১. তিজ
খমাৱীমংসাসূতি পকতিৱিসেসনমেৱ কথমিচ্ছিতন্তি আহ- ‘সম্বন্ধস্সি’চ্চাদি, পদানমঞ্ঞমঞ্ঞসম্বন্ধস্স পুৰিসাধীনত্তাতি অত্থো, পকতি ৱিসেসনন্তি তিজমাহ সদ্দানং ৱিসেসনং, কিম্পন পকতিৱিসেসনে ফল মিচ্চাহ- ‘পকতিৱিসেসনোপাদান’মিচ্চাদি. যজ্জত্ৰ ‘খমাৱীমংসাসূ’তি পকতিৱিসেসনং, কস্মিং অত্থে চৰতি খসা ৱিধীযন্তিচ্চাহ- ‘অত্থন্তৰস্সা নিদ্দেসা’ইচ্চাদি. অত্থন্তৰস্সাতি নিসানাদিঅত্থন্তৰস্স. ‘‘সুতানুমিতেসু সুতসম্বন্ধোৱ বলৱা’’তি পৰিভাসমুপলক্খেতি ‘সুতানুমিতান’মিচ্চাদিনা. তেনেৱাতি কিৰিযাৰূপাসু খমাৱীমংসু খসানং ৱীধানেনেৱ, সকত্থে ৱিধানেনেতি ৱুত্তং হোতি. তিতিক্খকিৰিযত্তাতি ইমিনা পৰেসং ৱিয খাদ্যন্তানং ধাতুসঞ্ঞাৱিধান মনত্থকন্তি দস্সেতি.
তিতিক্খা খমা, তিতিক্খতি খমতি, ৱীমংসা উপপৰিক্খা, ৱীমংসতি উপপৰিক্খতীতি অত্থো. সুত্তে তিজইতি নিদ্দেসা ভূৱাদিকস্স গহণং. নিচ্চণ্যন্তস্স চুৰাদিকস্স হি তাদিসে পযোজনে সতি বহুলং ৱিধীযমানেপি নিচ্চত্তমত্তনো নাতিৱত্ততি. অথৱা চুৰাদিমানেনাব্যভিচাৰিনা সাহচৰিযা তিজোপি চুৰাদিকোৱ, তং যথা ‘গাৱস্স দুতিযেনাত্থো’তি. ৱুত্তেগোযেৱোপাদীযতে, নাস্সো, ন গদ্ৰভো. কদাচি পন অস্সাদিনোপি দুতিযস্স গহণং সিযা অত্থপ্পকৰণা দিপ্পভাৱতো.
ননু চ ৱীমংসাযং সপ্পচ্চযৱিধান মনুপপন্নমিতৰেতৰনিস্সযদোস দুট্ঠত্তা, তথাহি সিদ্ধে ৱীমংসাসদ্দে সপ্পচ্চযো উপ্পজ্জতে, সতি চ তস্মিং ৱীমংসাতি ৰূপং সম্পজ্জতীতি ইতৰেতৰনিস্সযো, ইতৰেতৰ নিস্সযানি চ কাৰিযানী নোপকপ্পন্তীতি তেনাহ- ‘অনুৱাদৰূপান’মিচ্চাদি. অনাদিকালসংসিদ্ধসদ্দানুৱাতো নত্থি ইতৰেতৰনিস্সযো দোসোতি ভাৱো. পযোজকব্যাপাৰণিপ্পচ্চযাভাৱে তেজতেতি ৰূপং.