১১০. ধাসং
সঙ্খ্যাৱাচিনো সদ্দা সঙ্খ্যাসদ্দেন গহিতাতি আহ- ‘অত্থে’চ্চাদি. পকাৰো দব্বগুণধিসযোপি অত্থি, তত্থ যদি সোপি গয্হেয্য দব্ব গুণানং লিঙ্গসঙ্খ্যাহি যোগা ধাপ্পচ্চযন্ত(ম্পি তব্বিসযোযেৱেতি) [চেত্থ (পোত্থকে] (পকাৰৱাচকলিঙ্গসঙ্খ্যাহি যোগা) অলিঙ্গমসঙ্খ্যঞ্চ [ধাপ্পচ্চযন্তমলিঙ্গমসঙ্খ্যঞ্চ-ইতি কাসিকাৱুত্তিপঞ্জকাযং] ন সিযা, এৱঞ্চ সত্যব্যযত্তমভিমতন্তস্স ন সিযা, তঞ্চিট্ঠং, কিৰিযাৱিসযে তু তস্মিং গয্হমানে একধাভুঞ্জতি দ্ৱিধাভুঞ্জতি দ্ৱিধাগচ্ছতিচ্চাদো ভোজন গমনাদিকিৰিযায সব্বথা লিঙ্গসঙ্খ্যাহি যোগাভাৱা যথাৱুত্ত দোসো ন সিযাতি পাণিনীযৱুত্তিকাৰেন জযাদিচ্চেন কিৰিযা ৱিসযোযেৱেত্থ পকাৰো গহিতো. তম্পতি আহ- ‘দব্বে’চ্চাদি. কস্মা পনেৱমাহাতি আহ- ‘নৱধাদব্ব’মিচ্চাদি. ‘‘নৱধা দব্বং, বহুধা গুণো’’তি ৱেসেসিকানং সঙ্কেতো.
তত্থ পুথব্যাপোতেজোৱায্ৱাকাসকালদিসাত্তমনানীতি নৱ দব্বানি. ৰূপ ৰস গন্ধ ফস্স সঙ্খ্যাপৰিমাণ পুথুত্তসংযোগৱিভাগ পৰত্তাপৰত্তবুদ্ধিসুখদুক্খেচ্ছাদোসপযতনা চ গুণা, চসদ্দেন গুৰুত্ত দৱত্তসিনেহসঙ্খাৰধম্মাধম্মসদ্দা চেতি চতুব্বীসতি বহুধা গুণো. অত্ৰাপি যথাৱুত্তকাসিকাৱুত্তিযা পঞ্চিকাকাৰেন জিনিন্দবুদ্ধিনা নৱধা দব্বং বহুধা গুণোত্যত্ৰাপি ‘‘কিৰিযাজ্ঝাহৰিতব্বা নৱধা দব্বং বহুধা গুণো উপদিসীযতি ৱিঞ্ঞাযতি ব্যাখ্যাযতে ৱিজ্জতেৱা’’তি কিৰিযাৱিসযোযেৱ পকাৰো পটিপাদিতো, পযোগদস্সনতো ব্যৱচ্ছেজ্জভাৱা সব্বত্থ কিৰিযেৱেতি ৱিসেসনোপাদানমযুত্তন্তি সম্বন্ধো.
নৱধা দব্বং বহুধা গুণোতি পযোগদস্সনতো দব্বগুণৱিসযানম্পকাৰানং গয্হুপগত্তা ব্যৱচ্ছেদযিতব্বানং দব্বগুণৱিসযানম্পকাৰানং ভাৱা সব্বস্মিং দব্বগুণৱিসযে জিনিন্দবুদ্ধিনা ৱুত্তনযেন কিৰিযা অত্থেৱাতি কিৰিযাৱিসযোৱ পকাৰো গয্হতীতি ৱুত্তিকাৰ পঞ্জিকাকাৰানং ৱিসেসনোপাদানমযুত্তন্তি অত্থো.
ততোযেৱাতি যতো ৱিসেসনোপাদানমযুত্তং ততোযেৱ দ্ৱীহিচ্চাদিকমাহেতি অত্থো. অযমেত্থাধিপ্পাযো ‘‘দ্ৱিধা কৰোতীতি কিৰিযাপযোগেপি পকাৰো দব্বগুণৱিসযো… দব্বৱিসযস্স গুণৱিসযস্স ৱা দ্ৱিধাভাৱস্স কৰীযমানত্তা, নতু কিৰিযাৱিসযো… দ্ৱিধাভাৱস্স কৰণকিৰিযাৱিসযস্সেত্থ ৱত্তুমনিচ্ছিতত্তা. ততোযেৱ কিৰিযাপকাৰোপাদানে [পকাৰোতিসযনে (পোত্থকে)] অত্ৰ ধাপ্পচ্চযন্তপ্পযোগো ন সিযাতি ৱিঞ্ঞাপেতুং ‘দ্ৱীহি’চ্চাদিকমাহে’’তি তেনাহ‘অত্ৰে’চ্চাদি.
দব্বগুণৱিসযে পকাৰে গয্হমানে যোযং দোসো সম্ভাৱিতো পৰেহি, তং দানি নিৰাকত্তুমাহ ‘সতিপিচে’চ্চাদি. সভাৱতো অলিঙ্গমসঙ্খ্যঞ্চাতি সম্বন্ধো, সঙ্খ্যন্তৰাপাদনে গম্যমানে ধাপ্পচ্চযো ৱিহিতো পাণিনিযেহি, তদাহ- ‘দব্বস্সে’চ্চাদি সঙ্খ্যান্তৰাপাদনেপীতি পুব্বং যা ৱৱত্থিতা সঙ্খ্যা, ততো- ঞ্ঞং সঙ্খ্যান্তৰং তস্সাপাদনং কৰণং সঙ্খ্যন্তৰাপাদনং, তস্মিম্পীতি অত্থো.