১. তত্থ দ্ৱিপদো তুল্যাধিকৰণো কম্মাদীসু ছসু ৱিভত্যত্থেসু ভৱতি.
(ক) তত্থ দুতিযত্থে তাৱ-আগতা সমণা ইমং সঙ্ঘাৰামন্তি আগতসমণো সঙ্ঘাৰামো. সো চ দুৱিধো তগ্গুণা+তগ্গুণৱসেন. ৱুত্তঞ্হি –
তগ্গুণো+তগ্গুণো চে+তি,
সো সমাসো দ্ৱিধা মতো.
তং যথা ‘নীযতং লম্ব-
কণ্ণো+’ ‘যং দিট্ঠসাগৰো’.
তেসু যত্থ ৱিসেসনভূতো অত্থো অঞ্ঞপদত্থগ্গহণেন গয্হতি, সো তগ্গুণসংৱিঞ্ঞাণো, যথা ‘লম্বকণ্ণ+মানযা’তি. যত্থ পন ন গয্হতি, সো অতগ্গুণসংৱিঞ্ঞাণো, যথা ‘বহুধন+মানযা’তি.
ইধ ৱিসেসনস্স পুব্বনিপাতো. এত্থ চ আগতসদ্দো চ সমণসদ্দো চ অত্তনো অত্থে অট্ঠত্ৱা দুতিযাৱিভত্যত্থভূতে সঙ্ঘাৰামসঙ্খাতে অঞ্ঞপদত্থে ৱত্তন্তি, ততো সমাসেনেৱ কম্মত্থস্স অভিহিতত্তা পুন দুতিযা ন হোতি. তথা আগতসমণা সাৱত্থি, আগতসমণং জেতৱনং. পটিপন্না অদ্ধিকা যং পটিপন্নদ্ধিকো পথো, অভিৰূড়্হাৱ, ণিজাযং নাৱং সা অভিৰূড়্হৱাণিজা নাৱা.
(খ) ততিযত্থে-জিতানি ইন্দ্ৰিযানি যেন সো জিতিন্দ্ৰিযো সমণো, এৱং দিট্ঠধম্মো, পত্তধম্মো, কতকিচ্চো. ৱিজিতা মাৰা অনেনাতি ৱিজিতমাৰো ভগৱা, পটিৱিদ্ধসব্বধম্মো. কৰণত্থে-ছিন্নো ৰুক্খো যেন সো ছিন্নৰুক্খো ফৰসু.
(গ) চতুত্থিযত্থে-দিন্নো সুঙ্কো যস্স সো দিন্নসুঙ্কো ৰাজা, দিন্নং ভোজনং অস্সাতি দিন্নভোজনো.
(ঘ) পঞ্চমিযত্থে-নিগ্গতা জনা যস্মা সো নিগ্গতজনো গামো, নিগ্গতো অযো=সুখং যস্মাতি নিৰযো, নিক্কিলে- সো. অপেতং ৱিঞ্ঞাণং অস্মাতি অপেতৱিঞ্ঞাণো মতকাযো, অপগতভযভেৰৱো অৰহা.
(ঙ) ছট্ঠিযত্থে-ছিন্না হত্থা যস্স সো ছিন্নহত্থো. এৱং পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পো খীণাসৱো, ৱীতো ৰাগো অস্সাতি ৱীতৰাগো. দ্ৱে পদানি অস্সাতি দ্ৱিপদো, দ্ৱিহত্থো পটো. তেৱিজ্জোতি এত্থ তিৱিজ্জো এৱাতি সকত্থে ণো ৱুদ্ধি চ. চতুপ্পদো, পঞ্চ চক্খূনি অস্সাতি পঞ্চচক্খু ভগৱা, ছড়ভিঞ্ঞো, ‘‘ঘপস্সা’’দিনা ৰস্সত্তং. নৱঙ্গং সত্থুসাসনং. দসবলো, অনন্তঞাণো. তীণি দস পৰিমাণ+মেসংতি তিদসা দেৱা, ইধ পৰিমাণসদ্দসন্নিমানতো দসসদ্দো সঙ্খ্যানে ৱত্ততে. অযং পচ্চযো এতেসন্তি ইদপ্পচ্চযা, উত্তৰপদে ‘‘ইমস্সি+দং ৱা’’তি ইমস্স ইদং. কো পভৱো অস্সাতি কিং পভৱো কাযো. ৱিগতং মলং অস্সাতি ৱিমলো, সুন্দৰো গন্ধো অস্সাতি সুগন্ধং চন্দনং, এৱং সুসীলো, সুমুখো, কুচ্ছিতো গন্ধো অস্সাতি দুগ্গন্ধং কুণপং, দুম্মুখো, দুট্ঠু মনো অস্সাতি দুম্মনো, এৱং দুস্সীলো. তপো এৱ ধনং অস্সাতি তপোধনো. খন্তিসঙ্খাতং বলং অস্সাতি খন্তিবলো. ইন্দোতি নামং এতস্সাতি ইন্দনামো.
ছন্দজাতাদীসু ৱিসেসনৱিসেসিতব্বানং যথিচ্ছিতত্তা উভযং পুব্বং নিপততি, কমাতিক্কমে পযোজনাভাৱা. জাতো ছন্দো অস্সাতি জাতছন্দো, এৱং ছন্দজাতো. সঞ্জাতপীতিসোমনস্সো, পীতিসোমনস্সসঞ্জাতো. মাসজাতো, জাতমাসো. ছিন্নহত্থো, হত্থছিন্নো.
দীঘাজঙ্ঘা অস্সাতি দীঘজঙ্ঘো, এত্থ পুম্ভাৱো, ‘‘ঘপস্সা’’দিনা ৰস্সো চ. তথা পহূতজিৱ্হো. মহন্তী পঞ্ঞা অস্সাতি মহাপঞ্ঞো. ‘‘ইত্থিযং ভাসিতপুমি+ত্থী পুমে+ৱে+কত্থে’’তি ৱীপচ্চযাভাৱেন্তস্স টাদেসো ৰস্সত্তঞ্চ. ইত্থিযন্তি কিং, খমাধনো. ভাসিতপুমাতি কিং, সদ্ধাধুৰো. পঞ্ঞাপকতিকো, পঞ্ঞাৱিসুদ্ধিকো, এত্থ ‘‘ল্ত্ৱিত্থিযূহি কো’’তি কো. গণ্ডীৱধন্ৱাতি পকতন্তৰেন সিদ্ধং.
নানা=প্পকাৰা দুমা নানাদুমা, নানাদুমেহি পতিতানি নানাদুমপতিতানি, নানাদুমপতিতানি চ তানি পুপ্ফানি চেতি নানাদুমপতিতপুপ্ফানি, তেহি ৱাসিতা নানাদুমপতিতপুপ্ফৱাসিতা, নানাদুমপতিতপুপ্ফৱাসিতাসানুযস্সসো নানাদুমপতিতপুপ্ফৱাসিতসানু পব্বতো, অযং ৱিসেসন+অমাদিসমাসগব্ভো তুল্যাধিকৰণঅঞ্ঞপদত্থো.
(চ) সত্তম্যত্থে-সম্পন্নানি সস্সানি যস্মিং সো সম্পন্নসস্সো জনপদো. সুলভো পিণ্ডো ইমস্মিন্তি সুলভপিণ্ডো দেসো. আকিণ্ণা মনুস্সা যস্সং সা আকিণ্ণমনুস্সা ৰাজধানী. বহৱো তাপসা এতস্মিন্তি বহুতাপসো অস্সমো. উপচিতং মংসলোহিতং অস্মিন্তি উপচিতমংসলোহিতং সৰীৰং. বহৱো সামিনো অস্মিন্তি বহুসামিকং নগৰং, বহূ নদিযো অস্মিন্তি বহুনদিকো, ঈকাৰন্তত্তা কপচ্চযো. এৱং বহুজম্বুকং ৱনং, বহৱো কত্তাৰো অস্মিং অস্স ৱাতি বহুকত্তুকো দেসো, এৱং বহুভত্তুকো, ‘‘ল্ত্ৱিত্থিযূহি কো’’তি কো.
২. ভিন্নাধিকৰণো যথা-একৰত্তিং ৱাসো অস্সাতি একৰত্তিৱাসো, সমানেন জনেন সদ্ধিং ৱাসো অস্সাতি সমানৱাসো পুৰিসো. উভতো ব্যঞ্জন+মস্সাতি উভতোব্যঞ্জনকো, ৱিভত্যলোপো ‘‘ৱা+ঞ্ঞতো’’তি কো চ, ছত্তং পাণিম্হি অস্সাতি ছত্তপাণি, এৱং দণ্ডপাণি, সত্থপাণি, ৱজিৰপাণি, খগ্গহত্থো, পত্তহত্থো, দানে অজ্ঝাসযো অস্সাতি দানজ্ঝাসযো দানাধিমুত্তিকো, বুদ্ধভত্তিকো, সদ্ধম্মগাৰৱো ইচ্চাদি.
৩. তিপদো যথা-পৰক্কমেনা+ধিগতা সম্পদা যেহি তে পৰক্কমাধিগতসম্পদা মহাপুৰিসা. এৱং ধম্মাধিগতভোগা. ওনীতো পত্ততো পাণি যেন সো ওনীতপত্তপাণি. সীহস্স পুব্বদ্ধমিৱ কাযো অস্সাতি সীহপুব্বদ্ধকাযো. মত্তা বহৱো মাতঙ্গা অস্মিন্তি মত্তবহুমাতঙ্গং ৱনং.
৪. ন-নিপাতপুব্বপদো যথা-নত্থি এতস্স সমোতি অস্সমো, ‘‘ট নঞস্সা’’তি নস্স টো. এৱং অপ্পটিপুগ্গলো, অপুত্তকো, অহেতুকো, কপচ্চযো, এৱ+মুপৰিপি ঞেয্যং. নত্থি সংৱাসো এতেনাতি অসংৱাসো, ন ৱিজ্জতে ৱুট্ঠি এত্থাতি অৱুট্ঠিকো জনপদো, অভিক্খুকো ৱিহাৰো. এৱং অনুত্তৰো ‘‘অন সৰে’’তি অন, এৱং অনন্তং, অনাসৱো.
৫. পঠমাত্থে সহপুব্বপদো যথা-সহ হেতুনা ৱত্ততি সো সহেতুকো সহেতু ৱা, ‘‘সহস্স সো+ঞ্ঞত্থে’’তি সহস্স সো, এৱং সপ্পীতিকা, সপ্পচ্চযা, সকিলেসো, সউপাদানো, সপৰিৱাৰো সহপৰিৱাৰো ৱা, সহ মূলেন উদ্ধটো সমূলুদ্ধটো ৰুক্খো.
৬. উপমানোপমেয্যজোতকইৱযুত্তো উপমানপুব্বপদো পঠমায যথা-নিগ্ৰোধো ইৱ পৰিমণ্ডলো যো সো নিগ্ৰোধপৰিমণ্ডলো. সঙ্খো ৱিয পণ্ডৰো অযন্তি সঙ্খপণ্ডৰো, কাকো ৱিয সূৰো অযন্তি কাকসূৰো. চক্খু ইৱ ভূতো অযং পৰমত্থদস্সনতোতি চক্খুভূতো ভগৱা. এৱং অত্থভূতো, ধম্মভূতো, ব্ৰহ্মভূতো, অন্ধভূতো. মুঞ্জপব্বজমিৱ ভূতা অযং মুঞ্জপব্বজভূতা কুদিট্ঠি. তন্তাকুলমিৱ জাতা অযংতি তন্তাকুলজাতা.
ছট্ঠ্যত্থে-সুৱণ্ণস্স ৱণ্ণো ৱিয ৱণ্ণো যস্স সো সুৱণ্ণৱণ্ণো ভগৱা, মজ্ঝপদলোপো. নাগস্স গতি ৱিয গতি অস্সাতি নাগগতি. এৱং সীহগতি, নাগৱিক্কমো, সীহৱিক্কমো, সীহহনু. এণিস্স ৱিয জঙ্ঘা অস্সাতি এণিজঙ্ঘো. ব্ৰহ্মুনো ৱিয সৰো অস্সাতি ব্ৰহ্মস্সৰো.
৭. ৱাসদ্দত্থে সঙ্খ্যাউভযপদো যথা-দ্ৱে ৱা তযো ৱা দ্ৱত্তি, দ্ৱত্তযো চ তে পত্তা চেতি দ্ৱত্তিপত্তা, ‘‘তিস্ৱ’’ইতি তিসদ্দে পৰে দ্ৱিস্স অত্তং. দ্ৱীহং ৱা তীহং ৱা দ্ৱীহতীহং, ছ ৱা পঞ্চ ৱা ৱাচা ছপ্পঞ্চৱাচা, এৱং সত্তট্ঠমাসা, একযোজনদ্ৱিযোজনানি.
৮. দিসন্তৰালত্থো যথা-পুব্বস্সা চ দক্খিণস্সা চ দিসায যদন্তৰালং সা পুব্বদক্খিণা ৱিদিসা. এত্থ –