১৩. নেসজ্জিকঙ্গকথা
৩৬. নেসজ্জিকঙ্গম্পি ‘‘সেয্যং পটিক্খিপামি, নেসজ্জিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতৰৱচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন নেসজ্জিকেন ৰত্তিযা তীসু যামেসু একং যামং উট্ঠায চঙ্কমিতব্বং. ইৰিযাপথেসু হি নিপজ্জিতুমেৱ ন ৱট্টতি. ইদমস্স ৱিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৱিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠস্স নেৱ অপস্সেনং, ন দুস্সপল্লত্থিকা, ন আযোগপট্টো ৱট্টতি. মজ্ঝিমস্স ইমেসু তীসু যংকিঞ্চি ৱট্টতি. মুদুকস্স অপস্সেনম্পি দুস্সপল্লত্থিকাপি আযোগপট্টোপি বিব্বোহনম্পি পঞ্চঙ্গোপি সত্তঙ্গোপি ৱট্টতি. পঞ্চঙ্গো পন পিট্ঠিঅপস্সযেন সদ্ধিং কতো. সত্তঙ্গো নাম পিট্ঠিঅপস্সযেন চ উভতোপস্সেসু অপস্সযেহি চ সদ্ধিং কতো. তং কিৰ মিড়াভযত্থেৰস্স অকংসু. থেৰো অনাগামী হুত্ৱা পৰিনিব্বাযি.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি সেয্যং কপ্পিতমত্তে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, ‘‘সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতী’’তি (দী. নি. ৩.৩২০; ম. নি. ১.১৮৬) ৱুত্তস্স চেতসো ৱিনিবন্ধস্স উপচ্ছেদনং, সব্বকম্মট্ঠানানুযোগসপ্পাযতা, পাসাদিকইৰিযাপথতা, ৱীৰিযাৰম্ভানুকূলতা, সম্মাপটিপত্তিযা অনুব্ৰূহনন্তি.
আভুজিত্ৱান পল্লঙ্কং, পণিধায উজুং তনুং;
নিসীদন্তো ৱিকম্পেতি, মাৰস্স হদযং যতি.
সেয্যসুখং মিদ্ধসুখং, হিত্ৱা আৰদ্ধৱীৰিযো;
নিসজ্জাভিৰতো ভিক্খু, সোভযন্তো তপোৱনং.
নিৰামিসং পীতিসুখং, যস্মা সমধিগচ্ছতি;
তস্মা সমনুযুঞ্জেয্য, ধীৰো নেসজ্জিকং ৱতন্তি.
অযং নেসজ্জিকঙ্গে সমাদান ৱিধানপ্পভেদ ভেদানিসংসৱণ্ণনা.
ধুতঙ্গপকিণ্ণককথা
৩৭. ইদানি –
কুসলত্তিকতো চেৱ, ধুতাদীনং ৱিভাগতো;
সমাসব্যাসতো চাপি, ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযোতি. –
ইমিস্সা গাথায ৱসেন ৱণ্ণনা হোতি.
তত্থ কুসলত্তিকতোতি সব্বানেৱ হি ধুতঙ্গানি সেক্খপুথুজ্জনখীণাসৱানং ৱসেন সিযা কুসলানি, সিযা অব্যাকতানি, নত্থি ধুতঙ্গং অকুসলন্তি.
যো পন ৱদেয্য ‘‘পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো আৰঞ্ঞিকো হোতীতি আদিৱচনতো (অ. নি. ৫.১৮১; পৰি. ৩২৫) অকুসলম্পি ধুতঙ্গ’’ন্তি. সো ৱত্তব্বো – ন মযং ‘‘অকুসলচিত্তেন অৰঞ্ঞে ন ৱসতী’’তি ৱদাম. যস্স হি অৰঞ্ঞে নিৱাসো, সো আৰঞ্ঞিকো. সো চ পাপিচ্ছো ৱা ভৱেয্য অপ্পিচ্ছো ৱা. ইমানি পন তেন তেন সমাদানেন ধুতকিলেসত্তা ধুতস্স ভিক্খুনো অঙ্গানি, কিলেসধুননতো ৱা ধুতন্তি লদ্ধৱোহাৰং ঞাণং অঙ্গমেতেসন্তি ধুতঙ্গানি. অথ ৱা ধুতানি চ তানি পটিপক্খনিদ্ধুননতো অঙ্গানি চ পটিপত্তিযাতিপি ধুতঙ্গানীতি ৱুত্তং. ন চ অকুসলেন কোচি ধুতো নাম হোতি, যস্সেতানি অঙ্গানি ভৱেয্যুং, ন চ অকুসলং কিঞ্চি ধুনাতি, যেসং তং অঙ্গন্তিকত্ৱা ধুতঙ্গানীতি ৱুচ্চেয্যুং. নাপি অকুসলং চীৱৰলোলুপ্পাদীনি চেৱ নিদ্ধুনাতি পটিপত্তিযা চ অঙ্গং হোতি. তস্মা সুৱুত্তমিদং ‘‘নত্থি অকুসলং ধুতঙ্গ’’ন্তি.
‘‘যেসম্পি কুসলত্তিকৱিনিমুত্তং ধুতঙ্গং, তেসং অত্থতো ধুতঙ্গমেৱ নত্থি. অসন্তং কস্স ধুননতো ধুতঙ্গং নাম ভৱিস্সতি. ধুতগুণে সমাদায ৱত্ততীতি ৱচনৱিৰোধোপি চ নেসং আপজ্জতি, তস্মা তং ন গহেতব্ব’’ন্তি অযং তাৱ কুসলত্তিকতো ৱণ্ণনা.
ধুতাদীনং ৱিভাগতোতি ধুতো ৱেদিতব্বো. ধুতৱাদো ৱেদিতব্বো. ধুতধম্মা ৱেদিতব্বা. ধুতঙ্গানি ৱেদিতব্বানি. কস্স ধুতঙ্গসেৱনা সপ্পাযাতি ৱেদিতব্বং.
তত্থ ধুতোতি ধুতকিলেসো ৱা পুগ্গলো কিলেসধুননো ৱা ধম্মো.
ধুতৱাদোতি এত্থ পন অত্থি ধুতো ন ধুতৱাদো, অত্থি ন ধুতো ধুতৱাদো, অত্থি নেৱ ধুতো ন ধুতৱাদো, অত্থি ধুতো চেৱ ধুতৱাদো চ.
তত্থ যো ধুতঙ্গেন অত্তনো কিলেসে ধুনি, পৰং পন ধুতঙ্গেন ন ওৱদতি, নানুসাসতি বাকুলত্থেৰো ৱিয, অযং ধুতো ন ধুতৱাদো. যথাহ, ‘‘তযিদং আযস্মা বাকুলো ধুতো ন ধুতৱাদো’’তি. যো পন ন ধুতঙ্গেন অত্তনো কিলেসে ধুনি, কেৱলং অঞ্ঞে ধুতঙ্গেন ওৱদতি অনুসাসতি উপনন্দত্থেৰো ৱিয, অযং ন ধুতো ধুতৱাদো. যথাহ, ‘‘তযিদং আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো ন ধুতো ধুতৱাদো’’তি. যো উভযৱিপন্নো লাড়ুদাযী ৱিয, অযং নেৱ ধুতো ন ধুতৱাদো. যথাহ, ‘‘তযিদং আযস্মা লাড়ুদাযী নেৱ ধুতো ন ধুতৱাদো’’তি. যো পন উভযসম্পন্নো ধম্মসেনাপতি ৱিয, অযং ধুতো চেৱ ধুতৱাদো চ. যথাহ, ‘‘তযিদং আযস্মা সাৰিপুত্তো ধুতো চেৱ ধুতৱাদো চাতি.
ধুতধম্মা ৱেদিতব্বাতি অপ্পিচ্ছতা, সন্তুট্ঠিতা, সল্লেখতা, পৱিৱেকতা, ইদমত্থিতাতি ইমে ধুতঙ্গচেতনায পৰিৱাৰকা পঞ্চ ধম্মা ‘‘অপ্পিচ্ছতংযেৱ নিস্সাযা’’তিআদিৱচনতো (অ. নি. ৫.১৮১; পৰি. ৩২৫) ধুতধম্মা নাম, তত্থ অপ্পিচ্ছতা চ সন্তুট্ঠিতা চ অলোভো. সল্লেখতা চ পৱিৱেকতা চ দ্ৱীসু ধম্মেসু অনুপতন্তি অলোভে চ অমোহে চ. ইদমত্থিতা ঞাণমেৱ. তত্থ চ অলোভেন পটিক্খেপৱত্থূসু লোভং, অমোহেন তেস্ৱেৱ আদীনৱপটিচ্ছাদকং মোহং ধুনাতি. অলোভেন চ অনুঞ্ঞাতানং পটিসেৱনমুখেন পৱত্তং কামসুখানুযোগং, অমোহেন ধুতঙ্গেসু অতিসল্লেখমুখেন পৱত্তং অত্তকিলমথানুযোগং ধুনাতি. তস্মা ইমে ধম্মা ধুতধম্মাতি ৱেদিতব্বা.
ধুতঙ্গানি ৱেদিতব্বানীতি তেৰস ধুতঙ্গানি ৱেদিতব্বানি পংসুকূলিকঙ্গং…পে… নেসজ্জিকঙ্গন্তি. তানি অত্থতো লক্খণাদীহি চ ৱুত্তানেৱ.
কস্স ধুতঙ্গসেৱনা সপ্পাযাতি ৰাগচৰিতস্স চেৱ মোহচৰিতস্স চ. কস্মা? ধুতঙ্গসেৱনা হি দুক্খাপটিপদা চেৱ সল্লেখৱিহাৰো চ. দুক্খাপটিপদঞ্চ নিস্সায ৰাগো ৱূপসম্মতি. সল্লেখং নিস্সায অপ্পমত্তস্স মোহো পহীযতি. আৰঞ্ঞিকঙ্গৰুক্খমূলিকঙ্গপটিসেৱনা ৱা এত্থ দোসচৰিতস্সাপি সপ্পাযা. তত্থ হিস্স অসঙ্ঘট্টিযমানস্স ৱিহৰতো দোসোপি ৱূপসম্মতীতি অযং ধুতাদীনং ৱিভাগতো ৱণ্ণনা.
সমাসব্যাসতোতি ইমানি পন ধুতঙ্গানি সমাসতো তীণি সীসঙ্গানি, পঞ্চ অসম্ভিন্নঙ্গানীতি অট্ঠেৱ হোন্তি. তত্থ সপদানচাৰিকঙ্গং, একাসনিকঙ্গং, অব্ভোকাসিকঙ্গন্তি ইমানি তীণি সীসঙ্গানি. সপদানচাৰিকঙ্গঞ্হি ৰক্খন্তো পিণ্ডপাতিকঙ্গম্পি ৰক্খিস্সতি. একাসনিকঙ্গঞ্চ ৰক্খতো পত্তপিণ্ডিকঙ্গখলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গানিপি সুৰক্খনীযানি ভৱিস্সন্তি. অব্ভোকাসিকঙ্গং ৰক্খন্তস্স কিং অত্থি ৰুক্খমূলিকঙ্গযথাসন্থতিকঙ্গেসু ৰক্খিতব্বং নাম. ইতি ইমানি তীণি সীসঙ্গানি, আৰঞ্ঞিকঙ্গং, পংসুকূলিকঙ্গং, তেচীৱৰিকঙ্গং, নেসজ্জিকঙ্গং, সোসানিকঙ্গন্তি ইমানি পঞ্চ অসম্ভিন্নঙ্গানি চাতি অট্ঠেৱ হোন্তি.
পুন দ্ৱে চীৱৰপটিসংযুত্তানি, পঞ্চ পিণ্ডপাতপটিসংযুত্তানি, পঞ্চ সেনাসনপটিসংযুত্তানি, একং ৱীৰিযপটিসংযুত্তন্তি এৱং চত্তাৰোৱ হোন্তি. তত্থ নেসজ্জিকঙ্গং ৱীৰিযপটিসংযুত্তং. ইতৰানি পাকটানেৱ.
পুন সব্বানেৱ নিস্সযৱসেন দ্ৱে হোন্তি পচ্চযনিস্সিতানি দ্ৱাদস, ৱীৰিযনিস্সিতং একন্তি. সেৱিতব্বাসেৱিতব্বৱসেনপি দ্ৱেযেৱ হোন্তি. যস্স হি ধুতঙ্গং সেৱন্তস্স কম্মট্ঠানং ৱড্ঢতি, তেন সেৱিতব্বানি. যস্স সেৱতো হাযতি, তেন ন সেৱিতব্বানি. যস্স পন সেৱতোপি অসেৱতোপি ৱড্ঢতেৱ, ন হাযতি, তেনাপি পচ্ছিমং জনতং অনুকম্পন্তেন সেৱিতব্বানি. যস্সাপি সেৱতোপি অসেৱতোপি ন ৱড্ঢতি, তেনাপি সেৱিতব্বানিযেৱ আযতিং ৱাসনত্থাযাতি.
এৱং সেৱিতব্বাসেৱিতব্বৱসেন দুৱিধানিপি সব্বানেৱ চেতনাৱসেন একৱিধানি হোন্তি. একমেৱ হি ধুতঙ্গং সমাদানচেতনাতি. অট্ঠকথাযম্পি ৱুত্তং ‘‘যা চেতনা, তং ধুতঙ্গন্তি ৱদন্তী’’তি.
ব্যাসতো পন ভিক্খূনং তেৰস, ভিক্খুনীনং অট্ঠ, সামণেৰানং দ্ৱাদস, সিক্খমানসামণেৰীনং সত্ত, উপাসকউপাসিকানং দ্ৱেতি দ্ৱাচত্তালীস হোন্তি. সচে পন অব্ভোকাসে আৰঞ্ঞিকঙ্গসম্পন্নং সুসানং হোতি, একোপি ভিক্খু একপ্পহাৰেন সব্বধুতঙ্গানি পৰিভুঞ্জিতুং সক্কোতি. ভিক্খুনীনং পন আৰঞ্ঞিকঙ্গং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গঞ্চ দ্ৱেপি সিক্খাপদেনেৱ পটিক্খিত্তানি, অব্ভোকাসিকঙ্গং, ৰুক্খমূলিকঙ্গং, সোসানিকঙ্গন্তি ইমানি তীণি দুপ্পৰিহাৰানি. ভিক্খুনিযা হি দুতিযিকং ৱিনা ৱসিতুং ন ৱট্টতি. এৱৰূপে চ ঠানে সমানচ্ছন্দা দুতিযিকা দুল্লভা. সচেপি লভেয্য সংসট্ঠৱিহাৰতো ন মুচ্চেয্য. এৱং সতি যস্সত্থায ধুতঙ্গং সেৱেয্য, স্ৱেৱস্সা অত্থো ন সম্পজ্জেয্য. এৱং পৰিভুঞ্জিতুং অসক্কুণেয্যতায পঞ্চ হাপেত্ৱা ভিক্খুনীনং অট্ঠেৱ হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি. যথাৱুত্তেসু পন ঠপেত্ৱা তেচীৱৰিকঙ্গং সেসানি দ্ৱাদস সামণেৰানং, সত্ত সিক্খমানসামণেৰীনং ৱেদিতব্বানি. উপাসকউপাসিকানং পন একাসনিকঙ্গং, পত্তপিণ্ডিকঙ্গন্তি ইমানি দ্ৱে পতিৰূপানি চেৱ সক্কা চ পৰিভুঞ্জিতুন্তি দ্ৱে ধুতঙ্গানীতি এৱং ব্যাসতো দ্ৱেচত্তালীস হোন্তীতি অযং সমাসব্যাসতো ৱণ্ণনা.
এত্তাৱতা চ ‘‘সীলে পতিট্ঠায নৰো সপঞ্ঞো’’তি ইমিস্সা গাথায সীলসমাধিপঞ্ঞামুখেন দেসিতে ৱিসুদ্ধিমগ্গে যেহি অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিতাদীহি গুণেহি ৱুত্তপ্পকাৰস্স সীলস্স ৱোদানং হোতি, তেসং সম্পাদনত্থং সমাদাতব্বধুতঙ্গকথা ভাসিতা হোতি.
ইতি সাধুজনপামোজ্জত্থায কতে ৱিসুদ্ধিমগ্গে
ধুতঙ্গনিদ্দেসো নাম দুতিযো পৰিচ্ছেদো.