২৪. ৱণ্ণ
‘অতেনা’তি (২-১০৮) এত্থ অতোতি ৰস্সব্যত্তিনিদ্দেসো ৱা সিযা ৰস্সজাতিনিদ্দেসো ৱা সকলনিস্সযব্যাপী অত্থজাতি নিদ্দেসোৱা, তত্থ ৰস্সব্যত্তিনিদ্দেসে সতি বুদ্ধসিদ্ধাদীসু যত্থকত্থচি অকাৰো গয্হতেতি নেট্ঠপ্পসিদ্ধি… কেসঞ্চি অসিজ্ঝনতো, ৰস্স জাতিনিদ্দেসে পন বুদ্ধসিদ্ধাদিসব্বাকাৰন্তানং লক্খণিকগৱাদ্যকা ৰন্তানঞ্চাকাৰো গয্হতীতি সব্বথা ইট্ঠপ্পসিদ্ধি, নাঞ্ঞো দীঘো ব্যত্তন্তৰত্তাতি নানিট্ঠপ্পত্তি আকাৰতো নাস্সেনাভাৱা, তস্মা অতোতি ৰস্সজাতিনিদ্দেসে নিস্সিতে সব্বমিদমিট্ঠং নিপ্ফজ্জতীতি নাত্থজাতি নিস্সীযতে, ন ৰস্সব্যত্তিচ, ‘‘যুৱণ্ণানমে ওলুত্তা’’তি (১-২৯) আদীসু পন ৰস্সব্যত্তিযা ৰস্সজাতিযা ৱা নিদ্দেসে ‘তস্সেদং নোপেতি’চ্চাদীসু এওআদিকমিট্ঠং কত্থচি ভৱেয্য, ন সব্বত্থ, সব্বত্থ ৱা ভৱেয্য ‘ৱাতেৰিতং সমোনা’তিআদীসু ব্যত্তন্ত ৰত্তা, তস্মা সব্বথা ইট্ঠপ্পসিদ্ধিযা ইত্তজাত্যাদি নিস্সীযতে, অথৱা ৱণ্ণুচ্চাৰণম্পতি কেসঞ্চি ৱণ্ণুপ্পত্তিট্ঠানানং উচ্চনীচতদুভয সংহাৰৱসেন ৱণ্ণৱিসেসুপ্পত্তি দস্সনতো তেসং ৱসেন ৰস্স ব্যত্তিনিদ্দেসে ৰস্সজাতিনিদ্দেসে ৱা ৱুত্তনযেন ইট্ঠানিট্ঠপ্পত্তিযং সব্বথা সব্বথা ইট্ঠপ্পসিদ্ধিযা ইত্তজাত্যাদি নিস্সীযতে, তত্থ ৱণ্ণ পৰেন সৱণ্ণগ্গহণং নিযমিতুং ৱচনমিদমাৰদ্ধন্তি ‘সব্বত্থেৱা’তিআদিনা ৱচনাৰম্ভফলমাহ, সব্বত্থেৱাতি সব্বস্মিংযেৱ সুত্তপ্পদেসে. ননু সযঞ্চাতি ৱুত্তেপি পৰিযত্তং, ন হ্যঞ্ঞং ৰূপা সযমত্থি, অঞ্ঞং ৱা (সয)তো ৰূপন্তি সিদ্ধেপ্যেৱং সতি অত্থেত্থ পৰো কোচি ৱিসেসোতি ঞাপেতুং সঞ্চ ৰূপ’ন্তি ৱুত্তিকাৰো আহাতি সম্বন্ধো, ৰূপস্স ৱিসেসিতব্বত্তা ‘সঞ্চ ৰূপ’ন্তি ৱুত্তিযং নিদ্দিসীযমানত্তা চ ৰূপন্তি ৱিঞ্ঞাযতীতি ‘সঞ্চ গয্হতী’তি ৱুত্তং, সংৰূপগ্গহণাযাপিসদ্দং কৰোতো-ধিপ্পাযো-যন্তি ৱত্তুমাহ-‘অঞ্ঞথে’চ্চাদি, অঞ্ঞথাতি অঞ্ঞেনপ্পকাৰেন সংৰূপগ্গহণায অপিসদ্দাভাৱেতি অধিপ্পাযো, অঞ্ঞপদত্থেতি অঞ্ঞপদত্থ সমাসৱিসযে, গুণীভূতস্সাতি অপ্পধানভূতস্সাকাৰে কাৰাদিনো, সমাসেন ৱুত্তত্তা পধানতূ তত্তেপি গুণো ভৱতি অঞ্ঞপদত্থো-কাৰেকাৰাদি ৱিধায কত্তা, ৱিধীযমানো সৱণ্ণোৱ পধানং… ইদমত্থিতায তপ্পৱত্তিযাতি. ননু ৱুত্তিযমপিসদ্দস্সাত্থং ৱদতা সযঞ্চেতি ৱত্তব্বং, ‘‘তথা সযমত্তনী’’তি নিঘণ্ডুতো সযঞ্চ-ত্তাকাৰেকাৰাদিঞ্চ গয্হতীত্যমত্থো সম্ভাৱীযতীতি চোদনম্পনসি নিধায ‘সঞ্চ ৰূপ’ন্তি ৱদন্তো সাধিপ্পাযাৰুড়্হং কিঞ্চি অত্থৱিসেসং পকাসেতুং তথেৱাহাতি দস্সেতুং ৱুত্তং-‘সযঞ্চে’ত্যাদি, ‘‘ধনঞ্ঞাতীসু সংসদ্দো, তথাত্তত্তনিযেসুপী’’তি নিঘণ্ডুৱচনতো ‘স’ন্তি অত্তাপি গয্হতি, কো সো সদ্দৰূপং সাধাৰণং, ‘স’ন্তি অত্তনিযম্পি, কিন্তং সদ্দান মসাধাৰণং সদ্দৰূপং, তথা সতি অত্তনিযং ৰূপং নামাত্তসঙ্খাতসদ্দসম্বন্ধীতি আহ-‘সংৰূপং সদ্দানমসাধাৰণং ৰূপ’ন্তি, এতঞ্চ ইদন্তীমিনা সম্বন্ধিতব্বং, অসাধাৰণন্তি অসাধাৰণং সদ্দৰূপং, সতি সম্ভৱে ব্যভিচাৰে চ ৱিসেসনস্স সাত্থকতায অসাধাৰণন্তি ৰূপং ৱিসেসতা সাধাৰণস্সাপি সম্ভৱো ৱুত্তোযেৱ নামাতি আহ-‘দুৱিধং হি’চ্চাদি, কিন্তং সাধাৰণমসাধাৰণঞ্চৰূপন্তি সামঞ্ঞেন ৰূপং নিদ্দিসিতুমাহ-‘তত্থা’তিআদি, তত্থাতি নিদ্ধাৰণে সত্তমী, সদ্দানন্তি সাত্থকনিৰত্থকানং যেসংকেসঞ্চি সদ্দানং, তংতং সদ্দত্তাদীহি তেসংতেসং বুদ্ধ অইআদীনং সদ্দানং সদ্দত্তাদি, উভযত্থ আদিসদ্দেন অত্থো সঙ্গহিতো, তেন সাধাৰণং সদ্দৰূপমত্থৰূপং তথা-সাধাৰণন্তি চতুব্বিধং সংৰূপন্তি দস্সেতি, চতূসুপি চেতেস্ৱসাধাৰণস্স সদ্দৰূপস্সেৱোপানং দস্সেতুমাহ-‘তত্থা’তিআদি, সাধাৰণৰূপব্যুদাসেনাতি সাধাৰণৰূপস্স পৰিচ্চাগেন, উপাদিযন্তো ৰূপমেৱ সদ্দস্সসং, নাত্থোতি চ দস্সেতীতি সম্বন্ধো, চ সদ্দো পনেত্থ ‘ইদং দস্সেতী’তি হেট্ঠা ৱুত্তং সমুচ্চিনোতি, অসাধাৰণস্সেৱোপাদিযনে কাৰণমাহ-‘তন্ত’মিচ্চাদি, ইতৰন্তি যে সংকেসঞ্চি সদ্দানং সদ্দত্তাদি, পৰস্সাপীতি অঞ্ঞস্স যস্সকস্সচি সদ্দস্সাপি, ইতি ইদং, পতিতং পসিদ্ধং, এত্থ পন ইতিসদ্দো হেতুম্হি, যস্মা ইদং যথাৱুত্তং পসিদ্ধং তস্মা পুব্বাচৰিযপৰম্পৰাযাগতো পদেসতো উপাদিযন্তোতি পকতং, সংসদ্দৱিসেসনসামত্থিযেন অসাধাৰণৰূপোপাদিযনেপি অসাধাৰণং সদ্দৰূপমেৱোপাদীযতি নাসাধাৰণমত্থৰূপং… ইমিনা ৱক্খমানকাৰণতা [তায (পোত্থকে)] ৱসেনাতি আহ-‘সদ্দস্সে’চ্চাদি, আসন্নং…সদ্দতো সদ্দভাৱসা নঞ্ঞত্তা, ৱিপৰিযযতোতি ৱিপৰিযাসেন অনাসন্ন ভাৱেনাতি অত্থো, চক্খুৱিসযোপি হি অত্থো কথং সোতৱিসযসদ্দস্স ন আসন্নো সংৰূপম্ভৱিতুমৰহতীতি, কাৰণন্তৰমাহ-‘অহেয্যত্তাচা’তিআদি, অহেয্যত্তাতি অপৰিচ্চজনীযত্তা, ইদম্পি নিচ্চসম্বন্ধিত্তে কাৰণৱচনং, তং সদ্দৰূপং, নিচ্চসম্বন্ধীতি নিৰন্তৰসংযোগী, ৱিপৰিযযতোতি হেয্যত্তা, তথাহিচ্চাদিনা অত্থস্স হেয্যত্তং বোধেতি, অপৰং কাৰণমাহ-‘অসাধাৰণঞ্চ ৰূপং’ত্যাদিনা, সাধাৰণো পৰিযায সদ্দানং, পচ্চেতব্বত্তাতি ৱিঞ্ঞাতব্বত্তা, ইদানি কাৰণত্তযং সমোধানেত্ৱা ইমেহি কাৰণেহি ৰূপমেৱ সদ্দস্স সংনাম, নাত্থোতি নিযমেত্ৱা দস্সেতুং ‘তদেৱ’ন্তিআদি আৰদ্ধং, তদেৱন্তি যস্মা এৱং, তং তস্মাতি অত্থো, সৰূপপ্পধানেতি ‘‘গোস্সা ৱঙ’’ (১-৩২) ত্যাদো গোস্সাত্যাদিকে সৰূপপ্পধানে.