৩. কম্মট্ঠানগ্গহণনিদ্দেসৱণ্ণনা

৩৮. অপ্পিচ্ছতাদীহীতি অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিসল্লেখপৱিৱেকাপচযৱীৰিযাৰম্ভাদীহি. পৰিযোদাতেতি সুৱিসুদ্ধে নিৰুপক্কিলেসে. ইমস্মিং সীলেতি যথাৱুত্তে চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে. ‘‘চিত্তং ভাৱয’’ন্তি ইমমেৱ দেসনং সন্ধাযাহ ‘‘অতিসঙ্খেপদেসিতত্তা’’তি. কো সমাধীতি সৰূপপুচ্ছা. কেনট্ঠেন সমাধীতি কেন অত্থেন সমাধীতি ৱুচ্চতি, ‘‘সমাধী’’তি পদং কং অভিধেয্যত্থং নিস্সায পৱত্তন্তি অত্থো. কতিৱিধোতি পভেদপুচ্ছা.

‘‘কো সমাধী’’তি কামঞ্চাযং সৰূপপুচ্ছা, ৱিভাগৱন্তানং পন সৰূপৱিভাৱনং ৱিভাগদস্সনমুখেনেৱ হোতীতি ৱিভাগো তাৱ অনৱসেসতো দস্সেতব্বো. তংদস্সনে চ অযমাদীনৱোতি দস্সেতুং ‘‘সমাধি বহুৱিধো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ বহুৱিধোতি কুসলাদিৱসেন অনেকৱিধো. নানপ্পকাৰকোতি আলম্বনমনসিকাৰছন্দপণিধিঅধিমোক্খঅভিনীহাৰসঞ্ঞানানত্তাদিনানপ্পকাৰো. ন সাধেয্যাতি লোকিযসমাধিস্স ভাৱনা ইধ অধিপ্পেতত্থো, তঞ্চ ন সাধেয্য. ঝানৱিমোক্খাদীসু হি সমাধিং উদ্ধৰিত্ৱা তস্স লব্ভমানেহি ৱিভাগেহি ৱিস্সজ্জনে কৰিযমানে ঝানৱিভঙ্গাদীসু (ৱিভ. ৫০৮ আদযো) আগতো সব্বো সমাধিপভেদো ৱিস্সজ্জেতব্বো সিযা. তথা চ সতি য্ৱাযং লোকিযসমাধিস্স ভাৱনাৱিধি অধিপ্পেতো, তস্স ৱিস্সজ্জনায ওকাসোৱ ন ভৱেয্য. কিঞ্চ যেনস্স তিকচতুক্কঝানিকেন হীনাদিভেদভিন্নেন পৱত্তিৱিভাগেন ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জাদিৱসেন নৱৱিধো, পঞ্চমজ্ঝানিকেন ৱেহপ্ফলাদিৱসেন দসৱিধো ৱা একাদসৱিধো ৱা ভৱপ্পভেদো নিপ্পজ্জতি. স্ৱাস্স পৱত্তিৱিভাগো অযং সোতি নিদ্ধাৰেত্ৱা ৱুচ্চমানো ৱিক্খেপায সিযা, যথা তং অৱিসযে. তেনাহ ‘‘উত্তৰি চ ৱিক্খেপায সংৱত্তেয্যা’’তি. কুসলচিত্তেকগ্গতাতি কুসলা অনৱজ্জসুখৱিপাকলক্খণা চিত্তেকগ্গতা.

চিত্তচেতসিকানং সমং অৱিসাৰৱসেন সম্পিণ্ডেন্তস্স ৱিয আধানং সমাধানং. অৱিসাৰলক্খণো হি সমাধি, সম্পিণ্ডনৰসো চ. সম্মা অৱিক্খিপনৱসেন আধানং সমাধানং. অৱিক্খেপলক্খণো ৱা হি সমাধি, ৱিক্খেপৱিদ্ধংসনৰসো চাতি. স্ৱাযং যস্মা একাৰম্মণে চিত্তস্স ঠিতিহেতু, তস্মা ‘‘ঠপনন্তি ৱুত্তং হোতী’’তি আহ. তথা হেস ‘‘চিত্তস্স ঠিতি সণ্ঠিতি অৱট্ঠিতী’’তি (ধ. স. ১৫) নিদ্দিট্ঠো. একাৰম্মণগ্গহণঞ্চেত্থ সমাধিস্স সন্তানট্ঠিতিভাৱদস্সনত্থং. তথা হিস্স অট্ঠকথাযং দীপচ্চিট্ঠিতি নিদস্সিতা. আনুভাৱেনাতি বলেন, পচ্চযভাৱেনাতি অত্থো. অৱিক্খিপমানাতি ন ৱিক্খিপমানা ৱূপসমমানা. উপসমপচ্চুপট্ঠানো হি সমাধি. এতেনস্স ৱিক্খেপপটিপক্খতং দস্সেতি. অৱিপ্পকিণ্ণাতি অৱিসটা. এতেন অৱিসাৰলক্খণতং.

সযং ন ৱিক্খিপতি, সম্পযুত্তা ৱা ন ৱিক্খিপন্তি এতেনাতি অৱিক্খেপো, সো লক্খণং এতস্সাতি অৱিক্খেপলক্খণো. ৱিক্খেপং ৱিদ্ধংসেতি, তথা ৱা সম্পজ্জতীতি ৱিক্খেপৱিদ্ধংসনৰসো. উদ্ধচ্চে অৱিকম্পনৱসেন পচ্চুপতিট্ঠতি, সম্পযুত্তানং ৱা তং পচ্চুপট্ঠপেতীতি অৱিকম্পনপচ্চুপট্ঠানো. সুখন্তি নিৰামিসং সুখং দট্ঠব্বং.

৩৯. অৱিক্খেপলক্খণং নাম সমাধিস্স আৱেণিকো সভাৱো, ন তেনস্স কোচি ৱিভাগো লব্ভতীতি আহ ‘‘অৱিক্খেপলক্খণেন তাৱ একৱিধো’’তি. সম্পযুত্তধম্মে আৰম্মণে অপ্পেন্তো ৱিয পৱত্ততীতি ৱিতক্কো অপ্পনা. তথা হি সো ‘‘অপ্পনা ব্যপ্পনা’’তি (ধ. স. ৭) নিদ্দিট্ঠো. তপ্পমুখতাৱসেন পন সব্বস্মিং মহগ্গতানুত্তৰে ঝানধম্মে ‘‘অপ্পনা’’তি অট্ঠকথাৱোহাৰো. তথা তস্স অনুপ্পত্তিট্ঠানভূতে পৰিত্তঝানে উপচাৰৱোহাৰো. গামাদীনং সমীপট্ঠানে গামূপচাৰাদিসমঞ্ঞা ৱিযাতি আহ ‘‘উপচাৰপ্পনাৱসেন দুৱিধো’’তি. ইধ পন সমাধিৱসেন ৱেদিতব্বং. লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি ৱুচ্চতি ৱট্টং, তপ্পৰিযাপন্নতায লোকে নিযুত্তো, তত্থ ৱা ৱিদিতোতি লোকিযো. তত্থ অপৰিযাপন্নতায লোকতো উত্তৰো উত্তিণ্ণোতি লোকুত্তৰো. কামঞ্চেত্থ লোকিযসমাধি ভাৱেতব্বভাৱেন গয্হতি, উভযং পন একজ্ঝং গহেত্ৱা ততো ইতৰং নিদ্ধাৰেতুং ‘‘লোকিযলোকুত্তৰৱসেন দুৱিধো’’তি ৱুত্তং. সপ্পীতিকনিপ্পীতিকৱসেনাতি সহ পীতিযা ৱত্ততীতি সপ্পীতিকো, পীতিসম্পযুত্তো. নত্থি এতস্স পীতীতি নিপ্পীতিকো, পীতিৱিপ্পযুত্তো. তেসং ৱসেন. সুখেন সহ একুপ্পাদাদিভাৱং গতোতি সুখসহগতো, সুখসম্পযুত্তোতি অত্থো. উপেক্খাসহগতেপি এসেৱ নযো. উপেক্খাতি চেত্থ অদুক্খমসুখৱেদনা অধিপ্পেতা. সা হি সুখদুক্খাকাৰপৱত্তিং উপেক্খতি মজ্ঝত্তাকাৰসণ্ঠিতত্তা. সুখসহগত-পদেন চেত্থ সপ্পীতিকো, নিপ্পীতিকেকদেসো চ সঙ্গহিতো, উপেক্খাসহগত-পদেন পন নিপ্পীতিকেকদেসোৱাতি অযমেতেসং পদানং ৱিসেসো.

সভাৱতো, পচ্চযতো, ফলতো চ মজ্ঝিমপণীতেহি নিহীনো, তেসং ৱা গুণেহি পৰিহীনোতি হীনো, অত্তনো পচ্চযেহি পধানভাৱং নীতো পণীতো, উভিন্নং মজ্ঝে ভৱো মজ্ঝিমো. সম্পযোগৱসেন পৱত্তমানেন সহ ৱিতক্কেন সৱিতক্কো, সহ ৱিচাৰেন সৱিচাৰো, সৱিতক্কো চ সো সৱিচাৰো চাতি সৱিতক্কসৱিচাৰো. আদি-সদ্দেন অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো, অৱিতক্কাৱিচাৰো চ গহিতো. তত্থ ৱিচাৰতো উত্তৰি ৱিতক্কেন সম্পযোগাভাৱতো অৱিতক্কো চ সো ৱিচাৰমত্তো চাতি অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো. ৱিসেসনিৱত্তিঅত্থো ৱা মত্ত-সদ্দো. সৱিতক্কসৱিচাৰো হি সমাধি ৱিতক্কৱিসিট্ঠেন ৱিচাৰেন সৱিচাৰো, অযং পন ৱিচাৰমত্তেন ৱিতক্কসঙ্খাতৱিসেসৰহিতেন, তস্মা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো. অথ ৱা ভাৱনায পহীনত্তা ৱিতক্কাভাৱেনাযং ৱিচাৰমত্তো, ন ৱিচাৰতো অঞ্ঞস্স অত্তনো সম্পযুত্তধম্মস্স কস্সচি অভাৱাতি দস্সেতুং অৱিতক্ক-ৱচনেন ৱিচাৰমত্ত-পদং ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং. উভযৰহিতো অৱিতক্কাৱিচাৰো. পীতিসহগতাদিৱসেনাতি পীতিসহগতসুখসহগতউপেক্খাসহগতৱসেন. যদেত্থ ৱত্তব্বং, তং সুখসহগতদুকে ৱুত্তনযমেৱ. পটিপক্খেহি সমন্ততো খণ্ডিতত্তা পৰিত্তো. পৰিত্তন্তি ৱা অপ্পমত্তকং ৱুচ্চতি, অযম্পি অপ্পানুভাৱতায পৰিত্তো ৱিযাতি পৰিত্তো. কিলেসৱিক্খম্ভনতো, ৱিপুলফলতো, দীঘসন্তানতো চ মহন্তভাৱং গতো, মহন্তেহি ৱা উড়াৰচ্ছন্দাদীহি গতো পটিপন্নোতি মহগ্গতো. আৰম্মণকৰণৱসেনাপি নত্থি এতস্স পমাণকৰধম্মা, তেসং ৱা পটিপক্খোতি অপ্পমাণো.

পটিপজ্জতি ঝানং এতাযাতি পটিপদা, পুব্বভাগভাৱনা. দুক্খা কিচ্ছা পটিপদা এতস্সাতি দুক্খাপটিপদো. পকতিপঞ্ঞায অভিৱিসিট্ঠত্তা অভিঞ্ঞা নাম অপ্পনাৱহা ভাৱনাপঞ্ঞা, দন্ধা মন্দা অভিঞ্ঞা এতস্সাতি দন্ধাভিঞ্ঞো. দুক্খাপটিপদো চ সো দন্ধাভিঞ্ঞো চাতি দুক্খাপটিপদাদন্ধাভিঞ্ঞো, সমাধি. তদাদিৱসেন. চতুঝানঙ্গৱসেনাতি চতুন্নং ঝানানং অঙ্গভাৱৱসেন, চতুক্কনযৱসেন চেতং ৱুত্তং. হানভাগিযাদিৱসেনাতি হানকোট্ঠাসিকাদিৱসেন.

সমাধিএককদুকৱণ্ণনা

ছন্নং অনুস্সতিট্ঠানানন্তি বুদ্ধানুস্সতিআদীনং ছন্নং অনুস্সতিকম্মট্ঠানানং. ইমেসং ৱসেনাতি ইমেসং দসন্নং কম্মট্ঠানানং ৱসেন. ‘‘পুব্বভাগে একগ্গতা’’তি ইমিনা অপ্পনায উপকাৰকনানাৱজ্জনুপচাৰস্সপি সঙ্গহো দট্ঠব্বো, ন একাৱজ্জনস্সেৱ. অপ্পনাসমাধীনন্তি উপকত্তব্বউপকাৰকসম্বন্ধে সামিৱচনং ‘‘পুৰিসস্স অত্থো’’তিআদীসু ৱিয. পৰিকম্মন্তি গোত্ৰভু. অপৰিত্তো সমাধীতি দস্সেতুং ‘‘পঠমস্স ঝানস্সা’’তিআদি ৱুত্তং.

তীসু ভূমীসূতি কামৰূপাৰূপভূমীসু. কুসলচিত্তেকগ্গতায অধিপ্পেতত্তা ‘‘অৰিযমগ্গসম্পযুত্তা’’তি ৱুত্তং. সিযা সপ্পীতিকো, সিযা নিপ্পীতিকোতি অনিযমৱচনং উপচাৰসমাধিসামঞ্ঞেন সব্বেসম্পি ৱা ঝানানং নানাৱজ্জনৱীথিযং উপচাৰসমাধি সিযা সপ্পীতিকো, সিযা নিপ্পীতিকো. একাৱজ্জনৱীথিযং পন আদিতো দুকতিকজ্ঝানানং উপচাৰসমাধি সপ্পীতিকোৱ, ইতৰেসং নিপ্পীতিকোৱ, ৱিসভাগৱেদনস্স চিত্তস্স আসেৱনপচ্চযতাভাৱতো, একৱীথিযং ৱেদনাপৰিৱত্তনাভাৱতো চ. সিযা সুখসহগতো, সিযা উপেক্খাসহগতোতি এত্থাপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. তত্থ পন ‘‘দুকতিকজ্ঝানান’’ন্তি ৱুত্তং, ইধ ‘‘তিকচতুক্কজ্ঝানান’’ন্তি ৱত্তব্বং.

সমাধিতিকৱণ্ণনা

পটিলদ্ধমত্তোতি অধিগতমত্তো অনাসেৱিতো অবহুলীকতো. সো হি পৰিদুব্বলভাৱেন হীনো হোতি. নাতিসুভাৱিতোতি অতিৱিয পগুণভাৱং অপাপিতো. সুভাৱিতোতি সুট্ঠু ভাৱিতো সম্মদেৱ পগুণতং উপনীতো. তেনাহ ‘‘ৱসিপ্পত্তো’’তি. ছন্দাদীনং হীনতাদিৱসেনাপি ইমেসং হীনাদিতা ৱেদিতব্বা. তথা হি উড়াৰপুঞ্ঞফলকামতাৱসেন পৱত্তিতো হীনো, লোকিযাভিঞ্ঞাসম্পাদনায পৱত্তিতো মজ্ঝিমো, ৱিৱেককামতায অৰিযভাৱে ঠিতেন পৱত্তিতো পণীতো. অত্তহিতায ভৱসম্পত্তিঅত্থং পৱত্তিতো ৱা হীনো, কেৱলং অলোভজ্ঝাসযেন পৱত্তিতো মজ্ঝিমো, পৰহিতায পৱত্তিতো পণীতো. ৱট্টজ্ঝাসযেন ৱা পৱত্তিতো হীনো, ৱিৱেকজ্ঝাসযেন পৱত্তিতো মজ্ঝিমো, ৱিৱট্টজ্ঝাসযেন লোকুত্তৰপাদকত্থং পৱত্তিতো পণীতো.

সদ্ধিং উপচাৰসমাধিনাতি সব্বেসম্পি ঝানানং উপচাৰসমাধিনা সহ. ৱিতক্কমত্তেযেৱ আদীনৱং দিস্ৱাতি ৱিতক্কেযেৱ ওড়াৰিকতো উপট্ঠহন্তে ‘‘চিত্তস্স খোভকৰধম্মো অয’’ন্তি আদীনৱং দিস্ৱা ৱিচাৰঞ্চ সন্ততো মনসি কৰিত্ৱা. তেনাহ ‘‘ৱিচাৰে অদিস্ৱা’’তি. তং সন্ধাযাতি তং এৱং পটিলদ্ধং সমাধিং সন্ধায. এতং ‘‘অৱিতক্কৱিচাৰমত্তো সমাধী’’তি দুতিযপদং ৱুত্তং. তীসূতি আদিতো তীসু.

তেস্ৱেৱাতি তেসু এৱ চতুক্কপঞ্চকনযেসু. ততিযে চতুত্থেতি চতুক্কনযে ততিযে, পঞ্চকনযে চতুত্থেতি যোজেতব্বং. অৱসানেতি দ্ৱীসুপি নযেসু পৰিযোসানজ্ঝানে. যথাক্কমং চতুত্থে, পঞ্চমে ৱা. পীতিসুখসহগতো ৱাতি এত্থাপি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. এত্থ চ সতিপি পীতিসহগতস্সাপি সমাধিস্স সুখসহগতত্তে তীণিপি পদানি অসঙ্কৰতো দস্সেতুং নিপ্পীতিকসুখতো সপ্পীতিকসুখস্স ৱিসেসদস্সনত্থং সত্থু পীতিতিকদেসনাতি নিপ্পীতিকস্সেৱ সুখস্স ৱসেন সুখসহগতো সমাধি গহিতোতি দট্ঠব্বো.

উপচাৰভূমিযন্তি উপচাৰজ্ঝানসম্পযুত্তচিত্তুপ্পাদে. চিত্তুপ্পাদো হি সহজাতধম্মানং উপ্পত্তিট্ঠানতায ‘‘ভূমী’’তি ৱুচ্চতি ‘‘সুখভূমিযং কামাৱচৰে’’তিআদীসু (ধ. স. ৯৮৮) ৱিয. পৰিত্তো সমাধি কামাৱচৰভাৱতো.

সমাধিচতুক্কৱণ্ণনা

পঠমসমন্নাহাৰো ভাৱনং আৰভন্তস্স ‘‘পথৱী পথৱী’’তিআদিনা কম্মট্ঠানে পঠমাভিনিৱেসো. তস্স তস্স ঝানস্স উপচাৰন্তি নীৱৰণৱিতক্কৱিচাৰনিকন্তিআদীনং ৱূপসমে থিৰভূতং কামাৱচৰজ্ঝানং. ‘‘যাৱ অপ্পনা’’তি ইমিনা পুব্বভাগপঞ্ঞায এৱ অভিঞ্ঞাভাৱো ৱুত্তো ৱিয দিস্সতীতি ৱদন্তি. অপ্পনাপঞ্ঞা পন অভিঞ্ঞাৱ. যদগ্গেন হি পুব্বভাগপঞ্ঞায দন্ধসীঘতা, তদগ্গেন অপ্পনাপঞ্ঞাযপীতি. সমুদাচাৰগহণতাযাতি সমুদাচাৰস্স গহণভাৱেন, পৱত্তিবাহুল্লতোতি অত্থো. অসুখাসেৱনাতি কসিৰভাৱনা.

পলিবোধুপচ্ছেদাদীনীতি আদি-সদ্দেন ভাৱনাৱিধানাপৰিহাপনাদিং সঙ্গণ্হাতি. অসপ্পাযসেৱীতি উপচাৰাধিগমতো পুব্বে অসপ্পাযসেৱিতায দুক্খা পটিপদা. পচ্ছা অসপ্পাযসেৱিতায দন্ধা অভিঞ্ঞা হোতি. সপ্পাযসেৱিনোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. পুব্বভাগেতি উপচাৰজ্ঝানাধিগমতো ওৰভাগে. অপৰভাগেতি ততো উদ্ধং. তস্স ৱোমিস্সকতাতি যো পুব্বভাগে অসপ্পাযং সেৱিত্ৱা অপৰভাগে সপ্পাযসেৱী, তস্স দুক্খা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা. ইতৰস্স সুখা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা হোতি. এৱং পঠমচতুত্থানং ৱোমিস্সকতায দুতিযততিযাতি অত্থো. অকতপলিবোধুপচ্ছেদস্স সপৰিপন্থতায পটিপদা দুক্খা হোতি, ইতৰস্স সুখা. অসম্পাদিতঅপ্পনাকোসল্লস্স ঞাণস্স অৱিসদতায দন্ধা অভিঞ্ঞা হোতি, ৱিসদতায খিপ্পা অভিঞ্ঞা.

তণ্হাঅৱিজ্জাৱসেনাতি তণ্হাঅৱিজ্জানং অভিভৱানভিভৱৱসেন. সমথৱিপস্সনাধিকাৰৱসেনাতি সমথৱিপস্সনাসু অসতো, সতো চ অধিকাৰস্স ৱসেন. তণ্হায সমাধিস্স উজুপটিপক্খত্তা সা সমথপটিপদায পৰিপন্থিনীতি আহ ‘‘তণ্হাভিভূতস্স হি দুক্খা পটিপদা হোতী’’তি. অভিভৱো চস্সা ইতৰকিলেসেহি অধিকতায অনভিভূতস্স তণ্হাযাতি অধিকাৰতো ৱেদিতব্বং. তথা অৱিজ্জা পঞ্ঞায উজুপটিপক্খাতি তদভিভূতস্স দন্ধাভিঞ্ঞতা ৱুত্তা. অকতাধিকাৰোতি ভৱন্তৰে অকতপৰিচযো যথা পগুণং কত্ৱা ৱিস্সট্ঠগন্থো অপ্পমত্তকেন পযোগেন সুপ্পৱত্তি ৱাচুগ্গতোৱ হোতি, এৱং পুব্বে কতপৰিচযস্স ভাৱনা অপ্পকসিৰেনেৱ ইজ্ঝতীতি আহ ‘‘কতাধিকাৰস্স সুখা’’তি. স্ৱাযং অকতো, কতো চ অধিকাৰো সমথনিস্সিতো পটিপদাযং ৱুত্তো সমাধিপ্পধানত্তা পটিপদায. ৱিপস্সনানিস্সিতো অভিঞ্ঞাযং ঞাণপ্পধানত্তা অপ্পনায. কিলেসিন্দ্ৰিযৱসেনাতি তিক্খাতিক্খানং কিলেসিন্দ্ৰিযানং ৱসেন. তেনাহ ‘‘তিব্বকিলেসস্সা’’তিআদি. তত্থ কিলেসা কামচ্ছন্দাদযো, ইন্দ্ৰিযানি সদ্ধাদীনি.

যথাৱুত্তা পটিপদাভিঞ্ঞা পুগ্গলাধিট্ঠানাতি ধম্মনিদ্দেসম্পি পুগ্গলাধিট্ঠানমুখেন দস্সেতুং ‘‘যো পুগ্গলো’’তিআদি ৱুত্তং. অপ্পগুণোতি ন সুভাৱিতো ৱসীভাৱং অপাপিতো. তেনাহ ‘‘উপৰিঝানস্স পচ্চযো ভৱিতুং ন সক্কোতী’’তি. অযং পৰিত্তোতি অযং সমাধি অপ্পানুভাৱতায পৰিত্তো. অৱড্ঢিতেতি একঙ্গুলদ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি ন ৱড্ঢিতে যথাউপট্ঠিতে আৰম্মণে. একঙ্গুলমত্তম্পি হি ৱড্ঢিতং অপ্পমাণমেৱাতি ৱদন্তি. ‘‘পগুণো সুভাৱিতো’’তি ৱত্ৱা ‘‘উপৰিঝানস্স পচ্চযো ভৱিতুং সক্কোতী’’তি ইমিনা যথা পগুণোপি উপৰিঝানস্স পচ্চযো ভৱিতুং অসক্কোন্তো সমাধি পৰিত্তোযেৱ হোতি, ন অপ্পমাণো, এৱং ঞাণুত্তৰস্স একাসনেনেৱ উপৰিঝাননিব্বত্তনেনাতি সুভাৱিতোপি উপৰিঝানস্স পচ্চযভাৱসঙ্খাতায সুভাৱিতকিচ্চসিদ্ধিযা ‘‘অপ্পমাণো’’ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. অপৰে পন সচে সুভাৱিতো পগুণো ৱসীভাৱং পত্তো উপৰিঝানস্স পচ্চযো অহোন্তোপি অপ্পমাণো এৱ, পমাণকৰানং ৰাগাদিপটিপক্খানং সুৱিদূৰভাৱতোতি ৱদন্তি. ৱুত্তলক্খণৱোমিস্সতাযাতি যো অপ্পগুণো উপৰিঝানস্স পচ্চযো ভৱিতুং ন সক্কোতি, ৱড্ঢিতে আৰম্মণে পৱত্তো, অযং পৰিত্তো অপ্পমাণাৰম্মণো. যো পন পগুণো উপৰিঝানস্স পচ্চযো ভৱিতুং সক্কোতি, অৱড্ঢিতে আৰম্মণে পৱত্তো, অযং অপ্পমাণো পৰিত্তাৰম্মণোতি এৱং পঠমচতুত্থসমাধীনং ৱুত্তলক্খণস্স ৱোমিস্সকভাৱেন দুতিযততিযসমাধিসঙ্গাহকো ৱোমিস্সকনযো ৱেদিতব্বো.

ততোতি ততো পঠমজ্ঝানতো উদ্ধং. ৱিৰত্তপীতিকন্তি অতিক্কন্তপীতিকং ৱা জিগুচ্ছিতপীতিকং ৱা. অৱযৱো সমুদাযস্স অঙ্গন্তি ৱুচ্চতি, ‘‘সেনঙ্গং ৰথঙ্গ’’ন্তিআদীসু ৱিযাতি আহ ‘‘চতুন্নং ঝানানং অঙ্গভূতা চত্তাৰো সমাধী’’তি.

হানং ভজতীতি হানভাগিযো, হানভাগো ৱা এতস্স অত্থীতি হানভাগিযো, পৰিহানকোট্ঠাসিকোতি অত্থো. আলযস্স অপেক্খায অপৰিচ্চজনতো ঠিতিং ভজতীতি ঠিতিভাগিযো. ৱিসেসং ভজতীতি ৱিসেসভাগিযো. পচ্চনীকসমুদাচাৰৱসেনাতি তস্স তস্স ঝানস্স পচ্চনীকানং নীৱৰণৱিতক্কৱিচাৰাদীনং পৱত্তিৱসেন. তদনুধম্মতাযাতি তদনুৰূপভূতায সতিযা. সণ্ঠানৱসেনাতি সণ্ঠহনৱসেন পতিট্ঠানৱসেন. ‘‘সা পন তদস্সাদসঙ্খাতা, তদস্সাদসম্পযুত্তক্খন্ধসঙ্খাতা ৱা মিচ্ছাসতী’’তি সম্মোহৱিনোদনিযং (ৱিভ. অট্ঠ. ৭৯৯) ৱুত্তং. তত্থ সাপেক্খস্স উপৰি ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কুণেয্যত্তা অৱিগতনিকন্তিকা তংতংপৰিহৰণসতীতিপি ৱত্তুং ৱট্টতি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘সতিযা ৱা নিকন্তিযা ৱা’’তি ৱিকপ্পৱচনঞ্চ যুত্তং হোতি. ৱিসেসাধিগমৱসেনাতি ৱিসেসাধিগমস্স পচ্চযভাৱৱসেন, ৱিসেসং ৱা অধিগচ্ছতি এতেনাতি ৱিসেসাধিগমো, তস্স ৱসেন. নিব্বিদাসহগতসঞ্ঞামনসিকাৰসমুদাচাৰৱসেনাতি আদীনৱদস্সনপুব্বঙ্গমনিব্বিন্দনঞাণসম্পযুত্তসঞ্ঞায চ আভোগস্স চ পৱত্তিৱসেন. নিব্বেধভাগিযতাতি সচ্চানং নিব্বিজ্ঝনপক্খিকতা ৱিপস্সনায সংৱত্ততীতি অত্থো.

কামসহগতাতি কামাৰম্মণা, কামসঞ্ঞাহি ৱা ৱোকিণ্ণা. অৱিতক্কসহগতাতি ‘‘কথং নু খো মে অৱিতক্কং ঝানং ভৱেয্যা’’তি এৱং অৱিতক্কাৰম্মণা অৱিতক্কৱিসযা. কামঞ্চাযং ‘‘পঠমস্স ঝানস্সা’’তিআদিকো পাঠো পঞ্ঞাৱসেন আগতো, সমাধিস্সাপি পনেত্থ সঙ্গহো অত্থেৱাতি উদাহৰণস্স সাত্থকতং দস্সেতুং ‘‘তায পন পঞ্ঞায সম্পযুত্তা সমাধীপি চত্তাৰো হোন্তী’’তি তেসং ৱসেন এৱং ৱুত্তন্তি অত্থো.

ভাৱনামযস্স সমাধিস্স ইধাধিপ্পেতত্তা উপচাৰেকগ্গতা ‘‘কামাৱচৰো সমাধী’’তি ৱুত্তং. অধিপতিং কৰিত্ৱাতি ‘‘ছন্দৱতো চে সমাধি হোতি, ময্হম্পি এৱং হোতী’’তি ছন্দং অধিপতিং, ছন্দং ধুৰং জেট্ঠকং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা. লভতি সমাধিন্তি এৱং যং সমাধিং লভতি, অযং ৱুচ্চতি ছন্দসমাধি, ছন্দাধিপতিসমাধীতি অত্থো. এৱং ৱীৰিযসমাধিআদযোপি ৱেদিতব্বা.

চতুক্কভেদেতি চতুক্কৱসেন সমাধিপ্পভেদনিদ্দেসে. অঞ্ঞত্থ সম্পযোগৱসেন ৱিচাৰেন সহ ৱত্তমানো ৱিতক্কো পঞ্চকনযে দুতিযজ্ঝানে ৱিযোজিতোপি ন সুট্ঠু ৱিযোজিতোতি, তেন সদ্ধিংযেৱ ৱিচাৰসমতিক্কমং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ৱিতক্কৱিচাৰাতিক্কমেন ততিয’’ন্তি. দ্ৱিধা ভিন্দিত্ৱা চতুক্কভেদে ৱুত্তং দুতিযং ঝানন্তি যোজনা. পঞ্চঝানঙ্গৱসেনাতি পঞ্চন্নং ঝানানং অঙ্গভাৱৱসেন সমাধিস্স পঞ্চৱিধতা ৱেদিতব্বা.

৪০. ৱিভঙ্গেতি ঞাণৱিভঙ্গে. তত্থ হি ‘‘ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসৱোদান’’ন্তি, এত্থ ‘‘সংকিলেস’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ হানভাগিযো ধম্মোতি অপগুণেহি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠিতস্স সঞ্ঞামনসিকাৰানং কামাদিঅনুপক্খন্দনং. ৱিসেসভাগিযো ধম্মোতি পগুণেহি পঠমজ্ঝানাদীহি ৱুট্ঠিতস্স সঞ্ঞামনসিকাৰানং দুতিযজ্ঝানাদিঅনুপক্খন্দনং. তেনাহ ‘‘পঠমস্স ঝানস্স লাভি’’ন্তিআদি. তস্সত্থো (ৱিভ. অট্ঠ. ৮২৮) – অপগুণস্স পঠমস্স ঝানস্স লাভীনং ততো ৱুট্ঠিতং আৰম্মণৱসেন কামসহগতা হুত্ৱা সঞ্ঞামনসিকাৰা সমুদাচৰন্তি চোদেন্তি তুদন্তি, তস্স কামানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকাৰানং ৱসেন সা পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা হাযতি, তস্মা হানভাগিনী পঞ্ঞা. অৱিতক্কসহগতাতি অৱিতক্কং দুতিযং ঝানং সন্ততো পণীততো মনসি কৰোতো আৰম্মণৱসেন অৱিতক্কসহগতা সমুদাচৰন্তি পগুণপঠমজ্ঝানতো ৱুট্ঠিতং দুতিযজ্ঝানাধিগমত্থায চোদেন্তি তুদন্তি, তস্স দুতিযজ্ঝানানুপক্খন্দানং সঞ্ঞামনসিকাৰানং ৱসেন পঠমজ্ঝানপঞ্ঞা ৱিসেসভূতস্স দুতিযজ্ঝানস্স উপ্পত্তিযা পদট্ঠানতায ৱিসেসভাগিনী পঞ্ঞা. তংসম্পযুত্তো সমাধি ইধাধিপ্পেতো. ইমিনা নযেনাতি ইমিনা পঠমজ্ঝানে ৱুত্তেন ৱিধিনা দুতিযজ্ঝানাদীসুপি হানভাগিযধম্মো, ৱিসেসভাগিযধম্মো চ ৱেদিতব্বো.

দসপলিবোধৱণ্ণনা

৪১. অৰিযমগ্গসম্পযুত্তোতি লোকুত্তৰঅপ্পমাণঅপৰিযাপন্নগ্গহণেন লোকিযেহি অসাধাৰণতো, সপ্পীতিকাদিগ্গহণেন সাধাৰণতো চ অৰিযমগ্গসম্পযুত্তো সমাধি ৱুত্তো. ভাৱিতো হোতি সঞ্ঞায সম্পযুত্তত্তা. তন্তি অৰিযমগ্গসমাধিং. ৱিসুন্তি পঞ্ঞাভাৱনায ৱিসুং কত্ৱা ন ৱদাম.

কম্মট্ঠানভাৱনং পৰিবুন্ধেতি উপৰোধেতি পৱত্তিতুং ন দেতীতি পলিবোধো ৰ-কাৰস্স ল-কাৰং কত্ৱা, পৰিপন্থোতি অত্থো. উপচ্ছিন্দিত্ৱাতি সমাপনেন, সঙ্গহণেন ৱা উপৰুন্ধিত্ৱা, অপলিবোধং কত্ৱাতি অত্থো.

আৱসন্তি এত্থাতি আৱাসো. পৰিচ্ছেদৱসেন ৱেণিযতি দিস্সতীতি পৰিৱেণং. ৱিহাৰে ভিক্খূনং তং তং ৱসনট্ঠানং. স্ৱাযং আৱাসো. নৱকম্মাদীসূতি আদি-সদ্দেন আৱাসস্স তদঞ্ঞং অভিৱুদ্ধিকাৰণং সঙ্গণ্হাতি. কাৰণেনাতি ‘‘ছাযূদকসম্পন্নং সুলভভিক্খ’’ন্তিআদিনা কাৰণেন. অপেক্খৱাতি সালযো.

তত্ৰাতি তস্মিং পলিবোধাভাৱে. পাচীনখণ্ডৰাজিন্তি পুৰত্থিমদিসাযং পব্বতখণ্ডানং অন্তৰে ৱনৰাজিট্ঠানং. ‘‘নামা’’তি ইমিনা তস্স পদেসস্স অযং সমঞ্ঞাতি দস্সেতি. পটিসামিতমেৱাতি নিচ্চকালং পটিসামেত্ৱাৱ ৱিহাৰতো নিক্খমামীতি দস্সেতি. ধাতুনিধানট্ঠানন্তি কাযবন্ধনধম্মকৰণন্হানসাটিকঅক্খকধাতুসঙ্খাতানং পৰিভোগসৰীৰধাতূনং নিদহিতট্ঠানং. ঈদিসস্স অযং থেৰো ৱিয অলগ্গচিত্তস্স. এতেন ‘‘ভিক্খুনা নাম আৱাসে এৱৰূপেন ভৱিতব্ব’’ন্তি ওৱাদো দিন্নো হোতি. ইতো পৰেসুপি ৱত্থূসু এসেৱ নযো.

কুলন্তি কুলগ্গহণেন কুলমনুস্সানং গহণং গামগ্গহণেন গামৱাসীনং ৱিয. উপট্ঠাককুলম্পীতি পি-সদ্দেন পগেৱ ঞাতিকুলন্তি দস্সেতি. উদ্দেসত্থন্তি উদ্দিসাপনত্থং, পাঠং উদ্দিসাপেত্ৱা সজ্ঝাযিতুন্তি অত্থো. ইধেৱাতি ইমস্মিংযেৱ পদেসে, যত্থ কত্থচি ৱিহাৰেতি অত্থো. তং ৱিহাৰন্তি তং কোৰণ্ডকৱিহাৰং.

উপগতোতি ৱস্সং উপগতো. সদাতি গতকালতো পভুতি ৱিসেসতো পৱাৰিতদিৱসতো পট্ঠায সব্বদা দিৱসে দিৱসে. পৰিদেৱমানাতি তংতংৱিলপনৱসেন ৱিৱিধং পৰিদেৱন্তী. সব্বং পৱত্তিন্তি অত্তনা তত্থ দিট্ঠকালতো পট্ঠায পচ্ছা সমাগমপৰিযোসানং দহৰস্স সব্বং পৱত্তিং.

কাযসক্খিন্তি ‘‘পস্স ইম’’ন্তি মুখপটিগ্গাহকং কত্ৱা. ৰথৱিনীতপটিপদন্তি দসকথাৱত্থুকিত্তনপুব্বিকং ৰথৱিনীতূপমাহি ৱিভাৱিতং ৰথৱিনীতসুত্তে (ম. নি. ১.২৫২) আগতং সত্তৱিসুদ্ধিপটিপদং. নালকপটিপদন্তি ‘‘মোনেয্যং তে উপঞ্ঞিস্স’’ন্তিআদিনা (সু. নি. ৭০৬) সত্থাৰা নালকত্থেৰস্স দেসিতপটিপদং. তুৱটকপটিপদন্তি ‘‘মূলং পপঞ্চসঙ্খাযা’’তিআদিনা (সু. নি. ৯২২) ভগৱতা দেসিতপটিপদং. তত্থ হি যথাক্কমং –

‘‘ন মুনী গামমাগম্ম, কুলেসু সহসা চৰে;

ঘাসেসনং ছিন্নকথো, ন ৱাচং পযুতং ভণে’’. (সু. নি. ৭১৬);

‘‘গামে চ নাভিসজ্জেয্য, লাভকম্যা জনং ন লপযেয্যা’’তি. (সু. নি. ৯৩৫) –

এৱমাদিকা পৰমপ্পিচ্ছকথা আগতা. চতুপচ্চযসন্তোসভাৱনাৰামতাদীপকন্তি চীৱৰাদীসু চতূসু পচ্চযেসু সন্তোসস্স, ভাৱনাৰামতায চ পকাসকং.

লব্ভতীতি লাভো. তেনাহ ‘‘চত্তাৰো পচ্চযা’’তি. মহাপৰিৱাৰেতি ৱিপুলপৰিৱাৰে. পিণ্ডপাতং তাৱ দেন্তা বুদ্ধপূজাপত্তচীৱৰাদীনি তস্স পৰিৱাৰানি কত্ৱা দেন্তি, তথা চীৱৰাদিদানেপি. বাহুল্লিকপিণ্ডপাতিকাতি পিণ্ডপাতিকা হুত্ৱা পচ্চযবাহুল্লিকা. ৱদন্তীতি পুৰিমদিৱসে ভিক্খায আহিণ্ডনকালে যথাসুতং ৱদন্তি. নিচ্চব্যাৱটো উপাসকাদীনং সঙ্গণ্হনে.

তস্সাতি গণস্স. সোতি গণপলিবোধো. এৱন্তি ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰেন গণৱাচকস্স পৰিযেসনম্পি লহুকমেৱ ইচ্ছিতব্বন্তি আহ ‘‘যোজনতো পৰং অগন্ত্ৱা’’তি. অত্তনো কম্মন্তি সমণধম্মমাহ.

কতাকতেতি কতে চ অকতে চ কম্মে জাননৱসেন উস্সুক্কং আপজ্জিতব্বং, কতাকতেতি ৱা অপ্পকে চ মহন্তে চ কতে, যথা ‘‘ফলাফলে’’তি. সচে বহুং অৱসিট্ঠন্তি সম্বন্ধো. ভাৰহাৰা সঙ্ঘকিচ্চপৰিণাযকা.

পব্বজ্জাপেক্খোতি সীহড়দীপে কিৰ কুলদাৰকানং পব্বজ্জা আৱাহৱিৱাহসদিসা, তস্মা তং পৰিচ্ছিন্নদিৱসং অতিক্কমেতুং ন সক্কা. ‘‘সচে তং অলভন্তো ন সক্কোতি অধিৱাসেতু’’ন্তিআদিনা সমাপনেন পলিবোধুপচ্ছেদো ৱুত্তো, ব্যতিৰেকতো পন ‘‘সচে তং অলভন্তো সক্কোতি অধিৱাসেতুং, অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা সমণধম্মোৱ কাতব্বো’’তি অযমত্থো দস্সিতোতি সঙ্গহণেন পলিবোধুপচ্ছেদো ৱেদিতব্বো. এস নযো সেসেসুপি.

তথাতি যথা উপজ্ঝাযো গিলানো যাৱজীৱং উপট্ঠাতব্বো, তথা উপসম্পাদিতঅন্তেৱাসিকো অত্তনো কম্মৱাচং ৱত্ৱা উপসম্পাদিতো.

যো কোচি ৰোগোতি মূলভূতো, অনুবন্ধো ৱা অত্তনো উপ্পন্নো. অনমতগ্গেতি অনু অনু অমতগ্গে অনাদিমতি.

‘‘গন্থো’’তি ইমিনা গন্থপলিবোধো ইধ ৱুত্তোতি আহ ‘‘পৰিযত্তিহৰণ’’ন্তি. সজ্ঝাযাদীহীতি সজ্ঝাযধাৰণপৰিচযপুচ্ছাদীহি. ইতৰস্সাতি অব্যাৱটস্স. যস্স গন্থধুৰং ৱিস্সজ্জেত্ৱা ঠিতস্সাপি গন্থো ৱত্ততেৱ, ন তস্স গন্থো পলিবোধো. যথা তম্হি তম্হি ৱত্থুম্হি আগতত্থেৰানং, নাপি সব্বেন সব্বং অগন্থপসুতস্স. মজ্ঝিমপণ্ণাসকো আগচ্ছতি, সুত্তপদেসানং ৱাৰানঞ্চ সদিসতায ব্যামুয্হনতো. পুন ন ওলোকেস্সামীতি কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা গন্থধুৰং ৱিস্সজ্জেমীতি অত্থো.

গামৱাসিকত্থেৰেহীতি অনুৰাধপুৰৱাসীহি. অনুগ্গহেত্ৱাতি অগ্গহেত্ৱা তত্থ পৰিচযং অকত্ৱা. পঞ্চনিকাযমণ্ডলেতি দীঘাগমাদিকে পঞ্চপি নিকাযে সিক্খিতপৰিসায. পৰিৱত্তেস্সামীতি ৱণ্ণযিস্সামি. সুৱণ্ণভেৰিন্তি সেট্ঠভেৰিং. কতমাচৰিযানং উগ্গহোতি কতমেসং আচৰিযানং উগ্গহো, কেন পৰিৱত্তীযতীতি অধিপ্পাযো. আচৰিযমগ্গোতি আচৰিযানং কথামগ্গো. অত্তনো আচৰিযানন্তি অত্তনো কথেতুং যুত্তানং আচৰিযানং. সুৱিনিচ্ছিতা সব্বা তিপিটকপৰিযত্তি এতস্মিং অত্থীতি সব্বপৰিযত্তিকো, তেপিটকোতি অত্থো. পীঠে নিসিন্নো ততো ওতৰিত্ৱা ভূমিযং তট্টিকায নিসীদিত্ৱা. গতকস্সাতি পটিপত্তিগমনেন গতস্স দিট্ঠসচ্চস্স. চীৱৰং পাৰুপিত্ৱাতি আচৰিযস্স অপচিতিদস্সনত্থং পৰিমণ্ডলং চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা. সাঠেয্যাভাৱতো উজু. কাৰণাকাৰণস্স আজাননতো আজানীযো.

পোথুজ্জনিকাতি পুথুজ্জনে ভৱা. দুপ্পৰিহাৰা বহুপৰিস্সযতায. তথা হিস্সা উত্তানসেয্যকদাৰকো, তৰুণসস্সঞ্চ নিদস্সিতং. ৱিপস্সনায পলিবোধো সমথযানিকস্স, ন ৱিপস্সনাযানিকস্স. যেভুয্যেন হি ঝানলাভী সমথযানিকোৱ হোতি ৱিপস্সনাসুখতো. ইতৰেনাতি সমথত্থিকেন. অৱসেসা নৱ পলিবোধা.

কম্মট্ঠানদাযকৱণ্ণনা

৪২. কম্মট্ঠানে নিযুত্তো কম্মট্ঠানিকো, ভাৱনমনুযুঞ্জন্তো. তেন কম্মট্ঠানিকেন. পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাতি ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে সব্বে ভিক্খূ’’তি এৱং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. সহৱাসীনং ভিক্খূনং. মুদুচিত্ততন্তি অত্তনি মুদুচিত্ততং জনেতি, অযঞ্চ সহৱাসীনং চিত্তমদ্দৱজননাদিঅত্থো ‘‘মনুস্সানং পিযো হোতী’’তিআদিনযপ্পৱত্তেন মেত্তানিসংসসুত্তেন (অ. নি. ১১.১৫; পটি. ম. ২.২২; মি. প. ৪.৪.৬) দীপেতব্বো. অনোলীনৱুত্তিকো হোতি সম্মাপটিপত্তিযং. দিব্বানিপি আৰম্মণানি পগেৱ ইতৰানি. সব্বত্থ সব্বস্মিং সমণকৰণীযে, সব্বস্মিং ৱা কম্মট্ঠানানুযোগে. পুব্বাসেৱনৱসেন অত্থযিতব্বং. যোগস্স ভাৱনায অনুযুঞ্জনং যোগানুযোগো, তদেৱ কৰণীযট্ঠেন কম্মং, তস্স যোগানুযোগকম্মস্স ঠানং নিপ্ফত্তিহেতু.

নিচ্চং পৰিহৰিতব্বত্তাতি সব্বত্থককম্মট্ঠানং ৱিয একদাৱ অননুযুঞ্জিত্ৱা সব্বকালং পৰিহৰণীযত্তা অনুযুঞ্জিতব্বত্তা. এৱমাদিগুণসমন্নাগতন্তি পিযভাৱাদীহি গুণেহি সম্পন্নং. কল্যাণমিত্তো হি সদ্ধাসম্পন্নো হোতি সীলসম্পন্নো সুতসম্পন্নো চাগসম্পন্নো ৱীৰিযসম্পন্নো সতিসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো. তত্থ সদ্ধাসম্পত্তিযা সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং, কম্মফলঞ্চ, তেন সম্মাসম্বোধিযা হেতুভূতং সত্তেসু হিতেসিতং ন পৰিচ্চজতি. সীলসম্পত্তিযা সত্তানং পিযো হোতি গৰু ভাৱনীযো চোদকো পাপগৰহী ৱত্তা ৱচনক্খমো, সুতসম্পত্তিযা সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিপটিসংযুত্তানং গম্ভীৰানং কথানং কত্তা হোতি, চাগসম্পত্তিযা অপ্পিচ্ছো হোতি সন্তুট্ঠো পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো, ৱীৰিযসম্পত্তিযা আৰদ্ধৱীৰিযো হোতি অত্তহিতপৰহিতপটিপত্তিযং, সতিসম্পত্তিযা উপট্ঠিতস্সতি হোতি, সমাধিসম্পত্তিযা অৱিক্খিত্তো সমাহিতচিত্তো, পঞ্ঞাসম্পত্তিযা অৱিপৰীতং পজানাতি. সো সতিযা কুসলাকুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্নেসমানো পঞ্ঞায সত্তানং হিতাহিতং যথাভূতং জানিত্ৱা সমাধিনা তত্থ একগ্গচিত্তো হুত্ৱা ৱীৰিযেন সত্তে অহিতং নিসেধেত্ৱা হিতে নিযোজেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পিযো…পে… নিযোজকোতি এৱমাদিগুণসমন্নাগত’’ন্তি.

তং পন কল্যাণমিত্তং পৰমুক্কংসগতং দস্সেতুং ‘‘মমং হী’’তিআদি ৱুত্তং. কাৰকভাৱং যোগকম্মস্স. পকাসেতি অত্তানং পটিপত্তিযা অমোঘভাৱদস্সনেন সমুত্তেজনায, সম্পহংসনায চ, ননু কথেসি পৱেণিপালনত্থন্তি অধিপ্পাযো. এৱৰূপোতি পেসলো হুত্ৱা বহুস্সুতো. তন্তিধৰোতি সুত্তধৰো তত্থ কেহিচিপি অসংহীৰো. ৱংসানুৰক্খকোতি বুদ্ধানুবুদ্ধৱংসস্স অনুৰক্খকো. পৱেণিপালকোতি পৱেণিযা আচৰিযুগ্গহণস্স অনুপালকো. আচৰিযমতিকোতি আচৰিযমতিযং নিযুত্তো তস্সা অনতিৱত্তনতো. ন অত্তনোমতিং পকাসেতি কথেতীতি ন অত্তনোমতিকো, অত্তনো মতিং পগ্গয্হ ৱত্তা ন হোতীতি অত্থো.

‘‘পুব্বে ৱুত্তখীণাসৱাদযো’’তিআদি একচ্চখীণাসৱতো বহুস্সুতোৱ কম্মট্ঠানদানে সেয্যোতি দস্সনত্থং আৰদ্ধং. তত্থ পুব্বে ৱুত্তখীণাসৱাদযোতি ‘‘যং কম্মট্ঠানং গহেতুকামো’’তিআদিনা ৱুত্তখীণাসৱাদিকা. উগ্গহপৰিপুচ্ছানং ৱিসোধিতত্তাতি উগ্গহেতব্বতো ‘‘উগ্গহো’’তি লদ্ধনামায কম্মট্ঠানুপকাৰায পাড়িযা, তদত্থং পৰিপুচ্ছনতো ‘‘পৰিপুচ্ছা’’তি লদ্ধসমঞ্ঞায অত্থসংৱণ্ণনায চ ৱিসেসতো সোধিতত্তা নিগ্গুম্বং নিজ্জটং কত্ৱা গহিতত্তা. ইতো চিতো চ সুত্তঞ্চ কাৰণঞ্চ সল্লক্খেত্ৱাতি পঞ্চসুপি নিকাযেসু ইতো চিতো চ তস্স তস্স কম্মট্ঠানস্স অনুৰূপং সুত্তপদঞ্চেৱ সুত্তানুগতং যুত্তিঞ্চ সুট্ঠু উপলক্খেত্ৱা. সপ্পাযাসপ্পাযং যোজেত্ৱাতি যস্স কম্মট্ঠানং আচিক্খতি, তস্স উপকাৰানুপকাৰং যুত্তিং মগ্গনেন যোজেত্ৱা, সমাদায ৱা সম্মদেৱ হদযে ঠপেত্ৱাতি অত্থো. মহামগ্গং দস্সেন্তোতি কম্মট্ঠানৱিধিং মহামগ্গং কত্ৱা দস্সেন্তো.

সব্বত্থাতি তত্থ তত্থ ৱিহাৰে. ৱত্তপটিপত্তিং কুৰুমানেনাতি পৱিট্ঠকালে আগন্তুকৱত্তং, নিক্খমনকালে গমিকৱত্তন্তি যথাৰহং তং তং ৱত্তং পূৰেন্তেন. সব্বপাৰিহাৰিযতেলন্তি সব্বেসং অঙ্গানং, সব্বেসং ৱা ভিক্খূনং অত্থায পৰিহৰিতব্বতেলং. ঠপেমীতি অনুজানাপনং. যং তং সম্মাৱত্তং পঞ্ঞত্তন্তি সম্বন্ধো. একদিৱসং সাযং ৱিস্সজ্জিতেনাপীতি যোজনা. আৰোচেতব্বং আগমনকাৰণং. সপ্পাযৱেলা সৰীৰচিত্তানং কল্লসমযো.

চৰিযাৱণ্ণনা

৪৩. সন্তানে ৰাগস্স উস্সন্নভাৱেন চৰণং পৱত্তি ৰাগচৰিযা, সা সস্সতাসযাদযো ৱিয দট্ঠব্বা. তথা দোসচৰিযাদযো. সংসগ্গো সম্পযোগাৰহৱসেন ৱেদিতব্বো, যথা ‘‘ৰাগমোহচৰিযা দোসমোহচৰিযা’’তিআদি. সন্নিপাতো একসন্ততিপৰিযাপন্নতাৱসেন, যথা ‘‘ৰাগদোসচৰিযা ৰাগদোসমোহচৰিযা’’তিআদি. ইমা এৱ হি সন্ধায ‘‘অপৰাপি চতস্সো’’তি ৱুত্তং. তথাতি যথা ৰাগাদীনং, তথা সদ্ধাদীনং সংসগ্গসন্নিপাতৱসেন সদ্ধাবুদ্ধিচৰিযা সদ্ধাৱিতক্কচৰিযা বুদ্ধিৱিতক্কচৰিযা সদ্ধাবুদ্ধিৱিতক্কচৰিযাতি. ইমা অপৰাপি চতস্সো. এৱন্তি সংসগ্গসন্নিপাতৱসেন. সংসগ্গন্তি সংসজ্জনং মিস্সীকৰণং ‘‘ৰাগসদ্ধাচৰিযা দোসসদ্ধাচৰিযা’’তিআদিনা. অনেকাতি তেসট্ঠি, ততো অতিৰেকাপি ৱা, তা পন অসম্মোহন্তেন সংযুত্তসুত্তটীকাযং ৱিত্থাৰতো দস্সিতাতি তত্থ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা. ‘‘পকতী’’তি ইমিনা অসতি পটিপক্খভাৱনাযং তত্থ তত্থ সন্তানে চৰিযায সভাৱভূততং দস্সেতি. উস্সন্নতা অঞ্ঞধম্মেহি ৰাগাদীনং অধিকতা, যতো ৰাগচৰিযাদীনং পচ্চযসমৱাযে ৰাগাদযো বলৱন্তো হোন্তি, অভিণ্হঞ্চ পৱত্তন্তি. তাসং ৱসেনাতি ছন্নং মূলচৰিযানং ৱসেন ছড়েৱ পুগ্গলা হোন্তি. অঞ্ঞথা অনেকপুগ্গলা সিযুং, তথা চ সতি অধিপ্পেতত্থসিদ্ধি চ ন সিযাতি অধিপ্পাযো.

সদ্ধা বলৱতী হোতি ৰাগুস্সন্নে সন্তানে তদনুগুণস্স ধম্মস্স নিযোগতো অধিকভাৱসম্ভৱতো. তেনাহ ‘‘ৰাগস্স আসন্নগুণত্তা’’তি, সিনেহপৰিযেসনাপৰিচ্চজনেহি সভাগধম্মত্তাতি অত্থো. সভাগো হি দূৰেপি আসন্নেযেৱাতি সভাগতালক্খণমিধ আসন্নগ্গহণং. তত্থ সদ্ধায সিনিয্হনং পসাদৱসেন অকালুস্সিযং অলূখতা, ৰাগস্স পন ৰঞ্জনৱসেন. সদ্ধায পৰিযেসনং অধিমুচ্চনৱসেন তন্নিন্নতা, ৰাগস্স তণ্হাযনৱসেন. সদ্ধায অপৰিচ্চজনং ওকপ্পনৱসেন অনুপক্খন্দনং, ৰাগস্স অভিসঙ্গৱসেনাতি এৱং ভিন্নসভাৱানম্পি তেসং যথা অলূখতাদিসামঞ্ঞেন সভাগতা, এৱং তংসমঙ্গীনম্পি পুগ্গলানন্তি আহ ‘‘ৰাগচৰিতস্স সদ্ধাচৰিতো সভাগো’’তি.

পঞ্ঞা বলৱতী হোতি দোসুস্সন্নে সন্তানে তদনুগুণস্স ধম্মস্স নিযোগতো অধিকভাৱসম্ভৱতো. তেনাহ ‘‘দোসস্স আসন্নগুণত্তা’’তি, অনল্লীযনপৰিযেসনপৰিৱজ্জনেহি সভাগধম্মত্তাতি অত্থো. তত্থ পঞ্ঞায আৰম্মণস্স অনল্লীযনং তস্স যথাসভাৱাৱবোধৱসেন ৱিসংসট্ঠতা, দোসস্স পন ব্যাপজ্জনৱসেন. পঞ্ঞায পৰিযেসনং যথাভূতদোসপৱিচযো, দোসস্স অভূতদোসনিজিগীসা. পঞ্ঞায পৰিৱজ্জনং নিব্বিন্দনাদিৱসেন ঞাণুত্ৰাসো, দোসস্স অহিতাধানৱসেন ছড্ডনন্তি এৱং ভিন্নসভাৱানম্পি তেসং যথা অনল্লীযনাদিসামঞ্ঞেন সভাগতা, এৱং তংসমঙ্গীনম্পি পুগ্গলানন্তি আহ ‘‘দোসচৰিতস্স বুদ্ধিচৰিতো সভাগো’’তি.

অন্তৰাযকৰা ৱিতক্কাতি মিচ্ছাৱিতক্কা মিচ্ছাসঙ্কপ্পা উপ্পজ্জন্তি মোহুস্সন্নে সন্তানে তদনুগুণস্স ধম্মস্স যেভুয্যেন পৱত্তিসব্ভাৱতো. তেনাহ ‘‘মোহস্স আসন্নলক্খণত্তা’’তি, অনৱট্ঠানচঞ্চলভাৱেহি সভাগধম্মত্তাতি অত্থো. তত্থ ৱিতক্কস্স অনৱট্ঠানং পৰিকপ্পৱসেন সৱিপ্ফাৰতায, মোহস্স সম্মূড়্হতাৱসেন ব্যাকুলতায. তথা ৱিতক্কস্স লহুপৰিৱিতক্কনেন তদঙ্গচলতায চঞ্চলতা, মোহস্স অনোগাড়্হতাযাতি এৱং ভিন্নসভাৱানম্পি তেসং যথা অনৱট্ঠানাদিসামঞ্ঞেন সভাগতা, এৱং তংসমঙ্গীনম্পি পুগ্গলানন্তি আহ ‘‘মোহচৰিতস্স ৱিতক্কচৰিতো সভাগো’’তি.

তণ্হা ৰাগোযেৱ সভাৱতো, তস্মা ৰাগচৰিযাৱিনিমুত্তা তণ্হাচৰিযা নত্থীতি অত্থো. তংসম্পযুত্তোতি তেন ৰাগেন সম্পযুত্তো, দোসাদযো ৱিয তেন ৱিপ্পযুত্তো নত্থীতি অধিপ্পাযো. তদুভযন্তি তণ্হামানদ্ৱযং. নাতিৱত্ততীতি সভাৱতো, সম্পযোগৱসেন চ ন অতিক্কমিত্ৱা ৱট্টতি. কামঞ্চেত্থ যথা ৰাগদোসেহি সম্পযোগৱসেন সহ ৱত্তমানস্সপি মোহস্স উস্সন্নতাৱসেন ৱিসুং চৰিযাভাৱো, ন কেৱলং মোহস্সেৱ, তথা সদ্ধাবুদ্ধিৱিতক্কানং. এৱং ৰাগেন সতিপি সম্পযোগে মানস্সাপি ৱিসুং চৰিযাভাৱো যুত্তো সিযা, এৱং সন্তেপি ৰাগপটিঘমানদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাৱিজ্জানং ৱিয অনুসযট্ঠো ইমেসং ৰাগাদীনংযেৱ আৱেণিকো চৰিযট্ঠোতি, নত্থেৱ মানচৰিযা. যতো চৰিযা ‘‘পকতী’’তি ৱুত্তা. পকতি চ সভাৱোতি. এতেনেৱ দিট্ঠিযাপি ৱিসুং চৰিযাভাৱাভাৱো সংৱণ্ণিতোতি দট্ঠব্বো. অট্ঠকথাযং পন মোহচৰিযন্তোগধাৱ দিট্ঠিচৰিযাতি দস্সেতুং ‘‘মোহনিদানত্তা চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ চ-সদ্দেন সম্পযোগং সমুচ্চিনোতি মোহনিদানত্তা, মোহসম্পযুত্তত্তা চাতি.

৪৪. কিং সপ্পাযন্তি কীদিসং সেনাসনাদিসপ্পাযং. পুব্বাচিণ্ণং পুৰিমজাতীসু আচৰিতং. একচ্চেতি উপতিস্সত্থেৰং সন্ধাযাহ. তেন হি ৱিমুত্তিমগ্গে তথা ৱুত্তং. পুব্বে কিৰাতি কিৰ-সদ্দো অৰুচিসূচনত্থো. ইট্ঠপ্পযোগো মনাপকিৰিযা. সুভকম্মবহুলো যেভুয্যেন সোভনকম্মকাৰী. ন সব্বে ৰাগচৰিতা এৱ হোন্তি, অলুদ্ধানম্পি পুব্বে ইট্ঠপ্পযোগসুভকম্মবহুলতাসম্ভৱতো, সগ্গা চৱিত্ৱা ইধূপপত্তিসম্ভৱতো চ. এতেন অসতি পুব্বহেতুনিযামে যথাৱুত্তকাৰণমত্তেন ন তেসং লুদ্ধতা, লুদ্ধভাৱহেতুকা চ ৰাগচৰিযাতি ইমমত্থং দস্সেতি.

ইতৰেতি ছেদনাদিকম্মবহুলা নিৰযাদিতো ইধূপপন্না চ ন সব্বে দোসমোহচৰিতা এৱ হোন্তীতি যোজনা. ইধাপি যথাৱুত্তকাৰণস্স কোধনভাৱে, মূড়্হভাৱে চ অনেকন্তিকত্তা দোসমোহচৰিততাযপি অনেকংসিকতা ৱেদিতব্বা. ধাতূনং উস্সদনিযমো যদি পমাণতো, সো নত্থি, অথ সামত্থিযতো, সোপি একংসিকো ন উপলব্ভতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যথাৱুত্তেনেৱ নযেন উস্সদনিযমো নাম নত্থী’’তি. তত্থ যথাৱুত্তেনেৱাতি ‘‘দ্ৱিন্নং পন ধাতূন’’ন্তিআদিনা ৱুত্তপ্পকাৰেনেৱ. দোসনিযমেতি সেম্হাদিদোসাধিকতায ৰাগাদিচৰিতো হোতীতি দোসৱসেন চৰিযানিযমে ‘‘সেম্হাধিকো ৰাগচৰিতো’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘সেম্হাধিকো মোহচৰিতো’’তি, ‘‘ৱাতাধিকো মোহচৰিতো’’তি ৱত্ৱা পুন ‘‘ৱাতাধিকো ৰাগচৰিতো’’তি চ ৱুত্তত্তা তম্পি দোসৱসেন নিযমৱচনং পুব্বাপৰৱিৰুদ্ধমেৱ. অপৰিচ্ছিন্নৱচনন্তি পৰিচ্ছেদকাৰিকায পঞ্ঞায ন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱুত্তৱচনং, অনুপপৰিক্খিতৱচনন্তি অত্থো.

উস্সদকিত্তনেতি ৱিপাককথাযং গহিতউস্সদকিত্তনে. পুব্বহেতুনিযামেনাতি পুৰিমভৱে পৱত্তলোভাদিহেতুনিযামেন. নিযামোতি চ তেসংযেৱ লোভাদীনং পটিনিযতো লুব্ভনাদিসভাৱো দট্ঠব্বো. লোভো উস্সদো এতেসন্তি লোভুস্সদা, উস্সন্নলোভা, লোভাধিকাতি অত্থো. অমোহুস্সদা চাতি এত্থ চ-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন যে ইমে লোভুস্সদতাদীনং পচ্চেকং ৱোমিস্সতো চ চুদ্দস পভেদা ইচ্ছিতা, তে অনৱসেসতো সম্পিণ্ডেতি যথাৱুত্তেসু ছস্ৱেৱ তেসং অন্তোগধত্তা. ফলভূতা চেত্থ লোভুস্সদতাদযো দট্ঠব্বা.

ইদানি তং নেসং লোভুস্সদতাদীনং পচ্চেকং ৱোমিস্সকতাদিং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘যস্স হী’’তিআদি আৰদ্ধং. কম্মাযূহনক্খণেতি কম্মকৰণৱেলাযং. লোভো বলৱাতি লোভো তজ্জায পচ্চযসামগ্গিযা সামত্থিযতো অধিকো হোতি. অলোভো মন্দোতি তপ্পটিপক্খো অলোভো দুব্বলো. কথং পনেতে লোভালোভা অঞ্ঞমঞ্ঞং উজুৱিপচ্চনীকভূতা একক্খণে পৱত্তন্তীতি? ন খো পনেতং এৱং দট্ঠব্বং ‘‘একক্খণে পৱত্তন্তী’’তি. নিকন্তিক্খণং পন আযূহনপক্খিযমেৱ কত্ৱা এৱং ৱুত্তং. এসেৱ নযো সেসেসুপি. পৰিযাদাতুন্তি অভিভৱিতুং ন সক্কোতি. যো হি ‘‘এৱংসুন্দৰং এৱংৱিপুলং এৱংমহগ্ঘঞ্চ ন সক্কা দাতু’’ন্তিআদিনা অমুত্তচাগতাদিৱসেন পৱত্তায চেতনায সম্পযুত্তো অলোভো, সো সম্মদেৱ লোভং পৰিযাদাতুং ন সক্কোতি. দোসমোহানং অনুপ্পত্তিযা, তাদিসপচ্চযলাভেন চ অদোসামোহা বলৱন্তো. তস্মাতি লোভাদোসামোহানং বলৱভাৱতো, অলোভদোসমোহানঞ্চ দুব্বলভাৱতোতি ৱুত্তমেৱ কাৰণং পচ্চামসতি. সোতি তংসমঙ্গীপুগ্গলো. তেন কম্মেনাতি তেন লোভাদিউপনিস্সযৱতা কুসলকম্মুনা. সুখসীলোতি সখিলো. তমেৱত্থং ‘‘অক্কোধনো’’তি পৰিযাযেন ৱদতি.

পুৰিমনযেনেৱাতি পুব্বে ৱুত্তনযানুসাৰেন মন্দা অলোভাদোসা লোভদোসে পৰিযাদাতুং ন সক্কোন্তি, অমোহো পন বলৱা মোহং পৰিযাদাতুং সক্কোতীতি এৱং তত্থ তত্থ ৱাৰে যথাৰহং অতিদেসত্থো ৱেদিতব্বো. দুট্ঠোতি কোধনো. দন্ধোতি মন্দপঞ্ঞো. সীলকোতি সুখসীলো.

এত্থ চ লোভৱসেন, দোসমোহলোভদোসলোভমোহদোসমোহলোভদোসমোহৱসেনাতি তযো এককা, তযো দুকা, একো তিকোতি লোভাদিউস্সদৱসেন অকুসলপক্খেযেৱ সত্ত ৱাৰা, তথা কুসলপক্খে অলোভাদিউস্সদৱসেনাতি চুদ্দস ৱাৰা লব্ভন্তি. তত্থ অলোভদোসামোহা, অলোভাদোসমোহা, অলোভদোসমোহা বলৱন্তোতি আগতেহি কুসলপক্খে ততিযদুতিযপঠমৱাৰেহি দোসুস্সদমোহুস্সদদোসমোহুস্সদৱাৰা গহিতা এৱ হোন্তি, তথা অকুসলপক্খে লোভাদোসমোহা, লোভদোসামোহা, লোভাদোসামোহা বলৱন্তোতি আগতেহি ততিযদুতিযপঠমৱাৰেহি অদোসুস্সদঅমোহুস্সদঅদোসামোহুস্সদৱাৰা গহিতা এৱাতি অকুসলকুসলপক্খেসু তযো তযো ৱাৰে অন্তোগধে কত্ৱা অট্ঠেৱ ৱাৰা দস্সিতা. যে পন উভযেসং মিস্সতাৱসেন লোভালোভুস্সদৱাৰাদযো অপৰে একূনপঞ্ঞাস ৱাৰা দস্সেতব্বা, তে অলব্ভনতো এৱ ন দস্সিতা. ন হি একস্মিং সন্তানে অন্তৰেন অৱত্থন্তৰং ‘‘লোভো চ বলৱা, অলোভো চা’’তিআদি যুজ্জতীতি, পটিপক্খৱসেন ৱা হি এতেসং বলৱদুব্বলভাৱো, সহজাতধম্মৱসেন ৱা. তত্থ লোভস্স তাৱ পটিপক্খৱসেন অলোভেন অনধিভূততায বলৱভাৱো, তথা দোসমোহানং অদোসামোহেহি. অলোভাদীনং পন লোভাদিঅভিভৱনতো, সব্বেসঞ্চ সমানজাতিযমভিভুয্য পৱত্তিৱসেন সহজাতধম্মতো বলৱভাৱো. তেন ৱুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘লোভো বলৱা অলোভো মন্দো, অদোসামোহা বলৱন্তো দোসমোহা মন্দা’’তি. সো চ নেসং মন্দবলৱভাৱো পুৰিমূপনিস্সযতো তথা আসযস্স পৰিভাৱিততায ৱেদিতব্বো.

যো লুদ্ধোতি ৱুত্তোতি যো উস্সদকিত্তনে ‘‘লুদ্ধো’’তি ৱুত্তো, অযং ইধ চৰিযাৱিচাৰে ‘‘ৰাগচৰিতো’’তি ৱেদিতব্বো. দুট্ঠদন্ধাতি ‘‘দুট্ঠো, দন্ধো’’তি চ ৱুত্তা যথাক্কমং দোসমোহচৰিতা. পঞ্ঞৱাতি সাতিসযং সপ্পঞ্ঞো. যতো সদ্ধাৱিতক্কেসু ৱিজ্জমানেসুপি বুদ্ধিচৰিতোতি ৱুচ্চতি. অলোভাদোসানং বলৱভাৱো সদ্ধূপনিস্সযতায ৱিনা ন হোতীতি আহ ‘‘অলুদ্ধঅদুট্ঠা পসন্নপকতিতায সদ্ধাচৰিতা’’তি.

অযঞ্চ নযো সাধাৰণতো ৱুত্তোতি নিব্বত্তিতপুব্বহেতুনিযামৱসেনেৱ বুদ্ধিচৰিতাদিকেপি দস্সেতুং ‘‘যথা ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অমোহপৰিৱাৰেনাতি অমোহপৰিক্খিত্তেন, উপনিস্সযতো সম্পযোগতো চ পঞ্ঞায অভিসঙ্খতেনাতি অত্থো. সেসপদত্তযেপি এসেৱ নযো. লোভাদিনা ৱোমিস্সপৰিৱাৰেনাতি এত্থ লোভমোহাদিনা অঞ্ঞমঞ্ঞঅৱিৰুদ্ধৱোমিস্সপৰিৱাৰেনাতি অত্থো. অৱিৰোধো চ যুগগ্গাহৱসেন অপ্পৱত্তিযা ৱেদিতব্বো. তথা হি সদ্ধানুসাৰিধম্মানুসাৰিগোত্তানি অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি ভিন্নসভাৱানেৱ. একংসেন চ মিস্সকচৰিযাপি সম্পটিচ্ছিতব্বা পুব্বহেতুনিযামেন চৰিযাসিদ্ধিতো. তথা চেৱ উস্সদকিত্তনং পৱত্তং যথাৰহং লোভালোভাদীনং ৱিপাকস্স পচ্চযভাৱতো. তেনাহ পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ১.২৩২) –

‘‘গতিসম্পত্তিযা ঞাণসম্পযুত্তে কতমেসং অট্ঠন্নং হেতূনং পচ্চযা উপপত্তি হোতি? কুসলকম্মস্স জৱনক্খণে তযো হেতূ কুসলা তস্মিং খণে জাতচেতনায সহজাতপচ্চযা হোন্তি, তেন ৱুচ্চতি কুসলমূলপচ্চযাপি সঙ্খাৰা. নিকন্তিক্খণে দ্ৱে হেতূ অকুসলা তস্মিং খণে জাতচেতনায সহজাতপচ্চযা হোন্তি, তেন ৱুচ্চতি অকুসলমূলপচ্চযাপি সঙ্খাৰা. পটিসন্ধিক্খণে তযো হেতূ অব্যাকতা তস্মিং খণে জাতচেতনায সহজাতপচ্চযা হোন্তি, তেন ৱুচ্চতি নামৰূপপচ্চযাপি ৱিঞ্ঞাণং, ৱিঞ্ঞাণপচ্চযাপি নামৰূপ’’ন্তি –

আদি. পুব্বহেতুনিযামেন চ যথা তিহেতুকস্স পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযং, ন তথা দুহেতুকস্স. যথা চ দুহেতুকস্স ইতিকত্তব্বতা নেপক্কং, ন তথা অহেতুকস্স. এৱং লোভুস্সদাদযো পুগ্গলা ৰাগচৰিতাদযো হোন্তীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বন্তি. যথাৱুত্তমত্থং নিগমৱসেন দস্সেতুং ‘‘এৱং লোভাদীসূ’’তিআদি ৱুত্তং.

৪৫. তত্ৰাতি তস্মিং পুচ্ছাৱচনে. নযোতি জানননযো. পুগ্গলাধিট্ঠানেন ৱুত্তোপি অত্থো ধম্মমুখেনেৱ পঞ্ঞাযতীতি ধম্মাধিট্ঠানেনাহ ‘‘চৰিযাযো ৱিভাৱযে’’তি. পকতিগমনেনাতি অকিত্তিমেন সভাৱগমনেন. চাতুৰিযেনাতি চাতুৰভাৱেন সিঙ্গাৰেন. উক্কুটিকন্তি অসম্ফুট্ঠমজ্ঝং. খণন্তো ৱিযাতি ভূমিং খণন্তো ৱিয. অনুকড্ঢিতন্তি পাদনিক্খেপসমযে কড্ঢন্তো ৱিয পাদং নিক্খিপতি. তেনস্স পদং অনুকড্ঢিতং পচ্ছতো অঞ্ছিতং হোতি. পৰিব্যাকুলাযাতি পৰিতো আলুড়িতায. ছম্ভিতো ৱিযাতি ৱিত্থাযন্তো ৱিয. ভীতো ৱিযাতি কেচি. সহসানুপীড়িতন্তি অগ্গপাদেন, পণ্হিযা চ সহসাৱ সন্নিৰুজ্ঝিতং. ৱিৱট্টচ্ছদস্সাতি ৱিনিৱট্টচ্ছদনস্স পহীনকিলেসস্স. ইদমীদিসং পদন্তি ভগৱতো পদং দিস্ৱা ৱদতি.

পাসাদিকন্তি পসাদাৱহং. মধুৰাকাৰন্তি ইট্ঠাকাৰং. থদ্ধাকাৰন্তি থম্ভিতাকাৰং. অতৰমানোতি নতৰমানো, সণিকন্তি অত্থো. সমোধাযাতি সম্মদেৱ ওধায অৱিক্খিপিত্ৱা. নিপজ্জিত্ৱাতি কাযপসাৰণলক্খণায নিপজ্জায সেয্যায নিপজ্জিত্ৱা সযতি নিদ্দাযতি. পক্খিত্তকাযোতি অৱক্খিত্তকাযো অৱসো ৱিয সহসা পতিতকাযো. দুস্সণ্ঠানন্তি ৱিৰূপসন্নিৱেসং. ৱিক্খিত্তকাযোতি ইতো চিতো চ খিত্তঅঙ্গপচ্চঙ্গো.

সম্পৰিৱত্তকন্তি সম্পৰিৱত্তিত্ৱা. আলোড়যমানো ৱালিকাকচৱৰানি আকুলযন্তো.

নিপুণমধুৰসমসক্কচ্চকাৰীতি সুকোসল্লং সুন্দৰং অৱিসমং সাভিসঙ্খাৰঞ্চ কৰণসীলো. গাড়্হথদ্ধৱিসমকাৰীতি থিৰং অসিথিলং ৱিসমঞ্চ কৰণসীলো. অপৰিচ্ছিন্নং অপৰিনিট্ঠিতং.

মুখপূৰকন্তি মুখস্স পূৰণং মহন্তং. অৰসপটিসংৱেদীতি নৰসপটিসংৱেদী. ভাজনে ছড্ডেন্তোতি ভোজনভাজনে সিত্থানি ছড্ডেন্তো. মুখং মক্খেন্তোতি বহিমুখং মক্খেন্তো.

কিলন্তৰূপো ৱিযাতি তস্স অসহনেন খেদপ্পত্তো ৱিয. অঞ্ঞাণুপেক্খাযাতি অঞ্ঞাণভূতায উপেক্খায. অঞ্ঞাণসঙ্খাতায উপেক্খাযাতি কেচি.

মাযাদীসু সন্তদোসপটিচ্ছদনলক্খণা মাযা. অসন্তগুণপকাসনলক্খণং সাঠেয্যং. উন্নতিলক্খণো মানো. অসন্তগুণসম্ভাৱনামুখেন পটিগ্গহণে অমত্তঞ্ঞুতালক্খণা পাপিচ্ছতা. সন্তগুণসম্ভাৱনামুখেন পটিগ্গহণে অমত্তঞ্ঞুতালক্খণা মহিচ্ছতা. সকলাভেন অসন্তুস্সনলক্খণা অসন্তুট্ঠিতা. ৱিজ্ঝনট্ঠেন সিঙ্গং, সিঙ্গাৰতানাগৰিকভাৱসঙ্খাতং কিলেসসিঙ্গং. অত্তনো সৰীৰস্স, চীৱৰাদিপৰিক্খাৰস্স চ মণ্ডনৱসেন পৱত্তং লোলুপ্পং চাপল্যং. এৱমাদযোতি এত্থ আদি-সদ্দেন অহিৰিকানোত্তপ্পমদপ্পমাদাদযো সঙ্গয্হন্তি.

পৰাপৰাধস্স উপনয্হনলক্খণো উপনাহো. পৰেসং গুণমক্খণলক্খণো মক্খো. পৰস্স গুণে ডংসিত্ৱা অপনেন্তো ৱিয যুগগ্গাহলক্খণো পড়াসো. পৰসম্পত্তিউসূযনলক্খণা ইস্সা. অত্তসম্পত্তিনিগূহনলক্খণং মচ্ছৰিযং. ইধ আদি-সদ্দেন দোৱচস্সতাপাপমিত্ততাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

অনুস্সাহনং থিনং. অসত্তিৱিঘাতো মিদ্ধং. চেতসো অৱূপসমো উদ্ধচ্চং. ৱিপ্পটিসাৰো কুক্কুচ্চং. সংসযো ৱিচিকিচ্ছা. অযোনিসো দড়্হগ্গাহো আধানগ্গাহিতা. যথাগহিতস্স মিচ্ছাগাহস্স দুব্বিৱেঠিযতা দুপ্পটিনিস্সগ্গিযতা. ইধ আদি-সদ্দেন মুট্ঠসচ্চঅসম্পজঞ্ঞাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

মুত্তচাগতাতি ৱিস্সট্ঠচাগতা নিস্সঙ্গপৰিচ্চাগো. যথা মাযাদযো, তথা পৱত্তা অকুসলক্খন্ধা, যথা অৰিযানং দস্সনকামতাদযো, তথা পৱত্তা কুসলক্খন্ধা ৱেদিতব্বা.

পসাদনীযট্ঠানং নাম ৱত্থুত্তযং. সংৱেজনীযট্ঠানানি জাতিআদীনি. কুসলানুযোগেতি কুসলধম্মভাৱনাযং. ‘‘এৱঞ্চ এৱঞ্চ কৰিস্সামী’’তি কিচ্চানং ৰত্তিভাগে পৰিৱিতক্কনং ৰত্তিং ধূমাযনা. তথাৱিতক্কিতানং তেসং দিৱসভাগে অনুট্ঠানং দিৱা পজ্জলনা. হুৰাহুৰং ধাৱনাতি ইতো চিতো চ তত্থ তত্থ আৰম্মণে চিত্তৱোসগ্গো. তেনেৱাহ ‘‘ইদং পুৰে চিত্তমচাৰি চাৰিকং, যেনিচ্ছকং যত্থকামং যথাসুখ’’ন্তি (ধ. প. ৩২৬), ‘‘চিত্তমস্স ৱিধাৱতী’’তি (সং. নি. ১.৫৫) চ.

ধম্মপ্পৱত্তিদস্সনাদি চ পাড়িযং, অট্ঠকথাযঞ্চ অনাগতমেৱাতি ন সক্কা ৱত্তুন্তি ‘‘সব্বাকাৰেনা’’তি ৱুত্তং. কিঞ্চি কিঞ্চি আগতম্পি অত্থেৱাতি হি অধিপ্পাযো. ‘‘ন সাৰতো পচ্চেতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা তত্থ কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘ৰাগচৰিতস্স হী’’তিআদিমাহ. অপ্পমাদৱিহাৰিনোতি তত্থ ৱিনিধায ভাৱং পটিপজ্জনেন অপ্পমাদকাৰিনো. ভিন্নলক্খণা ইৰিযাপথাদযোতি চাতুৰিযেন অচাতুৰিযেন সণিকং, সহসা চ গমনাদযো. ন উপপজ্জন্তীতি ন যুজ্জন্তি. পুচ্ছিত্ৱা জানিতব্বন্তি ধম্মপ্পৱত্তিআদিং পুচ্ছিত্ৱা জানিতব্বং.

৪৬. সপ্পাযং হিতং, কিলেসৱিঘাতীতি অত্থো. অধোতৱেদিকন্তি অপৰিসুদ্ধপৰিক্খেপৱেদিকং. ভূমট্ঠকন্তি ভূমিতলেযেৱ উট্ঠাপিতং উপৰিমতলৰহিতং. একতো ওনতস্স পব্বতপাদস্স হেট্ঠাভাগো অকতভিত্তিভূমিপৰিকম্মো অকতপব্ভাৰো. জতুকাভৰিতন্তি অধোমুখাহি ওলম্বমানমুখাহি খুদ্দকৱগ্গুলীহি পৰিপুণ্ণং. ওলুগ্গৱিলুগ্গন্তি ছিন্নভিন্নং. উজ্জঙ্গলং লূখধূসৰং ছাযূদকৰহিতং. সীহব্যগ্ঘাদিভযেন সাসঙ্কং. দুৰূপন্তি ৱিৰূপং. দুব্বণ্ণন্তি অসুন্দৰৱণ্ণং, দুস্সণ্ঠানং ৱা. জালাকাৰেন কতপূৱং জালপূৱং. সাণি ৱিয খৰসম্ফস্সন্তি সাণিফলকো ৱিয দুক্খসম্ফস্সং. ভাৰিকভাৱেন, অন্তৰন্তৰা তুন্নকৰণেন চ কিচ্ছপৰিহৰণং. আণিগণ্ঠিকাহতোতি আণিনা, গণ্ঠিযা চ হতসোভো. ইদং ৰাগচৰিতস্স সপ্পাযং, এৱমস্স কিলেসসমুদাচাৰো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. এসেৱ নযো সেসেসুপি.

দিসামুখন্তি দিসাভিমুখং, অব্ভোকাসাভিমুখন্তি অধিপ্পাযো. মহাকসিণন্তি মহন্তং কসিণমণ্ডলং. সেসং সেনাসনাদীসু যং ৱত্তব্বং মোহচৰিতস্স, তং দোসচৰিতস্স ৱুত্তসদিসমেৱ.

ৱিতক্কৱিধাৱনস্সেৱ পচ্চযো হোতি যথা তং আযস্মতো মেঘিযত্থেৰস্স. দৰীমুখেতি পব্বতৱিৱৰে. পৰিত্তন্তি সুপ্পসৰাৱমত্তং.

পভেদপৰিচ্ছেদতো নিদানপৰিচ্ছেদতো ৱিভাৱনপৰিচ্ছেদতো সপ্পাযপৰিচ্ছেদতোতি পচ্চেকং পৰিচ্ছেদ-সদ্দো যোজেতব্বো. ৱিভাৱনাতি ‘‘অযং ৰাগচৰিতো’’তিআদিনা জাননৱিভাৱনা. একচ্চকসিণানুস্সতিট্ঠানমত্তস্স পসঙ্গেন কথিতত্তা ৱুত্তং ‘‘ন চ তাৱ চৰিযানুকূলং কম্মট্ঠানং সব্বাকাৰেন আৱিকত’’ন্তি.

চত্তালীসকম্মট্ঠানৱণ্ণনা

৪৭. সঙ্খাতনিদ্দেসতোতি সঙ্খাতানং ‘‘চত্তালীসাযা’’তি সঙ্খ্যাৱসেন গহিতানং উদ্দিট্ঠানং নিদ্দেসতো. ‘‘এত্থ এত্তকানি উপচাৰজ্ঝানাৱহানি, এত্তকানি অপ্পনাজ্ঝানাৱহানী’’তি উপচাৰপ্পনাৱহতো. ‘‘এত্তকানি একজ্ঝানিকানি, এত্তকানি দুকতিকজ্ঝানিকানি, এত্তকানি সকলজ্ঝানিকানী’’তি ঝানপ্পভেদতো. ‘‘এতেসু অঙ্গসমতিক্কমো, এতেসু আৰম্মণসমতিক্কমো’’তি এৱং সমতিক্কমতো. ‘‘এত্তকানেত্থ ৱড্ঢেতব্বানি, এত্তকানি ন ৱড্ঢেতব্বানী’’তি ৱড্ঢনাৱড্ঢনতো. আৰম্মণতোতি সভাৱধম্মনিমিত্তনৱত্তব্বৱসেন, চলিতাচলিতৱসেন চ আৰম্মণৱিভাগতো. ভূমিতোতি কামাৱচৰাদিভূমিৱিভাগতো. গহণতোতি দিট্ঠাদিৱসেন গহণৱিভাগতো. পচ্চযতোতি আৰুপ্পাদীনং যথাৰহং পচ্চযভাৱতো. চৰিযানুকূলতোতি ৰাগচৰিযাদীনং অনুকূলভাৱতো.

কম্মট্ঠানানীতি আৰম্মণভাৱেন যোগকম্মস্স পৱত্তিট্ঠানানি. চতুক্কজ্ঝানিকাতি চতুব্বিধৰূপাৱচৰজ্ঝানৱন্তো, তেসং আৰম্মণভূতাতি অত্থো. চতুক্কনযৱসেন চেতং ৱুত্তং. তিকচতুক্কজ্ঝানিকেসূতি তিকজ্ঝানিকেসু পুৰিমেসু ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু, চতুক্কজ্ঝানিকেসু আনাপানকসিণেসু. সেসেসূতি ৱুত্তাৱসেসেসু একৱীসতিযা কম্মট্ঠানেসু.

দিব্বচক্খুনা দিট্ঠহদযৰূপস্স সত্তস্স চিত্তং আদিকম্মিকো চেতোপৰিযঞাণেন পৰিচ্ছিন্দিতুং সক্কোতি, ন ইতৰস্সাতি কসিণফৰণং চেতোপৰিযঞাণস্স পচ্চযো হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৰসত্তানঞ্চ চেতসা চিত্তমঞ্ঞাতুং সমত্থো হোতী’’তি. ওকাসেন পৰিচ্ছিন্নত্তাতি অত্তনো ঠিতোকাসেন পৰিচ্ছিন্নত্তা. তথা উগ্গহকোসল্লস্স সম্পাদিতত্তা পৰিচ্ছিন্নাকাৰেনেৱ তানি উপতিট্ঠন্তি, তস্মা ন তত্থ ৱড্ঢনাতি অধিপ্পাযো. সচে পন কোচি ৱড্ঢেয্য, ন তেন কোচি গুণোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘আনিসংসাভাৱা চা’’তি. ‘‘তেসু পনা’’তিআদিনা তমেৱ আনিসংসাভাৱং ৱিৱৰতি. যস্মা ৱড্ঢিতেসু কুণপৰাসিযেৱ ৱড্ঢতি, অৱড্ঢিতেপি কামৰাগৱিক্খম্ভনা হোতিযেৱ, তস্মা আনিসংসাভাৱো. ৱিভূতাতি ৱিপুলাৰম্মণতায সুপাকটা, ৱড্ঢিতনিমিত্ততায অপ্পমাণাৰম্মণভাৱেন পৰিব্যত্তাতি অত্থো.

কেৱলন্তি সকলং অনৱসেসং. ‘‘পথৱিং ইম’’ন্তি ৱচনং উপট্ঠানাকাৰেন ৱুত্তং, ন নিমিত্তস্স ৱড্ঢনেনাতি অধিপ্পাযো. লাভিত্তাতি সাতিসযং লাভিতায, উক্কংসগতৱসিভাৱতোতি অত্থো. থেৰো হি পৰমায ৱসিপত্তিযা অস্সমণ্ডলে অস্সং সাৰেন্তো ৱিয যত্থ তত্থ নিসিন্নোপি ঠিতোপি তং ঝানং সমাপজ্জতেৱ. তেনস্স সমন্ততো নিমিত্তং ৱড্ঢিতং ৱিয উপট্ঠাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘সব্বদিসাসূ’’তিআদি.

ৱুত্তাতি ধম্মসঙ্গহে ৱুত্তা. মহন্তেতি ৱিপুলে. নিন্নথলাদিৱসেন হি একদেসে অট্ঠত্ৱা সমন্ততো গহণৱসেন সকলসৰীৰে নিমিত্তং গণ্হন্তস্স তং মহন্তং হোতি. মহন্তে ৱা সৰীৰে. অপ্পকেতি সৰীৰস্স একদেসে নিমিত্তং গণ্হাতীতি যোজনা. অপ্পকে ৱা খুদ্দকে দাৰকসৰীৰে. এতন্তি অসুভনিমিত্তং. আদীনৱন্তি ‘‘অসুভৰাসি এৱ ৱড্ঢতি, ন চ কোচি আনিসংসো’’তি ৱুত্তং আদীনৱং.

সেসানিপি ন ৱড্ঢেতব্বানীতি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং উপপত্তিতো ৱিৱৰিতুং ‘‘কস্মা’’তিআদি ৱুত্তং. পিচুপিণ্ডাদিৱসেন উপট্ঠহন্তম্পি নিমিত্তং ৱাতসঙ্ঘাতসন্নিস্সযন্তি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘ৱাতৰাসিযেৱ ৱড্ঢতী’’তি. ওকাসেন পৰিচ্ছিন্নন্তি নাসিকগ্গমুখনিমিত্তাদিওকাসেন সপৰিচ্ছেদং. ৱাযোকসিণৱড্ঢনে ৱিয ন এত্থ কোচি গুণো, কেৱলং ৱাতৱড্ঢনমেৱাতি আহ ‘‘সাদীনৱত্তা’’তি. তেসন্তি ব্ৰহ্মৱিহাৰানং. নিমিত্তন্তি আৰম্মণং. ন চ তেন অত্থো অত্থীতি তেন সত্তৰাসিৱড্ঢনেন পথৱীকসিণাদিৱড্ঢনে ৱিয কিঞ্চি পযোজনং নত্থি. পৰিগ্গহৱসেনাতি অপৰিগ্গহিতস্স ভাৱনাৱিসযস্স পৰিগ্গহৱসেন, ন নিমিত্তৱড্ঢনৱসেন. তেনাহ ‘‘একাৱাসদ্ৱিআৱাসাদিনা’’তিআদি. এত্থাতি ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনাযং. যদযন্তি যং পটিভাগনিমিত্তং অযং যোগী. সীমাসম্ভেদেনেৱ হেত্থ উপচাৰজ্ঝানুপ্পত্তি, ন নিমিত্তুপ্পত্তিযা. যদি এৱং কথং পৰিত্তাদিআৰম্মণতা ঝানস্সাতি আহ ‘‘পৰিত্তঅপ্পমাণাৰম্মণতাপেত্থ পৰিগ্গহৱসেনা’’তি, কতিপযে সত্তে পৰিগ্গহেত্ৱা পৱত্তা মেত্তাদযো পৰিত্তাৰম্মণা, বহুকে অপ্পমাণাৰম্মণাতি অত্থো. আকাসং কসিণুগ্ঘাটিমত্তা ন ৱড্ঢেতব্বন্তি যোজনা. ৱক্খতি ৱা যং তেন সম্বন্ধিতব্বং. পৰিকপ্পজমেৱ আৰম্মণং ৱড্ঢেতুং সক্কা, ন ইতৰন্তি আহ ‘‘ন হি সক্কা সভাৱধম্মং ৱড্ঢেতু’’ন্তি. আৰুপ্পানং পৰিত্তঅপ্পমাণাৰম্মণতা পৰিত্তকসিণুগ্ঘাটিমাকাসে, ৱিপুলকসিণুগ্ঘাটিমাকাসে চ পৱত্তিযা ৱেদিতব্বা. সেসানি বুদ্ধানুস্সতিআদীনি দস কম্মট্ঠানানি. অনিমিত্তত্তাতি পটিভাগনিমিত্তাভাৱা.

পটিভাগনিমিত্তাৰম্মণানীতি পটিভাগনিমিত্তভূতানি আৰম্মণানি. সেসানি অট্ঠাৰস. সেসানি ছাতি চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰা, আকাসানঞ্চাযতনং, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনন্তি ইমানি সেসানি ছ. ৱিস্সন্দমানপুব্বতায ৱিপুব্বকং. পগ্ঘৰমানলোহিততায লোহিতকং. কিমীনং পচলনেন পুড়ুৱকং, চলিতাৰম্মণং ৱুত্তং. ৱাতপানৱিৱৰাদীহি অন্তোপৱিট্ঠস্স সূৰিযালোকাদিকস্স চলনাকাৰো পঞ্ঞাযতীতি ওভাসমণ্ডলাৰম্মণম্পি চলিতাৰম্মণং ৱুত্তং. পুব্বভাগেতি পটিভাগনিমিত্তপ্পৱত্তিযা পুব্বভাগে. সন্নিসিন্নমেৱাতি সন্তং নিচ্চলমেৱ.

দেৱেসূতি কামাৱচৰদেৱেসু, তত্থ অসুভানং পটিকূলস্স চ আহাৰস্স অভাৱতো. অস্সাসপস্সাসানং ব্ৰহ্মলোকে অভাৱতো ‘‘আনাপানস্সতি চা’’তি ৱুত্তং.

দিট্ঠেনাতি দিট্ঠেন ৱত্থুনা কাৰণভূতেন. গহেতব্বানীতি উগ্গহেতব্বানি, উপ্পাদেতব্বউগ্গহনিমিত্তানীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পুব্বভাগে’’তিআদি. তস্সাতি কাযগতাসতিযা. উচ্ছুসস্সাদীনং পত্তেসু পচলমানৱণ্ণগ্গহণমুখেন ৱা তস্স গহেতব্বত্তা ৱুত্তং ‘‘ৱাযোকসিণং দিট্ঠফুট্ঠেনা’’তি. ন আদিকম্মিকেন গহেতব্বানীতি আদিকম্মিকেন ন গহেতব্বানি, ভাৱনাৰম্ভৱসেন ন পট্ঠপেতব্বানি, হেট্ঠিমে তযো ব্ৰহ্মৱিহাৰে, কসিণেসু ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝানঞ্চ অনধিগন্ত্ৱা সম্পাদেতুং অসক্কুণেয্যত্তা.

ইমেসু পন কম্মট্ঠানেসূতি এত্থ কম্মট্ঠানগ্গহণেন যথাৰহং আৰম্মণানং, ঝানানঞ্চ গহণং ৱেদিতব্বং. সুখৱিহাৰস্সাতি দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰস্স.

‘‘একাদস কম্মট্ঠানানি অনুকূলানী’’তি উজুৱিপচ্চনীকৱসেন চেতং ৱুত্তং. এৱং সেসেসুপি. ৱক্খতি হি ‘‘সব্বঞ্চেত’’ন্তিআদি. অনুকূলানি ৰাগৱিক্খম্ভনস্স উপাযভাৱতো. অট্ঠ অনুকূলানীতি যোজনা. এৱং সেসেসু. একন্তি ইদং অনুস্সতিঅপেক্খং অনুস্সতীসু একন্তি, ন মোহচৰিতৱিতক্কচৰিতাপেক্খং তেসং অঞ্ঞস্সাপি অনুকূলস্স অলব্ভনতো. ‘‘সদ্ধাচৰিতস্স পুৰিমা ছ অনুস্সতিযো’’তি ইদং অতিসপ্পাযৱসেন ৱুত্তং. ইমস্সেৱ উজুৱিপচ্চনীকং ইমস্স অতিসপ্পাযন্তি গহেতব্বস্স ৱিসেসস্স অভাৱতো সব্বচৰিতানং অনুকূলানি. পৰিত্তন্তি সৰাৱমত্তং, অপ্পমাণন্তি ততো অধিকপমাণং. পৰিত্তং ৱা সুপ্পসৰাৱমত্তং, অপ্পমাণং অধিকপমাণং খলমণ্ডলাদিকসিণভাৱেন পৰিগ্গহিতং.

চত্তাৰো ধম্মাতি চত্তাৰো মনসিকৰণীযা ধম্মা. উত্তৰীতি সীলসম্পদা, কল্যাণমিত্ততা, সপ্পাযধম্মস্সৱনং, ৱীৰিযং; পঞ্ঞাতি ইমেসু পঞ্চসু ধম্মেসু পতিট্ঠানতো উপৰি. অসুভাতি অসুভভাৱনা একাদসসু অসুভকম্মট্ঠানেসু ভাৱনানুযোগা. মেত্তাতি অনোধিসো, ওধিসো ৱা পৱত্তা মেত্তাভাৱনা. আনাপানস্সতীতি সোড়সৱত্থুকা আনাপানস্সতিসমাধিভাৱনা. ৱিতক্কুপচ্ছেদাযাতি মিচ্ছাৱিতক্কানং উপচ্ছিন্দনত্থায. অনিচ্চসঞ্ঞাতি ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি (অ. নি. ৩.১৩৭; ধ. প. ২৭৭; মহানি. ২৭) এৱং পৱত্তা অনিচ্চানুপস্সনা. অস্মিমানসমুগ্ঘাতাযাতি ‘‘অস্মী’’তি উপ্পজ্জনকস্স নৱৱিধস্সাপি মানস্স সমুচ্ছিন্দনায. এত্থ হি একস্সেৱ চত্তাৰো ধম্মা ভাৱেতব্বা ৱুত্তা, ন একস্স চতুচৰিযতায. তেন ৱিঞ্ঞাযতি ‘‘সব্বানিপি কম্মট্ঠানানি সব্বাকুসলৱিক্খম্ভনানি সব্বকুসলপৰিব্ৰূহনানী’’তি.

একস্সেৱ সত্ত কম্মট্ঠানানি ৱুত্তানি, ন চাযস্মা ৰাহুলো সব্বচৰিতোতি অধিপ্পাযো. ৱচনমত্তেতি ‘‘অসুককম্মট্ঠানং অসুকচৰিতস্স অনুকূল’’ন্তি এৱং ৱুত্তৱচনমত্তে. অধিপ্পাযোতি তথাৱচনস্স অধিপ্পাযো. সো পন ‘‘সব্বঞ্চেত’’ন্তিআদিনা ৱিভাৱিতো এৱ.

৪৮. ‘‘পিযো গৰূ’’তিআদিনা (অ. নি. ৭.৩৭) ৱুত্তপ্পকাৰং কল্যাণমিত্তং. ‘‘অত্তনো পত্তচীৱৰং সযমেৱ গহেত্ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন উপসঙ্কমিত্ৱা. সোমনস্সমেৱ উপ্পজ্জতি ‘‘এৱং বহুপৰিস্সযোযং অত্তভাৱো ঠানেযেৱ মযা নিয্যাতিতো’’তি. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি.

অতজ্জনীযোতি ন তজ্জেতব্বো ন নিগ্গহেতব্বো. স্ৱাযং অতজ্জনীযভাৱো দোৱচস্সতায ৱা সিযা, আচৰিযে অনিৱিট্ঠপেমতায ৱাতি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘দুব্বচো ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. যো হি আচৰিযেন তজ্জিযমানো কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি, যো ৱা ‘‘কিমস্স সন্তিকে ৱাসেনা’’তি পক্কমতি, অযং দুৱিধোপি অতজ্জনীযো. ধম্মেনাতি ওৱাদানুসাসনিধম্মেন. গূড়্হং গন্থন্তি কম্মট্ঠানগন্থং, সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিসহিতং গম্ভীৰং সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তঞ্চ.

তুম্হাকমত্থাযাতি ৱুত্তেতি ‘‘সতপোৰিসে পপাতে পতনেন তুম্হাকং কোচি অত্থো হোতী’’তি কেনচি ৱুত্তে. ঘংসেন্তোতি ‘‘মনুস্সকক্কেন তুম্হাকং কোচি অত্থো’’তি ৱুত্তে ঘংসেন্তো নিৰৱসেসং অত্তভাৱং খেপেতুং উস্সহেয্যং. ‘‘মম অস্সাসপস্সাসনিৰুন্ধনেন তুম্হাকং কোচি ৰোগৱূপসমাদিকো অত্থো অত্থী’’তি কেনচি ৱুত্তে. তীহিপি ভিক্খূহি আচৰিযে ভত্তিপৱেদনমুখেন ৱীৰিযাৰম্ভো এৱ পৱেদিতো.

৪৯. অঞ্ঞত্থ পৱত্তিত্ৱাপি চিত্তং আগম্ম যত্থ সেতি, সো তস্স আসযো ‘‘মিগাসযো’’ ৱিয, আসযো এৱ অজ্ঝাসযো. সো দুৱিধো ৱিপন্নো, সম্পন্নোতি. তত্থ ৱিপন্নো সস্সতাদিমিচ্ছাভিনিৱেসনিস্সিতো. সম্পন্নো দুৱিধো ৱট্টনিস্সিতো, ৱিৱট্টনিস্সিতোতি. তেসু ৱিৱট্টনিস্সিতো অজ্ঝাসযো ‘‘সম্পন্নজ্ঝাসযেনা’’তি ইধাধিপ্পেতো. ইদানি নং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘অলোভাদীনং ৱসেনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ছহাকাৰেহীতি অলুব্ভনাদীহি ছহি আকাৰেহি. সম্পন্নজ্ঝাসযেনাতি পুব্বভাগিযানং সীলসম্পদাদীনং সাধনৱসেন, লোকুত্তৰানং উপনিস্সযভাৱেন চ সম্পন্নো অজ্ঝাসযো এতস্সাতি সম্পন্নজ্ঝাসযো, তেন. অলোভাদযো হি অনেকদোসৱিধমনতো, অনেকগুণাৱহতো চ সত্তানং বহুকাৰা ৱিসেসতো যোগিনো. তথা হি অলোভাদযো মচ্ছেৰমলাদীনং পটিপক্খভাৱেন পৱত্তন্তি. ৱুত্তং হেতং (ধ. স. অট্ঠ. ১ মূলৰাসীৱণ্ণনা) –

‘‘অলোভো মচ্ছেৰমলস্স পটিপক্খো, অদোসো দুস্সীল্যমলস্স, অমোহো কুসলেসু ধম্মেসু অভাৱনায. অলোভো চেত্থ দানহেতু, অদোসো সীলহেতু, অমোহো ভাৱনাহেতু. তেসু চ অলোভেন অনধিকং গণ্হাতি লুদ্ধস্স অধিকগ্গহণতো, অদোসেন অনূনং দুট্ঠস্স ঊনগ্গহণতো, অমোহেন অৱিপৰীতং মূড়্হস্স ৱিপৰীতগ্গহণতো.

‘‘অলোভেন চেত্থ ৱিজ্জমানং দোসং দোসতো ধাৰেন্তো দোসে পৱত্ততি, লুদ্ধো হি দোসং পটিচ্ছাদেতি. অদোসেন ৱিজ্জমানং গুণং গুণতো ধাৰেন্তো গুণে পৱত্ততি, দুট্ঠো হি গুণং মক্খেতি. অমোহেন যাথাৱসভাৱং যাথাৱসভাৱতো ধাৰেন্তো যাথাৱসভাৱে পৱত্ততি, মূড়্হো হি তচ্ছং ‘অতচ্ছ’ন্তি, অতচ্ছঞ্চ ‘তচ্ছ’ন্তি গণ্হাতি. অলোভেন চ পিযৱিপ্পযোগদুক্খং ন হোতি লুদ্ধস্স পিযসব্ভাৱতো, পিযৱিপ্পযোগাসহনতো চ, অদোসেন অপ্পিযসম্পযোগদুক্খং ন হোতি দুট্ঠস্স অপ্পিযসব্ভাৱতো, অপ্পিযসম্পযোগাসহনতো চ, অমোহেন ইচ্ছিতালাভদুক্খং ন হোতি, অমূড়্হস্স হি ‘তং কুতেত্থ লব্ভা’তি এৱমাদিপচ্চৱেক্খণসব্ভাৱতো.

‘‘অলোভেন চেত্থ জাতিদুক্খং ন হোতি অলোভস্স তণ্হাপটিপক্খতো, তণ্হামূলকত্তা চ জাতিদুক্খস্স, অদোসেন জৰাদুক্খং ন হোতি তিক্খদোসস্স খিপ্পং জৰাসম্ভৱতো, অমোহেন মৰণদুক্খং ন হোতি, সম্মোহমৰণঞ্হি দুক্খং, ন চ তং অমূড়্হস্স হোতি. অলোভেন চ গহট্ঠানং, অমোহেন পব্বজিতানং, অদোসেন পন সব্বেসম্পি সুখসংৱাসতা হোতি.

‘‘ৱিসেসতো চেত্থ অলোভেন পেত্তিৱিসযে উপপত্তি ন হোতি, যেভুয্যেন হি সত্তা তণ্হায পেত্তিৱিসযং উপপজ্জন্তি, তণ্হায চ পটিপক্খো অলোভো. অদোসেন নিৰযে উপপত্তি ন হোতি, দোসেন হি চণ্ডজাতিতায দোসসদিসং নিৰযং উপপজ্জন্তি, দোসস্স চ পটিপক্খো অদোসো. অমোহেন তিৰচ্ছানযোনিযং নিব্বত্তি ন হোতি, মোহেন হি নিচ্চসম্মূড়্হং তিৰচ্ছানযোনিং উপপজ্জন্তি, মোহপটিপক্খো চ অমোহো. এতেসু চ অলোভো ৰাগৱসেন উপগমনস্স অভাৱকৰো, অদোসো দোসৱসেন অপগমনস্স, অমোহো মোহৱসেন অমজ্ঝত্তভাৱস্স.

‘‘তীহিপি চেতেহি যথাপটিপাটিযা নেক্খম্মসঞ্ঞা অব্যাপাদসঞ্ঞা অৱিহিংসাসঞ্ঞাতি ইমা তিস্সো, অসুভসঞ্ঞা অপ্পমাণসঞ্ঞা ধাতুসঞ্ঞাতি ইমা চ তিস্সো সঞ্ঞাযো হোন্তি. অলোভেন পন কামসুখল্লিকানুযোগঅন্তস্স, অদোসেন অত্তকিলমথানুযোগঅন্তস্স পৰিৱজ্জনং হোতি, অমোহেন মজ্ঝিমায পটিপত্তিযা পটিপজ্জনং. তথা অলোভেন অভিজ্ঝাকাযগন্থস্স পভেদনং হোতি, অদোসেন ব্যাপাদকাযগন্থস্স, অমোহেন সেসগন্থদ্ৱযস্স. পুৰিমানি চ দ্ৱে সতিপট্ঠানানি পুৰিমানং দ্ৱিন্নং আনুভাৱেন, পচ্ছিমানি পচ্ছিমস্সেৱ আনুভাৱেন ইজ্ঝন্তি.

‘‘অলোভো চেত্থ আৰোগ্যস্স পচ্চযো হোতি, অলুদ্ধো হি লোভনীযম্পি অসপ্পাযং ন সেৱতি, তেন অৰোগো হোতি. অদোসো যোব্বনস্স, অদুট্ঠো হি ৱলিতপলিতাৱহেন দোসগ্গিনা অডয্হমানো দীঘৰত্তং যুৱা হোতি. অমোহো দীঘাযুকতায, অমূড়্হো হি হিতাহিতং ঞত্ৱা অহিতং পৰিৱজ্জেন্তো, হিতঞ্চ পটিসেৱমানো দীঘাযুকো হোতি.

‘‘অলোভো চেত্থ ভোগসম্পত্তিযা পচ্চযো চাগেন ভোগপটিলাভতো, অদোসো মিত্তসম্পত্তিযা মেত্তায মিত্তানং পটিলাভতো, অপৰিহানতো চ, অমোহো অত্তসম্পত্তিযা, অমূড়্হো হি অত্তনো হিতমেৱ কৰোন্তো অত্তানং সম্পাদেতি. অলোভো চ দিব্বৱিহাৰস্স পচ্চযো হোতি, অদোসো ব্ৰহ্মৱিহাৰস্স, অমোহো অৰিযৱিহাৰস্স.

‘‘অলোভেন চেত্থ সকপক্খেসু সত্তসঙ্খাৰেসু নিব্বুতো হোতি তেসং ৱিনাসেন অভিসঙ্গহেতুকস্স দুক্খস্স অভাৱা, অদোসেন পৰপক্খেসু, অদুট্ঠস্স হি ৱেৰীসুপি ৱেৰিসঞ্ঞায অভাৱতো, অমোহেন উদাসীনপক্খেসু অমূড়্হস্স সব্বাভিসঙ্গতায অভাৱতো.

‘‘অলোভেন চ অনিচ্চদস্সনং হোতি, লুদ্ধো হি উপভোগাসায অনিচ্চেপি সঙ্খাৰে অনিচ্চতো ন পস্সতি. অদোসেন দুক্খদস্সনং, অদোসজ্ঝাসযো হি পৰিচ্চত্তআঘাতৱত্থুপৰিগ্গহো সঙ্খাৰেযেৱ দুক্খতো পস্সতি. অমোহেন অনত্তদস্সনং, অমূড়্হো হি যাথাৱগহণকুসলো অপৰিণাযকং খন্ধপঞ্চকং অপৰিণাযকতো বুজ্ঝতি. যথা চ এতেহি অনিচ্চদস্সনাদীনি, এৱং এতেপি অনিচ্চদস্সনাদীহি হোন্তি. অনিচ্চদস্সনেন হি অলোভো হোতি, দুক্খদস্সনেন অদোসো, অনত্তদস্সনেন অমোহো. কো হি নাম ‘অনিচ্চমিদ’ন্তি সম্মা ঞত্ৱা তস্সত্থায পিহং উপ্পাদেয্য, সঙ্খাৰে ৱা ‘দুক্খ’ন্তি জানন্তো অপৰম্পি অচ্চন্ততিখিণং কোধদুক্খং উপ্পাদেয্য, অত্তসুঞ্ঞতঞ্চ বুজ্ঝিত্ৱা পুন সম্মোহং আপজ্জেয্যা’’তি.

তেন ৱুত্তং ‘‘পুব্বভাগিযানং সীলসম্পদাদীনং সাধনৱসেন লোকুত্তৰানং, উপনিস্সযভাৱেন চ সম্পন্নো অজ্ঝাসযো এতস্সাতি সম্পন্নজ্ঝাসযো’’তি. তেনাহ ‘‘এৱং তিস্সন্নং বোধীনং অঞ্ঞতৰং পাপুণাতী’’তি.

ইদানি তে অজ্ঝাসযে পাড়িযাৱ ৱিভাৱেতুং ‘‘যথাহা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ছাতি গণনপৰিচ্ছেদো. অজ্ঝাসযাতি পৰিচ্ছিন্নধম্মনিদস্সনং. উভযং পন একজ্ঝং কত্ৱা ছব্বিধা অজ্ঝাসযাতি অত্থো. বোধিসত্তাতি বুজ্ঝনকসত্তা, বোধিযা ৱা নিযতভাৱেন সত্তা লগ্গা, অধিমুত্তা তন্নিন্না তপ্পোণাতি অত্থো. বোধিপৰিপাকায সংৱত্তন্তীতি যথাভিনীহাৰং অত্তনা পত্তব্ববোধিযা পৰিপাচনায ভৱন্তি. অলোভজ্ঝাসযাতি অলুব্ভনাকাৰেন পৱত্তঅজ্ঝাসযা, আদিতো ‘‘কথং নু খো মযং সব্বত্থ, সব্বদা চ অলুদ্ধা এৱ হেস্সামা’’তি, মজ্ঝে চ অলুব্ভনৱসেনেৱ, পচ্ছা চ তস্সেৱ ৰোচনৱসেন পৱত্তঅজ্ঝাসযা. লোভে দোসদস্সাৱিনোতি লুব্ভনলক্খণে লোভে সব্বপ্পকাৰেন আদীনৱদস্সাৱিনো. ইদং তস্স অজ্ঝাসযস্স একদেসতো ব্ৰূহনাকাৰদস্সনং. লোভে হি আদীনৱং, অলোভে চ আনিসংসং পস্সন্তস্স অলোভজ্ঝাসযো পৰিৱড্ঢতি, স্ৱাযং তত্থ আদীনৱানিসংসদস্সনৱিধি ৱিভাৱিতোযেৱ. সেসপদেসুপি ইমিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – নেক্খম্মন্তি ইধ পব্বজ্জা. পৱিৱেকো তদঙ্গৱিৱেকো, ৱিক্খম্ভনৱিৱেকো, কাযৱিৱেকো, চিত্তৱিৱেকো চ. নিস্সৰণং নিব্বানং. সব্বভৱগতীসূতি সব্বেসু ভৱেসু, সব্বাসু চ গতীসু. তদধিমুত্ততাযাতি যদত্থং ভাৱনানুযোগো, যদত্থা চ পব্বজ্জা, তদধিমুত্তেন. তেনেৱাহ ‘‘সমাধাধিমুত্তেনা’’তিআদি.

৫০. ‘‘কিং চৰিতোসী’’তি পুচ্ছিতো সচে ‘‘ন জানামী’’তি ৱদেয্য, ‘‘কে ৱা তে ধম্মা বহুলং সমুদাচৰন্তী’’তি পুচ্ছিতব্বো. কিং ৱাতি কিং অসুভং ৱা অনুস্সতিট্ঠানং ৱা অঞ্ঞং ৱা. কিং তে মনসি কৰোতো ফাসু হোতীতি চিত্তস্স একগ্গভাৱেন সুখং হোতি. চিত্তং নমতীতি পকতিযাৱ অভিৰতিৱসেন নমতি. এৱমাদীহীতি আদি-সদ্দেন ইৰিযাপথাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. তেপি হি ন সব্বস্স একংসতো ব্যভিচাৰিনো এৱ. তথা হি সমুদাচাৰো পুচ্ছিতব্বো ৱুত্তো. ‘‘অসুকঞ্চ অসুকঞ্চ মনসিকাৰৱিধিং কতিপযদিৱসং অনুযুঞ্জাহী’’তি চ ৱত্তব্বো.

‘‘পকতিযা উগ্গহিতকম্মট্ঠানস্সা’’তি ইদং যং কম্মট্ঠানং গহেতুকামো, তত্থ সজ্ঝাযৱসেন ৱা মনসিকাৰৱসেন ৱা কতপৰিচযং সন্ধায ৱুত্তং. একং দ্ৱে নিসজ্জানীতি একং ৱা দ্ৱে ৱা উণ্হাসনানি. সজ্ঝাযং কাৰেত্ৱা অত্তনো সম্মুখাৱ অধীযাপেত্ৱা দাতব্বং, সো চে অঞ্ঞত্থ গন্তুকামোতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘সন্তিকে ৱসন্তস্সা’’তি. আগতাগতক্খণে কথেতব্বং, পৱত্তিং সুত্ৱাতি অধিপ্পাযো.

পথৱীকসিণন্তি পথৱীকসিণকম্মট্ঠানং. কতস্সাতি কতস্স কসিণস্স. তং তং আকাৰন্তি আচৰিযেন কম্মট্ঠানে ৱুচ্চমানে পদপদত্থাধিপ্পাযওপম্মাদিকং অত্তনো ঞাণস্স পচ্চুপট্ঠিতং তং তং আকাৰং, যং যং নিমিত্তন্তি ৱুত্তং. উপনিবন্ধিত্ৱাতি উপনেত্ৱা নিবদ্ধং ৱিয কত্ৱা, হদযে ঠপেত্ৱা অপমুস্সন্তং কত্ৱাতি অত্থো. এৱং সুট্ঠু উপট্ঠিতস্সতিতায নিমিত্তং গহেত্ৱা তত্থ সম্পজানকাৰিতায সক্কচ্চং সুণন্তেন. তন্তি তং যথাৱুত্তং সুগ্গহিতং নিস্সায. ইতৰস্সাতি তথা অগণ্হন্তস্স. সব্বাকাৰেনাতি কস্সচিপি পকাৰস্স তত্থ অসেসিতত্তা ৱুত্তং.

কম্মট্ঠানগ্গহণনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি ততিযপৰিচ্ছেদৱণ্ণনা.