২. ধুতঙ্গনিদ্দেসো
২২. ইদানি যেহি অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিতাদীহি গুণেহি ৱুত্তপ্পকাৰস্স সীলস্স ৱোদানং হোতি, তে গুণে সম্পাদেতুং যস্মা সমাদিন্নসীলেন যোগিনা ধুতঙ্গসমাদানং কাতব্বং. এৱঞ্হিস্স অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠিতাসল্লেখপৱিৱেকাপচযৱীৰিযাৰম্ভসুভৰতাদিগুণসলিলৱিক্খালিতমলং সীলঞ্চেৱ সুপৰিসুদ্ধং ভৱিস্সতি, ৱতানি চ সম্পজ্জিস্সন্তি. ইতি অনৱজ্জসীলব্বতগুণপৰিসুদ্ধসব্বসমাচাৰো পোৰাণে অৰিযৱংসত্তযে পতিট্ঠায চতুত্থস্স ভাৱনাৰামতাসঙ্খাতস্স অৰিযৱংসস্স অধিগমাৰহো ভৱিস্সতি. তস্মা ধুতঙ্গকথং আৰভিস্সাম.
ভগৱতা হি পৰিচ্চত্তলোকামিসানং কাযে চ জীৱিতে চ অনপেক্খানং অনুলোমপটিপদংযেৱ আৰাধেতুকামানং কুলপুত্তানং তেৰসধুতঙ্গানি অনুঞ্ঞাতানি. সেয্যথিদং – পংসুকূলিকঙ্গং, তেচীৱৰিকঙ্গং, পিণ্ডপাতিকঙ্গং, সপদানচাৰিকঙ্গং, একাসনিকঙ্গং, পত্তপিণ্ডিকঙ্গং, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং, আৰঞ্ঞিকঙ্গং, ৰুক্খমূলিকঙ্গং, অব্ভোকাসিকঙ্গং, সোসানিকঙ্গং, যথাসন্থতিকঙ্গং, নেসজ্জিকঙ্গন্তি. তত্থ –
অত্থতো লক্খণাদীহি, সমাদানৱিধানতো;
পভেদতো ভেদতো চ, তস্স তস্সানিসংসতো.
কুসলত্তিকতো চেৱ, ধুতাদীনং ৱিভাগতো;
সমাসব্যাসতো চাপি, ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযো.
২৩. তত্থ অত্থতোতি তাৱ ৰথিকসুসানসঙ্কাৰকূটাদীনং যত্থ কত্থচি পংসূনং উপৰি ঠিতত্তা অব্ভুগ্গতট্ঠেন তেসু তেসু পংসুকূলমিৱাতি পংসুকূলং, অথ ৱা পংসু ৱিয কুচ্ছিতভাৱং উলতীতি পংসুকূলং, কুচ্ছিতভাৱং গচ্ছতীতি ৱুত্তং হোতি. এৱং লদ্ধনিব্বচনস্স পংসুকূলস্স ধাৰণং পংসুকূলং, তং সীলমস্সাতি পংসুকূলিকো. পংসুকূলিকস্স অঙ্গং পংসুকূলিকঙ্গং. অঙ্গন্তি কাৰণং ৱুচ্চতি. তস্মা যেন সমাদানেন সো পংসুকূলিকো হোতি, তস্সেতং অধিৱচনন্তি ৱেদিতব্বং.
এতেনেৱ নযেন সঙ্ঘাটিউত্তৰাসঙ্গঅন্তৰৱাসকসঙ্খাতং তিচীৱৰং সীলমস্সাতি তেচীৱৰিকো. তেচীৱৰিকস্স অঙ্গং তেচীৱৰিকঙ্গং.
ভিক্খাসঙ্খাতানং পন আমিসপিণ্ডানং পাতোতি পিণ্ডপাতো, পৰেহি দিন্নানং পিণ্ডানং পত্তে নিপতনন্তি ৱুত্তং হোতি. তং পিণ্ডপাতং উঞ্ছতি তং তং কুলং উপসঙ্কমন্তো গৱেসতীতি পিণ্ডপাতিকো. পিণ্ডায ৱা পতিতুং ৱতমেতস্সাতি পিণ্ডপাতী, পতিতুন্তি চৰিতুং, পিণ্ডপাতী এৱ পিণ্ডপাতিকো. পিণ্ডপাতিকস্স অঙ্গং পিণ্ডপাতিকঙ্গং.
দানং ৱুচ্চতি অৱখণ্ডনং, অপেতং দানতোতি অপদানং, অনৱখণ্ডনন্তি অত্থো. সহ অপদানেন সপদানং, অৱখণ্ডনৰহিতং অনুঘৰন্তি ৱুত্তং হোতি. সপদানং চৰিতুং ইদমস্স সীলন্তি সপদানচাৰী, সপদানচাৰী এৱ সপদানচাৰিকো. তস্স অঙ্গং সপদানচাৰিকঙ্গং.
একাসনে ভোজনং একাসনং, তং সীলমস্সাতি একাসনিকো. তস্স অঙ্গং একাসনিকঙ্গং.
দুতিযভাজনস্স পটিক্খিত্তত্তা কেৱলং একস্মিংযেৱ পত্তে পিণ্ডো পত্তপিণ্ডো. ইদানি পত্তপিণ্ডগহণে পত্তপিণ্ডসঞ্ঞং কত্ৱা পত্তপিণ্ডো সীলমস্সাতি পত্তপিণ্ডিকো. তস্স অঙ্গং পত্তপিণ্ডিকঙ্গং.
খলূতি পটিসেধনত্থে নিপাতো. পৱাৰিতেন সতা পচ্ছা লদ্ধং ভত্তং পচ্ছাভত্তং নাম, তস্স পচ্ছাভত্তস্স ভোজনং পচ্ছাভত্তভোজনং, তস্মিং পচ্ছাভত্তভোজনে পচ্ছাভত্তসঞ্ঞং কত্ৱা পচ্ছাভত্তং সীলমস্সাতি পচ্ছাভত্তিকো. ন পচ্ছাভত্তিকো খলুপচ্ছাভত্তিকো. সমাদানৱসেন পটিক্খিত্তাতিৰিত্তভোজনস্সেতং নামং. অট্ঠকথাযং পন ৱুত্তং খলূতি একো সকুণো. সো মুখেন ফলং গহেত্ৱা তস্মিং পতিতে পুন অঞ্ঞং ন খাদতি. তাদিসো অযন্তি খলুপচ্ছাভত্তিকো. তস্স অঙ্গং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং.
অৰঞ্ঞে নিৱাসো সীলমস্সাতি আৰঞ্ঞিকো. তস্স অঙ্গং আৰঞ্ঞিকঙ্গং.
ৰুক্খমূলে নিৱাসো ৰুক্খমূলং, তং সীলমস্সাতি ৰুক্খমূলিকো. ৰুক্খমূলিকস্স অঙ্গং ৰুক্খমূলিকঙ্গং. অব্ভোকাসিকসোসানিকঙ্গেসুপি এসেৱ নযো.
যদেৱ সন্থতং যথাসন্থতং, ইদং তুয্হং পাপুণাতীতি এৱং পঠমং উদ্দিট্ঠসেনাসনস্সেতং অধিৱচনং. তস্মিং যথাসন্থতে ৱিহৰিতুং সীলমস্সাতি যথাসন্থতিকো. তস্স অঙ্গং যথাসন্থতিকঙ্গং.
সযনং পটিক্খিপিত্ৱা নিসজ্জায ৱিহৰিতুং সীলমস্সাতি নেসজ্জিকো. তস্স অঙ্গং নেসজ্জিকঙ্গং.
সব্বানেৱ পনেতানি তেন তেন সমাদানেন ধুতকিলেসত্তা ধুতস্স ভিক্খুনো অঙ্গানি, কিলেসধুননতো ৱা ধুতন্তি লদ্ধৱোহাৰং ঞাণং অঙ্গং এতেসন্তি ধুতঙ্গানি. অথ ৱা ধুতানি চ তানি পটিপক্খনিদ্ধুননতো অঙ্গানি চ পটিপত্তিযাতিপি ধুতঙ্গানি. এৱং তাৱেত্থ অত্থতো ৱিঞ্ঞাতব্বো ৱিনিচ্ছযো.
সব্বানেৱ পনেতানি সমাদানচেতনালক্খণানি. ৱুত্তম্পি চেতং ‘‘যো সমাদিযতি, সো পুগ্গলো. যেন সমাদিযতি, চিত্তচেতসিকা এতে ধম্মা. যা সমাদানচেতনা, তং ধুতঙ্গং. যং পটিক্খিপতি, তং ৱত্থূ’’তি. সব্বানেৱ চ লোলুপ্পৱিদ্ধংসনৰসানি, নিল্লোলুপ্পভাৱপচ্চুপট্ঠানানি অপ্পিচ্ছতাদিঅৰিযধম্মপদট্ঠানানি. এৱমেত্থ লক্খণাদীহি ৱেদিতব্বো ৱিনিচ্ছযো.
সমাদানৱিধানতোতিআদীসু পন পঞ্চসু সব্বানেৱ ধুতঙ্গানি ধৰমানে ভগৱতি ভগৱতোৱ সন্তিকে সমাদাতব্বানি. পৰিনিব্বুতে মহাসাৱকস্স সন্তিকে. তস্মিং অসতি খীণাসৱস্স, অনাগামিস্স, সকদাগামিস্স, সোতাপন্নস্স, তিপিটকস্স, দ্ৱিপিটকস্স, একপিটকস্স, একসঙ্গীতিকস্স, অট্ঠকথাচৰিযস্স. তস্মিং অসতি ধুতঙ্গধৰস্স, তস্মিম্পি অসতি চেতিযঙ্গণং সম্মজ্জিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে ৱদন্তেন ৱিয সমাদাতব্বানি, অপিচ সযম্পি সমাদাতুং ৱট্টতি এৱ. এত্থ চ চেতিযপব্বতে দ্ৱে ভাতিকত্থেৰানং জেট্ঠকভাতু ধুতঙ্গপ্পিচ্ছতায ৱত্থু কথেতব্বং. অযং তাৱ সাধাৰণকথা.
১. পংসুকূলিকঙ্গকথা
২৪. ইদানি একেকস্স সমাদানৱিধানপ্পভেদভেদানিসংসে ৱণ্ণযিস্সাম. পংসুকূলিকঙ্গং তাৱ ‘‘গহপতিদানচীৱৰং পটিক্খিপামি, পংসুকূলিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসু দ্ৱীসু ৱচনেসু অঞ্ঞতৰেন সমাদিন্নং হোতি. ইদং তাৱেত্থ সমাদানং.
এৱং সমাদিন্নধুতঙ্গেন পন তেন সোসানিকং, পাপণিকং, ৰথিযচোড়ং, সঙ্কাৰচোড়ং, সোত্থিযং, ন্হানচোড়ং, তিত্থচোড়ং, গতপচ্চাগতং, অগ্গিডড্ঢং, গোখাযিতং, উপচিকাখাযিতং, উন্দূৰখাযিতং, অন্তচ্ছিন্নং, দসাচ্ছিন্নং, ধজাহটং, থূপচীৱৰং, সমণচীৱৰং, আভিসেকিকং, ইদ্ধিমযং, পন্থিকং, ৱাতাহটং, দেৱদত্তিযং, সামুদ্দিযন্তিএতেসু অঞ্ঞতৰং চীৱৰং গহেত্ৱা ফালেত্ৱা দুব্বলট্ঠানং পহায থিৰট্ঠানানি ধোৱিত্ৱা চীৱৰং কত্ৱা পোৰাণং গহপতিচীৱৰং অপনেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং.
তত্থ সোসানিকন্তি সুসানে পতিতকং. পাপণিকন্তি আপণদ্ৱাৰে পতিতকং. ৰথিযচোড়ন্তি পুঞ্ঞত্থিকেহি ৱাতপানন্তৰেন ৰথিকায ছড্ডিতচোড়কং. সঙ্কাৰচোড়ন্তি সঙ্কাৰট্ঠানে ছড্ডিতচোড়কং. সোত্থিযন্তি গব্ভমলং পুঞ্ছিত্ৱা ছড্ডিতৱত্থং. তিস্সামচ্চমাতা কিৰ সতগ্ঘনকেন ৱত্থেন গব্ভমলং পুঞ্ছাপেত্ৱা পংসুকূলিকা গণ্হিস্সন্তীতি তালৱেড়িমগ্গে ছড্ডাপেসি. ভিক্খূ জিণ্ণকট্ঠানত্থমেৱ গণ্হন্তি. ন্হানচোড়ন্তি যং ভূতৱেজ্জেহি সসীসং ন্হাপিতা কাড়কণ্ণিচোড়ন্তি ছড্ডেত্ৱা গচ্ছন্তি.
তিত্থচোড়ন্তি ন্হানতিত্থে ছড্ডিতপিলোতিকা. গতপচ্চাগতন্তি যং মনুস্সা সুসানং গন্ত্ৱা পচ্চাগতা ন্হত্ৱা ছড্ডেন্তি. অগ্গিডড্ঢন্তি অগ্গিনা ডড্ঢপ্পদেসং. তঞ্হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. গোখাযিতাদীনি পাকটানেৱ. তাদিসানিপি হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. ধজাহটন্তি নাৱং আৰোহন্তা ধজং বন্ধিত্ৱা আৰূহন্তি. তং তেসং দস্সনাতিক্কমে গহেতুং ৱট্টতি. যম্পি যুদ্ধভূমিযং ধজং বন্ধিত্ৱা ঠপিতং, তং দ্ৱিন্নম্পি সেনানং গতকালে গহেতুং ৱট্টতি.
থূপচীৱৰন্তি ৱম্মিকং পৰিক্খিপিত্ৱা বলিকম্মং কতং. সমণচীৱৰন্তি ভিক্খুসন্তকং. আভিসেকিকন্তি ৰঞ্ঞো অভিসেকট্ঠানে ছড্ডিতচীৱৰং. ইদ্ধিমযন্তি এহিভিক্খুচীৱৰং. পন্থিকন্তি অন্তৰামগ্গে পতিতকং. যং পন সামিকানং সতিসম্মোসেন পতিতং, তং থোকং ৰক্খিত্ৱা গহেতব্বং. ৱাতাহটন্তি ৱাতেন পহৰিত্ৱা দূৰে পাতিতং, তং পন সামিকে অপস্সন্তেন গহেতুং ৱট্টতি. দেৱদত্তিযন্তি অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স ৱিয দেৱতাহি দিন্নকং. সামুদ্দিযন্তি সমুদ্দৱীচীহি থলে উস্সাৰিতং.
যং পন সঙ্ঘস্স দেমাতি দিন্নং, চোড়কভিক্খায ৱা চৰমানেহি লদ্ধং, ন তং পংসুকূলং. ভিক্খুদত্তিযেপি যং ৱস্সগ্গেন গাহেত্ৱা ৱা দীযতি, সেনাসনচীৱৰং ৱা হোতি, ন তং পংসুকূলং. নো গাহাপেত্ৱা দিন্নমেৱ পংসুকূলং. তত্ৰপি যং দাযকেহি ভিক্খুস্স পাদমূলে নিক্খিত্তং, তেন পন ভিক্খুনা পংসুকূলিকস্স হত্থে ঠপেত্ৱা দিন্নং, তং একতোসুদ্ধিকং নাম. যং ভিক্খুনো হত্থে ঠপেত্ৱা দিন্নং, তেন পন পাদমূলে ঠপিতং, তম্পি একতোসুদ্ধিকং. যং ভিক্খুনোপি পাদমূলে ঠপিতং, তেনাপি তথেৱ দিন্নং, তং উভতোসুদ্ধিকং. যং হত্থে ঠপেত্ৱা লদ্ধং, হত্থেযেৱ ঠপিতং, তং অনুক্কট্ঠচীৱৰং নাম. ইতি ইমং পংসুকূলভেদং ঞত্ৱা পংসুকূলিকেন চীৱৰং পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি ইদমেত্থ ৱিধানং.
অযং পন পভেদো, তযো পংসুকূলিকা উক্কট্ঠো মজ্ঝিমো মুদূতি. তত্থ সোসানিকংযেৱ গণ্হন্তো উক্কট্ঠো হোতি. পব্বজিতা গণ্হিস্সন্তীতি ঠপিতকং গণ্হন্তো মজ্ঝিমো. পাদমূলে ঠপেত্ৱা দিন্নকং গণ্হন্তো মুদূতি.
তেসু যস্স কস্সচি অত্তনো ৰুচিযা গিহিদিন্নকং সাদিতক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, ‘‘পংসুকূলচীৱৰং নিস্সায পব্বজ্জা’’তি (মহাৱ. ১২৮) ৱচনতো নিস্সযানুৰূপপটিপত্তিসব্ভাৱো, পঠমে অৰিযৱংসে পতিট্ঠানং, আৰক্খদুক্খাভাৱো, অপৰাযত্তৱুত্তিতা, চোৰভযেন অভযতা, পৰিভোগতণ্হায অভাৱো, সমণসাৰুপ্পপৰিক্খাৰতা, ‘‘অপ্পানি চেৱ সুলভানি চ তানি চ অনৱজ্জানী’’তি (অ. নি. ৪.২৭; ইতিৱু. ১০১) ভগৱতা সংৱণ্ণিতপচ্চযতা, পাসাদিকতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং ফলনিপ্ফত্তি, সম্মাপটিপত্তিযা অনুব্ৰূহনং, পচ্ছিমায জনতায দিট্ঠানুগতিআপাদনন্তি.
মাৰসেনৱিঘাতায, পংসুকূলধৰো যতি;
সন্নদ্ধকৱচো যুদ্ধে, খত্তিযো ৱিয সোভতি.
পহায কাসিকাদীনি, ৱৰৱত্থানি ধাৰিতং;
যং লোকগৰুনা কো তং, পংসুকূলং ন ধাৰযে.
তস্মা হি অত্তনো ভিক্খু, পটিঞ্ঞং সমনুস্সৰং;
যোগাচাৰানুকূলম্হি, পংসুকূলে ৰতো সিযাতি.
অযং তাৱ পংসুকূলিকঙ্গে সমাদানৱিধানপ্পভেদভেদানিসংসৱণ্ণনা.
২. তেচীৱৰিকঙ্গকথা
২৫. তদনন্তৰং পন তেচীৱৰিকঙ্গং ‘‘চতুত্থকচীৱৰং পটিক্খিপামি, তেচীৱৰিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতৰৱচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন তেচীৱৰিকেন চীৱৰদুস্সং লভিত্ৱা যাৱ অফাসুকভাৱেন কাতুং ৱা ন সক্কোতি, ৱিচাৰকং ৱা ন লভতি, সূচিআদীসু ৱাস্স কিঞ্চি ন সম্পজ্জতি, তাৱ নিক্খিপিতব্বং. নিক্খিত্তপচ্চযা দোসো নত্থি. ৰজিতকালতো পন পট্ঠায নিক্খিপিতুং ন ৱট্টতি, ধুতঙ্গচোৰো নাম হোতি. ইদমস্স ৱিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৱিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠেন ৰজনকালে পঠমং অন্তৰৱাসকং ৱা উত্তৰাসঙ্গং ৱা ৰজিত্ৱা তং নিৱাসেত্ৱা ইতৰং ৰজিতব্বং. তং পাৰুপিত্ৱা সঙ্ঘাটি ৰজিতব্বা. সঙ্ঘাটিং পন নিৱাসেতুং ন ৱট্টতি. ইদমস্স গামন্তসেনাসনে ৱত্তং. আৰঞ্ঞকে পন দ্ৱে একতো ধোৱিত্ৱা ৰজিতুং ৱট্টতি. যথা পন কঞ্চি দিস্ৱা সক্কোতি কাসাৱং আকড্ঢিত্ৱা উপৰিকাতুং, এৱং আসন্নে ঠানে নিসীদিতব্বং. মজ্ঝিমস্স ৰজনসালাযং ৰজনকাসাৱং নাম হোতি, তং নিৱাসেত্ৱা ৱা পাৰুপিত্ৱা ৱা ৰজনকম্মং কাতুং ৱট্টতি. মুদুকস্স সভাগভিক্খূনং চীৱৰানি নিৱাসেত্ৱা ৱা পাৰুপিত্ৱা ৱা ৰজনকম্মং কাতুং ৱট্টতি. তত্ৰট্ঠকপচ্চত্থৰণম্পি তস্স ৱট্টতি. পৰিহৰিতুং পন ন ৱট্টতি. সভাগভিক্খূনং চীৱৰম্পি অন্তৰন্তৰা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. ধুতঙ্গতেচীৱৰিকস্স পন চতুত্থং ৱত্তমানং অংসকাসাৱমেৱ ৱট্টতি. তঞ্চ খো ৱিত্থাৰতো ৱিদত্থি, দীঘতো তিহত্থমেৱ ৱট্টতি.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি চতুত্থকচীৱৰং সাদিতক্খণেযেৱ ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, তেচীৱৰিকো ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি কাযপৰিহাৰিকেন চীৱৰেন. তেনস্স পক্খিনো ৱিয সমাদাযেৱ গমনং, অপ্পসমাৰম্ভতা, ৱত্থসন্নিধিপৰিৱজ্জনং, সল্লহুকৱুত্তিতা, অতিৰেকচীৱৰলোলুপ্পপ্পহানং, কপ্পিযে মত্তকাৰিতায সল্লেখৱুত্তিতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং ফলনিপ্ফত্তীতি এৱমাদযো গুণা সম্পজ্জন্তীতি.
অতিৰেকৱত্থতণ্হং, পহায সন্নিধিৱিৱজ্জিতো ধীৰো;
সন্তোসসুখৰসঞ্ঞূ, তিচীৱৰধৰো ভৱতি যোগী.
তস্মা সপত্তচৰণো, পক্খীৱ সচীৱৰোৱ যোগিৱৰো;
সুখমনুৱিচৰিতুকামো, চীৱৰনিযমে ৰতিং কযিৰাতি.
অযং তেচীৱৰিকঙ্গে সমাদানৱিধানপ্পভেদভেদানিসংসৱণ্ণনা.
৩. পিণ্ডপাতিকঙ্গকথা
২৬. পিণ্ডপাতিকঙ্গম্পি ‘‘অতিৰেকলাভং পটিক্খিপামি, পিণ্ডপাতিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতৰৱচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন পিণ্ডপাতিকেন ‘‘সঙ্ঘভত্তং, উদ্দেসভত্তং, নিমন্তনভত্তং, সলাকভত্তং, পক্খিকং, উপোসথিকং, পাটিপদিকং, আগন্তুকভত্তং, গমিকভত্তং, গিলানভত্তং, গিলানুপট্ঠাকভত্তং, ৱিহাৰভত্তং, ধুৰভত্তং, ৱাৰকভত্ত’’ন্তি এতানি চুদ্দস ভত্তানি ন সাদিতব্বানি. সচে পন ‘‘সঙ্ঘভত্তং গণ্হথা’’তিআদিনা নযেন অৱত্ৱা ‘‘অম্হাকং গেহে সঙ্ঘো ভিক্খং গণ্হাতু, তুম্হেপি ভিক্খং গণ্হথা’’তি ৱত্ৱা দিন্নানি হোন্তি, তানি সাদিতুং ৱট্টন্তি. সঙ্ঘতো নিৰামিসসলাকাপি ৱিহাৰে পক্কভত্তম্পি ৱট্টতিযেৱাতি ইদমস্স ৱিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৱিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো পুৰতোপি পচ্ছতোপি আহটভিক্খং গণ্হতি, পত্তদ্ৱাৰে ঠত্ৱা পত্তং গণ্হন্তানম্পি দেতি, পটিক্কমনং আহৰিত্ৱা দিন্নভিক্খম্পি গণ্হতি, তং দিৱসং পন নিসীদিত্ৱা ভিক্খং ন গণ্হতি. মজ্ঝিমো তং দিৱসং নিসীদিত্ৱাপি গণ্হতি, স্ৱাতনায পন নাধিৱাসেতি. মুদুকোস্ৱাতনাযপি পুনদিৱসাযপি ভিক্খং অধিৱাসেতি. তে উভোপি সেৰিৱিহাৰসুখং ন লভন্তি, উক্কট্ঠোৱ লভতি. একস্মিং কিৰ গামে অৰিযৱংসো হোতি, উক্কট্ঠো ইতৰে আহ – ‘‘আযামাৱুসো, ধম্মসৱনাযা’’তি. তেসু একো একেনম্হি, ভন্তে, মনুস্সেন নিসীদাপিতোতি আহ. অপৰো মযা, ভন্তে, স্ৱাতনায একস্স ভিক্খা অধিৱাসিতাতি. এৱং তে উভো পৰিহীনা. ইতৰো পাতোৱ পিণ্ডায চৰিত্ৱা গন্ত্ৱা ধম্মৰসং পটিসংৱেদেসি.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি সঙ্ঘভত্তাদিঅতিৰেকলাভং সাদিতক্খণেৱ ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, ‘‘পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সায পব্বজ্জা’’তি (অ. নি. ৪.২৭; ইতিৱু. ১০১) ৱচনতো নিস্সযানুৰূপপটিপত্তিসব্ভাৱো, দুতিযে অৰিযৱংসে পতিট্ঠানং, অপৰাযত্তৱুত্তিতা, ‘‘অপ্পানি চেৱ সুলভানি চ তানি চ অনৱজ্জানী’’তি ভগৱতা সংৱণ্ণিতপচ্চযতা, কোসজ্জনিম্মদ্দনতা, পৰিসুদ্ধাজীৱতা, সেখিযপটিপত্তিপূৰণং, অপৰপোসিতা, পৰানুগ্গহকিৰিযা, মানপ্পহানং, ৰসতণ্হানিৱাৰণং, গণভোজনপৰম্পৰভোজনচাৰিত্তসিক্খাপদেহি অনাপত্তিতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৱুত্তিতা, সম্মাপটিপত্তিব্ৰূহনং, পচ্ছিমজনতানুকম্পনন্তি.
পিণ্ডিযালোপসন্তুট্ঠো, অপৰাযত্তজীৱিকো;
পহীনাহাৰলোলুপ্পো, হোতি চাতুদ্দিসো যতি.
ৱিনোদযতি কোসজ্জং, আজীৱস্স ৱিসুজ্ঝতি;
তস্মা হি নাতিমঞ্ঞেয্য, ভিক্খাচৰিযায সুমেধসো.
এৱৰূপস্স হি –
‘‘পিণ্ডপাতিকস্স ভিক্খুনো,
অত্তভৰস্স অনঞ্ঞপোসিনো;
দেৱাপি পিহযন্তি তাদিনো,
নো চে লাভসিলোকনিস্সিতো’’তি.
অযং পিণ্ডপাতিকঙ্গে সমাদানৱিধানপ্পভেদভেদানিসংসৱণ্ণনা.
৪. সপদানচাৰিকঙ্গকথা
২৭. সপদানচাৰিকঙ্গম্পি ‘‘লোলুপ্পচাৰং পটিক্খিপামি, সপদানচাৰিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতৰৱচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন সপদানচাৰিকেন গামদ্ৱাৰে ঠত্ৱা পৰিস্সযাভাৱো সল্লক্খেতব্বো. যস্সা ৰচ্ছায ৱা গামে ৱা পৰিস্সযো হোতি, তং পহায অঞ্ঞত্থ চৰিতুং ৱট্টতি. যস্মিং ঘৰদ্ৱাৰে ৱা ৰচ্ছায ৱা গামে ৱা কিঞ্চি ন লভতি, অগামসঞ্ঞং কত্ৱা গন্তব্বং. যত্থ কিঞ্চি লভতি, তং পহায গন্তুং ন ৱট্টতি. ইমিনা চ ভিক্খুনা কালতৰং পৱিসিতব্বং, এৱঞ্হি অফাসুকট্ঠানং পহায অঞ্ঞত্থ গন্তুং সক্খিস্সতি. সচে পনস্স ৱিহাৰে দানং দেন্তা অন্তৰামগ্গে ৱা আগচ্ছন্তা মনুস্সা পত্তং গহেত্ৱা পিণ্ডপাতং দেন্তি ৱট্টতি. ইমিনা চ মগ্গং গচ্ছন্তেনাপি ভিক্খাচাৰৱেলাযং সম্পত্তগামং অনতিক্কমিত্ৱা চৰিতব্বমেৱ. তত্থ অলভিত্ৱা ৱা থোকং লভিত্ৱা ৱা গামপটিপাটিযা চৰিতব্বন্তি ইদমস্স ৱিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৱিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো পুৰতো আহটভিক্খম্পি পচ্ছতো আহটভিক্খম্পি পটিক্কমনং আহৰিত্ৱা দিয্যমানম্পি ন গণ্হতি, পত্তদ্ৱাৰে পন পত্তং ৱিস্সজ্জেতি. ইমস্মিঞ্হি ধুতঙ্গে মহাকস্সপত্থেৰেন সদিসো নাম নত্থি. তস্সপি পত্তৱিস্সট্ঠট্ঠানমেৱ পঞ্ঞাযতি. মজ্ঝিমো পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা আহটম্পি পটিক্কমনং আহটম্পি গণ্হতি, পত্তদ্ৱাৰেপি পত্তং ৱিস্সজ্জেতি, ন পন ভিক্খং আগমযমানো নিসীদতি. এৱং সো উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকস্স অনুলোমেতি. মুদুকো তং দিৱসং নিসীদিত্ৱা আগমেতি.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি লোলুপ্পচাৰে উপ্পন্নমত্তে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, কুলেসু নিচ্চনৱকতা, চন্দূপমতা, কুলমচ্ছেৰপ্পহানং, সমানুকম্পিতা, কুলূপকাদীনৱাভাৱো, অৱ্হানানভিনন্দনা, অভিহাৰেন অনত্থিকতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৱুত্তিতাতি.
চন্দূপমো নিচ্চনৱো কুলেসু,
অমচ্ছৰী সব্বসমানুকম্পো;
কুলূপকাদীনৱৱিপ্পমুত্তো,
হোতীধ ভিক্খু সপদানচাৰী.
লোলুপ্পচাৰঞ্চ পহায তস্মা,
ওক্খিত্তচক্খু যুগমত্তদস্সী;
আকঙ্খমানো ভুৱি সেৰিচাৰং,
চৰেয্য ধীৰো সপদানচাৰন্তি.
অযং সপদানচাৰিকঙ্গে সমাদানৱিধানপ্পভেদভেদানিসংসৱণ্ণনা.
৫. একাসনিকঙ্গকথা
২৮. একাসনিকঙ্গম্পি ‘‘নানাসনভোজনং পটিক্খিপামি, একাসনিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতৰৱচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন একাসনিকেন আসনসালাযং নিসীদন্তেন থেৰাসনে অনিসীদিত্ৱা ‘‘ইদং ময্হং পাপুণিস্সতী’’তি পতিৰূপং আসনং সল্লক্খেত্ৱা নিসীদিতব্বং. সচস্স ৱিপ্পকতে ভোজনে আচৰিযো ৱা উপজ্ঝাযো ৱা আগচ্ছতি, উট্ঠায ৱত্তং কাতুং ৱট্টতি. তিপিটকচূড়াভযত্থেৰো পনাহ ‘‘আসনং ৱা ৰক্খেয্য ভোজনং ৱা, অযঞ্চ ৱিপ্পকতভোজনো, তস্মা ৱত্তং কৰোতু, ভোজনং পন মা ভুঞ্জতূ’’তি. ইদমস্স ৱিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৱিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো অপ্পং ৱা হোতু বহু ৱা, যম্হি ভোজনে হত্থং ওতাৰেতি, ততো অঞ্ঞং গণ্হিতুং ন লভতি. সচেপি মনুস্সা ‘‘থেৰেন ন কিঞ্চি ভুত্ত’’ন্তি সপ্পিআদীনি আহৰন্তি, ভেসজ্জত্থমেৱ ৱট্টন্তি, ন আহাৰত্থং. মজ্ঝিমো যাৱ পত্তে ভত্তং ন খীযতি, তাৱ অঞ্ঞং গণ্হিতুং লভতি. অযঞ্হি ভোজনপৰিযন্তিকো নাম হোতি. মুদুকো যাৱ আসনা ন ৱুট্ঠাতি তাৱ ভুঞ্জিতুং লভতি. সো হি উদকপৰিযন্তিকো ৱা হোতি যাৱ পত্তধোৱনং ন গণ্হাতি তাৱ ভুঞ্জনতো, আসনপৰিযন্তিকো ৱা যাৱ ন ৱুট্ঠাতি তাৱ ভুঞ্জনতো.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি নানাসনভোজনং ভুত্তক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, অপ্পাবাধতা, অপ্পাতঙ্কতা, লহুট্ঠানং, বলং, ফাসুৱিহাৰো, অনতিৰিত্তপচ্চযা অনাপত্তি, ৰসতণ্হাৱিনোদনং অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৱুত্তিতাতি.
একাসনভোজনে ৰতং,
ন যতিং ভোজনপচ্চযা ৰুজা;
ৱিসহন্তি ৰসে অলোলুপো,
পৰিহাপেতি ন কম্মমত্তনো.
ইতি ফাসুৱিহাৰকাৰণে,
সুচিসল্লেখৰতূপসেৱিতে;
জনযেথ ৱিসুদ্ধমানসো,
ৰতিমেকাসনভোজনে যতীতি.
অযং একাসনিকঙ্গে সমাদানৱিধানপ্পভেদভেদানিসংসৱণ্ণনা.
৬. পত্তপিণ্ডিকঙ্গকথা
২৯. পত্তপিণ্ডিকঙ্গম্পি ‘‘দুতিযকভাজনং পটিক্খিপামি, পত্তপিণ্ডিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতৰৱচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন পত্তপিণ্ডিকেন যাগুপানকালে ভাজনে ঠপেত্ৱা ব্যঞ্জনে লদ্ধে ব্যঞ্জনং ৱা পঠমং খাদিতব্বং, যাগু ৱা পাতব্বা. সচে পন যাগুযং পক্খিপতি, পূতিমচ্ছকাদিম্হি ব্যঞ্জনে পক্খিত্তে যাগু পটিকূলা হোতি, অপ্পটিকূলমেৱ চ কত্ৱা ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. তস্মা তথাৰূপং ব্যঞ্জনং সন্ধায ইদং ৱুত্তং. যং পন মধুসক্কৰাদিকং অপ্পটিকূলং হোতি, তং পক্খিপিতব্বং. গণ্হন্তেন চ পমাণযুত্তমেৱ গণ্হিতব্বং. আমকসাকং হত্থেন গহেত্ৱা খাদিতুং ৱট্টতি. তথা পন অকত্ৱা পত্তেযেৱ পক্খিপিতব্বং. দুতিযকভাজনস্স পন পটিক্খিত্তত্তা অঞ্ঞং ৰুক্খপণ্ণম্পি ন ৱট্টতীতি ইদমস্স ৱিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৱিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠস্স অঞ্ঞত্ৰ উচ্ছুখাদনকালা কচৱৰম্পি ছড্ডেতুং ন ৱট্টতি. ওদনপিণ্ডমচ্ছমংসপূৱেপি ভিন্দিত্ৱা খাদিতুং ন ৱট্টতি. মজ্ঝিমস্স একেন হত্থেন ভিন্দিত্ৱা খাদিতুং ৱট্টতি, হত্থযোগী নামেস. মুদুকো পন পত্তযোগী নাম হোতি, তস্স যং সক্কা হোতি পত্তে পক্খিপিতুং, তং সব্বং হত্থেন ৱা দন্তেহি ৱা ভিন্দিত্ৱা খাদিতুং ৱট্টতি.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি দুতিযকভাজনং সাদিতক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, নানাৰসতণ্হাৱিনোদনং. অত্ৰিচ্ছতায পহানং, আহাৰে পযোজনমত্তদস্সিতা, থালকাদিপৰিহৰণখেদাভাৱো, অৱিক্খিত্তভোজিতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৱুত্তিতাতি.
নানাভাজনৱিক্খেপং, হিত্ৱা ওক্খিত্তলোচনো;
খণন্তো ৱিয মূলানি, ৰসতণ্হায সুব্বতো.
সৰূপং ৱিয সন্তুট্ঠিং, ধাৰযন্তো সুমানসো;
পৰিভুঞ্জেয্য আহাৰং, কো অঞ্ঞো পত্তপিণ্ডিকোতি.
অযং পত্তপিণ্ডিকঙ্গে সমাদানৱিধানপ্পভেদভেদানিসংসৱণ্ণনা.
৭. খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গকথা
৩০. খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গম্পি ‘‘অতিৰিত্তভোজনং পটিক্খিপামি, খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতৰৱচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন খলুপচ্ছাভত্তিকেন পৱাৰেত্ৱা পুন ভোজনং কপ্পিযং কাৰেত্ৱা ন ভুঞ্জিতব্বং. ইদমস্স ৱিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৱিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো যস্মা পঠমপিণ্ডে পৱাৰণা নাম নত্থি, তস্মিং পন অজ্ঝোহৰিযমানে অঞ্ঞং পটিক্খিপতো হোতি, তস্মা এৱং পৱাৰিতো পঠমপিণ্ডং অজ্ঝোহৰিত্ৱা দুতিযপিণ্ডং ন ভুঞ্জতি. মজ্ঝিমো যস্মিং ভোজনে পৱাৰিতো, তদেৱ ভুঞ্জতি. মুদুকো পন যাৱ আসনা ন ৱুট্ঠাতি তাৱ ভুঞ্জতি.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি পৱাৰিতানং কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা ভুত্তক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, অনতিৰিত্তভোজনাপত্তিযা দূৰভাৱো, ওদৰিকত্তাভাৱো, নিৰামিসসন্নিধিতা, পুন পৰিযেসনায অভাৱো, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৱুত্তিতাতি.
পৰিযেসনায খেদং, ন যাতি ন কৰোতি সন্নিধিং ধীৰো;
ওদৰিকত্তং পজহতি, খলুপচ্ছাভত্তিকো যোগী.
তস্মা সুগতপসত্থং, সন্তোসগুণাদিৱুড্ঢিসঞ্জননং;
দোসে ৱিধুনিতুকামো, ভজেয্য যোগী ধুতঙ্গমিদন্তি.
অযং খলুপচ্ছাভত্তিকঙ্গে সমাদানৱিধানপ্পভেদভেদানিসংসৱণ্ণনা.
৮. আৰঞ্ঞিকঙ্গকথা
৩১. আৰঞ্ঞিকঙ্গম্পি ‘‘গামন্তসেনাসনং পটিক্খিপামি, আৰঞ্ঞিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতৰৱচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন আৰঞ্ঞিকেন গামন্তসেনাসনং পহায অৰঞ্ঞে অৰুণং উট্ঠাপেতব্বং. তত্থ সদ্ধিং উপচাৰেন গামোযেৱ গামন্তসেনাসনং.
গামো নাম যো কোচি এককুটিকো ৱা অনেককুটিকো ৱা পৰিক্খিত্তো ৱা অপৰিক্খিত্তো ৱা সমনুস্সো ৱা অমনুস্সো ৱা অন্তমসো অতিৰেকচাতুমাসনিৱিট্ঠো যো কোচি সত্থোপি.
গামূপচাৰো নাম পৰিক্খিত্তস্স গামস্স সচে অনুৰাধপুৰস্সেৱ দ্ৱে ইন্দখীলা হোন্তি, অব্ভন্তৰিমে ইন্দখীলে ঠিতস্স থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো. তস্স লক্খণং যথা তৰুণমনুস্সা অত্তনো বলং দস্সেন্তা বাহং পসাৰেত্ৱা লেড্ডুং খিপন্তি, এৱং খিত্তস্স লেড্ডুস্স পতনট্ঠানব্ভন্তৰন্তি ৱিনযধৰা. সুত্তন্তিকা পন কাকনিৱাৰণনিযমেন খিত্তস্সাতি ৱদন্তি. অপৰিক্খিত্তগামে যং সব্বপচ্চন্তিমস্স ঘৰস্স দ্ৱাৰে ঠিতো মাতুগামো ভাজনেন উদকং ছড্ডেতি, তস্স পতনট্ঠানং ঘৰূপচাৰো. ততো ৱুত্তনযেন একো লেড্ডুপাতো গামো, দুতিযো গামূপচাৰো.
অৰঞ্ঞং পন ৱিনযপৰিযাযে তাৱ ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ সব্বমেতং অৰঞ্ঞ’’ন্তি (পাৰা. ৯২) ৱুত্তং. অভিধম্মপৰিযাযে ‘‘নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখীলা, সব্বমেতং অৰঞ্ঞ’’ন্তি (ৱিভ. ৫২৯) ৱুত্তং. ইমস্মিং পন সুত্তন্তিকপৰিযাযে ‘‘আৰঞ্ঞকং নাম সেনাসনং পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি ইদং লক্খণং. তং আৰোপিতেন আচৰিযধনুনা পৰিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলতো অপৰিক্খিত্তস্স পঠমলেড্ডুপাততো পট্ঠায যাৱ ৱিহাৰপৰিক্খেপা মিনিত্ৱা ৱৱত্থপেতব্বং.
সচে পন ৱিহাৰো অপৰিক্খিত্তো হোতি, যং সব্বপঠমং সেনাসনং ৱা ভত্তসালা ৱা ধুৱসন্নিপাতট্ঠানং ৱা বোধি ৱা চেতিযং ৱা দূৰে চেপি সেনাসনতো হোতি, তং পৰিচ্ছেদং কত্ৱা মিনিতব্বন্তি ৱিনযট্ঠকথাসু ৱুত্তং. মজ্ঝিমট্ঠকথাযং পন ৱিহাৰস্সপি গামস্সেৱ উপচাৰং নীহৰিত্ৱা উভিন্নং লেড্ডুপাতানং অন্তৰা মিনিতব্বন্তি ৱুত্তং. ইদমেত্থ পমাণং.
সচেপি আসন্নে গামো হোতি, ৱিহাৰে ঠিতেহি মানুসকানং সদ্দো সুয্যতি, পব্বতনদীআদীহি পন অন্তৰিতত্তা ন সক্কা উজুং গন্তুং. যো তস্স পকতিমগ্গো হোতি, সচেপি নাৱায সঞ্চৰিতব্বো, তেন মগ্গেন পঞ্চধনুসতিকং গহেতব্বং. যো পন আসন্নগামস্স অঙ্গসম্পাদনত্থং ততো ততো মগ্গং পিদহতি, অযং ধুতঙ্গচোৰো হোতি.
সচে পন আৰঞ্ঞিকস্স ভিক্খুনো উপজ্ঝাযো ৱা আচৰিযো ৱা গিলানো হোতি, তেন অৰঞ্ঞে সপ্পাযং অলভন্তেন গামন্তসেনাসনং নেত্ৱা উপট্ঠাতব্বো. কালস্সেৱ পন নিক্খমিত্ৱা অঙ্গযুত্তট্ঠানে অৰুণং উট্ঠাপেতব্বং. সচে অৰুণুট্ঠানৱেলাযং তেসং আবাধো ৱড্ঢতি, তেসংযেৱ কিচ্চং কাতব্বং. ন ধুতঙ্গসুদ্ধিকেন ভৱিতব্বন্তি ইদমস্স ৱিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৱিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠেন সব্বকালং অৰঞ্ঞে অৰুণং উট্ঠাপেতব্বং. মজ্ঝিমো চত্তাৰো ৱস্সিকে মাসে গামন্তে ৱসিতুং লভতি. মুদুকো হেমন্তিকেপি.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি যথা পৰিচ্ছিন্নে কালে অৰঞ্ঞতো আগন্ত্ৱা গামন্তসেনাসনে ধম্মস্সৱনং সুণন্তানং অৰুণে উট্ঠিতেপি ধুতঙ্গং ন ভিজ্জতি. সুত্ৱা গচ্ছন্তানং অন্তৰামগ্গে উট্ঠিতেপি ন ভিজ্জতি. সচে পন উট্ঠিতেপি ধম্মকথিকে মুহুত্তং নিপজ্জিত্ৱা গমিস্সামাতি নিদ্দাযন্তানং অৰুণং উট্ঠহতি, অত্তনো ৱা ৰুচিযা গামন্তসেনাসনে অৰুণং উট্ঠপেন্তি, ধুতঙ্গং ভিজ্জতীতি অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, আৰঞ্ঞিকো ভিক্খু অৰঞ্ঞসঞ্ঞং মনসিকৰোন্তো ভব্বো অলদ্ধং ৱা সমাধিং পটিলদ্ধুং লদ্ধং ৱা ৰক্খিতুং, সত্থাপিস্স অত্তমনো হোতি. যথাহ – ‘‘তেনাহং, নাগিত, তস্স ভিক্খুনো অত্তমনো হোমি অৰঞ্ঞৱিহাৰেনা’’তি (অ. নি. ৬.৪২; ৮.৮৬). পন্তসেনাসনৱাসিনো চস্স অসপ্পাযৰূপাদযো চিত্তং ন ৱিক্খিপন্তি, ৱিগতসন্তাসো হোতি, জীৱিতনিকন্তিং জহতি, পৱিৱেকসুখৰসং অস্সাদেতি, পংসুকূলিকাদিভাৱোপি চস্স পতিৰূপো হোতীতি.
পৱিৱিত্তো অসংসট্ঠো, পন্তসেনাসনে ৰতো;
আৰাধযন্তো নাথস্স, ৱনৱাসেন মানসং.
একো অৰঞ্ঞে নিৱসং, যং সুখং লভতে যতি;
ৰসং তস্স ন ৱিন্দন্তি, অপি দেৱা সইন্দকা.
পংসুকূলঞ্চ এসোৱ, কৱচং ৱিয ধাৰযং;
অৰঞ্ঞসঙ্গামগতো, অৱসেসধুতাযুধো.
সমত্থো নচিৰস্সেৱ, জেতুং মাৰং সৱাহিনিং;
তস্মা অৰঞ্ঞৱাসম্হি, ৰতিং কযিৰাথ পণ্ডিতোতি.
অযং আৰঞ্ঞিকঙ্গে সমাদানৱিধানপ্পভেদভেদানিসংসৱণ্ণনা.
৯. ৰুক্খমূলিকঙ্গকথা
৩২. ৰুক্খমূলিকঙ্গম্পি ‘‘ছন্নং পটিক্খিপামি, ৰুক্খমূলিকঙ্গং সমাদিযামী’’তি ইমেসং অঞ্ঞতৰৱচনেন সমাদিন্নং হোতি.
তেন পন ৰুক্খমূলিকেন সীমন্তৰিকৰুক্খং, চেতিযৰুক্খং, নিয্যাসৰুক্খং, ফলৰুক্খং, ৱগ্গুলিৰুক্খং, সুসিৰৰুক্খং, ৱিহাৰমজ্ঝে ঠিতৰুক্খন্তি ইমে ৰুক্খে ৱিৱজ্জেত্ৱা ৱিহাৰপচ্চন্তে ঠিতৰুক্খো গহেতব্বোতি ইদমস্স ৱিধানং.
পভেদতো পন অযম্পি তিৱিধো হোতি. তত্থ উক্কট্ঠো যথাৰুচিতং ৰুক্খং গহেত্ৱা পটিজগ্গাপেতুং ন লভতি. পাদেন পণ্ণসটং অপনেত্ৱা ৱসিতব্বং. মজ্ঝিমো তং ঠানং সম্পত্তেহিযেৱ পটিজগ্গাপেতুং লভতি. মুদুকেন আৰামিকসমণুদ্দেসে পক্কোসিত্ৱা সোধাপেত্ৱা সমং কাৰাপেত্ৱা ৱালুকং ওকিৰাপেত্ৱা পাকাৰপৰিক্খেপং কাৰাপেত্ৱা দ্ৱাৰং যোজাপেত্ৱা ৱসিতব্বং. মহদিৱসে পন ৰুক্খমূলিকেন তত্থ অনিসীদিত্ৱা অঞ্ঞত্থ পটিচ্ছন্নে ঠানে নিসীদিতব্বং.
ইমেসং পন তিণ্ণম্পি ছন্নে ৱাসং কপ্পিতক্খণে ধুতঙ্গং ভিজ্জতি. জানিত্ৱা ছন্নে অৰুণং উট্ঠাপিতমত্তেতি অঙ্গুত্তৰভাণকা. অযমেত্থ ভেদো.
অযং পনানিসংসো, ৰুক্খমূলসেনাসনং নিস্সায পব্বজ্জাতি (মহাৱ. ১২৮) ৱচনতো নিস্সযানুৰূপপটিপত্তিসব্ভাৱো, অপ্পানি চেৱ সুলভানি চ তানি চ অনৱজ্জানীতি (অ. নি. ৪.২৭; ইতিৱু. ১০১) ভগৱতা সংৱণ্ণিতপচ্চযতা, অভিণ্হং তৰুপণ্ণৱিকাৰদস্সনেন অনিচ্চসঞ্ঞাসমুট্ঠাপনতা, সেনাসনমচ্ছেৰকম্মাৰামতানং অভাৱো, দেৱতাহি সহৱাসিতা, অপ্পিচ্ছতাদীনং অনুলোমৱুত্তিতাতি.
ৱণ্ণিতো বুদ্ধসেট্ঠেন, নিস্সযোতি চ ভাসিতো;
নিৱাসো পৱিৱিত্তস্স, ৰুক্খমূলসমো কুতো.
আৱাসমচ্ছেৰহৰে, দেৱতা পৰিপালিতে;
পৱিৱিত্তে ৱসন্তো হি, ৰুক্খমূলম্হি সুব্বতো.
অভিৰত্তানি নীলানি, পণ্ডূনি পতিতানি চ;
পস্সন্তো তৰুপণ্ণানি, নিচ্চসঞ্ঞং পনূদতি.