১৪. পুব্ব

মহাৱাক্যৰূপত্তা পকৰণস্স তদপেক্খায ৱাক্যেকদেসত্তং ‘‘ৱত্তমানে তিঅন্তি, ভৱিস্সতি’’চ্চাদীনং ৱাক্যানন্তি আহ ‘ৱাক্যেকদেসেহী’তি. অতোযেৱমাহ-ৱাক্যাৱযৱোপৰো-ধুনা কৰীযতে’তি. ৱিধিৱাক্যত্তমস্স দস্সেত্ৱা নিযমৱাক্যত্তং দানি দস্সেতুং ‘অথৱা নিযমত্থমিদন্ত্যাদীন’ন্ত্যাহ. নিযমসুত্তত্তমেৱ ফুটযতি ‘তেহি’চ্চাদিনা. তেহি তেহি সুত্তেহীতি ‘‘ৱত্তমানে তি অন্তি’’চ্চাদীহি তেহি তেহি সুত্তেহি. ইমিনাতি ‘‘পুব্বপৰা’’দিনা ইমিনা সুত্তেন. ননু তুম্হাম্হসেসেসূতি এত্তকে ৱুচ্চমানে ‘তুম্হাম্হসদ্দৱচনীযেসু তদঞ্ঞসদ্দৱচনীযেসু চ কাৰকেসূ’তি অযং ৱিসেসো কুতো গম্যতে যেনেৱং ৱিৱটংত্যাহ- ‘কত্তুকম্মে’চ্চাদি. কত্তাদীসু ৱিধানঞ্চ ৱক্খতি.

কত্তুকম্মানমেৱাতি ইমিনা ভাৱং ব্যৱচ্ছিন্দতি. তথা চ ৱক্খতি- ‘তুম্হাম্হসদ্দৱচনীযত্তাভাৱা’তি. অসত্ৱভূতাযেচ্চাদিকমেকৱচন সম্ভৱে কাৰণং, তুম্হাম্হেচ্চাদিকন্তু পঠমপুৰিসসম্ভৱে. তুম্হাম্হসেসেসু হোন্তা মজ্ঝিমুত্তমপঠমা কথং ভাৱাদীসু ৱিঞ্ঞাযন্তি কথঞ্চ তুম্হাম্হাদিসদ্দৱচনীযস্স কাৰকত্থস্সাখ্যাতেন তত্থ ৱিহিতেন সঞ্ঞাৱিভত্তা তুম্হাম্হাদিসদ্দপ্পযোগাভাৱোচ্চাসঙ্কিয যং ৱুত্তং ৱুত্তিযং তংদানি ৱিৱৰন্তেন ‘যদি ভাৱাদীসু মানাদযো ন ৱিধীযন্তে তদামানাদীসু পৰেসু ভাৱাদীসু ক্যলাদীনং ৱিধানমেৱ নোপপজ্জতী’তি ইমিনা সামত্থিযেন তুম্হাদীসু কাৰকেসু মজ্ঝিমাদীনং ভাৱো ৱিঞ্ঞাযতি তেনেৱ তুম্হাদিকাৰকত্থস্স তত্থ ৱিহিতেনাখ্যাতেন সঞ্ঞাপিতত্তা তুম্হাদিসদ্দপ্পযোগো নাম ন হোতীতি দস্সেতুং ‘তুম্হাদিস্ৱি’চ্চাদিকমাৰদ্ধং. যজ্জেৱং তুম্হাদিসদ্দপ্পযোগোযেৱ ন সিযা চ্চাহ- ‘যজ্জেৱ মিচ্চাদি. পৰিহাৰমাহ- ‘সসদ্দেনা’তি. তুম্হাদিসদ্দেন. ব্ৰাহ্মণাইচ্চনেনাভিহিতমেৱ বহুত্তং বহৱোতি ৱচনেনানুজ্জতে. ৱচনাভাৱে কথং তুল্যাধিকৰণত্তংত্যাহ- ‘অনুজ্জমানস্সি’চ্চাদি. অনুজ্জমানস্সাতিঅনুৱদিতব্বস্স গচ্ছতিচ্চাদিনা নিদ্দিট্ঠস্স কত্তুনো.

অনুৱাদেনাতি (তুম্হাদি) অনুৱাদেন. ‘‘নামম্হি পযুজ্জমানেপি তুল্যাধিকৰণে পঠমো’’তি (৩-১-৫) কচ্চানৱচনং, তেনাহ- ‘তেনেৱি’চ্চাদি. অসমানাধিকৰণত্তা হি ‘তযাপচ্চতে’চ্চাদো ন ভৱতি. তথাহি তযেচ্চেতং কত্তুৱাচী পচ্চতেচ্চেতং কম্মৱাচী কম্মে আখ্যাতপ্পচ্চয ৱিধানতো.

‘এহি মঞ্ঞে ৰথেন গমিস্সসী’তি পাণিনিযাতিমতনিপ্ফাদনক্কমো (নিৰস্স) তে ‘পৰিহাসে’চ্চাদিনা. মঞ্ঞতিস্স পযোগেতি উপপদৱসেন মনধাতুস্স পযোগে. ধাতুম্হাতি গমিআদিতো. উত্তম পুৰিসেকৱচনে পত্তেতি গমিস্সামীতি পত্তে. মজ্ঝিমোভিমতোতি গমিস্সসীত্যভিমতো. মজ্ঝিমে পত্তেতি মঞ্ঞসেতি পত্তে, উত্তমেকৱচন মিট্ঠন্তি মঞ্ঞেতিট্ঠং. ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘মঞ্ঞসে ত্ৱং ৰথেন গমিস্সামীতি ৱত্তব্বে মঞ্ঞে ত্ৱং ৰথেন গমিস্সসীতি ভৱতীতি (ৱুত্ত’’ন্তি). এহি মঞ্ঞেচ্চাদি ন কিঞ্চি ৱুত্তং ৱুত্তিযং. যথাসৱিসযেৱমজ্ঝিমুত্তমা সম্পজ্জন্তি, তথাসম্বন্ধমুপদস্সযমাহ- ‘এৱমেত্থাভিসম্বন্ধো’চ্চাদি. পৰাভিমতং সম্বন্ধং কুৰুমানো আহ- ‘নত্ৱেৱ’মিচ্চাদি. অথোচ্চতেচ্চাদিনা পৰাধিপ্পাযমাহ- ‘যদে’চ্চাদি.

যদেৱমভিসম্বন্ধোতি ‘মঞ্ঞসে ত্ৱং ৰথেন গচ্ছামী’তি যদা এৱমভিসম্বন্ধো কৰীযতীত্যত্থো. সো চেৱমনুগতোতি ‘মঞ্ঞে অহং ত্ৱং ৰথেন গচ্ছসি’চ্চেৱং সো চ পযোগো অনুগতোত্যত্থো. পকাৰন্তৰকপ্পনাযাতি ‘মঞ্ঞসে ত্ৱং ৰথেন গচ্ছামী’তি অন্তৰকপ্পনায.