৬. অৰঞ্ঞাদিৱগ্গৱণ্ণনা

৬০৫. নৱ পব্বতস্স নামানি. পব্ব পূৰণে, তো. গিৰ নিগ্গিৰণে, ওসধাদযো নিগ্গিৰতীতি গিৰি, ই. সিলানং ৰাসি সেলো, সিলা পচুৰা সন্ত্যস্মিং ৱা সেলো, সেল গতিযং ৱা, অ. অদ্দ গতিম্হি যাচনে চ, ভূৱাদি, ই, অদ্দ হিংসাযং ৱা, চুৰাদি. ন গচ্ছতীতি নগো. ন চলতীতি অচলো. সিলানমুচ্চযো উব্বেধো, থূপো ৱা সিলুচ্চযো. সিখৰযোগা সিখৰী, ঈ, তিলকীভূতো. ভুং ভূমিং ধৰতীতি ভূধৰো, ভুযা ধৰীযতীতি ৱা ভূধৰো, বাহুল্যেন অ, ভূধৰো. অহাৰিযো, গোত্তোপি, দেসন্তৰং নেতুমসক্যত্তা অহাৰিযো, গৱং ভূমিং ধাৰণেন তাযতে গোত্তো.

পঞ্চকং সিলাযং. অম গতিযং, ভো. ৱন, সন সম্ভত্তিযং, পসনতি ব্যাপেতীতি পাসাণো, নিপাতনা, পস বন্ধনে ৱা, যু. অসু খেপনে, মো, অস্মা, ৰাজাদি, অসু ব্যাপনে ৱা. পল ৰক্খণে, উপলো, উপ দেহে ৱা, অলপচ্চযো নিপাতো. সিল উচ্চে, অ. সিলা, নাৰী.

৬০৬. গিজ্ঝকূটাদযো তিকূটন্তা ‘‘ৱঙ্কাদী’’তি এত্থ আদিনা মলযদদ্দুৰাদযো চ নগা নগৱিসেসা. গিজ্ঝা সকুণৱিসেসা অস্স কূটে ৱসন্তি, গিজ্ঝসদিসকূটযুত্ততায ৱা গিজ্ঝকূটো. ৱিসেসেন ভাতীতি ৱেভাৰো, অৰো. পুল মহত্তে, ৱিসেসেন পুলতীতি ৱেপুল্লো. ইসযো গিলতীতি ইসিগিলি, ই. আদিচ্চগমনৱিৰোধেন ৱিৰুদ্ধং ঝাযতীতি ৱিঞ্ঝো. পণ্ডুৱণ্ণতায পণ্ডৱো, পণ্ড গতিযং ৱা, অৱো. কুটিলতায ৱঙ্কো. দ্ৱযং উদযগিৰিম্হি. অপৰসেলাপেক্খায পুব্বসেলো. উদযন্ত্যস্মা সূৰিযাদযোতি উদযো, সূৰিযাদীনমুদযযোগতো ৱা উদযো.

তিকং অত্থগিৰিম্হি. মন্দযতি সূৰিযো যস্মিং মন্দৰো. মন্দপ্পভো ৱা অৰতি যস্মিং সূৰিযোতি মন্দৰো, অত্থং অনুপলদ্ধিং গহনক্খত্তানং কৰোতীত্যত্থো, নামধাতুকাৰিতন্তা অ. দ্ৱযং হিমৱতি পব্বতে. হিমপ্পচুৰতায হিমৱা, হিমং ৱা ৱমতীতি হিমৱা, ক্ৱি, ৰাজাদিপক্খেপত্তা সিস্সা. হিমযুত্তো অচলো হিমাচলো.

৬০৭. অত্তনি সঞ্জাতগন্ধদব্বানং গন্ধেহি লোকে মদযতি, মোদযতীতি ৱা গন্ধমাদনো, যু. কেলাসো ৱুত্তো. ৱিচিত্তকূটযুত্ততায চিত্তকূটো. সুখং দস্সনং যস্স, যস্মিং ৱা সুদস্সনো, কাড়ৱণ্ণকূটতায কাড়কূটো. তীণি কূটান্যস্স তিকূটো, ছড়েতেপি পব্বতৱিসেসা. অস্স যথাৱুত্তস্স পব্বতস্স পত্থো সমো ভূমিভাগো সানু নাম, অস্স ৱা পব্বতস্স সমায ভূমিযং পত্থো সানু চ ভৱন্তীতি অজ্ঝাহৰিতব্বং. পতিট্ঠতে অস্মিন্তি পত্থো, ঠস্স থো. সন সম্ভত্তিযং, ণু, সম্ভজীযতে সেৱীযতেতি সানু, দ্ৱেপ্যনিত্থিযং.

৬০৮. তিকং সিঙ্গস্স নামং. কুট দাহে, কম্মনি ণো, ৱাকাৰেন কূটম্পি. সিখং ৰুহতীতি সিখৰং. নেৰুত্তো. সিখং গচ্ছতীতি সিঙ্গং, ইঙ্গ গমনত্থো, খলোপো. দ্ৱযং পব্বতাদীনং পপতনট্ঠানস্স নামং. পপতন্ত্যস্মা, ণো. পত অধোগমনে, পপাতো. তট সমুস্সযে, তটো.

দ্ৱযং পব্বতনিতম্বে. নিতম্বো জঘনেপি, কট ৱস্সাৱৰণেসু, ণ্ৱু. পব্বতে পাসাণাদীসু অম্বুনো জলস্স পসৱো পসৱনং নিজ্ঝৰো নাম, নিস্সৰণং নিজ্ঝৰো, সস্স ঝো, অসৰূপদ্ৱিত্তং. ঝৰোপি.

৬০৯. দ্ৱযং কিত্তিমে অকিত্তিমে, সজলে নিজ্জলে ৱা কন্দৰে. দৰ ৱিদাৰণে, অ, ঈ, দৰী. কং জলৱাচকমব্যযং, কেন দৰীযতে কন্দৰো, আ, কন্দৰা. তিকং দেৱখাতবিলে. নিলীযন্ত্যস্মিং লেণং, লী সিলেসনে, যু. গতিং হ্ৱযতি কুটিলযতীতি গব্ভৰং, নিপাতনা. গব্ভ ধাৰণে ৱা, অৰো. গুহূ সংৱৰণে, অ, গুহা.

দ্ৱযং সিলামযপোক্খৰণিযং. সোডি গব্ভে, ঈ. সোণ ৱণ্ণগতিসঙ্ঘাতেসু ৱা, ডো, ঈ. দ্ৱযং পব্বতাদীনং গব্ভৰদেসে লতাপল্লৱতিণাদীহি পিহিতোদৰে গব্ভৰে. কুঞ্জ অব্যত্তসদ্দে, কৰণে, ণো, নিকুঞ্জং নিপুব্বো. দ্ৱযংপ্যনিত্থিযং. নিকুঞ্জৱচনং পকুঞ্জাদিনিৱত্তনত্থং.

৬১০. সেলস্স পব্বতস্স উদ্ধংভূমি অধিচ্চকা নাম. সেলস্সাধোভাগাসন্নভূমি উপচ্চকা নাম. অত্ৰ তেহি উপাদিসদ্দেহি চ্চকো যদাদিনা [পাণিনি ৫.২.৩৪].

মূলপব্বতস্সন্তে পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা খুদ্দপব্বতা পাদা নাম. তত্ৰ পাদাদিদ্ৱযং. পজ্জতে গম্যতেতি, ণো. সেলস্স উপন্তো সমীপে পব্বতো উপন্তসেলো.

গেৰিকমনোসিলাহৰিতালকট্ঠিন্যাদিকোসব্বো এৱ সিলাৱিকাৰো ‘‘ধাতূ’’ত্যুত্তো, ধৰ ধাৰণে, তু, ধাতু.

সেলৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬১১. তিকং সীহে. কেসৰো জটা, তংযোগা, ঈ, কেসৰী. মিগে হিংসতীতি সীহো, নিপাতনা ৱণ্ণৱিপৰিযযো, মিগে হন্তুং সংৱিজ্জমানা ঈহা অস্সাতি ৱা সীহো, সহতীতি ৱা সীহো. পঞ্চস্সো, হৰিপি. মুখমিৱ চৰণাপ্যস্স কৰিকুম্ভদাৰণসমত্থাতি তেহি সহ পঞ্চস্সানি যস্স. হৰতি মিগেতি হৰি, ই. মহাকুক্কুৰপ্পমাণো কুক্কুৰাকতি কণ্হলেখাচিত্তসৰীৰো গোমনুস্সাদিহিংসক্খমো ৰস্সমুখো তৰচ্ছো নাম, সো ‘‘সুনখব্যগ্ঘো’’তি ৱুচ্চতি. তৰ তৰণে, ছো, মিগে অদতীতি মিগাদনো, নন্দাদীহি যু.

দ্ৱযং ব্যগ্ঘে. ৱিনিহন্ত্ৱা আঘাযতীতি ব্যগ্ঘো, ঘা গন্ধোপাদানে, ব্যগ্ঘো দীপিনিপি. পুং পুমানো দালেতীতি পুণ্ডৰীকো, দল ৱিদাৰণে, ণ্ৱু. দস্স ডো, লস্স ৰো, অস্সী, পুণ্ডৰীকো.

‘‘পুণ্ডৰীকং সিতম্বোজে,

সিতচ্ছত্ৰে চ ভেসজ্জে;

কোসকাৰন্তৰে ব্যগ্ঘে,

সো দিসাৱাৰণগ্গিসূ’’তি. –

নানত্থসঙ্গহে. ৱগ্ঘোপি. দীপিনিৱিসযে সদ্দূলো ঈৰিতো, সৰতীতি সদ্দূলো, ঊলো, দো চন্তো, সদ্দেন উলতি গচ্ছতীতি ৱা সদ্দূলো. দীপং তচ্চম্মং, তংযোগা দীপী, তস্মিং দীপিনি.

৬১২. পঞ্চকং অচ্ছে. অসু খেপনে, ছো. ইচ থুতিযং, অ, ইক্কো. ভল্লুকোপি, ভল, ভল্ল পৰিভাসনহিংসাদানেসু, ণ্ৱু, অস্সু, ঈস গতিহিংসাদানেসু, সো, ৰস্সাদি. অপচ্চযে ইসো.

দ্ৱযং ৰোহিতে. লোহিতৱণ্ণতায ৰোহিসো, লোহিতো চ, পুব্বত্ৰ তস্স সো. তিকং গোকণ্ণে. গৱস্স কণ্ণো ৱিয যস্স কণ্ণোতি গোকণ্ণো. গণযুত্ততায গণী চ সো কণ্টকসদিসসিঙ্গতায কণ্টকো চেতি গণিকণ্টকো, সমুদিতনামম্পি ৱদন্তি. গণি চ কণ্টকো চ গণিকণ্টকাতি দ্ৱে নামানিপি দট্ঠব্বানি, তেনেৱ হি ‘‘গণিকণ্টকা’’তি বহুৱচননিদ্দেসো কতো.

৬১৩-৬১৪. চতুক্কং খগ্গে. সিঙ্গঞ্চ খগ্গাখ্যং, তংযোগা খগ্গো. ‘‘খগ্গো গণ্ডকসিঙ্গাসি-ৱুদ্ধভেদেসু গণ্ডকে’’তি [ব্যাখ্যাসুধা ২.৫.৪] হি নানত্থসঙ্গহে. খগ্গসদিসং ৱিসাণমস্স সণ্ঠানতোতি খগ্গৱিসাণো, ণো. এত্থ খগ্গসদ্দো অসিপৰিযাযো. পলাসমদতীতি পলাসাদো. গণ্ড ৱদনেকদেসে, ণ্ৱু, গণ্ডকো.

ব্যগ্ঘাদিকো সব্বোপি মিগভেদো ‘‘ৱাড়মিগো, সাপদো’’তি চোচ্চতে. ব্যগ্ঘস্সাতিসযেন মনুস্সাদীনং হিংসনতো দুট্ঠতা পাকটাতি তপ্পমুখতা ৱুত্তা. ৱল সংৱৰণে, ৱলন্ত্যত্তানমস্মাতি ৱাড়ো, ণো, ৱাড়ো চ সো মিগো চেতি ৱাড়মিগো, দুট্ঠমিগোত্যত্থো. ‘‘ব্যগ্ঘো তং খাদতূ’’ত্যাদিনা সপন্তি যেনাতি সাপদো, সপ অক্কোসে, দো, দীঘাদি.

প্লৱঙ্গন্তং মক্কটে. প্লৱো গতিভেদো, তেন গচ্ছতীতি প্লৱঙ্গমো, প্লৱঙ্গো চ. মৰ পাণচাগে, অটো, কো চন্তো, মক্কটো. নৰো ইৱ ৱানৰো, ৱাসদ্দো ইৱত্থে, নামানং যুত্তত্থত্তা সমাসো. সাখাযং পসুতো মিগো সাখামিগো. গত্যত্থতায ক্ৰিযায পযোগা. কপি চলনে, ই, কপি. ৱলী সিথিলং চম্মং মুখে অস্স ৱলীমুখো. কিসো, ৱনোকোপি, কুচ্ছিতেনাকাৰেন সেতীতি কিসো, উস্সি. ৱনমোকমাসযো অস্স ৱনোকো. সো মক্কটো চে কণ্হতুণ্ডো কাড়মুখো সিযা, তদা ‘‘গোনঙ্গলো’’তি মতো, গুন্নং নঙ্গলসদিসতায গোনঙ্গলো.

৬১৫. পজ্জদ্ধং সিঙ্গালস্স নামং. সৰ গতিহিংসাচিন্তাসু, অলো. সৰতিস্স সিঙ্গো. জমু অদনে, ণ্ৱু, বো চন্তো, অস্সু. কুস অক্কোসে, তু, থু ৱা. ভেৰৱযুত্ততায ভেৰৱো, ‘‘ভে’’ইতি ৰৱতীতি ৱা ভেৰৱো. সমু উপসমে, ইৱো, সিৱা, নাৰী, সি সেৱাযং ৱা, ৱো. মিগধুত্তো, ৱঞ্চকোপি, মিগেসু ৱনপসূসু ধুত্তো. ব্ৰাহ্মণং ৱঞ্চেতীতি ৱঞ্চকো.

তিকং বিড়াৰে. বিল ভেদনে, অৰো, ড়ত্তং. বব্ব গতিযং, উ. মজ সুদ্ধিযং, আৰো, নিগ্গহীতাগমো. ওতু, আখুভুজোপি. দ্ৱযং কোকে, অযং কুক্কুৰপ্পমাণো কপিলো হৰিণো. কুক, ৱক আদানে. ঈহামিগোপি, মিগে ঈহতি কঙ্খতীতি, কম্মনি ণো.

৬১৬. দ্ৱযং মহিংসে. মহিযং সেতীতি মহিংসো, ৰস্সো, নিগ্গহীতাগমো চ. লল ইচ্ছাযং, উদকং ললতীতি লুলাযো, নিপাতনা, অযো, অস্সু চ. গো ৱিয ৱজতি জাযতীতি গৱজো. গো ৱিয অযতীতি গৱযো, সমা দ্ৱে তুল্যত্থা.

দ্ৱযং সল্লে. সল্ল আসুগতিযং, অ, সল্লো, সকত্থে কো, সল্লকো অত্তনো সৰীৰজাতেন সল্লেন সুনখং সলতি হিংসতীতি ৱা সল্লো, সল্লকো চ, অযং সূকৰসণ্ঠানো, সলাকাপাযো চ. অস্স সল্লস্স লোমম্হি সললং, সলঞ্চ ভৱে. পল, সল, পথ গতিযং, অলো, নদাদিত্তে সললী, থিত্তাভাৱে সললং, অম্হি সলং.

৬১৭. পঞ্চকং মিগে, হৰন্ত্যনেন হৰিণো, হৰ হৰণে যু. ণত্তমিত্তঞ্চ. মৰ পাণচাগে, অ, ৰস্স গো, ইত্তঞ্চ. সেন সুনখেন ৰঙ্গতি গচ্ছতি পলাযতীতি সাৰঙ্গো. দীঘাদি, মগো, মিগো চ এতে দ্ৱে মিগমত্তেপি. অজিনস্সোপযুজ্জমানস্স যোনি, তেন ভূতস্সাজিনস্সুপ্পত্তিকাৰণত্তা ৱা অজিনযোনি. অযম্পি মিগমত্তেপি. কুৰঙ্গো, ৱাতাযুপি. কুযং পথৱিযং ৰঙ্গতীতি কুৰঙ্গো. ৱাতমযতীতি ৱাতাযু, উ.

দ্ৱযং সূকৰে. সুন্দৰং ফলং কৰোতীতি সূকৰো. ৱুত্তঞ্চ দব্বগুণে –

‘‘স্নেহনং ব্ৰূহনং ৱস্সং, তথা ৱাতসমাপহং;

ৱাৰাহং পিসিতং বাল্যং, ৰোচনং সেদনং গৰূ’’তি [দব্বগুণসঙ্গহ ২.১১-২].

সুখং কৰোতীতি ৱা সূকৰো. সুন্দৰো কৰো যস্স ৱা সূকৰো. ৱৰে আহন্তীতি ৱৰাহো, ৱৰে সতি আহন্তব্বোতি ৱা ৱৰাহো, কোলো, থদ্ধলোমো, ভূদাৰোপি. দ্ৱযং সসে. পেল গতিযং, ণ্ৱু. সস প্লুতগতিযং, অ.

৬১৮. দ্ৱযং এণীমিগে. এণিযা মিগিযা, এণস্স ৱা অপচ্চং এণেয্যো, অযং চম্মাদীসুপি ‘‘এণস্স, এণিযা ৱা চম্মাদিকো এণেয্যো’’তি ৱচনত্থং কত্ৱা. এণিযা ইত্থিযা পুত্তো মিগো এণীমিগো, ই গতিযং, যু, নদাদি, অনদাদিত্তে এণো, এৱমেতেপ্যুপ্পাদিতা. দ্ৱযং পম্পটকে. পট গমনে, ণ্ৱু, উপসগ্গন্তে বিন্দাগমো চ. পব্ব গতিযং, ণ্ৱু, বিন্দাগমো, বলোপো চ.

দ্ৱযং ৱাতমিগে. গমনেন ৱাতসমো মিগো ৱাতমিগো. চলতিস্মা যু, নদাদি. তিকং মূসিকে. মুস থেয্যে, ণ্ৱু, ইত্তঞ্চ. আপুব্বো খনু অৱদাৰণে, উ, নলোপো. উন্দ পসৱনক্লেদনেসু, ঊৰো.

৬১৯. চমৰাদযো, সৰভাদযো চ মিগন্তৰা মিগৱিসেসা. চমৰো উত্তৰাপথে খ্যাতো, যস্স পুচ্ছং চামৰং, চমু অদনে, অৰো, চমৰো, থিযং চমৰী. পসদো চিত্তলোমী, পস বন্ধনে, অদো. কুযং ৰঙ্গতীতি কুৰুঙ্গো, অস্সু, উত্তাভাৱে কুৰঙ্গো. সব্বেসম্পি মিগানং মাতুট্ঠানে তিট্ঠতীতি মিগমাতুকা, উপমানে কো. ৰু সদ্দে, ৰু. ৰুণং কৰোতীতি ৰঙ্কু, উ, ণস্স লোপো ৰকাৰস্স, উস্স চ. অত্তানং নীচং কৰোতীতি নীকো. সৰতিস্মা অভো, সৰভো. অট্ঠাপদো উদ্ধংনযনো সীহস্সাপি হন্তা, তস্স চ পাদচতুক্কং উদ্ধং ভৱতীতি.

৬২০. পিযকাদযো তযো, আদিনা কন্দলীচীনসমূৰুআদযো চ চম্মযোনযো, তেন ভূতস্স চম্মস্স উপ্পত্তিকাৰণত্তা, এতে চ চিত্ৰতনুৰুহাদযো কম্বোজাদিম্হি, উত্তৰাপথে চ জাযন্তি, তত্ৰেৱ সনামখ্যাতা. যথা মিগসদ্দো ৱন্যপসুসামঞ্ঞে, ৱিসেসে চ কুৰঙ্গাখ্যে ৱত্ততি, যথা চ লোহসদ্দো সুৱণ্ণাদিকে তেজসসামঞ্ঞে, ৱিসেসে চ, তথা চম্মযোনিঅজিনযোনিসদ্দাপি মিগসামঞ্ঞে, মিগৱিসেসে চেতি তথা ৱুত্তা.

পী তপ্পনকন্তীসু, ণ্ৱু, ইযাদেসো. ঊৰুম্হি অতিসযচম্মযুত্ততায চমূৰু, একস্স মস্স লোপো. কদি অৱ্হানে, অলো, ঈ, কদলী চ সো মিগো চেতি কদলীমিগো.

সীহাদযো যথাৱুত্তা, অৱুত্তা চ সব্বে চতুপ্পদা সত্তা ‘‘মিগা, পসৱো’’তি চোচ্চন্তে. পসৱন্তীতি পসৱো, সু অভিসৱে, পস বন্ধনে ৱা, উ.

৬২১. চতুক্কং লূতাযং. লূ ছেদনে, তো, লূতা, সকত্থে ইকো, লূতিকা, দ্ৱে নাৰিযং. উণ্ণাপাযো তন্তু উণ্ণা, সা নাভিযং অস্স উণ্ণনাভি, ৰস্সো. মক্কটো ৱিয সাখাযং অত্তনো তন্তুম্হি গচ্ছতীতি মক্কটকো.

দ্ৱযং গোমযজৱিচ্ছিকে. ৱিচ্ছ গমনে, ণ্ৱু, ৱিচ্ছিকো, সতপদিযম্পি, আড়ং ৱিচ্ছিকনঙ্গুলং, তংযোগা আড়ি. দ্ৱযং ঘৰগোধাযং. সৰতিস্মা ঊ, অৱো চন্তো. ঘৰং নিস্সিতা গোধা ঘৰগোড়িকা, ধস্স ড়ো, সকত্থে কো.

৬২২. দ্ৱযং গোধাযং. গুধ ৰোসে, অ, গোধা, নাৰী. কুণ্ড দাহে, অ, কুণ্ডো. দ্ৱযং ৰত্তপাযং. কণ্ণস্স জলূকা ৰত্তপা কণ্ণজলূকা. সতং পদা যস্সা সতপদী, পদসদ্দো পাদত্থো.

দ্ৱযং কলন্দকে. কন্দ অৱ্হানে, ৰোদনে চ, কন্দতীতি কলন্দকো, লমজ্ঝো, ণ্ৱু. কাড়ৱণ্ণতায কাড়কা, নাৰিযং. দ্ৱযং নকুলে, নত্থি কুলং এতস্স সপ্পেসু নকুলো, অৰিসপ্পোপি. নক্ক নাসনে ৱা, উলো, কলোপো, সপ্পে নাসেতীতি নকুলো. মঙ্গ গত্যত্থো দণ্ডকো ধাতু, উসো.

৬২৩. দ্ৱযং ককণ্টকে. কুচ্ছিতো কণ্টকো অস্স, উস্সত্তং. সৰতি ধাৱতীতি সৰটো, অটো.

চতুক্কং কীটে. কীট বন্ধনে, অ, কীট গমনে ৱা, দীঘাদি. পুল মহত্থে, অৱো, ড়ত্তং. কুচ্ছিতং অমতি গচ্ছতীতি কিমি, ই, অস্সিত্তং. পকাৰেন অনতীতি পাণকো, ণ্ৱু, ণত্তং.

দ্ৱযং কণ্টলোমকীটে. উচ্চং ঠানং আলিঙ্গতীতি উচ্চালিঙ্গো. বহুলোমযুত্তো পাণকো লোমসপাণকো.

৬২৪-৬২৫. সাদ্ধপজ্জেন সকুণস্স নামানি. ৱিহে আকাসে গচ্ছতীতি ৱিহঙ্গো, ৱিহঙ্গমো চ, আকাসপৰিযাযো চেত্থ ৱিহসদ্দো, ৱেহাসস্স ৱা ৱিহাদেসো. পক্খযুত্ততায পক্খী. খেন, খস্মিং ৱা গচ্ছতীতি খগো. অণ্ডতো জাতো. সক্কোতি উদ্ধং গন্তুন্তি সকুণো, সকুন্তো, সকুণী চ, সক সত্তিযং, উণো, উন্তো, উণী চ. পতন্তো ডেন্তো, পত্তেন ৱা গচ্ছতীতি পতঙ্গো, অপৰত্ৰ তলোপো. মাতুকুচ্ছিতো, অণ্ডতো চাতি দ্ৱিক্খত্তুং জাযতীতি দ্ৱিজো. উড্ডনাদীসু ৱক্কং কুটিলং অঙ্গং গীৱাদিকং এতস্স, ৱক্কেন গমনেন অঙ্গতীতি ৱা ৱক্কঙ্গো. পত্তেন যাতি, তং ৱা যানং এতস্স. পততি পতন্তো ৱিয আকাসতো হোতীতি পতন্তো. নীড়ে কুলাৱকে জাযতীতি নীড়জো.

ৱট্টকাদযো, পোক্খৰসাতকাদযো চ তব্ভেদা তেসং সকুণানং ৱিসেসা. ৱট্ট ৱট্টনে, ণ্ৱু, ৱট্টকা নাৰী. মযূৰপ্পমাণো তদাকতিচিত্তপক্খো জীৱঞ্জীৱো দক্খিণপথাদীসু জাযতে, ‘‘জীৱজীৱা’’তি সদ্দং কৰোতীতি জীৱঞ্জীৱো. ‘‘জীৱজীৱো’’তি নিৰানুনাসিকাপি. চন্দিকাযুত্তৰত্তিপ্পিযো পক্খী চকোৰো, চক পৰিতক্কনে, উৰো, উস্সো, চঙ্কোৰোপি. তৰতিস্মা ইৰো, দ্ৱিত্তমিত্তঞ্চ, তিত্তিৰো.

৬২৬. সল গতিযং, ণিকো, ড়ত্তং, সাড়িকা, নাৰী. কলং ৰৱতীতি কৰৱীকো, ঈকো, ললোপো. কৰৱীকো, যস্স সৰো ভগৱতো সৰেন উপমীযতে, সো ৱুচ্চতি ‘‘কৰৱীকো’’তি. জৱেন ৰৱিনা সদিসো হংসো ৰৱিহংসো. কুস সদ্দে, থকো, দ্ৱিত্তং, কুসস্স সস্স তো,কুকুত্থকো. কৰণ্ড ভাজনত্থে, অৱো, কৰণ্ডৱো, জলচৰো পক্খী. বিলু পতিত্থম্ভে, অ, অৱাদেসো, বিলৱো, ‘‘গণ্ডপ্লৱো’’তি খ্যাতো ৰত্তপক্খো মহাপক্খী পোক্খৰসাতকো, পোক্খৰস্স সঞ্ঞা যস্স পোক্খৰসাতকো, ঞ্ঞস্স তো, দীঘো চ, সমুদিতনামমেৱ ৱা তস্স, তদা সাদ অস্সাদনে, ণ্ৱু, দস্স তো, পোক্খৰসাতকো.

৬২৭. সত্তকং পক্খে. পতন্তি অনেনাতি পতত্তং, যদাদিনা তো, দ্ৱিত্তং. উখ গতিযং, যু, উস্সে, অস্সু, পেখুণং, ণত্তং. পত গমনে, তো, পাততো তাযতীতি ৱা পত্তং. পত গমনে, খো, তস্স কো, পক্খো. পতিতুং ইচ্ছতি যেন পিঞ্ছং, নেৰুত্তো, পত গমনে ৱা, ছো, তলোপো, বিন্দাগমো, অস্সি. ছাদ্যতে অনেন ছদো. গিৰ নিগ্গিৰণে, উ, ইস্সত্তং, গমু গমনে ৱা, উ, মস্স ৰো.

পক্খীনং বীজে ‘‘অউ’’ইতি খ্যাতে অণ্ডং, কচ্ছপাদীনং বীজেপি, ‘‘অণ্ডং খগাদিকোসে চা’’তি নানত্থসঙ্গহে. অডি অণ্ডত্থে, ণো, পেসি, কোসোপি, পিস অৱযৱে, ই, পেসি, ‘‘পেসিযং পত্তভেদে চ, কোসো পুমেৱ ইচ্ছিতো’’তি [চিন্তামণিটীকা ১৫.৩৭] ৰুদ্দো. দ্ৱযং পক্খিগেহে. নীল ৱণ্ণে, অ, ড়ত্তং, নী নযে ৱা, ইলো. কুচ্ছিতং অণ্ডৱিনাসনাদিকং লুনাতীতি কুলাৱকং, ণ্ৱু.

৬২৮. দ্ৱযং গৰুড়ানং মাতৰি. ৱিনো পক্খিনো নমন্তি যং ৱিনতা. থীপুমদ্ৱযং ইত্থিপুৰিসানং দ্ৱযং মিথুনং নাম, সঙ্খ্যানস্স সঙ্খ্যেয্যনিস্সিততায ইত্থিপুৰিসাযেৱ মিথুনং, মিথ সঙ্গমে, উনো.

ছক্কং যুগড়মত্তে. যুজ যোগে, অ, যুগং, অলপচ্চযে যুগড়ং, ড়ত্তং, যুগলম্পি. উভ পূৰণে, ণো, দ্ৱন্দাদেসো চ, দ্ৱন্দং, যমু উপৰমে, ণ্ৱু, অলো চ, যমকং, যমলঞ্চ, অপচ্চযে যমং.

৬২৯-৬৩১. মণ্ডলন্তং সমূহে. সম্মা, ৱিসেসেন চ ঊহতে পুঞ্জীভূতত্তাতি সমূহো, ণো, সমং সহ অৱযৱেন ঊহতি তিট্ঠতীতি ৱা সমূহো. গণ সঙ্খ্যানে, গণীযতি অৱযৱেন সহাতি গণো. সহ অৱযৱেন গচ্ছতীতি সঙ্ঘাতো, হন গমনে, ণো, সহ অৱযৱেন উদযতীতি সমুদাযো, দাগমো, মজ্ঝে দীঘো. সঞ্চিনোতি অৱযৱন্তি সঞ্চযো, চি চযে. সহ অৱযৱেন দুহযতীতি সন্দোহো, দুহ পপূৰণে. নিস্সেসতো ৱহতি অৱযৱন্তি নিৱহো. অৱযৱং কত্ৱা ব্যপিযতি গচ্ছতীতি ওঘো [উচ্যতে ওঘো উচ সমৱাযে ঘউ নিপাতনা চস্স ঘো (চিন্তামণিটীকা ১৫.৩৯)]. ৱিসন্তি অৱযৱা যস্মিন্তি ৱিসৰো, অৰো. অৱযৱং সমীপে কৰোতীতি নিকৰো. একেকাপেক্খায অপ্পত্থেন কসঙ্খাতা অৱযৱা আযন্তি যস্মিং কাযো, অথ ৱা কুচ্ছিতানং কেসাদীনং আযোতি কাযো, সো ৱিয অৱযৱানং উপ্পত্তিট্ঠানং কাযোতি ইধ সমূহো ৱুত্তো. অন্তত্থেন খংসঙ্খাতং অৱযৱং ধাৰেতীতি খন্ধো, খাদতি অৱযৱেতি ৱা খন্ধো, অমজ্ঝদীঘে সমুদযো. ঘট ঘটনে. ঘটনং ৰাসিভৱনং, ঘটেন্তি অস্সং অৱযৱাতি ঘটা. সহ অৱযৱেন এতীতি সমিতি,তি. সহ অৱযৱেন গচ্ছতীতি সংহতি, হন গতিযং,তি, নলোপো. ৰস অস্সাদনে, ইণ. পুঞ্জ কুচ্ছাযং. সহ অৱযৱেন ব্যাপেত্ৱা অযতীতি সমৱাযো. পূগো তম্বূলেপি. জনেতি অৱযৱেতি জাতং, তো. কং অত্তানং দেতীতি কদো, চক্খাদিকো সৰীৰাৱযৱো. কদো ৱিয কদো, অৱযৱো, তং ৱকতি আদদাতীতি কদম্বকং. ৱিসেসেন ঊহন্ত্যস্মিং অৱযৱা ব্যূহো. ৱিতনোতি অৱযৱেতি ৱিতানং, ণো. গুপ ৰক্খণে, বো, পস্স মো, গুম্বো, গুম্বম্পি. কলং অৱযৱভাৱং পাতি ৰক্খতীতি কলাপো, ‘‘কলা সোড়সমো ভাগো’’তি হি ৱুত্তত্তা কলাসদ্দো ভাগত্থোপ্যত্থীতি ঞাযতি. জল দিত্তিযং. জলতি অৱযৱেনাতি জালং. অৱযৱেন মণ্ডতীতি মণ্ডলং, মণ্ড ৱিভূসাযং, অলো.

৬৩২. সাদ্ধপজ্জেন গণভেদা ৱুচ্চন্তে. তত্ৰ জাত্যাদীহি সমানানং পাণীনং, অপাণীনঞ্চ গণো ৱগ্গো নাম, যথা ‘‘বন্ধুৱগ্গো, কৱগ্গো’’চ্চাদযো, ৱজ্জ ৱজ্জনে, ৱজ্জেতি অসমানজাত্যাদযোতি ৱগ্গো, ণো, জ্জস্স গ্গো. জন্তূনং সমানজাতিযানং, ৱিজাতিযানঞ্চ গণো ‘‘সঙ্ঘো, সত্থো’’তি চোচ্চতে, যথা ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো, ৱাণিজসত্থো’’চ্চাদযো. সংহঞ্ঞন্তে নিব্বিসেসেন ঞাযন্তে অৱযৱা তস্মিন্তি সঙ্ঘো, ৰো. সৰন্তি ৱত্তন্তি অৱযৱা যস্মিন্তি সত্থো, থো, ৰস্স তো.

সজাতিকানং সমানজাতিকানং জন্তূনমেৱ গণো কুলং নাম, যথা ‘‘খত্তিযকুলং, গোকুল’’মিচ্চাদযো. কুল সঙ্খ্যানে, বন্ধুম্হি চ, অ, কুলং. সধম্মীনং সমানধম্মানমেৱ জন্তূনং গণো নিকাযো নাম, যথা ‘‘ভিক্খুনিকাযো’’তি. চি চযে, ণো, নিব্বিসেসেন চিনোতি অৱযৱেতি নিকাযো.

সজাতিযতিৰচ্ছানানংযেৱ গণো ‘‘যূথো’’ত্যুচ্চতে, সো চানিত্থী, যথা ‘‘হত্থিযূথো, মিগযূথ’’মিচ্চাদযো, যু মিস্সনে, থো, দীঘাদি, যূথো, ‘‘গণো পসূনং সমজো, সমাজোঞ্ঞেস’মুচ্চতে’’তি [অমৰ ১৫.৪২ গাথাযং পস্সিতব্বং] ইধানাগতৱচনম্পি ঞাতব্বং.

৬৩৩. চতুক্কং গৰুড়ে. কনকৰুচিৰত্তা সোভনো পণ্ণো পক্খো যস্স সুপণ্ণো. ৱিনভায নাম মাতুযা অপচ্চং ৱেনতেয্যো, ণেয্যো. গৰং ৱিসধৰং হন্তীতি গৰুড়ো, ণো, ৰন্তস্সু, হস্স চ ড়ত্তং, ৱণ্ণৱিকাৰো, গৰুডো. পক্খিসীহো, উড়ূতীসো, ৱজিৰতুণ্ডো, সুধাহৰো, সুৱণ্ণপক্খো, ভুজগাসনোপি [তিকণ্ডসেস ১.১.৪২].

পিকন্তং কোকিলে. পৰেন ৱিজাতিযেন কাকেন পোসিতোতি পৰপুট্ঠো, পুস পোসনে, তো. পৰেন ভতো পুট্ঠো পৰভতো, ভৰ ধাৰণপোসনেসু, তো. কুণ সদ্দোপকৰণেসু, অলো. কুক, ৱক আদানে, ইলো, কোকিলো. অপিহিতো কাযতীতি পিকো, অপি অন্তৰধানে, ৱণ্ণনাসো, অপিস্সাকাৰলোপো.

৬৩৪. অট্ঠকং মোৰে. মুৰ সংৱৰণে, ণো. ময গতিযং, ঊৰো, মহিযং ৰৱতীতি ৱা মযূৰো, ধাতুস্স অত্থাতিসযেন যোগোতি নেৰুত্তো. ৱৰহং সিখণ্ডো, তংযোগা ৱৰহী. নীলা গীৱা কণ্ঠো যস্স, ভুজঙ্গভুজোপি.

দ্ৱযং মযূৰমত্থকসিখাযং. সিখা অগ্গিজালাযঞ্চ, পুব্বে ৱুত্তা.

৬৩৫-৬৩৬. চতুক্কং মযূৰকলাপে. সিখণ্ডিনো অযং সিখণ্ডো, ৱৰহ পাধান্যে, পৰিভাসনহিংসাদানেসু চ, কৰণে অ. কো মযূৰো লসতি যেন কলাপো, ণো, সস্স পো. পী তপ্পনকন্তীসু, ছো, নিগ্গহীতাগমো, ৰস্সো চ. দ্ৱযং মোৰস্স পিঞ্ছট্ঠে অক্খিসণ্ঠানে. চদি হিলাদনে, দিত্তিযঞ্চ, ণ্ৱু. মেচকো কণ্হৱণ্ণেপি ৱুত্তো.

অড়্যন্তং ভমৰে, ছ পদানি অস্স. মধুং ৱতযতি ভুঞ্জতে মধুব্বতো, ৱত ভোজনে. ভম অনৱট্ঠানে, পুপ্ফমত্থকে ভমতীতি ভমৰো, অৰো. অৰ গমনে, ই, ড়ত্তং.

চতুক্কং গেহৱনকপোতেসু. পাৰেন সবলেন আপততীতি পাৰাপতো, পাৰৱতোপি. কপ অচ্ছাদনে, কম্প চলনে ৱা. ওতো, পৰপক্খে মলোপো. কুক আদানে, অটো, উস্সত্তমস্সুত্তঞ্চ. পকাৰেন ৰৱতীতি পাৰেৱটো, ৰু সদ্দে, অটো, উপসগ্গস্স দীঘো, অস্সে, পাৰেৱটো, পৰেৱটোপি.

‘‘পাৰাৱতো চ ছেজ্জো চ,

কপোতো ৰত্তলোচনো;

পাৰাপতো কলৰৱো,

পত্তী সেনো সসাদনো’’তি [চিন্তামণিটীকা ১৫.১৪]. –

ৰভসো.

৬৩৭. দ্ৱযং গিজ্ঝে. গিধ অভিকঙ্খাযং, যো, ঝস্স ঝো, অসৰূপদ্ৱিত্তং, ঝপচ্চযেন ৱা সিদ্ধং, তথা ধস্স জো. গিধতিস্মা অ, নিগ্গহীতাগমো, ইস্সত্তং, গন্ধো. তিকং সেনসামঞ্ঞে. কুক্কুটাদীনং কুলং লুনাতি ছিন্দতীতি কুললো, কুল সন্তানে ৱা, অলো. সে গমনে, নো. সত্তানং হিংসনতো ব্যগ্ঘো ৱিয ব্যগ্ঘি, সত্তে নাসেতীতি নাসো. ব্যগ্ঘি এৱ নাসোতি সমুদিতনামং.

সকুণগ্ঘাদযো তযো তব্ভেদা তস্স সেনস্স ৱিসেসা. সকুণং হন্তীতি সকুণগ্ঘি, সিন?. অট গমনে, ণো. আটো. দব্বিসদিসং তুণ্ডং যস্স দ্ৱিজস্স সো দব্বিমুখদ্ৱিজো. ‘‘দব্বিমুখদ্ৱিজো আটো নামা’’তিপ্যেকো অত্থো, তদা দ্ৱেযেৱ সেনভেদা.

৬৩৮. চতুক্কং উলূকে. ‘‘উহু’’ন্তি সদ্দং কৰোতীতি উহুঙ্কাৰো. ‘‘উদ্ধং কণ্ণা যস্স উদ্ধংকণ্ণো’’তি সম্পত্তে নিৰুত্তিনযেন উলূকো [উলভিনেত্তেথি দহত্যুলূকো, উদ্ধোলোকনা ইতি নিৰুত্তম (অমৰকোসুগ্ঘাটনটীকা ১৫.১৫)], উচতি সমৱেতি কোটৰন্তি ৱা নিপাতনা. কুস অক্কোসে, যস্স অমনাপতায সদ্দেন লোকা কোসন্তি, সো কোসিযো, কোসিতব্বোতি কত্ৱা, কোটৰে ৱসতীতি ৱা কোসিযো, নেৰুত্তো, ৱাযসানং কাকানং অৰি সত্তু, সক্কহ্ৱযো, দিৱান্ধো ৱক্কনাসিকো, হৰিনেত্তো, দিৱাভীতো, কাকভীৰূ, ৰত্তিচাৰীপি.

ৱাযসন্তং কাকে. ‘‘কা’’ইতি সদ্দং কাযতীতি কাকো. ৰিট্ঠং মৰণলক্খণং, তদস্স নত্থি অৰিট্ঠো. ধঙ্ক ঘোৰৱাসিতে, অ. বলিনা পুট্ঠো ভতো. ৱয গমনে, ৱযো এৱ ৱাযসো, সকত্থে সো, সকিংপজো, অত্তঘোসো, পৰভৰো, বলিভুজো, গুড়্হমেথুনোপি. সকিং একৱাৰংপজা পসূতি যস্স. ‘‘কাক’’ইচ্চত্তানং ঘোসযতি. ৱিজাতিযং কোকিলং ভৰতি.

৬৩৯. কাকো ৱিয উলতি গচ্ছতীতি কাকোড়ো, ড়ত্তং. দোণকাকো, দদ্ধকাকোপি. দ্ৱযং ‘‘বী-ল্ौং’’ইতি খ্যাতে সকুণে. লূ ছেদনে, ণো, ৱস্স পো, লাপো, লাৱোপি. লেড্ডু ৱিয অকতীতি লটুকিকা [লেড্ডুকিকা (ক.)], ণ্ৱু.

তিকং হত্থিলিঙ্গসকুণে. ৱাৰণসদিসত্তা ৱাৰণো. হত্থিনো লিঙ্গং ঞাপকং সোণ্ডং যস্মিং ৱিজ্জতীতি হত্থিলিঙ্গো. হত্থিসোণ্ডং যস্মিং ৱিজ্জতি, সো হত্থিসোণ্ডো চ ৱিহঙ্গমো চেতি হত্থিসোণ্ডৱিহঙ্গমো.

৬৪০. দ্ৱযং উক্কুসে. উচ্চং কোসতীতি উক্কুসো, কুস সদ্দে, অ. কুৰ সদ্দে, অৰো, থিযং কুৰৰী. কোলট্ঠিপক্খিম্হি ‘‘উভুত’’ইতি খ্যাতে পক্খিম্হি কুক্কুহো. কোলট্ঠিঅজ্ঝোহাৰকো পক্খী কোলট্ঠিপক্খী. ‘‘কুক্কু’’ইতি সদ্দাযতীতি কুক্কুহো, হো, কুক অৱ্হানে ৱা, উহো.

তিকং সুৱে. সু সৱনে. মনুস্সসদ্দম্পি সুণাতীতি সুৱো, অ, উৱাদেসো. ‘‘কী’’ইতি সদ্দং কৰোতীতি কীৰো. কৰোতি মনুস্সসদ্দন্তি ৱা কীৰো. অ, অস্সী. সুক গতিযং, সুন্দৰং, সুট্ঠু ৱা মনুস্সসদ্দং কাযতীতি সুকো. দ্ৱযং কুক্কুটমত্তে. তম্বা চূড়া যস্স. কুক্কুটতীতি কুক্কুটো, কুক, ৱক আদানে ৱা, অটো.

৬৪১. দ্ৱযং নিজ্জিৱ্হে. নত্থি জিৱ্হা যস্স নিজ্জিৱ্হো. দ্ৱযং কোঞ্চাসকুণে. ইত্থিলিঙ্গেন মিথুনানং নামানি. কোঞ্চ কোটিল্যপ্পীভাৱেসু, অ, কোঞ্চা. কন্ত ছেদনে, যু, নদাদি, অস্সু. কুণ্ডনীপি, কুণ্ড দাহে.

দ্ৱযং চক্কৱাকে. চক্কেন চক্কসদ্দেন উচ্চতে চক্কৱাকো, ণো. ৱচ ৱিযত্তিযং ৱাচাযং, চক্কমিচ্চাৱ্হা যস্স, ৰথঙ্গাৱ্হযনামকোপি, ৰথঙ্গং চক্কং, তস্স অৱ্হযো ৰথঙ্গাৱ্হযো, সো নামং অস্স ৰথঙ্গাৱ্হযনামকো, তেন ৰথঙ্গনামো ৰথচৰণসমানো অৱ্হযো চোচ্চতে.

লক্খিতলক্খণা চাত্ৰ, লক্খণোপচৰিতৱুত্তিযা, গোণমুখ্যায ৱা ৱুত্তিযা লক্খিতেন অত্থেন যত্ৰ অত্থন্তৰং লক্খ্যতে, সা লক্খিতলক্খণা. যথা ‘‘ৰথাৱযৱাযুধো’’ ইচ্চত্ৰ ৰথাৱযৱসদ্দেন চক্কং লক্খ্যতে, ন তদাকতি তন্নামো চাযুধৱিসেসো. ‘‘পন্তিৰথো’’ইচ্চত্ৰ পন্তিসদ্দেন দসক্খৰং ছন্দো লক্খ্যতে, ন দসসদ্দো, তেহি তু আযুধৰথসদ্দসন্নিৱেসো ‘‘চক্কাৱযৱাযুধো, দসৰথো’’ ইতি দেৱৱিসেসো, ৰাজৱিসেসো চ লক্খ্যতে, তথাত্ৰাপি ‘‘ৰথঙ্গ’’ন্ত্যনেন ৰথেকদেসো লক্খীযতে, ‘‘অৱ্হাযতে’’ইচ্চনেন চ পৰিভাসনং, ন তেনাপি ৱাকসদ্দো. তেহি চ অঞ্ঞমঞ্ঞসন্নিৱেসো চক্কৱাকোতি পক্খিৱিসেসো লক্খীযতেতি গুণতো সুক্কাদীহি এৱংগতা গোণী ৱুত্তি.

দ্ৱযং চাতকে. অযং মেঘজলপাযী, সৰ হিংসাযং, সৰণং সাৰো, তং গচ্ছতীতি সাৰঙ্গো. ‘‘চাতকে হৰিণে পুমে, সাৰঙ্গো সবলে তিসূ’’তি [চিন্তামণিটীকা ২৩.২৩] ৰভসো. চত যাচনে, ণ্ৱু, থোককোপি, থোকং কং জলং ঈহনীযট্ঠেন অস্সত্থি থোককো.

৬৪২. দ্ৱযং পক্খিবিড়ালে. তুল উম্মানে, ইযো. পক্খযুত্তো বিড়ালো, ‘‘সূ’’.

দ্ৱযং ৰুক্খকীটখাদকে. সতং পত্তানি অস্স. সৰতি কীটেতি সাৰসো, সো, ‘‘খাৱ সা’’.

দ্ৱযং কাকেহি সদ্ধিং নীড়ং কত্ৱা ৱসনকে সুক্কসকুণে. ৱক আদানে, অ. সেতৱণ্ণতায সুক্কো চ সো কাকেহি সদ্ধিং নিৱাসনতো, কাকসণ্ঠানত্তা ৱা কাকো চেতি সুক্ককাকো.

দ্ৱযং ৱিসকণ্ঠিকাযং. বল পাণনে, ণ্ৱু, দীঘো, আকো ৱা. ৱিসসদিসো কাড়ৱণ্ণো কণ্ঠো যস্সা সা ৱিসকণ্ঠিকা, এতিস্সা পুমো নাম ন ৱিজ্জতি. ৱুত্তঞ্চ অপদানে –

‘‘যথা বলাকযোনিম্হি, ন ৱিজ্জতি পুমো সদা;

মেঘেসু গজ্জমানেসু, গব্ভং গণ্হন্তি তা তদা’’তি [অপ. থেৰ. ১.১.৫১১].

৬৪৩. দ্ৱযং কঙ্কে. লোহসদিসো পিট্ঠি যস্স লোহপিট্ঠো. কঙ্ক লোল্যে, অ, কঙ্কো.

দ্ৱযং পত্তকণ্ঠে. খঞ্জো ৱিয চৰতীতি খঞ্জৰীটো, ঈটো. পস্সন্তানং খং সুখং জনেতীতি খঞ্জনো. খঞ্জ গতিৱেকল্যে ৱা, যু.

দ্ৱযং গামচাটকে, চাটকমত্তে ৱা. কলহং ৰৱতীতি কলৱিঙ্কো, যদাদি. কং সুখং লুনাতীতি ৱা কলৱিঙ্কো, ইকো, নিগ্গহীতাগমো চ. চট ভেদে, ণ্ৱু, চাটকো.

দ্ৱযং ৱেড়ুৰিযচ্ছৱিলোমে চিত্ৰপক্খে ‘‘সুৱণ্ণচূড়ে’’তি খ্যাতে. দিভ সন্থম্ভে, দ্ৱিত্তং, বিন্দাগমো চ. ‘‘কি’’ইতি সদ্দং কৰোতীতি কিকী, ণী, চাসো, দিৱিপি [চাসো কিকীদিৱি (অমৰ ১৫.১৬)].

৬৪৪. দ্ৱযং মেঘসামে ‘‘টী-ট্ौ’’ইতি খ্যাতে. কদম্বযোগা কাদম্বো. কাড়ৱণ্ণো হংসো কাড়হংসো, কালহংসোপি.

দ্ৱযং ‘‘ঙহে-ডো’’ইতি খ্যাতে সকুণে. সকুন্তো ৱুত্তো, ‘‘সকুন্তো পক্খিভেদস্মিং, ভাসপক্খীখগেসু চে’’তি নানত্থসঙ্গহে. সুন্দৰাকাৰেন পক্খেন যুত্তো সকুণো ভাসপক্খী, ‘‘ভাসন্তো সুন্দৰাকাৰে, ভাসন্তো ভাসপক্খিনী’’তি হি নানত্থসঙ্গহে.

দ্ৱযং ‘‘ন্ৱা-মী-স্ৱে’’ইতি খ্যাতে নীলপক্খিনি. ধূম্যং ধূমং অটতি সহতীতি ধূম্যাটো, ণো. কাড়ৱণ্ণতায কুচ্ছিতং লিঙ্গং যস্স. ভিঙ্গোপি.

দ্ৱযং জলকুক্কুটে. দা লৱনে,তি, দাতি ঊহতি উস্সহতীতি দাত্যূহো, খণ্ডিতদ্ধনিইচ্চত্থো. কালে সস্সমুতুম্হি কণ্ঠো কণ্ডদ্ধনি যস্স কাড়কণ্ঠকো, সমাসন্তে কো.

৬৪৫. খুদ্দাদি মধুচ্ছিট্ঠকৰাদিকো কম্মভূতো ‘‘মক্খিকাভেদো’’ত্যুচ্চতে, মক্খি সঙ্ঘাতে, ণ্ৱু, মক্খিকা, তাসং ভেদো মক্খিকাভেদো. পিঙ্গলমক্খিকাযং ‘‘ম্হণ’’ইতি খ্যাতাযং দ্ৱযং. ডংস ডংসনে, ডংসো. দংসোপি, ডংস খাদনে ৱা, পিঙ্গলমক্খিকাতিৱণ্ণনামং.

মক্খিকায অণ্ডং আসাটিকা নাম, সট অৱযৱে, ণ্ৱু. দ্ৱযং ‘‘ন্হং’’ইতি খ্যাতে. পটং গচ্ছতীতি পটঙ্গো, পতঙ্গোপি, সৰতি হিংসতীতি সলভো, অভো, লত্তং, সল গমনে ৱা.

৬৪৬. দ্ৱযং ‘‘ছেং’’ইতি খ্যাতে, মক পাণে, অসো, মকসো. দ্ৱযং নিদাঘে নুহাদীসু ৱৰণকমক্খিকাযং. ‘‘চীৰী’’তি সদ্দাযতীতি চীৰী, চিৰি হিংসাযং ৱা, নদাদি, দীঘাদি. ঝল্ল সদ্দে, ণ্ৱু, ঝল্লিকা.

দ্ৱযং তালপত্তাদ্যন্তৰেসু নিলীনাযং চম্মপত্তাযং. জতু ৱিয জতুকা, উপমানে কো, ‘‘ৰামঠে জতুকং চম্ম-পত্তজতুকৰেসু থী’’তি [চিন্তামণিটীকা ১৯.৪০] হি ৰভসো. অজিনং চম্মং পত্তং যস্সা অজিনপত্তা. দ্ৱযং হংসসামঞ্ঞে. হন্তি অদ্ধানং হংসো. সেতো ছদো পত্তং যস্স. যথাকথঞ্চি ব্যুপ্পত্তীতি ৱুত্তত্তা অসেতচ্ছদেপি, চক্কঙ্গো, মানসোকোপি, চক্কস্স চক্কৱাকস্সেৱ অঙ্গানি যস্স. মানসং সৰো ওকো যস্স.

৬৪৭. যে ৰত্তেহি লোহিতেহি পাদতুণ্ডেহি চৰণচঞ্চূহি ৱিসিট্ঠা সিতা চ সৰীৰে, তে ৰাজহংসা নাম, হংসানং ৰাজানো ৰাজহংসা.

মলীনেহি পাদতুণ্ডেহি ৱিসিট্ঠা যে তে মল্লিকাখ্যা, মল, মল্ল ধাৰণে, ই, সঞ্ঞাযং কো, ‘‘মল্লিকো হংসভেদে চ, তিণসূলে চ মল্লিকে’’তি [চিন্তামণিটীকা ১৫.২৪] ৰুদ্দো. আখ্যাসদ্দেন বহুব্বীহি. অসিতেহি কণ্হেহি পাদতুণ্ডেহি ৱিসিট্ঠা যে, তে ধতৰট্ঠা, ধতৰট্ঠানং অপচ্চানি ধতৰট্ঠাতি, ণো.

৬৪৮. তিকং তিৰচ্ছানে. তিৰিযং অঞ্চযতীতি তিৰচ্ছো, তিৰিযস্স তিৰো, অঞ্চতিস্স চ্ছো. যুম্হি তিৰচ্ছানো, তিৰচ্ছানোযেৱ তিৰচ্ছানগতং, তব্ভাৱং ৱা গতং পত্তং, তেসু ৱা গতং অন্তোগধন্তি তিৰচ্ছানগতং, সিযাতি পকত্যানপেক্খক্ৰিযাপদং, ভৱত্যত্থো ৱা হি কৰোত্যত্থো ৱা কদাচি পকত্যানপেক্খো ভৱতি, ন পন ৱিকত্যানপেক্খো. তথা কদাচি উভযাপেক্খোপি ভৱতি, ন পনুভযানপেক্খোতি সব্বত্ৰেৱং. সীহাদিৱগ্গো.

অৰঞ্ঞাদিৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.