৬৪. তৰ
যজ্জপি সীধাতুস্স কেৱলস্স সুপনে পৱত্তি, তথাপ্যতিপুব্বস্স উক্কংসে পৱত্তীতি আহ- ‘অতিসযো উক্কংসো’তি. সো চ অতিসযো কস্স সম্ভৱতিচ্চাহ- ‘সো চ কিৰিযাগুণান’ন্তি. কথং তেসমতিসযোচ্চাহ- ‘আধাৰভূতদব্বৱসা’তি. কুতোচ্চাহ- ‘অনপেক্খিতে’চ্চাদি. অনপেক্খিতো কিৰিযাগুণানং নিস্সযো দব্বসঙ্খাতো যেসন্তি ৱিগ্গহো, দব্বস্স নিস্সযভূতস্সা-তিসযত্তং হোন্তম্পি নিস্সিতানং কিৰিযা গুণানং ৱসেনেৱ সিযা নাঞ্ঞথাতি ৱত্তুমাহ-‘পচ্চধিকৰণ’ন্তিআদি.
ননু চ যদি কিৰিযাগুণানমেৱাতিসযো, তদা ন সিজ্ঝতি ‘গোতৰো’তি নেস দোসো, নো চেত্থ জাতিযাতিসযো, কস্স চৰহি গুণস্স গো অযং যো সকটং ৱহতি, গোতৰো-যং যো সকটং ৱহতি সিৰঞ্চাতি, জাতিযা হি নিচ্চাযেকৰূপায নোক্কংসাপকংসযোগো সম্ভৱতীতি দব্বস্সাপি নাতিসযসম্ভৱো. তথাহি তুল্যপ্পমাণস্স গুণকতোৱ মূলতো উক্কংসো দিস্সতি সমানেপি হি আযামে ৱিত্থাৰে চ পটস্স কাসিকস্সাঞ্ঞোৱাগ্ঘো ভৱতি মাথুৰস্সাঞ্ঞো ৱাতি. দব্বস্সাপি সাতিসযেহি যুত্ততামত্তেন সাতিসযত্তস্সুপট্ঠাপিতত্তা ৱুত্তং- ‘তেনেৱাহা’তিআদি. যদগ্গেন কিৰিযাগুণানং নিস্সিতানমতিসযৱসেন নিস্সযভূতম্পি দব্বং কথঞ্চিদপ্যতিসযে ৱত্ততি নাম, তদগ্গে তব্বাচিকাপি পকতি অত্তনো ৱচনীযত্থৱসেন তত্থ ৱত্ততিযেৱ নামাতি ‘অতিযযে ৱত্তমানতো’তি পকতিৱিসেসনৱসেন ৱুত্তং, তেনেৱাহ- ‘ইমিনা পকতি ৱিসেসনত্তঞ্চাহা’তি. সকত্থিকানং পকতিঅত্থো জোতনীযো হোতীতি সম্বন্ধো.
সকত্থিকানন্তি কত্তৰি ছট্ঠী সম্বন্ধৱচনিচ্ছায, সকত্থিকেহীতি অত্থো. হেতুমাহ- ‘পকতিৱিসেসনন্তী’তি. ইতিসদ্দো হেতুম্হি, যস্মা ‘অতিসযে ৱত্তমানতো’তি, পকতিৱিসেসনং, ততো পকত্যত্থভূতে-তিসযে জাতত্তা সকত্থিকেহি যথাৱুত্তনযেন পকত্যত্থভূতেতিসযো জোতনীযো হোতীতি অত্থো. তত্থ নাভিধেয্যোতি ব্যতিৰেকমাহ, তথা চ ৱক্খতি- ‘অতিসযজোতকাতৰাদযো’তি.
অথ পকতিৱিসেসনত্তে কস্মা নাভিধেয্যো জোতনীযোচ্চাহ ‘পকতিযাযেৱ’চ্চাদি. উক্কংসো সমানগুণৱিসযেযেৱ লোকে দিট্ঠো [পৱিট্ঠো (পোত্থকে)] তেন সামঞ্ঞৱচনেপি তাদিথৱিসযেযেৱ [সোযেৱ] কাৰণ ৱসেন হোতীতি দস্সেতুমাহ- ‘অতিসযেনে’চ্চাদি. দ্ৱিন্নমেকস্সা-তিসযেচ্চাদিনা ‘দ্ৱিবহূসুক্কংসে তৰতমা’’তি (চং ৪-৩-৪৫) সক্কতসুত্তত্থস্সাধিপ্পাযং ৱিৱৰতি. তৰইযাতি সকৱোহাৰেন ৱুত্তং, তেসন্তু ঈযপ্পচ্চযো. এৱমিহাৱিধানং সুখসানেত্তন্তি সম্বন্ধো.
অযমেত্থাধিপ্পাযো ‘যথাৱুত্তসুত্তত্থৱসেন দ্ৱিন্নমেকস্স উক্কংসাভাৱা ‘মাথুৰা পাটলিপুত্তকেহি সুকুমাৰতৰা’চ্চাদো তৰপ্পচ্চযো ন হোতীতি একো মাথুৰো দুতিযো পাটলিপুত্তকো ইমেসং সুকুমাৰানং দ্ৱিন্নমেকো মাথুৰো-তিসযেন সুকুমাৰো সুকুমাৰতৰো, একমঞ্ঞেসং দ্ৱিন্নমুক্কংসেতথাঞ্ঞেসং দ্ৱিন্নমেকস্সাতি এৱং দ্ৱিন্নংদ্ৱিন্নমেকেকস্স উক্কংসে তৰপ্পচ্চযো ভৱতি, উভযত্ৰ ত্ৱৱযৱাপেক্খম্বহুৱচনং, তথাহি সুকুমাৰত্তেনুক্কংসিযমানানং সমুদাযানমৱযৱা মাথুৰা বহৱো পাটলিপুত্তকাপি নিক্কংসিযমানা তথেৱাৱযৱা বহৱো হোন্তি, এৱং মাথুৰা পাটলি পুত্তকেহি সুকুমাৰতৰা’তি তৰপ্পচ্চযেন সিজ্ঝতি. ইমস্মিং গামে অড্ঢতৰা ৱাণিজ্জাচ্চাদোপি কথিতেন ঞাযেন দ্ৱিন্নংদ্ৱিন্নমেকেকস্স উক্কংসে তৰপ্পচ্চযো ভৱতি, বহুৱচনন্তু কত্থচি অৱযৱাপেক্খন্তি সব্বং সক্কতে কিচ্ছেন সাধেন্তি. ইহ তু তথাৱিধস্স সুত্তস্সা ৱিধানা ‘‘তৰতমিস্সিকিযিট্ঠাতিসযে’’তি তৰাদীনমতিসযে সামঞ্ঞেন ৱিধানা সব্বত্থ তৰপ্পচ্চযেন সুখসাধনং হোতী’’তি.
অৱত্থাভেদেনাতি পটুতৰাৱত্থাৱতো পটুঅৱত্থায ভিন্নত্তা ৱুত্তং, তথাহি তমেৱাৱত্থন্তৰযুত্তং ৱত্তাৰো ভৱন্তি অঞ্ঞে ‘ভৱংসূঅৱত্থো’তি. পকাৰন্তৰেনপি সাধনে হেতুমাহ- ‘অতিসযমত্তে ৱা ৱিধানতো’তি. অনৱট্ঠিতত্তমাহ- (‘অতিসযৱাপি’চ্চাদি). পঞ্চস্ৱেতেসূতি এতেসং যথাৱুত্তানং তৰাদীনং পঞ্চন্নং মজ্ঝে, ৰূপানি গুণৱচনস্স ৱুত্তিযমুদাহৰিতানি. কিৰিযাৱচনস্স তু ‘অতিসযেন পাচকতৰো পাচকতমো’তি. ইস্সিক ইযইট্ঠা সৰাদী ততো (অঞ্ঞতো) ন হোন্তি বহুলাধিকাৰা.