৫৯. তস্স
ন চ সব্বেতিআদিনা বহুলাধিকাৰে ফলং ৱুত্তং. ভাৱসদ্দো কত্থচি কিৰিযাযং ৱত্ততে ‘ভাৱে অযং ৱিধী’তি. কত্থচি অধিপ্পাযে ‘অযমেতেসং ভাৱো [ভাৱোধিপ্পাযো]’তি. কত্থচি পদত্থে ‘ইমে ভাৱা’তি. কত্থচি সত্তামত্তে‘তিণানং ভাৱো’তি. তেনাহ-‘ভাৱসদ্দস্সে’চ্চাদি. ৰূপসাধন দ্ৱাৰেনাতি ভাৱসদ্দস্স ৰূপসাধনদ্ৱাৰেন, সপ্পন্তি পকাসেন্তি অত্থ মনেনাতি সদ্দো. সোৱ অভিধানং অভিধীযতে-নেনত্থোতি কত্ৱা. বুজ্ঝতি অত্থসৰূপন্তি বুদ্ধি, সাৱ পতীযতে-নেনাত্থো পচ্চেতি অত্থ মিতি ৱা পচ্চযোতি ৱুচ্চতি.
ননু চ ‘ভৱন্তি এতস্মা বুদ্ধিসদ্দা’তি ৱুত্তং তস্মা পৱত্তিনিমিত্তমুভিন্নম্পি ভৱতি, তথাসতি ‘সদ্দপ্পৱত্তিনিমিত্ত’ন্তি সদ্দস্সেৱ পৱত্তিনিমিত্ততা কস্মা ৱুত্তাতি ৱুচ্চতে. পাকটভাৱেন অভিধানাভিধেয্যসম্বন্ধস্স সদ্দস্সেৱ পৱত্তিনিমিত্ততং ৱত্ৱা ৱিসুং বুদ্ধিযা নিমিত্তস্স ৰূপানুগতত্তং ৱিসেসেত্ৱা পৱত্তিনিমিত্ততমস্সা দীপেতুং ‘নিমিত্তৱসাহি’চ্চাদিমাহ. দব্বেগুণোতি দব্বে ৱুত্তিযং গুণো নিমিত্তন্তি সম্বন্ধো. গুণসদ্দস্সেৱ জাতিসদ্দত্তেনোদাহৰণদ্ৱযং দত্তং… গুণস্স জাতিযা ৱিসুং জাতিনিমিত্তস্সাভাৱতো [নিধিত্তস্স ভাৱতো]. কিৰিযাদীতিআদিসদ্দেন দব্বাদীনং গহণং, কেচি পন কিৰিযাসদ্দানং কিৰিযা পৱত্তিনিমিত্তন্ত্যাহু. তেসং দেৱদত্তাদীনং অৱত্থাৱিসেসেন অৱত্থাভেদেন সামঞ্ঞং তদৱত্থা ৱিসেসসামঞ্ঞং. তেনাহ- ‘দেৱদত্তস্সা’তিআদি. ৱিজ্জমানো পদত্থো ৱিসযো যেসং দেৱদত্তাদীনং সঞ্ঞাসদ্দানং তেসং পৱত্তিনিমিত্তং জাতিলক্খণমাচিক্খিতম্পটিপাদিতন্তি অত্থো.
অনেন চ দেৱদত্তাদযো সঞ্ঞাসদ্দাপি সমানা জাতিসদ্দাতি ৱুত্তং হোতি. যদি চৰহি সঞ্ঞাসদ্দাপি জাতিৱচনা সিযুং, পঞ্চৱিধত্তমেসং পৰিহাযতীতি. নেদমেৱং ৱিঞ্ঞেয্যং… পসিদ্ধতৰজাত্যাভিধান কঠগোৱীহিযৱাদিসদ্দা জাতিসদ্দত্তেন ৱিসুং পৰিগ্গয্হন্তি.
সম্বন্ধিভেদতোতি ঘটাদিসম্বন্ধীনং ভেদতো. অভাৱস্সভেদতোতি ঘটপটাদীনং সম্বন্ধীনং ভেদেন অভাৱস্স ভেদতো অভেদেপি ভেদা উপচৰিতা সন্তীতি যোজনা. যস্স সামঞ্ঞস্স ৱসা, তেসু উপচৰিতভেদেস্ৱাকাসাদীসু. নিৰৱযৱাৱিজ্জমানৱিসযানন্তিযে আকাসো ৱিয নিৰৱযৱা অভাৱো ৱিয অসন্তা চ, তে ৱিসযো যেসং সদ্দানং তেসন্তি অত্থো. সামঞ্ঞং ভাৱোতি পুথুজ্জনাদিসামঞ্ঞং ভাৱোতি অত্থো. অলসস্স ভাৱো কিৰিযাসম্বন্ধিত্তং, ব্ৰহ্মঞ্ঞং জাতি চাপল্যং নেপুঞ্ঞং গুণো ৱা. ৱুত্তিযং সকত্থেকন্তাতি ‘‘সকত্থে’’তি (৪-১২২) ইমিনা সকত্থে কতকপ্পচ্চযন্তাতি অত্থো. ন দট্ঠব্বন্তি সম্বন্ধো. পত্তকালোৱ পত্তকল্লং. কৰুণা এৱ কাৰুঞ্ঞং.