২. ধুতঙ্গনিদ্দেসৱণ্ণনা

২২. অপ্পা ইচ্ছা এতস্সাতি অপ্পিচ্ছো, পচ্চযগেধৰহিতো. তস্স ভাৱো অপ্পিচ্ছতা, অলোভজ্ঝাসযতাতি অত্থো. সমং তুট্ঠি, সন্তেন, সকেন ৱা তুট্ঠি সন্তুট্ঠি, সন্তুট্ঠি এৱ সন্তুট্ঠিতা, অঞ্ঞং অপত্থেত্ৱা যথালদ্ধেহি ইতৰীতৰেহি পচ্চযেহি পৰিতুস্সনা. সন্তুট্ঠিতাদীহীতি ত-কাৰো ৱা পদসন্ধিকৰো. ‘‘সন্তুট্ঠিআদীহী’’তি ৱা পাঠো. তে গুণেতি তে সীলৱোদানস্স হেতুভূতে অপ্পিচ্ছতাদিগুণে. সম্পাদেতুন্তি সম্পন্নে কাতুং. তে হি সীলৱিসুদ্ধিযা পটিলদ্ধমত্তা হুত্ৱা ধুতধম্মেহি সম্পন্নতৰা হোন্তি. ধুতঙ্গসমাদানন্তি কিলেসানং ধুননকঅঙ্গানং ৱিদ্ধংসনকাৰণানং সম্মদেৱ আদানং. এৱন্তি এৱং সন্তে, ধুতঙ্গসমাদানে কতেতি অত্থো. অস্স যোগিনো. সল্লেখো কিলেসানং সম্মদেৱ লিখনা ছেদনা তনুকৰণং. পৱিৱেকো চিত্তৱিৱেকস্স উপাযভূতা ৱিৱেকট্ঠকাযতা. অপচযো যথা পটিপজ্জনতো কিলেসা নং অপচিনন্তি ন আচিনন্তি, তথা পটিপজ্জনা. ৱীৰিযাৰম্ভো অনুপ্পন্নানং পাপধম্মানং অনুপ্পাদনাদিৱসেন আৰদ্ধৱীৰিযতা. সুভৰতা যথাৱুত্তঅপ্পিচ্ছভাৱাদিসিদ্ধা উপট্ঠকানং সুখভৰণীযতা সুপোসতা. আদি-সদ্দেন অপ্পকিচ্চতাসল্লহুকৱুত্তিআদিকে সঙ্গণ্হাতি. সীলঞ্চেৱ যথাসমাদিন্নং পটিপক্খধম্মানং দূৰীভাৱেন সুপৰিসুদ্ধং ভৱিস্সতি. ৱতানি চ ধুতধম্মা চ সম্পজ্জিস্সন্তি সম্পন্না ভৱিস্সন্তি, নিপ্ফজ্জিস্সন্তি ৱা. যা থিৰভূতা ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনসন্তুট্ঠি পোৰাণানং বুদ্ধাদীনং অৰিযানং পৱেণিভাৱেন ঠিতা, তত্থ পতিট্ঠিতভাৱং সন্ধাযাহ ‘‘পোৰাণে অৰিযৱংসত্তযে পতিট্ঠাযা’’তি. ভাৱনা আৰমিতব্বট্ঠেন আৰামো এতস্সাতি ভাৱনাৰামো, তব্ভাৱো ভাৱনাৰামতা, সমথৱিপস্সনাভাৱনাসু যুত্তপ্পযুত্ততা. যস্মা অধিগমাৰহো ভৱিস্সতি, তস্মাতি সম্বন্ধো.

লাভসক্কাৰাদি তণ্হায আমসিতব্বতো, লোকপৰিযাপন্নতায চ লোকামিসং. নিব্বানাধিগমস্স অনুলোমতো অনুলোমপটিপদা ৱিপস্সনাভাৱনা. অত্থতোতি ৱচনত্থতো. পভেদতোতি ৱিভাগতো. ভেদতোতি ৱিনাসতো. ধুতাদীনন্তি ধুতধুতৱাদধুতধম্মধুতঙ্গানং. সমাসব্যাসতোতি সঙ্খেপৱিত্থাৰতো.

২৩. ৰথিকাতি ৰচ্ছা. সঙ্কাৰকূটাদীনন্তি নিদ্ধাৰণে সামিৱচনং. অব্ভুগ্গতট্ঠেনাতি উস্সিতট্ঠেন. ‘‘নদিযা কূল’’ন্তিআদীসু ৱিয সমুস্সযত্থো কূল-সদ্দোতি আহ ‘‘পংসুকূলমিৱ পংসুকূল’’ন্তি. কু-সদ্দো কুচ্ছাযং উল-সদ্দো গতিঅত্থোতি আহ ‘‘কুচ্ছিতভাৱং গচ্ছতীতি ৱুত্তং হোতী’’তি, পংসু ৱিয কুচ্ছিতং উলতি পৱত্ততীতি ৱা পংসুকূলং. পংসুকূলস্স ধাৰণং পংসুকূলং উত্তৰপদলোপেন, তং সীলমস্সাতি পংসুকূলিকো, যথা ‘‘আপূপিকো’’তি. অঙ্গতি অত্তনো ফলং পটিচ্চ হেতুভাৱং গচ্ছতীতি অঙ্গং, কাৰণং. যেন পুগ্গলো ‘‘পংসুকূলিকো’’তি ৱুচ্চতি, সো সমাদানচেতনাসঙ্খাতো ধম্মো পংসুকূলিকস্স অঙ্গন্তি পংসুকূলিকঙ্গং. তেনাহ ‘‘পংসুকূলিকস্সা’’তিআদি. তস্সাতি সমাদানস্স. সমাদিযতি এতেনাতি সমাদানং, চেতনা.

এতেনেৱ নযেনাতি যথা পংসুকূলধাৰণং পংসুকূলং, তংসীলো পংসুকূলিকো, তস্স অঙ্গং সমাদানচেতনা ‘‘পংসুকূলিকঙ্গ’’ন্তি ৱুত্তং, এৱং এতেনেৱ ৱচনত্থনযেন তিচীৱৰধাৰণং তিচীৱৰং, তংসীলো তেচীৱৰিকো, তস্স অঙ্গং সমাদানচেতনা ‘‘তেচীৱৰিকঙ্গ’’ন্তি ৱেদিতব্বং. সঙ্ঘাটিআদীসু এৱ তীসু চীৱৰেসু তিচীৱৰসমঞ্ঞা, ন কণ্ডুপটিচ্ছাদিৱস্সিকসাটিকাদীসূতি তানি সৰূপতো দস্সেন্তো ‘‘সঙ্ঘাটিউত্তৰাসঙ্গঅন্তৰৱাসকসঙ্খাত’’ন্তি আহ.

তং পিণ্ডপাতন্তি পৰেহি দিয্যমানানং পিণ্ডানং পত্তে পতনসঙ্খাতং পিণ্ডপাতং, তং উঞ্ছতীতি পিণ্ডপাতিকো, যথা বাদৰিকো সামাকিকো. পিণ্ডপাতি এৱ পিণ্ডপাতিকো, যথা ভদ্দো এৱ ভদ্দকো. অৱখণ্ডনং ৱিচ্ছিন্দনং নিৰন্তৰমপ্পৱত্তি. তপ্পটিক্খেপতো অনৱখণ্ডনং অৱিচ্ছিন্দনং নিৰন্তৰপ্পৱত্তি. সহ অপদানেনাতি সহ অনৱখণ্ডনেন. সপদানন্তি পদস্স কিৰিযাৱিসেসনভাৱং, যত্থ চ তং অনৱখণ্ডনং, তঞ্চ দস্সেতুং ‘‘অৱখণ্ডনৰহিতং অনুঘৰন্তি ৱুত্তং হোতী’’তি ৱুত্তং. একাসনেতি ইৰিযাপথন্তৰেন অনন্তৰিতায একাযযেৱ নিসজ্জায. পত্তে পিণ্ডোতি এত্থ ৱত্থুভেদো ইধাধিপ্পেতো, ন সামঞ্ঞং. এৱ-কাৰো চ লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি দস্সেন্তো ‘‘কেৱলং একস্মিংযেৱ পত্তে’’তি আহ. উত্তৰপদলোপং কত্ৱা অযং নিদ্দেসোতি দস্সেন্তো ‘‘পত্তপিণ্ডগহণে পত্তপিণ্ডসঞ্ঞং কত্ৱা’’তি আহ. এস নযো ইতো পৰেসুপি.

পচ্ছাভত্তং নাম পৱাৰণতো পচ্ছা লদ্ধভত্তং এৱ. খলু-সদ্দস্স পটিসেধত্থৱাচকত্তা তেন সমানত্থং ন-কাৰং গহেত্ৱা আহ ‘‘ন পচ্ছাভত্তিকো’’তি. সিক্খাপদস্স ৱিসযো সিক্খাপদেনেৱ পটিক্খিত্তো. যো তস্স অৱিসযো, সো এৱ সমাদানস্স ৱিসযোতি আহ ‘‘সমাদানৱসেন পটিক্খিত্তাতিৰিত্তভোজনস্সা’’তি. অব্ভোকাসে নিৱাসো অব্ভোকাসো. সুসানে নিৱাসো সুসানং, তং সীলং অস্সাতিআদিনা সব্বং ৱত্তব্বন্তি আহ ‘‘এসেৱ নযো’’তি. যথাসন্থতং ৱিয যথাসন্থতং, আদিতো যথাউদ্দিট্ঠং. তং হেস ‘‘ইদং বহুমঙ্কুণং দুগ্গন্ধপৱাত’’ন্তিআদিৱসেন অপ্পটিক্খিপিত্ৱাৱ সম্পটিচ্ছতি. তেনেৱাহ ‘‘ইদং তুয্হ’’ন্তিআদি. সযনন্তি নিপজ্জনমাহ. তেন তেন সমাদানেনাতি তেন তেন পংসুকূলিকঙ্গাদিকস্স সমাদানেন ধুতকিলেসত্তাতি ৱিদ্ধংসিতকিলেসত্তা, তদঙ্গৱসেন পহীনতণ্হুপাদানাদিপাপধম্মত্তাতি অত্থো. যেহি তং কিলেসধুননং, তানিযেৱ ইধ ধুতস্স ভিক্খুনো অঙ্গানীতি অধিপ্পেতানি, ন অঞ্ঞানি যানি কানিচি, অঞ্ঞেন ৱা ধুতস্সাতি অযমত্থো অত্থতো আপন্নো. ‘‘ঞাণং অঙ্গং এতেস’’ন্তি ইমিনা ঞাণপুব্বকতং তেসং সমাদানস্স ৱিভাৱেতি. পটিপত্তিযাতি সীলাদিসম্মাপটিপত্তিযা. সমাদিযতি এতেনাতি সমাদানং, সমাদানৱসেন পৱত্তা চেতনা, তং লক্খণং এতেসন্তি সমাদানচেতনালক্খণানি. ৱুত্তম্পি চেতং অট্ঠকথাযং –

‘‘সমাদানকিৰিযায, সাধকতমভাৱতো;

সম্পযুত্তধম্মা যেনাতি, কৰণভাৱেন দস্সিতা’’তি.

সমাদানচেতনায গহণং তংমূলকত্তা পৰিহৰণচেতনাপি ধুতঙ্গমেৱ. অত্তনা, পৰম্মুখেন চ কুসলভণ্ডস্স ভুসং ৱিলুপ্পনট্ঠেন লোলুপ্পং তণ্হাচাৰো, তস্স ৱিদ্ধংসনকিচ্চত্তা লোলুপ্পৱিদ্ধংসনৰসানি. ততো এৱ নিল্লোলুপ্পভাৱেন পচ্চুপতিট্ঠন্তি, তং ৱা পচ্চুপট্ঠাপেন্তীতি নিল্লোলুপ্পভাৱপচ্চুপট্ঠানানি. অৰিযধম্মপদট্ঠানানীতি পৰিসুদ্ধসীলাদিসদ্ধম্মপদট্ঠানানি.

ভগৱতোৱ সন্তিকে সমাদাতব্বানীতি ইদং অন্তৰা অৱিচ্ছেদনত্থং ৱুত্তং, ৰঞ্ঞো সন্তিকে পটিঞ্ঞাতাৰহস্স অত্থস্স তদুপজীৱিনো একংসতো অৱিসংৱাদনং ৱিয. সেসানং সন্তিকে সমাদানেপি এসেৱ নযো. একসঙ্গীতিকস্সাতি পঞ্চসু দীঘনিকাযাদীসু নিকাযেসু একনিকাযিকস্স. অট্ঠকথাচৰিযস্সাতি যস্স অট্ঠকথাতন্তিযেৱ ৱিসেসতো পগুণা, তস্স. এত্থাতি অত্তনাপি সমাদানস্স ৰুহনে. জেট্ঠকভাতু ধুতঙ্গপ্পিচ্ছতায ৱত্থূতি সো কিৰ থেৰো নেসজ্জিকো, তস্স তং ন কোচি জানাতি. অথেকদিৱসং ৰত্তিযা সযনপিট্ঠে নিসিন্নং ৱিজ্জুলতোভাসেন দিস্ৱা ইতৰো পুচ্ছি ‘‘কিং, ভন্তে, তুম্হে নেসজ্জিকা’’তি. থেৰো ধুতঙ্গপ্পিচ্ছতায তাৱদেৱ নিপজ্জিত্ৱা পচ্ছা সমাদিযীতি এৱমাগতং ৱত্থু.

১. পংসুকূলিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

২৪. গহপতিদানচীৱৰন্তি এত্থ দাযকভাৱেন সমণাপি উক্কট্ঠস্স গহপতিপক্খংযেৱ পৱিট্ঠাতি দট্ঠব্বং. ‘‘পব্বজিতো গণ্হিস্সতী’’তি ঠপিতকং সিযা গহপতিচীৱৰং, ন পন গহপতিদানচীৱৰন্তি তাদিসং নিৱত্তেতুং দানগ্গহণং. অঞ্ঞতৰেনাতি এত্থ সমাদানৱচনেন তাৱ সমাদিন্নং হোতু, পটিক্খেপৱচনেন পন কথন্তি? অত্থতো আপন্নত্তা. যথা ‘‘দেৱদত্তো দিৱা ন ভুঞ্জতী’’তি ৱুত্তে ‘‘ৰত্তিযং ভুঞ্জতী’’তি অত্থতো আপন্নমেৱ হোতি, তস্স আহাৰেন ৱিনা সৰীৰট্ঠিতি নত্থীতি, এৱমিধাপি ভিক্খুনো গহপতিদানচীৱৰে পটিক্খিত্তে তদঞ্ঞচীৱৰপ্পটিগ্গহো অত্থতো আপন্নো এৱ হোতি, চীৱৰেন ৱিনা সাসনে ঠিতি নত্থীতি.

এৱং সমাদিন্নধুতঙ্গেনাতিআদিৱিধানং পংসুকূলিকঙ্গে পটিপজ্জনৱিধি. সুসানে লদ্ধং সোসানিকং. তং পন যস্মা তত্থ কেনচি ছড্ডিতত্তা পতিতং হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সুসানে পতিতক’’ন্তি. এৱং পাপণিকম্পি দট্ঠব্বং. তালৱেড়িমগ্গো নাম মহাগামে একা ৱীথি. অনুৰাধপুৰেতি চ ৱদন্তি. ডড্ঢো পদেসো এতস্সাতি ডড্ঢপ্পদেসং, ৱত্থং. মগ্গে পতিতকং বহুদিৱসাতিক্কন্তং গহেতব্বন্তি ৱদন্তি. ‘‘দ্ৱত্তিদিৱসাতিক্কন্ত’’ন্তি অপৰে. থোকং ৰক্খিত্ৱাতি কতিপযং কালং আগমেত্ৱা. ৱাতাহতম্পি সামিকানং সতিসম্মোসেন পতিতসদিসন্তি ‘‘সামিকে অপস্সন্তেন গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. তস্মা থোকং আগমেত্ৱা গহেতব্বং.

‘‘সঙ্ঘস্স দেমা’’তি দিন্নং, চোড়কভিক্খাৱসেন লদ্ধঞ্চ লদ্ধকালতো পট্ঠায ‘‘সমণচীৱৰং সিযা নু খো, নো’’তি আসঙ্কং নিৱত্তেতুং ‘‘ন তং পংসুকূল’’ন্তি ৱুত্তং. ন হি তং তেৱীসতিযা উপ্পত্তিট্ঠানেসু কত্থচি পৰিযাপন্নং. ইদানি ইমিনাৱ পসঙ্গেন যং ভিক্খুদত্তিযে লক্খণপত্তং পংসুকূলং, তস্স চ উক্কট্ঠানুক্কট্ঠৱিভাগং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খুদত্তিযেপী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ গাহেত্ৱা ৱা দীযতীতি সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা দেন্তেহি যং চীৱৰং ৱস্সগ্গেন পাপেত্ৱা ভিক্খূনং দীযতি. সেনাসনচীৱৰন্তি সেনাসনং কাৰেত্ৱা ‘‘এতস্মিং সেনাসনে ৱসন্তা পৰিভুঞ্জন্তূ’’তি দিন্নচীৱৰং. ন তং পংসুকূলন্তি অপংসুকূলভাৱো পুব্বে ৱুত্তকাৰণতো, গাহেত্ৱা দিন্নত্তা চ. তেনাহ ‘‘নো গাহাপেত্ৱা দিন্নমেৱ পংসুকূল’’ন্তি. তত্ৰপীতি যং গাহেত্ৱা ন দিন্নং ভিক্খুদত্তিযং, তত্ৰপি যেন ভিক্খুনা চীৱৰং দীযতি, তস্স লাভে, দানে চ ৱিসুং ৱিসুং উভযত্থ আদৰগাৰৱানং সব্ভাৱতো, তদভাৱতো চ ভিক্খুদত্তিযস্স একতোসুদ্ধি উভতোসুদ্ধি অনুক্কট্ঠতা হোন্তীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘যং দাযকেহী’’তিআদি ৱুত্তং, পাদমূলে ঠপেত্ৱা দিন্নকং সমণেনাতি অধিপ্পাযো. যস্স কস্সচীতি উক্কট্ঠাদীসু যস্স কস্সচি. ৰুচিযাতি ছন্দেন. খন্তিযাতি নিজ্ঝানক্খন্তিযা.

নিস্সযানুৰূপপটিপত্তিসব্ভাৱোতি উপসম্পন্নসমনন্তৰং আচৰিযেন ৱুত্তেসু চতূসু নিস্সযেসু অত্তনা যথাপটিঞ্ঞাতদুতিযনিস্সযানুৰূপায পটিপত্তিযা ৱিজ্জমানতা. আৰক্খদুক্খাভাৱোতি চীৱৰাৰক্খনদুক্খস্স অভাৱো পংসুকূলচীৱৰস্স অলোভনীযত্তা. পৰিভোগতণ্হায অভাৱো সৱিসেসলূখসভাৱত্তা. পাসাদিকতাতি পৰেসং পসাদাৱহতা. অপ্পিচ্ছতাদীনং ফলনিপ্ফত্তি ধুতঙ্গপৰিহৰণস্স অপ্পিচ্ছতাদীহিযেৱ নিপ্ফাদেতব্বতো. ধুতধম্মে সমাদায ৱত্তনং যাৱদেৱ উপৰি সম্মাপটিপত্তিসম্পাদনাযাতি ৱুত্তং ‘‘সম্মাপটিপত্তিযা অনুব্ৰূহন’’ন্তি. মাৰসেনৱিঘাতাযাতি মাৰস্স, মাৰসেনায চ ৱিহননায ৱিদ্ধংসনায. কাযৱাচাচিত্তেহি যতো সংযতোতি যতি, ভিক্খু. ধাৰিতং যং লোকগৰুনা পংসুকূলং, তং কো ন ধাৰযে, যস্মা ৱা লোকগৰুনা পংসুকূলং ধাৰিতং, তস্মা কো তং ন ধাৰযেতি যোজনা যংতংসদ্দানং একন্তসম্বন্ধিভাৱতো. পটিঞ্ঞং সমনুস্সৰন্তি উপসম্পদমাড়ে ‘‘আম ভন্তে’’তি আচৰিযপমুখস্স সঙ্ঘস্স সম্মুখা দিন্নং পটিঞ্ঞং সমনুস্সৰন্তো.

ইতি পংসুকূলিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

২. তেচীৱৰিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

২৫. চতুত্থকচীৱৰন্তি নিৱাসনপাৰুপনযোগ্যং চতুত্থকচীৱৰন্তি অধিপ্পাযো, অংসকাসাৱস্স অপ্পটিক্খিপিতব্বতো. অঞ্ঞতৰৱচনেনাতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. যাৱ ন সক্কোতি, যাৱ ন লভতি, যাৱ ন সম্পজ্জতীতি পচ্চেকং যাৱ-সদ্দো সম্বন্ধিতব্বো. ন সম্পজ্জতীতি ন সিজ্ঝতি. নিক্খিত্তপচ্চযা দোসো নত্থীতি নিচযসন্নিধিধুতঙ্গসংকিলেসদোসো নত্থি. আসন্নেতি চীৱৰস্স আসন্নে ঠানে. ৰজনক্খণে পৰিভুঞ্জনকাসাৱং ৰজনকাসাৱং. তত্ৰট্ঠকপচ্চত্থৰণং নাম অত্তনো, পৰস্স ৱা সন্তকং সেনাসনে পচ্চত্থৰণৱসেন অধিট্ঠিতং. ‘‘অংসকাসাৱং পৰিক্খাৰচোড়ং হোতি, ইতি পচ্চত্থৰণং, অংসকাসাৱন্তি ইমানি দ্ৱেপি অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠিতানিপি ধুতঙ্গভেদং ন কৰোন্তী’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. পৰিহৰিতুং পন ন ৱট্টতীতি ৰজনকালে এৱ অনুঞ্ঞাতত্তা নিচ্চপৰিভোগৱসেন ন ৱট্টতি তেচীৱৰিকস্স. অংসকাসাৱন্তি খন্ধে ঠপেতব্বকাসাৱং. কাযপৰিহাৰিকেনাতি ৱাতাতপাদিপৰিস্সযতো কাযস্স পৰিহৰণমত্তেন. সমাদাযেৱাতি গহেত্ৱা এৱ. অপ্পসমাৰম্ভতাতি অপ্পকিচ্চতা. কপ্পিযে মত্তকাৰিতাযাতি নিসীদনাদিৱসেন, পৰিক্খাৰচোড়ৱসেন চ বহূসু চীৱৰেসু অনুঞ্ঞাতেসুপি তিচীৱৰমত্তে ঠিতত্তা. সহ পত্তচৰণাযাতি সপত্তচৰণো. পক্খী সপক্খকো.

ইতি তেচীৱৰিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

৩. পিণ্ডপাতিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

২৬. অতিৰেকলাভন্তি ‘‘পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সাযা’’তি (মহাৱ. ৭৩, ১২৮) এৱং ৱুত্তভিক্খাহাৰলাভতো অতিৰেকলাভং, সঙ্ঘভত্তাদিন্তি অত্থো. সকলস্স সঙ্ঘস্স দাতব্বভত্তং সঙ্ঘভত্তং. কতিপযে ভিক্খূ উদ্দিসিত্ৱা দাতব্বভত্তং উদ্দেসভত্তং. একস্মিং পক্খে একদিৱসং দাতব্বভত্তং পক্খিকং. উপোসথে উপোসথে দাতব্বভত্তং উপোসথিকং. পটিপদদিৱসে দাতব্বভত্তং পাটিপদিকং. ৱিহাৰং উদ্দিস্স দাতব্বভত্তং ৱিহাৰভত্তং. ধুৰগেহে এৱ ঠপেত্ৱা দাতব্বভত্তং ধুৰভত্তং. গামৱাসীআদীহি ৱাৰেন দাতব্বভত্তং ৱাৰকভত্তং. ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথাতিআদিনা’’তি আদি-সদ্দেন উদ্দেসভত্তাদিং সঙ্গণ্হাতি. সাদিতুং ৱট্টন্তীতি ভিক্খাপৰিযাযেন ৱুত্তত্তা. ভেসজ্জাদিপটিসংযুত্তা নিৰামিসসলাকা. যাৱকালিকৱজ্জাতি চ ৱদন্তি. ৱিহাৰে পক্কভত্তম্পীতি উপাসকা ইধেৱ ভত্তং পচিত্ৱা ‘‘সব্বেসং অয্যানং দস্সামা’’তি ৱিহাৰেযেৱ ভত্তং সম্পাদেন্তি, তং পিণ্ডপাতিকানম্পি ৱট্টতি. আহৰিত্ৱাতি পত্তং গহেত্ৱা গেহতো আনেত্ৱা. তং দিৱসং নিসীদিত্ৱাতি ‘‘মা, ভন্তে, পিণ্ডায চৰিত্থ, ৱিহাৰেযেৱ ভিক্খা আনীযতী’’তি ৱদন্তানং সম্পটিচ্ছনেন তং দিৱসং নিসীদিত্ৱা. সেৰিৱিহাৰসুখন্তি অপৰাযত্তৱিহাৰিতাসুখং. অৰিযৱংসোতি অৰিযৱংসসুত্তপটিসংযুত্তা (দী. নি. ৩.৩০৯; অ. নি. ৪.২৮) ধম্মকথা. ধম্মৰসন্তি ধম্মূপসঞ্হিতং পামোজ্জাদিৰসং.

জঙ্ঘবলং নিস্সায পিণ্ডপৰিযেসনতো কোসজ্জনিম্মদ্দনতা. ‘‘যথাপি ভমৰো পুপ্ফ’’ন্তিআদিনা (ধ. প. ৪৯; নেত্তি. ১২৩) ৱুত্তৱিধিনা আহাৰপৰিযেসনতো পৰিসুদ্ধাজীৱতা. নিচ্চং অন্তৰঘৰং পৱিসন্তস্সেৱ সুপ্পটিচ্ছন্নগমনাদযো সেখিযধম্মা সম্পজ্জন্তীতি সেখিযপটিপত্তিপূৰণং. পটিগ্গহণে মত্তঞ্ঞুতায, সংসট্ঠৱিহাৰাভাৱতো চ অপৰপোসিতা. কুলে কুলে অপ্পকঅপ্পকপিণ্ডগহণেন পৰানুগ্গহকিৰিযা. অন্তিমায জীৱিকায অৱট্ঠানেন মানপ্পহানং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৱে, জীৱিকানং, যদিদং পিণ্ডোল্য’’ন্তিআদি (ইতিৱু. ৯১; সং. নি. ৩.৮০). মিস্সকভত্তেন যাপনতো ৰসতণ্হানিৱাৰণং. নিমন্তনাসম্পটিচ্ছনতো গণভোজনাদিসিক্খাপদেহি অনাপত্তিতা.

অপ্পটিহতৱুত্তিতায চতূসুপি দিসাসু ৱত্তনট্ঠেন চাতুদ্দিসো. আজীৱস্স ৱিসুজ্ঝতীতি আজীৱো অস্স ৱিসুজ্ঝতি. অত্তভৰস্সাতি অপ্পানৱজ্জসুলভৰূপেহি পচ্চযেহি অত্তনো ভৰণতো অত্তভৰস্স. ততো এৱ একৱিহাৰিতায সদ্ধিৱিহাৰিকাদীনম্পি অঞ্ঞেসং অপোসনতো অনঞ্ঞপোসিনো. পদদ্ৱযেনাপি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন কুচ্ছিপৰিহাৰিকেন পিণ্ডপাতেন ৱিচৰণতো সল্লহুকৱুত্তিতং, সুভৰতং, পৰমঅপ্পিচ্ছতং, সন্তুট্ঠিঞ্চ দস্সেতি. দেৱাপি পিহযন্তি তাদিনোতি তাদিসস্স ভুসং অতিৱিয সন্তকাযৱচীমনোকম্মতায উপসন্তস্স পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগমতো সব্বকালং সতিমতো পিণ্ডপাতিকস্স ভিক্খুস্স সক্কাদযো দেৱাপি পিহযন্তি পত্থেন্তি. তস্স সীলাদিগুণেসু বহুমানং উপ্পাদেন্তা আদৰং জনেন্তি, পগেৱ মনুস্সা. সচে সো লাভসক্কাৰসিলোকসন্নিস্সিতো ন হোতি, তদভিকঙ্খী ন হোতীতি অত্থো.

ইতি পিণ্ডপাতিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

৪. সপদানচাৰিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

২৭. ইমিনাতি সপদানচাৰিকেন. কালতৰন্তি কালস্সেৱ. অফাসুকট্ঠানন্তি সপৰিস্সযাদিৱসেন দুপ্পৱেসনট্ঠানং. পুৰতোতি ৱীথিযং গচ্ছন্তস্স পুৰতো ঘৰং অপৱিট্ঠস্সেৱ. পত্তৱিস্সট্ঠট্ঠানন্তি পেসকাৰৱীথিযং পেসকাৰভাৱং নিম্মিনিত্ৱা ঠিতস্স সক্কস্স ঘৰদ্ৱাৰে পত্তৱিস্সট্ঠট্ঠানং. উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকো তং দিৱসং ন ভিক্খং আগমযমানো নিসীদতি, তস্মা তং অনুলোমেতি. কত্থচিপি কুলে নিবদ্ধং উপসঙ্কমনাভাৱতো পৰিচযাভাৱেন কুলেসু নিচ্চনৱকতা. সব্বত্থ অলগ্গমানসতায চ সোম্মভাৱেন চ চন্দূপমতা. কুলেসু পৰিগ্গহচিত্তাভাৱেন তত্থ মচ্ছেৰপ্পহানং. হিতেসিতায ৱিভাগাভাৱতো সমানুকম্পিতা. কুলানং সঙ্গণ্হনসংসট্ঠতাদযো কুলূপকাদীনৱা. অৱ্হানানভিনন্দনাতি নিমন্তনৱসেন অৱ্হানস্স অসম্পটিচ্ছনা. অভিহাৰেনাতি ভিক্খাভিহাৰেন. সেৰিচাৰন্তি যথাৰুচি ৱিচৰণং.

ইতি সপদানচাৰিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

৫. একাসনিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

২৮. নানাসনভোজনন্তি অনেকস্মিং আসনে ভোজনং, একনিসজ্জায এৱ অভুঞ্জিত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং নিসজ্জাসু আহাৰপৰিভোগন্তি অত্থো. পতিৰূপন্তি যুত্তৰূপং অনুট্ঠাপনীযং. ৱত্তং কাতুং ৱট্টতীতি ৱত্তং কাতুং যুজ্জতি. ৱত্তং নাম গৰুট্ঠানীযে কত্তব্বমেৱ. তত্থ পন পটিপজ্জনৱিধিং দস্সেতুং যং থেৰৱাদং আহ ‘‘আসনং ৱা ৰক্খেয্য ভোজনং ৱা’’তিআদি. তস্সত্থো – একাসনিকং ভিক্খুং ভুঞ্জন্তং আসনং ৱা ৰক্খেয্য, ধুতঙ্গভেদতো যাৱ ভোজনপৰিযোসানা ন ৱুট্ঠাতব্বন্তি ৱুত্তং হোতি. ভোজনং ৱা ৰক্খেয্য ধুতঙ্গভেদতো, অভুঞ্জিযমানং যাৱ ভুঞ্জিতুং নাৰভতি, তাৱ ৱুট্ঠাতব্বন্তি অত্থো. যস্মা তযিদং দ্ৱযং ইধ নত্থি, তস্মা ৱত্তকৰণং ধুতঙ্গং ন ৰক্খতীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অযঞ্চা’’তিআদি. ‘‘ভেসজ্জত্থমেৱা’’তি ইমিনা ভেসজ্জপৰিভোগৱসেনেৱ সপ্পিআদীনিপি ৱট্টন্তীতি দস্সেতি. অপ্পাবাধতাতি অৰোগতা. অপ্পাতঙ্কতাতি অকিচ্ছজীৱিতা সৰীৰদুক্খাভাৱো. লহুট্ঠানন্তি কাযস্স লহুপৰিৱত্তিতা. বলন্তি সৰীৰবলং. ফাসুৱিহাৰোতি সুখৱিহাৰো. সব্বমেতং বহুক্খত্তুং ভুঞ্জনপচ্চযা উপ্পজ্জনৱিকাৰপটিক্খেপপদং. ৰুজাতি ৰোগা. ন কম্মমত্তনোতি অত্তনো যোগকম্মং পুৰেভত্তং, পচ্ছাভত্তঞ্চ ন পৰিহাপেতি, বহুসো ভোজনে অব্যাৱটভাৱতো, অৰোগভাৱতো চাতি অধিপ্পাযো.

ইতি একাসনিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

৬. পত্তপিণ্ডিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

২৯. অপ্পটিকূলং কত্ৱা ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি পটিকূলস্স ভুত্তস্স অগণ্হনম্পি সিযাতি অধিপ্পাযো. পমাণযুত্তমেৱ গণ্হিতব্বন্তি ‘‘একভাজনমেৱ গণ্হামী’’তি বহুং গহেত্ৱা ন ছড্ডেতব্বং. নানাৰসতণ্হাৱিনোদনন্তি নানাৰসভোজনে তণ্হায ৱিনোদনং. অত্ৰ অত্ৰ নানাভাজনে ঠিতে নানাৰসে ইচ্ছা এতস্সাতি অত্ৰিচ্ছো, তস্স ভাৱো অত্ৰিচ্ছতা, তস্সা অত্ৰিচ্ছতায পহানং. আহাৰে পযোজনমত্তদস্সিতাতি অসম্ভিন্ননানাৰসে গেধং অকত্ৱা আহাৰে সত্থাৰা অনুঞ্ঞাতপযোজনমত্তদস্সিতা. ৱিসুং ৱিসুং ভাজনেসু ঠিতানি ব্যঞ্জনানি গণ্হতো তত্থ তত্থ সাভোগতায সিযা ৱিক্খিত্তভোজিতা, ন তথা ইমস্স একপত্তগতসঞ্ঞিনোতি ৱুত্তং ‘‘অৱিক্খিত্তভোজিতা’’তি. ওক্খিত্তলোচনোতি পত্তসঞ্ঞিতায হেট্ঠাখিত্তচক্খু. পৰিভুঞ্জেয্যাতি পৰিভুঞ্জিতুং সক্কুণেয্য.

ইতি পত্তপিণ্ডিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

৭. খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

৩০. ভুঞ্জন্তস্স যং উপনীতং, তস্স পটিক্খেপেন তং অতিৰিত্তং ভোজনন্তি অতিৰিত্তভোজনং. পুন ভোজনং কপ্পিযং কাৰেত্ৱা ন ভুঞ্জিতব্বং, তব্বিসযত্তা ইমস্স ধুতঙ্গস্স. তেনাহ ‘‘ইদমস্স ৱিধান’’ন্তি. যস্মিং ভোজনেতি যস্মিং ভুঞ্জিযমানে ভোজনে. তদেৱ ভুঞ্জতি, ন অঞ্ঞং. অনতিৰিত্তভোজনপচ্চযা আপত্তি অনতিৰিত্তভোজনাপত্তি, ততো দূৰীভাৱো অনাপজ্জনং. ওদৰিকত্তং ঘস্মৰভাৱো কুচ্ছিপূৰকতা, তস্স অভাৱো একপিণ্ডেনাপি যাপনতো. নিৰামিসসন্নিধিতা নিহিতস্স অভুঞ্জনতো. পুন পৰিযেসনৱসেন পৰিযেসনায খেদং ন যাতি. অভিসল্লেখকানং সন্তোসগুণাদীনং ৱুদ্ধিযা সঞ্জননং সন্তোসগুণাদিৱুড্ঢিসঞ্জননং. ইদন্তি খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং.

ইতি খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

৮. আৰঞ্ঞিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

৩১. গামন্তসেনাসনং পহায অৰঞ্ঞে অৰুণং উট্ঠাপেতব্বন্তি এত্থ গামন্তং, অৰঞ্ঞঞ্চ সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘তত্থ সদ্ধিং উপচাৰেনা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ গামপৰিযাপন্নত্তা গামন্তসেনাসনস্স ‘‘গামোযেৱ গামন্তসেনাসন’’ন্তি ৱুত্তং. যো কোচি সত্থোপি গামো নামাতি সম্বন্ধো. ইন্দখীলাতি উম্মাৰা. তস্সাতি লেড্ডুপাতস্স. ৱিনযপৰিযাযেন অৰঞ্ঞলক্খণং অদিন্নাদানপাৰাজিকে (পাৰা. ৯২) আগতং. তত্থ হি ‘‘গামা ৱা অৰঞ্ঞা ৱা’’তি অনৱসেসতো অৱহাৰট্ঠানপৰিগ্গহে তদুভযং অসঙ্কৰতো দস্সেতুং ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. গামূপচাৰো হি লোকে গামসঙ্খমেৱ গচ্ছতীতি. নিপ্পৰিযাযতো পন গামৱিনিমুত্তং ঠানং অৰঞ্ঞমেৱ হোতীতি অভিধম্মে (ৱিভ. ৫২৯) গামা ‘‘নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখীলা, সব্বমেতং অৰঞ্ঞ’’ন্তি ৱুত্তং. সুত্তন্তিকপৰিযাযেন আৰঞ্ঞকসিক্খাপদে (পাৰা. ৬৫৪) ‘‘পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি আগতং আৰঞ্ঞিকং ভিক্খুং সন্ধায. ন হি সো ৱিনযপৰিযাযিকে ‘‘অৰঞ্ঞে ৱসনতো আৰঞ্ঞিকো পন্তসেনাসনো’’তি সুত্তে ৱুত্তো. অযঞ্চ সুত্তসংৱণ্ণনাতি ইধ সব্বত্থ সুত্তন্তকথাৱ পমাণং. তস্মা তত্থ আগতমেৱ লক্খণং গহেতব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘তং আৰোপিতেন আচৰিযধনুনা’’তিআদিনা মিননৱিধিং আহ. তেনেৱ হি মজ্ঝিমট্ঠকথানযোৱ (ম. নি. অট্ঠ. ১.২৯৬) ইদমেত্থ পমাণন্তি চ ৱুত্তো.

ততো ততো মগ্গন্তি তত্থ তত্থ খুদ্দকমগ্গং পিদহতি. ধুতঙ্গসুদ্ধিকেন ধুতঙ্গসোধনপসুতেন. যথাপৰিচ্ছিন্নে কালেতি উক্কট্ঠস্স তযোপি উতূ, মজ্ঝিমস্স দ্ৱে, মুদুকস্স একো উতু. তত্থপি ধুতঙ্গং ন ভিজ্জতি সউস্সাহত্তা. নিপজ্জিত্ৱা গমিস্সামাতি চিত্তস্স সিথিলভাৱেন ধুতঙ্গং ভিজ্জতীতি ৱুত্তং. অৰঞ্ঞসঞ্ঞং মনসি কৰোন্তোতি ‘‘অহং ৱিৱেকৱাসং ৱসিস্সামি, যথালদ্ধোৱ কাযৱিৱেকো সাত্থকো কাতব্বো’’তি মনসিকাৰসব্ভাৱতো ‘‘ভব্বো…পে… ৰক্খিতু’’ন্তি ৱুত্তং. অস্স আৰঞ্ঞিকস্স চিত্তং ন ৱিক্খিপন্তি আপাথমনুপগমনতো. ৱিগতসন্তাসো হোতি ৱিৱেকপৰিচযতো. জীৱিতনিকন্তিং জহতি বহুপৰিস্সযে অৰঞ্ঞে নিৱাসেনেৱ মৰণভযস্স দূৰীকৰণতো. পৱিৱেকসুখৰসং অস্সাদেতি অনুভৱতি জনসংসগ্গাভাৱতো. আৰাধযন্তোতি অনুনযন্তো. যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিযা ৱিৱেকস্স অধিট্ঠানভাৱতো আৰঞ্ঞিকঙ্গযোগিনো ৱাহনসদিসন্তি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অৱসেসধুতাযুধো’’তি, অৱসিট্ঠধুতধম্মাযুধোতি অত্থো.

ইতি আৰঞ্ঞিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

৯. ৰুক্খমূলিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

৩২. ছন্নন্তি ইট্ঠকাছদনাদীহি ছাদিতং, আৱসথন্তি অত্থো. সীমন্তৰিকৰুক্খোতি দ্ৱিন্নং ৰাজূনং ৰজ্জসীমায ঠিতৰুক্খো. তত্থ হি তেসং ৰাজূনং বলকাযো উপগন্ত্ৱা অন্তৰন্তৰা যুদ্ধং কৰেয্য, চোৰাপি পাৰিপন্থিকা সমোসৰন্তা ভিক্খুস্স সুখেন নিসীদিতুং ন দেন্তি. চেতিযৰুক্খো ‘‘দেৱতাধিট্ঠিতো’’তি মনুস্সেহি সম্মতৰুক্খো পূজেতুং উপগতেহি মনুস্সেহি অৱিৱিত্তো হোতি. নিয্যাসৰুক্খো সজ্জৰুক্খাদি. ৱগ্গুলিৰুক্খো ৱগ্গুলিনিসেৱিতো. সীমন্তৰিকৰুক্খাদযো সপৰিস্সযা, দুল্লভৱিৱেকা চাতি আহ ‘‘ইমে ৰুক্খে ৱিৱজ্জেত্ৱা’’তি. পণ্ণসটন্তি ৰুক্খতো পতিতপণ্ণং. পটিচ্ছন্নে ঠানে নিসীদিতব্বং ৰুক্খমূলিকভাৱস্স পটিচ্ছাদনত্থং. ছন্নে ৱাসকপ্পনা ধম্মস্সৱনাদীনমত্থাযপি হোতি. তস্মা ‘‘জানিত্ৱা অৰুণং উট্ঠাপিতমত্তে’’তি ৱুত্তং.

অভিণ্হং তৰুপণ্ণৱিকাৰদস্সনেনাতি অভিক্খণং তৰূসু, তৰূনং ৱা পণ্ণেসু ৱিকাৰস্স খণভঙ্গস্স দস্সনেন. সেনাসনমচ্ছেৰকম্মাৰামতানন্তি আৱাসমচ্ছৰিযনৱকম্মৰতভাৱানং. দেৱতাহীতি ৰুক্খদেৱতাহি. তাপি হি ৰুক্খট্ঠৱিমানেসু ৱসন্তিযো ৰুক্খেসু ৱসন্তি. অযম্পি ৰুক্খেতি সহৱাসিতা. ৱণ্ণিতোতি ‘‘অপ্পানি চেৱা’’তিআদিনা পসংসিতো. ‘‘ৰুক্খমূলসেনাসনং নিস্সায পব্বজ্জা’’তি (মহাৱ. ৭৩, ১২৮) এৱং নিস্সযোতি চ ভাসিতো. অভিৰত্তানি তৰুণকালে, নীলানি মজ্ঝিমকালে, পণ্ডূনি জিণ্ণকালে. পতিতানি মিলাযনৱসেন. এৱং পস্সন্তো তৰুপণ্ণানি পচ্চক্খতো এৱ নিচ্চসঞ্ঞং পনূদতি পজহতি, অনিচ্চসঞ্ঞা এৱস্স সণ্ঠাতি. যস্মা ভগৱতো জাতিবোধিধম্মচক্কপৱত্তনপৰিনিব্বানানি ৰুক্খমূলেযেৱ জাতানি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘বুদ্ধদাযজ্জং ৰুক্খমূল’’ন্তি.

ইতি ৰুক্খমূলিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

১০. অব্ভোকাসিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

৩৩. ‘‘ৰুক্খমূলং পটিক্খিপামী’’তি এত্তকে ৱুত্তে ছন্নং অপ্পটিক্খিত্তমেৱ হোতীতি ‘‘ছন্নঞ্চ ৰুক্খমূলঞ্চ পটিক্খিপামী’’তি ৱুত্তং. ধুতঙ্গস্স সব্বসো পটিযোগিপটিক্খেপেন হি সমাদানং ইজ্ঝতি, নো অঞ্ঞথাতি. ‘‘ধম্মস্সৱনাযা’’তি ইমিনাৱ ধম্মং কথেন্তেনাপি উপোসথদিৱসাদীসু সুণন্তানং চিত্তানুৰক্খণত্থং তেহি যাচিতেন ছন্নং পৱিসিতুং ৱট্টতি, ধম্মং পন কথেত্ৱা অব্ভোকাসোৱ গন্তব্বো. ৰুক্খমূলিকস্সাপি এসেৱ নযো. উপোসথত্থাযাতি উপোসথকম্মায. উদ্দিসন্তেনাতি পৰেসং উদ্দেসং দেন্তেন. উদ্দিসাপেন্তেনাতি সযং উদ্দেসং গণ্হন্তেন. মগ্গমজ্ঝে ঠিতং সালন্তি সীহড়দীপে ৱিয মগ্গা অনোক্কম্ম উজুকমেৱ পৱিসিতব্বসালং. ৱেগেন গন্তুং ন ৱট্টতি অসাৰুপ্পত্তা. যাৱ ৱস্সূপৰমা ঠত্ৱা গন্তব্বং, ন তাৱ ধুতঙ্গভেদো হোতীতি অধিপ্পাযো.

ৰুক্খস্স অন্তো নাম ৰুক্খমূলং. পব্বতস্স পন পব্ভাৰসদিসো পব্বতপদেসো. অচ্ছন্নমৰিযাদন্তি যথা ৱস্সোদকং অন্তো ন পৱিসতি, এৱং ছদনসঙ্খেপেন উপৰি অকতমৰিযাদং. অন্তো পন পব্ভাৰস্স ৱস্সোদকং পৱিসতি চে, অব্ভোকাসসঙ্খেপমেৱাতি তত্থ পৱিসিতুং ৱট্টতি. সাখামণ্ডপোতি ৰুক্খসাখাহি ৱিৰড়চ্ছন্নমণ্ডপো. পীঠপটো খলিত্থদ্ধসাটকো.

পৱিট্ঠক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি যথাৱুত্তপব্ভাৰাদিকে ঠপেত্ৱাতি অধিপ্পাযো. জানিত্ৱাতি ধম্মস্সৱনাদিঅত্থং ছন্নং ৰুক্খমূলং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নো ‘‘ইদানি অৰুণো উট্ঠহতী’’তি জানিত্ৱা. ৰুক্খমূলেপি কত্থচি অত্থেৱ নিৱাসফাসুকতাতি সিযা তত্থ আসঙ্গপুব্বকো আৱাসপলিবোধো, ন পন অব্ভোকাসেতি ইধেৱ আৱাসপলিবোধুপচ্ছেদো আনিসংসো ৱুত্তো. পসংসাযানুৰূপতাতি অনিকেতাতি ৱুত্তপসংসায অনালযভাৱেন অনুচ্ছৱিকতা. নিস্সঙ্গতাতি আৱাসপৰিগ্গহাভাৱেনেৱ তত্থ নিস্সঙ্গতা. অসুকদিসায ৱসনট্ঠানং নত্থি, তস্মা তত্থ গন্তুং নেৱ সক্কাতি এদিসস্স পৰিৱিতক্কস্স অভাৱতো চাতুদ্দিসো. মিগভূতেনাতি পৰিগ্গহাভাৱেন মিগস্স ৱিয ভূতেন. সিতোতি নিস্সিতো. ৱিন্দতীতি লভতি.

ইতি অব্ভোকাসিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

১১. সোসানিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

৩৪. ন সুসানন্তি অসুসানং. অঞ্ঞত্থো ন-কাৰো, সুসানলক্খণৰহিতং ৱসনট্ঠানন্তি অধিপ্পাযো. ন তত্থাতি ‘‘সুসান’’ন্তি ৱৱত্থপিতমত্তে ঠানে ন ৱসিতব্বং. ন হি নামমত্তেন সুসানলক্খণং সিজ্ঝতি. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. ঝাপিতকালতো পন পট্ঠায…পে… সুসানমেৱ ছৱেন সযিতমত্তায সুসানলক্খণপ্পত্তিতো. ছৱসযনং হি ‘‘সুসান’’ন্তি ৱুচ্চতি.

সোসানিকেন নাম অপ্পকিচ্চেন সল্লহুকৱুত্তিনা ভৱিতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘তস্মিং পন ৱসন্তেনা’’তিআদি ৱুত্তং. গৰুকন্তি দুপ্পৰিহাৰং. তমেৱ হি দুপ্পৰিহাৰভাৱং দস্সেতুং ‘‘তস্মা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উপ্পন্নপৰিস্সযৱিঘাতত্থাযাতি ‘‘সুসানং নাম মনুস্সৰাহস্সেয্যক’’ন্তি চোৰা কতকম্মাপি অকতকম্মাপি ওসৰন্তি, তত্থ চোৰেসু ভণ্ডসামিকে দিস্ৱা ভিক্খুসমীপে ভণ্ডং ছড্ডেত্ৱা পলাতেসু মনুস্সা ভিক্খুং ‘‘চোৰো’’তি গহেত্ৱা পোথেয্যুং, তস্মা ৱিহাৰে সঙ্ঘত্থেৰং ৱা গোচৰগামে ৰঞ্ঞা নিযুত্তং ৰাজযুত্তকং ৱা অত্তনো সোসানিকভাৱং জানাপেত্ৱা যথা তাদিসো, অঞ্ঞো ৱা পৰিস্সযো ন হোতি, তথা অপ্পমত্তেন ৱসিতব্বং. চঙ্কমন্তস্স যদা আড়হনং অভিমুখং ন হোতি, তদাপি সংৱেগজননত্থং তত্থ দিট্ঠি ৱিস্সজ্জেতব্বাতি দস্সেতুং ‘‘অদ্ধক্খিকেন আড়হনং ওলোকেন্তেনা’’তি ৱুত্তং.

উপ্পথমগ্গেন গন্তব্বং অত্তনো সোসানিকভাৱস্স অপাকটভাৱত্থং. আৰম্মণন্তি তস্মিং সুসানে ‘‘অযং ৱম্মিকো, অযং ৰুক্খো, অযং খাণুকো’’তিআদিনা দিৱাযেৱ আৰম্মণং ৱৱত্থপেতব্বং. ভযানকন্তি ভযজনকং ৱম্মিকাদিং. কেনচি লেড্ডুপাসাণাদিনা আসন্নে ৱিচৰন্তীতি ন পহৰিতব্বা. তিলপিট্ঠং ৱুচ্চতি পললং. মাসমিস্সং ভত্তং মাসভত্তং. গুড়াদীতি আদি-সদ্দেন তিলসংগুড়িকাদিঘনপূৱঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. কুলগেহং ন পৱিসিতব্বন্তি পেতধূমেন ৱাসিতত্তা, পিসাচানুবন্ধত্তা চ কুলগেহস্স অব্ভন্তৰং ন পৱিসিতব্বং. দেৱসিকং ছৱডাহো ধুৱডাহো. মতঞাতকানং তত্থ গন্ত্ৱা দেৱসিকং ৰোদনং ধুৱৰোদনং. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘ঝাপিতকালতো পন পট্ঠাযা’’তি ৱুত্তনযেন. ‘‘পচ্ছিমযামে পটিক্কমিতুং ৱট্টতী’’তি ইচ্ছিতত্তা ‘‘সুসানং অগতদিৱসে’’তি অঙ্গুত্তৰভাণকা.

সুসানে নিচ্চকালং সিৱথিকদস্সনেন মৰণস্সতিপটিলাভো. ততো এৱ অপ্পমাদৱিহাৰিতা. তত্থ ছড্ডিতস্স মতকড়েৱৰস্স দস্সনেন অসুভনিমিত্তাধিগমো. ততো এৱ কামৰাগৱিনোদনং. বহুলং সৰীৰস্স অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছভাৱসল্লক্খণতো অভিণ্হং কাযসভাৱদস্সনং. ততো মৰণস্সতিপটিলাভতো চ সংৱেগবহুলতা. ব্যাধিকানং, জৰাজিণ্ণানঞ্চ মতানং তত্থ দস্সনেন আৰোগ্যযোব্বনজীৱিতমদপ্পহানং. খুদ্দকস্স, মহতো চ ভযস্স অভিভৱনতো ভযভেৰৱসহনতা. সংৱিগ্গস্স যোনিসো পদহনং সম্ভৱতীতি অমনুস্সানং গৰুভাৱনীযতা. নিদ্দাগতম্পীতি সুত্তম্পি, সুপিনন্তেপীতি অধিপ্পাযো.

ইতি সোসানিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

১২. যথাসন্থতিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

৩৫. সেনাসনগাহণে পৰে উট্ঠাপেত্ৱা গহণং, ‘‘ইদং সুন্দৰং, ইদং ন সুন্দৰ’’ন্তি পৰিতুলযিত্ৱা পুচ্ছনা, ওলোকনা চ সেনাসনলোলুপ্পং. তুট্ঠব্বন্তি তুস্সিতব্বং. ৱিহাৰস্স পৰিযন্তভাৱেন দূৰেতি ৱা বহূনং সন্নিপাতট্ঠানাদীনং অচ্চাসন্নেতি ৱা পুচ্ছিতুং ন লভতি, পুচ্ছনেনপিস্স ধুতঙ্গস্স সংকিলিস্সনতো. ওলোকেতুন্তি লোলুপ্পৱসেন পস্সিতুং. সচস্স তং ন ৰুচ্চতীতি অস্স যথাসন্থতিকস্স তং যথাগাহিতং সেনাসনং অফাসুকভাৱেন সচে ন ৰুচ্চতি, মুদুকস্স অসতি ৰোগে যথাগাহিতং পহায অঞ্ঞস্স সেনাসনস্স গহণং লোলুপ্পং, মজ্ঝিমস্স গন্ত্ৱা ওলোকনা, উক্কট্ঠস্স পুচ্ছনা. সব্বেসম্পি উট্ঠাপেত্ৱা গহণে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি.

উপট্ঠাপনীযানম্পি অনুট্ঠাপনেন সব্ৰহ্মচাৰীনং হিতেসিতা. তায কৰুণাৱিহাৰানুগুণতা. সুন্দৰাসুন্দৰৱিভাগাকৰণতো হীনপণীতৱিকপ্পপৰিচ্চাগো. তেন তাদিলক্খণানুগুণতা. ততো এৱ অনুৰোধৱিৰোধপ্পহানং. দ্ৱাৰপিদহনং ওকাসাদানতো. যথাসন্থতৰামতন্তি যথাগাহিতে যথানিদ্দিট্ঠে সেনাসনে অভিৰতভাৱং.

ইতি যথাসন্থতিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

১৩. নেসজ্জিকঙ্গকথাৱণ্ণনা

৩৬. সেয্যন্তি ইৰিযাপথলক্খণং সেয্যং. তপ্পটিক্খেপেনেৱ হি তদত্থা ‘‘মঞ্চো ভিসী’’তি এৱমাদিকা (চূড়ৱ. ৩২১, ৩২২) সেয্যা পটিক্খিত্তা এৱ হোন্তি. ‘‘নেসজ্জিকো’’তি চ সযনং পটিক্খিপিত্ৱা নিসজ্জায এৱ ৱিহৰিতুং সীলমস্সাতি ইমস্স অত্থস্স ইধ অধিপ্পেতত্তা সেয্যা এৱেত্থ পটিযোগিনী, ন ইতৰে তথা অনিট্ঠত্তা, অসম্ভৱতো চ. কোসজ্জপক্খিযো হি ইৰিযাপথো ইধ পটিযোগিভাৱেন ইচ্ছিতো, ন ইতৰে. ন চ সক্কা ঠানগমনেহি ৱিনা নিসজ্জায এৱ যাপেতুং তথা পৱত্তেতুন্তি সেয্যাৱেত্থ পটিযোগিনী. তেনাহ ‘‘তেন পনা’’তিআদি. চঙ্কমিতব্বং ন ‘‘নেসজ্জিকো অহ’’ন্তি সব্বৰত্তিং নিসীদিতব্বং. ইৰিযাপথন্তৰানুগ্গহিতো হি কাযো মনসিকাৰক্খমো হোতি.

চত্তাৰো পাদা, পিট্ঠিঅপস্সযো চাতি ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি পঞ্চঙ্গো. চতূহি অট্টনীহি, পিট্ঠিঅপস্সযেন চ পঞ্চঙ্গোতি অপৰে. উভোসু পস্সেসু পিট্ঠিপস্সে চ যথাসুখং অপস্সায ৱিহৰতো নেসজ্জিকস্স ‘‘অনেসজ্জিকতো কো ৱিসেসো’’তি গাহং নিৱাৰেতুং অভযত্থেৰো নিদস্সিতো ‘‘থেৰো অনাগামী হুত্ৱা পৰিনিব্বাযী’’তি.

উপচ্ছেদীযতি এতেনাতি উপচ্ছেদনন্তি ৱিনিবন্ধুপচ্ছেদস্স সাধকতমভাৱো দট্ঠব্বো. সব্বকম্মট্ঠানানুযোগসপ্পাযতা অলীনানুদ্ধচ্চপক্খিকত্তা নিসজ্জায. ততো এৱ পাসাদিকইৰিযাপথতা. ৱীৰিযাৰম্ভানুকূলতা ৱীৰিযসমতাযোজনস্স অনুচ্ছৱিকতা. ততো এৱ সম্মাপটিপত্তিযা অনুব্ৰূহনতা. পণিধাযাতি ঠপেত্ৱা. তনুন্তি উপৰিমকাযং. ৱিকম্পেতীতি চালেতি, ইচ্ছাৱিঘাতং কৰোতীতি অধিপ্পাযো. ৱতন্তি ধুতঙ্গং.

ইতি নেসজ্জিকঙ্গকথাৱণ্ণনা.

ধুতঙ্গপকিণ্ণককথাৱণ্ণনা

৩৭. সেক্খপুথুজ্জনানং ৱসেন সিযা কুসলানি, খীণাসৱানং ৱসেন সিযা অব্যাকতানি. তত্থ সেক্খপুথুজ্জনা পটিপত্তিপূৰণত্থং, খীণাসৱা ফাসুৱিহাৰত্থং ধুতঙ্গানি পৰিহৰন্তি. অকুসলম্পি ধুতঙ্গন্তি অকুসলচিত্তেনাপি ধুতঙ্গসেৱনা অত্থীতি অধিপ্পাযো. তং ন যুত্তং, যেন অকুসলচিত্তেন পব্বজিতস্স আৰঞ্ঞিকত্তং, তং ধুতঙ্গং নাম ন হোতি. কস্মা? লক্খণাভাৱতো. যং হিদং কিলেসানং ধুননতো ধুতস্স পুগ্গলস্স, ঞাণস্স, চেতনায ৱা অঙ্গত্তং, ন তং অকুসলধম্মেসু সম্ভৱতি. তস্মা অৰঞ্ঞৱাসাদিমত্তেন আৰঞ্ঞিকাদযো তাৱ হোন্তু, আৰঞ্ঞিকঙ্গাদীনি পন ন হোন্তীতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘ন ময’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ইমানীতি ধুতঙ্গানি. ৱুত্তং হেট্ঠা ৱচনত্থনিদ্দেসে. ন চ অকুসলেন কোচি ধুতো নাম হোতি, কিলেসানং ধুননট্ঠেনাতি অধিপ্পাযো. যস্স ভিক্খুনো এতানি সমাদানানি অঙ্গানি, এতেন পঠমেনাপি অত্থৱিকপ্পেন ‘‘নত্থি অকুসলং ধুতঙ্গ’’ন্তি দস্সেতি. ন চ অকুসলং কিঞ্চি ধুনাতীতি অকুসলং কিঞ্চি পাপং ন চ ধুনাতি এৱ অপ্পটিপক্খতো. যেসং সমাদানানং তং অকুসলং ঞাণং ৱিয অঙ্গন্তি কত্ৱা তানি ধুতঙ্গানীতি ৱুচ্চেয্যুং. ইমিনা দুতিযেনাপি অত্থৱিকপ্পেন ‘‘নত্থি অকুসলং ধুতঙ্গ’’ন্তি দস্সেতি. নাপি অকুসলন্তিআদি ততিযঅত্থৱিকপ্পৱসেন যোজনা. তস্মাতিআদি ৱুত্তস্সেৱত্থস্স নিগমনং.

যেসন্তি অভযগিৰিৱাসিকে সন্ধাযাহ. তে হি ধুতঙ্গং নাম পঞ্ঞত্তীতি ৱদন্তি. তথা সতি তস্স পৰমত্থতো অৱিজ্জমানত্তা কিলেসানং ধুননট্ঠোপি ন সিযা, সমাদাতব্বতা চাতি তেসং ৱচনং পাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতীতি দস্সেতুং ‘‘কুসলত্তিকৱিনিমুত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তস্মাতি যস্মা পঞ্ঞত্তিপক্খে এতে দোসা দুন্নিৱাৰা, তস্মা তং তেসং ৱচনং ন গহেতব্বং, ৱুত্তনযো চেতনাপক্খোযেৱ গহেতব্বোতি অত্থো. যস্মা এতে ধুতগুণা কুসলত্তিকে পঠমততিযপদসঙ্গহিতা, তস্মা সিযা সুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা, সিযা অদুক্খমসুখায ৱেদনায সম্পযুত্তা, সিযা ৱিপাকধম্মধম্মা, সিযা নেৱৱিপাকনৱিপাকধম্মধম্মা, সিযা অনুপাদিন্নুপাদানিযা, সিযা অসংকিলিট্ঠসংকিলেসিকাতি এৱং সেসতিকদুকপদেহিপি নেসং যথাৰহং সঙ্গহো ৱিভাৱেতব্বো.

কামং সব্বোপি অৰহা ধুতকিলেসো, ইধ পন ধুতঙ্গসেৱনামুখেন কিলেসে ৱিধুনিত্ৱা ঠিতো খীণাসৱো ‘‘ধুতকিলেসো পুগ্গলো’’তি অধিপ্পেতো. তথা সব্বোপি অৰিযমগ্গো নিপ্পৰিযাযেন কিলেসধুননো ধম্মো, ৱিসেসতো অগ্গমগ্গো. পৰিযাযেন পন ৱিপস্সনাঞাণাদি. হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন ধুতঙ্গচেতনাসম্পযুত্তঞাণং দট্ঠব্বং. এৱং ধুতং দস্সেত্ৱা ধুতৱাদে দস্সেতব্বে যস্মা ধুতৱাদভেদেন ধুতো ৱিয ধুতভেদেন ধুতৱাদোপি দুৱিধো, তস্মা তেসং, তদুভযপটিক্খেপস্স চ ৱসেন চতুক্কমেত্থ সম্ভৱতীতি তং দস্সেতুং ‘‘অত্থি ধুতো’’তিআদি ৱুত্তং.

তযিদন্তি নিপাতো, তস্স ‘‘সো অয’’ন্তি অত্থো. ধুতধম্মা নামাতি ধুতঙ্গসেৱনায পটিপক্খভূতানং পাপধম্মানং ধুননৱসেন পৱত্তিযা ‘‘ধুতো’’তি লদ্ধনামায ধুতঙ্গচেতনায উপকাৰকা ধম্মাতি কত্ৱা ধুতধম্মা নাম. অসম্পত্তসম্পত্তেসু পচ্চযেসু অলুব্ভনাকাৰেন পৱত্তনতো অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা চ অত্থতো অলোভো. পচ্চযগেধাদিহেতুকানং লোলতাদীনং সংকিলেসানং সম্মদেৱ লিখনতো ছেদনতো গণসঙ্গণিকাদিভেদতো সংসগ্গতো চিত্তস্স ৱিৱেচনতো সল্লেখতা পৱিৱেকতা চ অলোভো অমোহোতি ইমেসু দ্ৱীসু ধম্মেসু অনুপতন্তি তদন্তোগধা তপ্পৰিযাপন্না হোন্তি, তদুভযস্সেৱ পৱত্তিৱিসেসভাৱতো. ইমেহি কুসলধম্মেহি অত্থী ইদমত্থী, যেন ঞাণেন পব্বজিতেন নাম পংসুকূলিকঙ্গাদীসু পতিট্ঠিতেন ভৱিতব্বন্তি যথানুসিট্ঠং ধুতগুণে সমাদিযতি চেৱ পৰিহৰতি চ, তং ঞাণং ইদমত্থিতা. তেনাহ ‘‘ইদমত্থিতা ঞাণমেৱা’’তি. পটিক্খেপৱত্থূসূতি গহপতিচীৱৰাদীসু তেহি তেহি ধুতঙ্গেহি পটিক্খিপিতব্বৱত্থূসু. লোভন্তি তণ্হং. তেস্ৱেৱ ৱাতি পটিক্খেপৱত্থূসু এৱ. আদীনৱপটিচ্ছাদকন্তি আৰক্খদুক্খপৰাধীনৱুত্তিচোৰভযাদিআদীনৱপটিচ্ছাদকং. অনুঞ্ঞাতানন্তি সত্থাৰা নিচ্ছন্দৰাগপৰিভোগৱসেন অনুঞ্ঞাতানং সুখসম্ফস্সঅত্থৰণপাৱুৰণাদীনং. পটিসেৱনমুখেনাতি পটিসেৱনদ্ৱাৰেন, তেন লেসেনাতি অত্থো. অতিসল্লেখমুখেনাতি অতিৱিয সল্লেখপটিপত্তিমুখেন, উক্কট্ঠস্স ৱত্তনকানম্পি পটিক্খিপনৱসেনাতি অত্থো.

সুখুমকৰণসন্নিস্সযো ৰাগো দুক্খায পটিপত্তিযা পতিট্ঠং ন লভতীতি আহ ‘‘দুক্খাপটিপদঞ্চ নিস্সায ৰাগো ৱূপসম্মতী’’তি. সল্লেখো নাম সম্পজানস্স হোতি, সতিসম্পজঞ্ঞে মোহো অপতিট্ঠোৱ অপ্পমাদসম্ভৱতোতি ৱুত্তং ‘‘সল্লেখং নিস্সায অপ্পমত্তস্স মোহো পহীযতী’’তি. এত্থাতি এতেসু ধুতঙ্গেসু. তত্থাতি অৰঞ্ঞৰুক্খমূলেসু.

সীসঙ্গানীতি সীসভূতানি অঙ্গানি, পৰেসম্পি কেসঞ্চি নানন্তৰিকতায, সুকৰতায চ সঙ্গণ্হনতো উত্তমঙ্গানীতি অত্থো. অসম্ভিন্নঙ্গানীতি কেহিচি সম্ভেদৰহিতানি, ৱিসুংযেৱ অঙ্গানীতি ৱুত্তং হোতি. কম্মট্ঠানং ৱড্ঢতি ৰাগচৰিতস্স মোহচৰিতস্স দোসচৰিতস্সাপি, তং একচ্চং ধুতঙ্গং সেৱন্তস্সাতি অধিপ্পাযো. হাযতি কম্মট্ঠানং সুকুমাৰভাৱেনলূখপটিপত্তিং অসহন্তস্স. ৱড্ঢতেৱ মহাপুৰিসজাতিকস্সাতি অধিপ্পাযো. ন ৱড্ঢতি কম্মট্ঠানং উপনিস্সযৰহিতস্স. একমেৱ হি ধুতঙ্গং যথা কিলেসধুননট্ঠেন, এৱং চেতনাসভাৱত্তা. তেনাহ ‘‘সমাদানচেতনা’’তি.

তেৰসাপি ধুতঙ্গানি সমাদায পৰিহৰন্তানং পুগ্গলানং ৱসেন ‘‘দ্ৱাচত্তালীস হোন্তী’’তি ৱত্ৱা ভিক্খূনং তেৰসন্নম্পি পৰিহৰণস্স একজ্ঝংযেৱ সম্ভৱং দস্সেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘একপ্পহাৰেন সব্বধুতঙ্গানি পৰিভুঞ্জিতুং সক্কোতী’’তি ৱুত্তং. কথং অব্ভোকাসে ৱিহৰন্তস্স ৰুক্খমূলিকঙ্গং? ‘‘ছন্নং পটিক্খিপামি, ৰুক্খমূলিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি (ৱিসুদ্ধি. ১.৩২) ৱচনতো ছন্নে অৰুণং উট্ঠাপিতমত্তে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি, ন অব্ভোকাসে, তস্মা ভেদহেতুনো অভাৱেন তম্পি অৰোগমেৱ. তথা সেনাসনলোলুপ্পস্স অভাৱেন যথাসন্থতিকঙ্গন্তি দট্ঠব্বং. আৰঞ্ঞিকঙ্গং গণম্হা ওহীযনসিক্খাপদেন (পাচি. ৬৯১-৬৯২) পটিক্খিত্তং, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং অনতিৰিত্তভোজনসিক্খাপদেন (পাচি. ২৩৮-২৪০). পৱাৰিতায হি ভিক্খুনিযা অতিৰিত্তং কত্ৱা ভুঞ্জিতুং ন লব্ভতি. কপ্পিযে চ ৱত্থুস্মিং লোলতাপহানায ধুতঙ্গসমাদানং, ন অকপ্পিযে, সিক্খাপদেনেৱ পটিক্খিত্তত্তা. অট্ঠেৱ হোন্তি ভিক্খুনিযা সংকচ্চিকচীৱৰাদীহি সদ্ধিং পঞ্চপি তিচীৱৰসঙ্খমেৱ গচ্ছন্তীতি কত্ৱা. যথাৱুত্তেসূতি ভিক্খূনং ৱুত্তেসু তেৰসসু তিচীৱৰাধিট্ঠানৱিনযকম্মাভাৱতো ঠপেত্ৱা তেচীৱৰিকঙ্গং দ্ৱাদস সামণেৰানং. সত্তাতি ভিক্খুনীনং ৱুত্তেসু অট্ঠসু একং পহায সত্ত তিচীৱৰাধিট্ঠানৱিনযকম্মাভাৱতো. ‘‘ঠপেত্ৱা তেচীৱৰিকঙ্গ’’ন্তি হি ইমং অনুৱত্তমানমেৱ কত্ৱা ‘‘সত্ত সিক্খমানসামণেৰীন’’ন্তি ৱুত্তং. পতিৰূপানীতি উপাসকভাৱস্স অনুচ্ছৱিকানি.

ধুতঙ্গনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি দুতিযপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা.