১৫. সামিত্থে+ধিনা

সামিভাৱত্থে অধিনা যুত্তম্হা সত্তমী হোতি. অধিব্ৰহ্মদত্তে পঞ্চালা, অধিপঞ্চালেসু ব্ৰহ্মদত্তো, ব্ৰহ্মদত্তিস্সৰা পঞ্চালাতি অত্থো. অধিদেৱেসু বুদ্ধো, সম্মুতিদেৱাদীহি বুদ্ধো অধিকোত্যত্থো.

এত্থ চ যথাৱুত্তেসু অত্থেসু অযং ভেদো –

কাৰকং সাধকং নিব্বত্তকং ক্ৰিযানিমিত্তন্তি অত্থতো একমেৱ, তঞ্চ দণ্ডো, ধৱলো, পচনং, চিত্তো, গোতি দব্ব+গুণ+ক্ৰিযা+নাম+জাতিভেদেন পঞ্চৱিধম্পি কম্ম+কত্তাদিৱসেন ছব্বিধং, তং সত্তিকাৰকং, তদাধাৰভূতদব্বাদযো তত্ৰট্ঠকাৰকং, ন মুখ্যতো. মুখ্যতো চে হোন্তি, তেসং সত্তিদব্বানং অঞ্ঞমঞ্ঞব্যাৱটৰূপত্তা যো আধাৰো, সো আধাৰোযেৱ, কিস্মিঞ্চিকালে কৰণং ৱা কত্তুৰূপভূতো ৱা ন হোতি, তস্মা থালি পচতি, থালিযা পচতি, থালিযং পচতীত্যাদিনা একস্স ৱত্থুনো কত্তু+কৰণা+ধাৰভেদো ন সিযা. সত্তিপক্খে পন দব্বাদীনং অনেকসত্তিযা আধাৰত্তা সত্তিযা দব্বাদযো ৱিৱক্খিতা তং তং কাৰকং হোতীতি দব্বাদীনং অভেদেপি কাৰকভেদো যুজ্জতে. ৱুত্তঞ্হি –

ৱিচিত্তকত্তুআদীহি, সংযোগা একৱত্থুনো;

নানাত্তং যুজ্জতে নাট্য-ভেদেন নটকস্সি+ৱাতি.

থালি ৱত্থুতো একা চেদপি সত্তিকাৰকভূতকত্তু+কৰণা+ধাৰাদীনং ভেদেন ভেদ+মুপযাতি, কিমিৱ ৰাম+ৰাৱণাদিৱেসধাৰীনটকো তেসং নামৱসেন ৰামো, ৰাৱণোতি ভেদ+মুপযাতি, ত+মিৱাতি অধিপ্পাযো.

পুন+ৰপি –

যথে+কোপি পটো সুত্ত, পীতাদিগুণসংযুতো;

সুক্কো পটোতি পীতোতি, ভেদং যাত্যে+ৱমেৱ+যং.

এত্থ চ সত্তিভূতকত্তাদযো মুখ্যকাৰকং, তংযোগেন দব্বভূতথালী গুণকাৰকং, তে চ কথং ক্ৰিযায কাৰকা হোন্তি. কত্তা অত্তনা পতিট্ঠিতায হসতি+নচ্চতিচ্চাদিক্ৰিযায নিমিত্তং হোতি. কম্মঞ্চ অত্তনা পতিট্ঠিতক্ৰিযায তদত্থভূতইন্ধনাদীনি পৱত্তেন্তং ‘‘ওদনং পচতী’’ত্যাদো নিমিত্তং. ‘কট্ঠেহি পচ্চতী’ত্যাদো কট্ঠানি জলনক্ৰিযায সাধেতব্বপাকস্স অঙ্গভাৱেন নিমিত্তং. ‘ফৰসুনা ছিন্দতী’ত্যাদো ফৰসু চ কট্ঠানং দ্ৱিধাপৱত্তিযা নিমিত্তং. কম্মঞ্চ ক্ৰিযায সম্বন্ধীযমানব্যাপ্যে সতি নিমিত্তভাৱেন ক্ৰিযায নিমিত্তং. তথা সম্পদানা+ৱধি+আধাৰানং ‘গাৱো দদাতি’ ‘গামস্মা অপনযতি’ ‘থালিযং পচতী’ত্যাদীসু গোদানা+পনযন+পচনক্ৰিযানং নিমিত্তত্তা ক্ৰিযায নিমিত্তানি হোন্তি. তেসং যথাসকং ক্ৰিযায পৱত্তকো কত্তা, তস্মা স এৱ পধানো কত্তাতি ৱোহাৰং লভতি, অঞ্ঞেসং কৰণাদীনং কত্তুভাৱে সতিপি অপ্পধানত্তা তং ন লভতি.

চোদকেন ৱুত্তঞ্হি –

ননু সামগ্যমীনাযং, ক্ৰিযাসিদ্ধি কথং ৱদ;

একস্স কত্তুনো এৱ, সব্বেসং কত্তুতং ৱিনা.

সব্বেসং কৰণাদীনং, কত্তুতায ৱিযোগতো;

কৰণাদীনং অভাৱত্তা, কাৰকং ন হি ছব্বিধন্তি.

ৱুচ্চতে –

যদ্যপ্য+ত্থি হি কত্তুত্তং, সভাৱা কৰণাদিসু;

ক্ৰিযাসিদ্ধ্যা তথাপ্যে+ত+মপ্পধানং পৰঙ্গতো.

এতং সভাৱতো উপলব্ভমানং কৰণাদীসু কত্তুত্তং পৰেসং কৰণাদীনং জলন+ধাৰণাদিক্ৰিযায অঙ্গং উপাযতি অপ্পধানন্তি অধিপ্পাযো.

কাৰকং ছব্বিধং সঞ্ঞা-ৱসা ছব্বীসতিৱিধং;

পভেদা সত্তধা কম্মং, কত্তা পঞ্চৱিধো ভৱে.

কৰণং দুৱিধং হোতি, সম্পদানং তিধা মতং;

অপাদানং পঞ্চৱিধং, আধাৰো তু চতুব্বিধো.

ৱিভত্তিযো পন –

পচ্চত্ত+মুপযোগঞ্চ, কৰণং সম্পদানিযং;

নিস্সক্কং সামিৱচনং, ভুম্ম+মালপন+ট্ঠমংতি.

ইতি পযোগসিদ্ধিযং কাৰককণ্ডো ততিযো.