱ হোন্তি ভিক্খুনিযা সংকচ্চিকচীৱৰাদীহি সদ্ধিং পঞ্চপি তিচীৱৰসঙ্খমেৱ গচ্ছন্তীতি কত্ৱা. যথাৱুত্তেসূতি ভিক্খূনং ৱুত্তেসু তেৰসসু তিচীৱৰাধিট্ঠানৱিনযকম্মাভাৱতো ঠপেত্ৱা তেচীৱৰিকঙ্গং দ্ৱাদস সামণেৰানং. সত্তাতি ভিক্খুনীনং ৱুত্তেসু অট্ঠসু একং পহায সত্ত তিচীৱৰাধিট্ঠানৱিনযকম্মাভাৱতো. ‘‘ঠপেত্ৱা তেচীৱৰিকঙ্গ’’ন্তি হি ইমং অনুৱত্তমানমেৱ কত্ৱা ‘‘সত্ত সিক্খমানসামণেৰীন’’ন্তি ৱুত্তং. পতিৰূপানীতি উপাসকভাৱস্স অনুচ্ছৱিকানি.
ধুতঙ্গনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি দুতিযপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা.