২২. ৱিপ্পটি

পৰোতি ৱত্ততে, সো চাঞ্ঞাধিক্যইট্ঠাদ্যনেকত্থোপি ইধ ইট্ঠ ৱাচী দট্ঠব্বো, কম্মব্যতিহাৰেঘণিতি কম্মব্যতিহাৰো কিৰিযাপৰিৱত্তনং ভাৱৱিসেসো তস্মিং ‘ভাৱকাৰকেস্ৱঘণ্ঘকা’’তি (৫-৪৪) সামঞ্ঞেন ৱিহিতত্তা ৱিপ্পটিসেধনন্তি অত্থে ঘণি ৱিপ্পটী সেধো, তেনাহ-‘সামঞ্ঞে’চ্চাদি, ৱিপ্পটিসেধসদ্দস্স অত্থমাহ-‘অঞ্ঞমঞ্ঞপটিসেধো’তি, সংসিদ্ধিযং ৱত্তমানোপি সিধি উপসগ্গসম্বন্ধে নাত্থন্তৰেপি হোতীতি অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰোধোত্যত্থো, ৱিপ্পটিসেধসদ্দস্স লোকে ৱিৰোধৱাচিত্তেন পসিদ্ধত্তমাহ ‘তথা হি’চ্চাদিনা, কথম্পন পমাণভূতস্সাচৰিযস্স ৱচনেসু অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰোধো সম্ভৱতীচ্চাসঙ্কিয উভিন্নং সাৱকাসত্তে সতি সম্ভৱতি নাঞ্ঞথাতি ‘দ্ৱিন্ন’মিচ্চাদি ৱুত্তিগন্থো পৱত্তোতি ৱত্তুং ‘সোচা’তিআদিমাহ অঞ্ঞমঞ্ঞানজ্ঝাসিতেতি অঞ্ঞমঞ্ঞেনানক্কন্তে অপৰিগ্গহিতেতি ৱুত্তং হোতি, অনুভযতাগিনীতি যো ৱিসযেকদেসো উভযন্ন ভজতে তস্মিং অনুভযভাগিনি ৱিসযেকদেসে, সামঞ্ঞৱিসযো দ্ৱিন্নং ৱিধীনং সাধাৰণো ৱিসযো, তত্থ পৱত্তিপ্পসঙ্গে সতি সোচ ৱিপ্পটিসেধো জাযতীতি সম্বন্ধো, ইমিনা ৱিপ্পটিসেধস্স ৱিসযো পৱত্তিপ্পসঙ্গো ৱিসযৱিসযীনমভেদেন সুত্তে ‘ৱিপ্পটিসেধো’তিৱুত্তোতি ‘দ্ৱিন্ন’মিচ্চাদিনা ৱুত্তিগন্থো ৰচিতোতি দীপেতি, পৰো হোতী তিৱিধিদস্সিতোতি ইমিনা যদি নিযমো-ব্ভূপগতো সিযা, তদা ‘পৰোৱহোতী’তি ৱদেয্যাতি দস্সেতি, পাণিনিযা হি জাতিযং পদত্থে সকিমেৱ লক্খণং পৱত্ততীতি চৰিতত্থত্তা ৱিসযন্তৰে দ্ৱিন্নম্পি লক্খণানমপ্পৱত্তিযং পৰং পচ্ছিমং কাৰিযন্তি ৱিধ্যত্থমিদং ৱচনং, ব্যত্তিযন্তু পদত্থে লত্ৱাদীনমিৱ পৰিযাযপ্পসঙ্গে নিযমত্থন্তি পটিপন্না, ইধ পন জাতিযং ব্যত্তিযঞ্চ দ্ৱিন্নম্পি সুত্তানমপ্পৱত্তিযমেৱ ৱিধ্যত্থমেৱিদং ৱচনং, ন নিযমত্থম্পীতি পটিপাদেতুমাহ-‘তথাহি’চ্চাদি, কামচাৰতো পৰিসমাপীযতেতি সম্বন্ধো, কামতো পৰিসমাপনঞ্চেতিস্সা সব্বস্মিং অত্তনো গোচৰে অৱিচ্ছেদব্যাপনেন পৱত্তিসব্ভাৱতো. কথম্পনেকস্সাপি পৱত্তি ন ভৱেয্যাত্যাসঙ্কিয কাৰণমাহ‘উভযম্পি’চ্চাদি, হিসদ্দো যস্মাত্থে, যস্মা উভযম্পিদমাচৰিযৱচনং, ততোযেৱ পমাণং, অভিমতকাৰিযৱিধানে লিঙ্গভাৱেন সদ্দিকানুমতত্তা(তেসং) ৱিধীনং ৱিধাযকঞ্চ তস্মাতি অত্থো. পমাণত্তা দ্ৱিন্নম্পি অপ্পত্তিযং কাৰণমাহ-‘অনুভযভাগিম্হি’চ্চাদি, যতো লদ্ধাৱকাসা ততো সমানবলাতি, ইতিসদ্দো হেতুম্হি, ৱিৰুদ্ধাচাতি এত্থ ইতিসদ্দং দত্ৱা ‘অনুভযভাগিম্হি…পে… ৱিৰুদ্ধাচাতি দ্ৱিন্নং ৱচনানং পমাণত্তা উভিন্নম্পি অপ্পৱত্তীতি সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. সমানবলানং দ্ৱিন্নং লোকেপি ৱিৰোধিত্তং একক্খণেযেৱ উভিন্নম্পি কাৰিযে অপ্পৱত্তি চ দিস্সতীতি দিট্ঠন্তমাহ ‘লোকেচে’ত্যাদি, এত্থ চ পেস্সস্স (অ)ৱিৰোধত্থিনো কাৰিযে অপ্পৱত্তিৰিৱ [অপ্পৱত্তিযেৱ (পোত্থকে)] সমানবলান মুভিন্নং ৱচনানং কাৰিযে অপ্পৱত্তীতি সুখেনো পমাসংসন্দনং ৱিঞ্ঞাতব্বং.

জাতিপক্খেযেৱ ভস্সকাৰেন দ্ৱিন্নং যুগপদিপ্পত্তিযং ‘লত্ৱাদীনমিৱ’ পৰিযাযপ্পসঙ্গো ৱণ্ণিতো, তস্সাযুত্তত্তমুপদস্সেন্তো আহ ‘নচাপি’চ্চাদি, ভিন্নৱিসযত্তাতি দ্ৱিন্নং ৱিধীনং ভিন্নৱিসযত্তা. অভিন্নৱিসযত্তে হি পৰিযাযকপ্পনা যুত্তিমতী, অতোচ লত্ৱাদীনমভিন্নৱিসযত্তম্পটিপাদযিতুমাহ- ‘লত্ৱাদযো হি’চ্চাদি, অনৱযৱেনেতি ধাতু মত্ততো ৱিধানেনাৱযৱব্যতিৰেকসব্ভাৱতো সব্বধাতুপৰিগ্গহেন, যত্থ যস্মিং ধাত্ৱত্থেকদেসে পৱত্তা সমানা পৱত্তা সন্তো লদ্ধাৱকাসা সিযুং তস্সেকদেসস্স পৰিহাৰেনাপি পৰিচ্চাগেনাপি ন ৱিধীযন্তেতি সম্বন্ধো, লত্ৱাদীন মেকক্খণে অসম্ভৱা একস্মিং কতে সতীতৰৱচনান মানত্থক্যপ্পসঙ্গাচ পৰিযাযেন ভৱন্তীতি যন্তং যুত্তন্তি সম্বন্ধো. ইহাতি ইমস্মিং যুগপদিপ্পত্তিযং, ইহ তথাভাৱস্স কাৰণমাহ-‘সাৱকা…পে… ৱচন’ন্তি, তত্থাতি যুগপদিপ্পত্তিযং. জাতিযম্পদত্থে ‘‘পুনপ্পসঙ্গৱিজাননা সিদ্ধং, ৱিপ্পটিসেধে যং বাধিতং তম্বাধিতমেৱা’’তীমাসমুভিন্নং পৰিভাসনম্পৱত্তিং পটিপাদেন্তো আহ- ‘পৰস্মিং চে’ত্যাদি, পৰস্মিন্তি ইট্ঠে, পৰিভাসনম্পন অযমত্থো ‘পুনপ্পসঙ্গৱিজাননাতি দ্ৱিন্নং সুত্তানমেকত্থপ্প সঙ্গসঙ্খাতে ৱিপ্পটিসেধে সতিপৰমিট্ঠং পঠমং হোতি, হোন্তেন তেন যদীতৰস্স নিমিত্তোপঘাতো ন কতো তদা তস্সাপি পুনপ্পসঙ্গো তস্স ৱিজাননা সিদ্ধন্তি, ৱিপ্পটিসেধে যথাৱুত্তে সতি পঠমং হোন্তেন যং সুত্তং বাধিতং তস্স পুনপ্পৱত্তিযা যদি নিমিত্তং নত্থি তং বাধিতমেৱে’তি. ব্যত্তিযম্পি ৱিধ্যত্থমেৱিদং ৱচনং, ন নিযমত্থন্তি দস্সেতুমাহ-‘ব্যত্তিয’মিচ্চাদি, এৱং মঞ্ঞতে ‘ব্যত্তিযং পটিলক্খিযংলক্খণপ্পৱত্তিযং দ্ৱিন্নং সাধাৰণং ঠানম্পতি যানি ৱচনানি ভিন্নানি তেসম্পি নিৰৱকাসত্তেন তুল্যবলত্তা দ্ৱিন্নম্পটিপত্তিযেৱসিযা, নতু পৰিযাযপ্পসঙ্গো’তি. ব্যত্তিযম্পি যথাৱুত্তানং পৰিভাসানং পৱত্তি ৱুত্তৱিধিনেৱাতি দস্সেন্তো ‘পৰিভাসানম্পি’চ্চাদিমাহ.

জাতিযম্পদত্থে ‘‘ৱত্তমানেতি অন্তি, সি থ, মি ম, তে অন্তে, সে ৱ্হে, এ ম্হে’’চ্চাদীনং লক্খণানমেকমেকত্থেপি ৱত্তমানেতি অন্তি, ৱত্তমানে সি থ ইচ্চাদীনং ৱাক্যেকদেসানং গচ্ছতিচ্চাদো গচ্ছ সিচ্চাদো চ লক্খিযে সকিম্পৱত্তিযা সব্বস্মিং সকে ৱিসযে পঠম মজ্ঝিমপুৰিসেকৱচনজাতি পৰিসমত্তাতি চৰিতত্থত্তা তুম্হে গচ্ছথাতি এত্থ দ্ৱীহি দ্ৱিন্নং পুৰিসান মেকক্খণে পৱত্তিযং ন কস্সচি, ব্যত্তিযম্পি পটিলক্খিযং লক্খণানি ভিজ্জন্তীতি সাধাৰণং ঠানং পতিভিন্নেহি লক্খণেহি দ্ৱিন্নম্পেকত্থে-কক্খণে পৱত্তিযং ন কস্সচি, তথা ৱুত্তনযেনেৱ তিণ্ণং পুৰিসানমেকক্খণে পৱত্তিযন্তি সব্বথা অপ্পৱত্তিযং সম্পত্তাযং ৱচনমিদং, পৰো হোতীতি মজ্ঝিমুত্তমং ভৱতীতি অধিপ্পাযেন ‘যথে’চ্চাদিনা ৱুত্তং ৱুত্তিগন্থম্পঞ্হমুখেনা হৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘ক্ৱপনা’তিআদিমাহ, নেদমুদাহৰণমম্হং মনং ভোসেতি-যতো ৱিপ্পটিসেধৱিসযমেৱেদং ন হোতি, কুতো যতো ‘‘ৱত্তমানেতি অন্তি’’চ্চাদিপ্পভুতীনং ৱত্তমানেতি অন্তিচ্চাদীহি ৱাক্যেকদেসেহি নিদ্দিট্ঠানমেৱ পুব্বপৰচ্ছক্কানং পুৰিসৱচনৱিসেসৱিধাযকেন ‘‘পুব্বপৰচ্ছক্কান মেকানেকেসু তুম্হাম্হ সেসেসু দ্ৱেদ্ৱে মজ্ঝিমুত্তমপঠমা’’ (৬-১৪) তীমিনা ৱাক্যাৱযৱেন তুম্হাম্হসেসেসু পযুজ্জমানেসু অপ্পযুজ্জমানেসু ৱা যথাক্কমং পুব্বচ্ছক্কানং পৰচ্ছক্কানঞ্চ মজ্ঝিমুত্তমপঠমানং পচ্চেকং দ্ৱেদ্ৱে ৱচনানি যথাক্কমং ভৱন্তীতি ‘গচ্ছথ গচ্ছামা’তি এত্থ একক্খণে পৱত্তিযেৱ নত্থি, দ্ৱিন্নম্পন সাৱকাসান মেকক্খণে পৱত্তিযেৱ হি ৱিপ্পটিসেধোতি, তথাপি ৱুত্তনযেন ৱিপ্পটিসেধপ্পকপ্পনাপি সক্কা কাতুন্তীদমুদাহটং সিযাতি দট্ঠব্বং, ইমিস্সা পন পৰিভাসায নিৰাকুলপ্পৱত্তি ‘‘আদিস্সা’’ তীমিস্সা ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা, কতাকতপ্পসঙ্গী যো ৱিধি, সো নিচ্চো, যোত্ৱকতেযেৱাযমনিচ্চোতি ৱুত্তনিচ্চানিচ্চেসু অন্তৰঙ্গবহিৰঙ্গেসু চাতুল্যবলত্তা নাস্স যোগস্স ব্যাপাৰো, তথাহি নিচ্চানিচ্চেসু নিচ্চমেৱ বলৱন্তি নিচ্চানিচ্চানমতুল্যবলতা, অন্তৰঙ্গবহিৰঙ্গপ্পকাৰ(ম্পন) উপৰি ‘‘লোপো’’তি (১-৩৯) সুত্তে পকাসিস্সাম.