৬৪. ন্তো
যো সাধযিতুমাৰদ্ধো নচ নিট্ঠমুপগতোতি যো কটাদিসাধযিতুং নিব্বত্তযিতুং আৰদ্ধো নিট্ঠং পৰিসমত্তিং ন চোপগতো নপ্পত্তো. পৱত্তো-নুপৰতোৱাতি যো পব্বতাদি নিচ্চপ্পৱতো-অৱিৰতো তেনেৱ নিট্ঠং নোপগতোসোৱত্তমানোতি ৱুচ্চতেতি যোজনা. তব্বি সযকিৰিযাদ্ৱাৰেনাতি যথাৱুত্তকটাদিৱিসয কিৰিযামুখেন, ইদং ৱুত্তং হোতি ‘‘যথাৱুত্তকটাদীনং ৱত্তমানত্তা তব্বিসযা কিৰিযাপি ৱত্তমানা এৱাতি তংদ্ৱাৰেন ক্ৰিযত্থৱিসেসন’’ন্তি.
ভুঞ্জতি দেৱদত্তোতি এত্থ যজ্জপি ভুঞ্জমানো হসতি খজ্জতি [ৱদতি] পানিযং পিৱতি, তথাপি যুত্তা ৱত্তমানতা কত্তুমিচ্ছিতস্সাৰম্ভো ন পৰিসমত্তোতি ৱুত্তং- ‘সাধযিতুমাৰদ্ধো ন চ নিট্ঠমুপগতো’তি. তিট্ঠন্তি পব্বতাতিআদীসু নিচ্চেসু পব্বতাদীসু ভূতানাগতানমসম্ভৱা তন্নিসেধিনো ৱত্তমানস্সাপ্যসম্ভৱা যদীপি কালৱিভাগো ন ৱিঞ্ঞাযতে, তথাপি আৰদ্ধস্স ঠানস্সাপৰিসমত্তিযা ৱত্তমানা এৱাতি ৱুত্তং- ‘পৱত্তো-নুপৰতো ৱা’তি. কত্তুৱিসেসনে সতি কো দোসোচ্চাহ- ‘কত্তু ৱিসেসনে’চ্চাদি. ইহাপি সিযা কত্তুনো ৱত্তমানত্তা, ৱত্তমানত্ত মেৱাস্স পকাসেতুমযন্তি ৱুত্তং. ‘‘অপঠমা সমানাধিকৰণে’’ত্যাদীহি (৩-২-১২৪) অনেকেহি সুত্তেহিন্তপ্পচ্চযো পাণিনিযেহি ৱিহিতো.
ইধ পন সামঞ্ঞেন ৱিহিতত্তা আহ- ‘সামঞ্ঞেনা’তিআদি. সন্তো ‘অস-ভুৱি’ন্তপ্পচ্চযো. ‘‘কত্তৰি লো’’ (৫-১৮) ‘‘ন্তমানান্তি যিযুংস্ৱাদিলোপো’’তি (৫-১৩০) অকাৰস্স লোপো. তপন্তো ‘তপ-সন্তাপে’. জপ্পন্তো ‘জপ্প=ৱচনে’. পঠন্তো ‘পঠ=উচ্চাৰণে’ পচন্তো ‘পচ=পাকে’ধাৰযন্তো ‘ধৰ=ধাৰণে’. পযোজকব্যাপাৰে ণি, ধৰিতুং পযুঞ্জমানো ধাৰযন্তো. দিস্সন্তো দিস দুস=অপ্পিতিযং’’ দিৱাদীহি যক’’ (৫-১২) যজন্তো ‘যজ-দেৱপূজাযং’. অৰহন্তো ‘অৰহ-পূজাযং. যথাচাতিআদিনা অপঠমাসমানাধিকৰণাদীসু ‘সংৱিজ্জমানো ৱিৰোচমানং জপ্পমানো’চ্চাদীসু মানো ন্তো ৱিয দট্ঠব্বোতি ৱদতি.