৬৯. খছ
খছসানন্তি ৱুত্তে তদন্তগ্গহণং কথমিচ্চাহ- ‘পচ্চযগ্গহণে’চ্চাদি. ব্যাখ্যাতত্থং, ননু সুত্তে একস্সৰোতি পুল্লিঙ্গেন নিদ্দেসো, আদীতি চ তব্বিসেসনং, এৱং সতি নপুংসকেন ৱিৱৰণং কথং যুজ্জতীতি আহ- ‘সদ্দে’চ্চাদি, অথ জাগৰেচ্চাদো পুথগৱযৱেকস্সৰস্স জাগৰসদ্দস্স চ পচ্চেকং কস্মা ন দ্ৱিভাৱোচ্চাহ- ‘তেনেৱে’চ্চাদি.
তেনেৱাতিআদীতি একস্সৰোচ্চস্স ৱিসেসনত্তহেতুনাৱ. অৱযৱেকস্সৰস্সাতি ৱিসেসনসমাসো ‘অৱযৱো চ সো একস্সৰো চে’তি. অথাদীহি একস্সৰৱিসেসনত্তেপ্যৱযৱেকস্সৰস্স কস্মা ন দ্ৱিভাৱোচ্চাহ- ‘একস্সেৱাদিত্তা’তি.
ইতৰস্সাতি পঠমেকস্সৰতো-ঞাস্সাৱযৱেকস্সসৰস্স. দোসদুট্ঠত্তা নেত্থ ৱিসেসনসমাসোতি ৱত্তুমাহ- ‘একস্সৰোতি’চ্চাদি. তথা সতি কো দোসোতি আহ- ‘একো চে’চ্চাদি. সৰোদীতি চ ৱুত্তে ‘ঈহ-ঘটনে’চ্চাদীনমেৱ সিযা.
ননু চ পচতিম্হি যেনেৱাকাৰেন পচসদ্দো একস্সৰো তেনেৱ তদৱযৱাপি অচ্সদ্দো পসদ্দো চ একস্সৰো, ততোৱাৱযৱানম্পি পচ্চেকং দ্ৱিব্বচনং পপ্পোতি… দ্ৱিব্বচনকাৰিযিনো আদিস্স একস্সৰস্স সামঞ্ঞেন নিদ্দেসা, এৱঞ্চ সমুদাযস্স তদৱযৱানঞ্চেকস্সৰানং ৱিসুং দ্ৱিব্বচনে কতে অনিট্ঠম্পপ্পোতীতীদমপাকত্তুমাহ- ‘সকিংসত্থপ্পৱত্তিযা সাৱযৱস্স সমুদাযস্স গহণ’ন্তি. সকিং সত্থপ্পৱত্তিযা একৱাৰং দ্ৱিব্বচনসুত্তস্স পৱত্তিযা দ্ৱিব্বচনকৰণেনাতি ৱুত্তং হোতি.
সাৱযৱস্সাতি যথাৱুত্তাৱযৱেহি সহ ৱত্তমানস্স ন ৱিনা তেহি. এৱং মঞ্ঞতে ‘‘যস্স দ্ৱিব্বচনে কৰীযমানে সব্বেসমৱযৱানং গহণং ভৱতি, তস্সেৱ সমুদাযস্স দ্ৱিব্বচনং যুত্তং নাৱযৱানং, তেসঞ্হি দ্ৱিব্বচনে একায দ্ৱিব্বচনস্সুপ্পত্তিযা ন সব্বেসং গহণং কতং হোতি নাৱযৱন্তস্স সমুদাযস্স চ কতন্তি পুন তেসং দ্ৱিব্বচনায সত্থপ্পৱত্তিযা ভৱিতব্ব’’ন্তি. উপপত্তন্তৰমাহ- ‘অথৱে’চ্চাদি. ইহ ঠানে দ্ৱিব্বচনং দ্ৱিপ্পযোগো দ্ৱিব্বচনন্তি দ্ৱে পক্খা. তত্ৰ ঠানে দ্ৱিব্বচনপক্খে দোসদস্সনতো দ্ৱিপ্পযোগো দ্ৱিব্বচনন্ত্যযমেৱ পক্খোব্ভুপগতোতি দস্সেন্তো পঠমন্তাৱ ঠানে দ্ৱিব্বচনপক্খে ভাৱিনং দোসমাহ- ‘পঠমস্সেকস্সৰস্সি’চ্চাদি. দ্ৱিসদ্দো সঙ্খ্যেয্যে ৱত্ততে.
সঙ্খ্যেয্যঞ্চেত্থ সদ্দৰূপমুচ্চাৰণং ৱা, তত্থ উচ্চাৰণে সঙ্খ্যেয্যে ঠানে দ্ৱিব্বচনং ন সম্ভৱতি… উচ্চাৰণস্স সদ্দা(নুগত) ধম্মত্তা. সদ্দৰূপে সঙ্খ্যেয্যে ঠানে দ্ৱিব্বচনং, তত্থ [তঞ্চ (পোত্থকে)] দোসো. তথা চাহ- ‘ৰূপদ্ৱযে ৱিধীযমানে’তি. তথা সতি নিৱুত্তিধম্মে ঠানী ভৱতীতি ঠানিনো নিৱুত্তিযা ভৱিতব্বং, নিৱুত্তিযা চ ধাতুত্তা নিৱুত্তি, তেনাহ- ‘পকতিপ্পচ্চযৱিভাগাভাৱতো’তি. তেন প্পচ্চযে পৰে পকতিযা ৱিধীযমানং কাৰিযং ন সিযা, তেন ৱুত্তং- ‘অস্স ইত্তং ন সিযা’তি. পিপাসতি ‘পা=পানে’. ইচ্ছাযং পাতুন্তিতুমন্তা ‘‘তুংস্মা’’চ্চাদিনা (৫-৬১) সো. ‘পাস পাস’ ইতি দ্ৱিত্তে পুব্বতো-ঞ্ঞস্স লোপো, ‘‘ৰস্সো পুব্বস্স’’ (৫-৭৪) ‘খ ছ সেস্ৱস্সি. দ্ৱিপ্পযোগে তু দ্ৱিব্বচনে নাযং দোসো সমাৱিসতীতি আহ- ‘আৱুত্তিযং তি’চ্চাদি. দ্ৱিধা ভূতস্সা তিধিনা ধাতুস্সেৱ দ্ৱিধাভূতত্তং দীপেতি.