৭. পাতালৱগ্গৱণ্ণনা

৬৪৯-৬৫০. চতুক্কং পাতালে. অধৰং ভুৱনং অধোভুৱনং. পতন্তি অস্মিং পাতালং, অলো, মজ্ঝে দীঘো. নাগানং লোকো. ৰসায তলং ৰসাতলং.

সোব্ভন্তং ছিদ্দমত্তে. ৰণ সদ্দে, ধো, নত্তং, যদাদি. ৱৰ দিত্তিযং. ৱিগতো ৱৰো ৱাৰণং অস্স ৱিৱৰং, ছিদি দ্ৱিধাকৰণে, দো. কুহ ৱিম্হযনে, অৰো. সুস সোসনে, ইৰো. বিল ভেদনে, অ. সুসতো ই, সুসি. ছিন্দিত্ৱা গচ্ছতীতি ছিগ্গলং, যদাদি. সুট্ঠু অব্ভং আকাসং অস্মিং সোব্ভং.

‘‘সুসিৰ’’ন্তি ছিদ্দসামঞ্ঞে যং নপুংসকৱচনং, তং সচ্ছিদ্দে ছিদ্দৱতি দব্বে তীসু, যথা ‘‘সুসিৰো ৰুক্খো, সুসিৰা চিঞ্চা, সুসিৰং কট্ঠ’’ন্তি.

দ্ৱযং ভূমিছিদ্দে. কাস দিত্তিযং, উ. অৱ ৰক্খণে, অটো, আৱাটো, অৱাটোপি. দ্ৱযং সপ্পানং ৰাজিনি. ৱসু ৰতনং যস্সত্থীতি ৱাসুকী.

৬৫১. দ্ৱযং নাগানং ৰাজিনি. দেৱেহিপ্যস্সন্তো নোপলদ্ধোতি অনন্তো, সেসোপি, সিস হিংসাযং, সিসতি কপ্পন্তেতি সেসো, অ.

দ্ৱযং অজগৰে. ৱহতিস্মা অসো, ৱাহসো. অজং ছাগং গিলতীতি অজগৰো, অ, ইস্সত্তং, লস্স ৰত্তঞ্চ. সযীপি, সযনসীলো সযী.

দ্ৱযং গোনসসপ্পে ‘‘ঙা-চ্ৱে’’ইতি খ্যাতে. গৱস্সেৱ নাসা অস্সাতি গোনসো, সঞ্ঞাযং নাসসদ্দস্স নসো কতো [পাণিনি ৫.৪.১১৯]. তিলং ইচ্ছতীতি তিলিচ্ছো, তিৰিযং অঞ্চতীতি ৱা তিলিচ্ছো, যদাদি.

দ্ৱযং দেড্ডুভে, যো ‘‘জলসপ্পো’’তি ৱুচ্চতি. দেড্ডুনা ৰাজিযা উভতীতি দেড্ডুভো. পিট্ঠে ৰাজিযোগা ৰাজুলো, উলো, বধিৰসপ্পেপ্যেতে.

৬৫২. কম্বলো চ অস্সতৰো চাতি ইমে দ্ৱে নাগকুলা মেৰুপাদে ৱসন্তি.

দ্ৱযং ৱেস্মনিৱুট্ঠসপ্পে. ‘‘ৱম্মনী’’তিপি পাঠো. ‘‘অসুদ্দো ঘৰসপ্পো’’তি ৱুত্তত্তা নিব্বিসতায অমাৰিতত্তা সীলযুত্তং অত্তা মনো যস্মিং সিলুত্তো, অস্সু, ৰস্সাদি.

দ্ৱযং ৰুক্খগ্গাদীসু নিৱুট্ঠসপ্পে. নীলো হৰিতো সপ্পোতি নীলসপ্পো. ‘‘নীলো কণ্হম্হি হৰিতে’’তি হি তাৰপালো. পঠমকালে সিলাযং ভৱতীতি সিলাভু.

৬৫৩-৬৫৪. ৱিসধৰন্তং সপ্পমত্তে. আসিযং ৱিসং এতস্স আসীৱিসো, আসী সপ্পদাঠা. ভুজ কোটিল্যে, কুটিলাযমানো গচ্ছতীতি ভুজঙ্গো, এৱং ভুজগো, ভুজঙ্গমো চ. অহি গমনে, ই. সৰন্তো সপ্পতি গচ্ছতীতি সৰীসপো, অস্সী, সংযোগলোপো, অলুত্তসমাসোযং, ভুজঙ্গভুজঙ্গমাপি, সব্বধৰকতে পন ‘‘ভুসং, পুনপ্পুনং ৱা কুটিলং সপ্পতীতি সৰীসপো’’তি ৱুত্তং. ফণযোগা, ঈ, ফণী. সপ্পতিস্মা অ, ভূমিফুট্ঠেন গত্তেন গতি সপ্পনং. অৰং সীঘং গচ্ছতীতি অলগদ্দো, মস্স দো, ৰস্স লত্তঞ্চ, অলগদ্দো, জলসপ্পেপ্যযং, ‘‘অলগদ্দো জলৱাড়ো’’তি [অমৰ ৮.৫] হি অমৰসীহো. ভোগো ফণিকাযো, তংযোগা ভোগী. পন্নং গচ্ছতীতি পন্নগো, পাদেহি ৱা ন গচ্ছতীতি পন্নগো. দ্ৱে জিৱ্হা অস্স. উৰসা গচ্ছতীতি উৰগো. ৱিসেসেন আলাতি গণ্হাতি আযুন্তি ৱাড়ো, লস্স ড়ত্তং, ৱা গমনে ৱা, অলো. দীঘসৰীৰতায দীঘো. দীঘা পিট্ঠি যস্স, সমাসে কো. উদৰমেৱ পাদো যস্স. ৱিসং ধৰতি. চক্কী, কুণ্ডলী, গূড়্হপাদো, চক্খুস্সৱো, কাকোদৰো, দব্বীকৰো, বিলেসযো, জিম্হগো, পৱনাসনোপি. সিৰসি চক্কযোগা চক্কী. কুণ্ডলমিৱ ৱপু অস্সত্থীতি তংযোগা কুণ্ডলী. চক্খুনা সুণোতীতি চক্খুস্সৱো. কাকোদৰমিৱ উদৰং অস্স. দব্বিগতিকত্তা ফণা দব্বী, তং কৰোতি বন্ধতীতি দব্বীকৰো. সামঞ্ঞনিদ্দেসেপি কণ্হসপ্পাদিযেৱ দব্বীকৰো. জিম্হং কুটিলং গচ্ছতীতি. পৱনাসনো ৱাতভোজী.

ফণিনো সপ্পস্স তনু কাযো ভোগো নাম. ভুজতীতি ভোগো, ভুজ কোটিল্যে, ণো.

৬৫৫-৬৫৬. দ্ৱযং সপ্পস্স দাঠাযং. অসতি যেন অসং, মুখং, তস্মিং ভৱা আসী, সপ্পস্স দাঠা দন্তুত্তমা. দ্ৱযং সপ্পস্স জিণ্ণতচে, নিমুচ্চতে যস্মা সপ্পোতি, ণো. কঞ্চুকসদিসত্তা কঞ্চুকো. সমা তুল্যত্থা.

দ্ৱযং ৱিসমত্তে. সোণিপথগতং ৱিসতি দেহন্তি ৱিসং, ৱিস পৱেসনে. গিৰতীতি গৰড়ং, অড়ো.

হলাহলো, কাড়কূটো, আদিনা কাকোলাদযো চ সত্তাতি ইমে নৱ তব্ভেদা তস্স ৱিসস্স ভেদা. ৱুত্তঞ্চ –

‘‘পুমে পণ্ডে চ কাকোল-কাড়কূটহলাহলা;

সোৰট্ঠিকো সুক্কিকেয্যো, ব্ৰহ্মপুত্তো পদীপনো;

দাৰদো ৱচ্ছনাভো চ, ৱিসভেদা ইমে নৱা’’তি [অমৰ ৮.১০-১১].

তত্ৰ হলাহলো পুমে, ৱাকাৰেন নপুংসকেপি, ‘‘হালাহল’’ন্তি হি তিকণ্ডসেসে [তিকণ্ডসেস ১.৮.৫] দীঘাদিপি. তালপত্ৰসণ্ঠানো নীলপত্ৰো গোথনাকতিফলো গচ্ছো হলাহলো. অস্স চ সমীপে ৰুক্খাদযো ডয্হন্তে. হিমৱতি, কিক্কিন্দাযং, কোঙ্কণেসু, দক্খিণসমুদ্দে চ জাযতে, হনতীতি হলো, অ, নস্স লো, হলানম্পি হলো হলাহলো, মজ্ঝদীঘো. তিৰিযলেখায চিতং দ্ৱিজপদেহি যুত্তং, তথা গণ্ঠিভি ব্যাপিতং বিন্দুভিদেৱ যং ঘনতৰেহি, তং কাড়কূটং. ইদঞ্চ পুথুমালিনামস্সাসুৰস্স সোণিতম্হা এৱ অসুৰসমযে [দেৱাসুৰৰণে (?)] সমুপ্পন্নস্স অস্সত্থৰুক্খসদিসস্স ৰুক্খস্স নিয্যাসো, অহিচ্ছত্তমলযকোঙ্কণসিঙ্গৱেৰপব্বতাদীসু চোপ্পজ্জতে. ৱণ্ণেন কাড়ঞ্চ তং সত্তানং জীৱিতহৰণতো লোহমুগ্গৰসদিসতায কূটঞ্চেতি কাড়কূটং.

ব্ৰহ্মপুত্তো তু কপিলো, মলযদ্দিভৱো খৰো;

পদীপনো তু দহনো, ৰত্তৱণ্ণো’ঞ্জনদ্দিজো [চিন্তামণিটীকা ৮.১০-১১].

দৰদে ভৱো দাৰদো, সুপ্পভনামকো তংদেসপসিদ্ধো চ. ৱচ্ছনাভো সিন্দুৱাৰপত্তসদিসো চ তংসমীপে ৰুক্খো ন ৱদ্ধতে, তংসম্ফস্সৱাযু চ জৰযতি, ৱিঞ্ঝাযং, কিক্কিন্দাযঞ্চ জাযতে, এৱং ৱিসন্তৰানম্পি সৰূপং আগমতো ৱিঞ্ঞেয্যং.

দ্ৱযং ধনত্থং সপ্পগ্গাহে. ৱাড়ং সপ্পং গণ্হনসীলতায ৱাড়গাহী. অহিনো তুণ্ডেন মুখেন দিব্বতীতি অহিতুণ্ডিকো, ণিকো, ‘‘ৱাড়গ্গাহো’হিতুণ্ডিকো’’তি [অমৰকোসে ৮.১১-গাথাযম্পি] অমৰমালা.

৬৫৭. তিকং নিৰযে. অযো ইট্ঠফলং, সো নিগ্গতো অস্মাতি নিৰযো, নিন্দিতো ৰযো গমনং এত্থাতি ৱা নিৰযো. দুট্ঠা গতি দুগ্গতি. অপুঞ্ঞে নেতীতি নৰকো, ণ্ৱু, ৰন্তো চ, নৰকো.

তেসু নিৰযেসু যো ‘‘মহানিৰযো’’তি ৱুত্তো, সো অট্ঠধা হোতীতি তং দস্সেতি ‘‘সঞ্জীৱো’’চ্চাদিনা সিলোকেন. মৰন্তাপি কম্মফলানুভৱনত্থং পুনপ্পুনং জীৱন্তি অস্মিং সঞ্জীৱো. যত্থ নিৰযে নেৰযিকানং সৰীৰানি ৱড্ঢকীনং কাড়সুত্তেন সঞ্ঞাণং কত্ৱা ৱাসিযা তচ্ছন্তি, সো কাড়সুত্তো. ভুসং, পুনপ্পুনং ৱা দুক্খিতসদ্দেন ৰৱন্তি অস্মিং ৰোৰুৱো, মহন্তো চ সো ৰোৰুৱো চাতি মহাৰোৰুৱো. পুন ‘‘ৰোৰুৱো’’তি চূড়ৰোৰুৱো ৱুত্তো. ভুসং পতন্তি অস্মিং পতাপনো, ‘‘ৱীচি তৰঙ্গে অপ্পে চা’’তি ৰুদ্দো, নত্থি সুখস্স ৱীচি লেসোপি অত্ৰাতি অৱীচি, ‘‘ৱীচি সুখতৰঙ্গেসূ’’তি তিকণ্ডসেসো [তিকণ্ডসেস ৩.৩.৭৮], তস্মা নত্থি ৱীচি সুখং এত্থাতি অৱীচি. সমন্ততো আগতেহি পব্বতেহি হঞ্ঞন্তি অত্ৰাতি সঙ্ঘাতো. তপন্তি অত্ৰ তাপনো, ইতিসদ্দো অট্ঠন্নং পৰিসমাপনত্থো.

৬৫৮. তত্থ নিৰযেসু ৱেতৰণী চ লোহকুম্ভী চাতি ইমে দ্ৱে নিৰযা জলাসযা জলাধাৰা, তে চ থিযং, তৰণী নাৱা, সা নত্থি যস্সং ৱেতৰণী. লোহমযা কুম্ভী লোহকুম্ভী.

দ্ৱযং নিৰযপালে. কাৰণা যাতনা, সা চ তিব্বৱেদনা, তং কৰোতীতি কাৰণিকো. নিৰযগতসত্তে পাতীতি নিৰযপো.

দ্ৱযং নিৰযগতসত্তে. নিৰযং গচ্ছতীতি নেৰযিকো. নৰকং গচ্ছতীতি নাৰকো.

৬৫৯. উদধি পৰিযন্তং সমুদ্দস্স নামং. অণ্ণো জলং, সো ৱাতি গচ্ছতি যস্মিং অণ্ণৱো, অণ্ণো যস্মিং ৱিজ্জতীতি ৱা অণ্ণৱো, অস্সত্থ্যত্থে ৱো. সগৰেহি ৰাজকুমাৰেহি খতো সাগৰো, সানং ধনানং আকৰোতি ৱা সাগৰো, কস্স গো, সাগ সংৱৰণে ৱা, অৰো. সন্দতেতি সিন্ধু, সন্দ সৱনে, যদাদি. উদি ক্লেদনে, সম্মা ক্লিদন্তি চন্দোদযে অস্মা আপানীতি সমুদ্দো. জলানি, উদকানি চ নিধীযন্তে, ধীযন্তে চাত্ৰাতি জলনিধি, উদধি চ, উদকস্স উদাদেসো.

তস্স সমুদ্দস্স খীৰণ্ণৱো, আদিনা লৱণোদো, দধ্যুদো, ঘতোদো, উচ্ছুৰসোদো, মদিৰোদো, সাদুদকো চাতি ইমে সত্ত মহণ্ণৱৱিসেসা ভৱন্তি [ব্যাখ্যাসুধা ১.১০.২]. খীৰৱণ্ণো অণ্ণৱো খীৰণ্ণৱো.

৬৬০. অস্স সমুদ্দস্স কূলদেসো তীৰদেসো ৱেলা নাম, ৱিগচ্ছন্তি ইৰা যস্সং ৱেলা, লত্তং. চক্কমিৱ সলিলানং জলানং ভমো ভমনং আৱট্টো নাম, আৱট্টন্তি জলানি অত্ৰাতি আৱট্টো.

তিকং বিন্দুম্হি. থু অভিত্থৱে, ৱো, উস্সে. ৱিদি অৱযৱে, উ, বিন্দু. ফুস ফুসনে, তো, ফুসিতং. পাকাৰে, গেহাদিতিত্তিযঞ্চ জলনিগ্গমো ভমো নাম, ভমু অনৱট্ঠানে.

৬৬১. সিলোকো উদকে. আপ ব্যাপনে, অপ্পোতি সব্বত্ৰাতি আপো. পাতব্বন্তি পযো, পা পানে, ণ্যো. ৰস্সো, পযো. জল ধঞ্ঞে, অ. ৱাৰযতি নিন্নোনতন্তি ৱাৰি, ৱৰ নিসেধে, ণি, ৱাৰযতি পিপাসন্তি ৱা ৱাৰি. পীযতেতি পানীযং, অনীযো. সলতীতি সলিলং, সল গতিযং, ইলো. উদি ক্লেদনে, ণ্ৱু, উলোপো, দকং পিপাসচ্ছেদং কৰোতীতি ৱা দকং, ‘‘দা দানচ্ছেদধাতূ’’তি [একক্খৰকোস ২০ গাথা] হি একক্খৰকোসে, ৰস্সো. অন সদ্দে, অ, দ্ৱিত্তং, অৰ গমনে ৱা, তো, অন্নাদেসো, ণত্তং. নী নযে, ঈৰো. ৱন সম্ভত্তিযং. ৱনীযতে পিপাসেহীতি ৱনং. ৱা গমনে, অলো. তাযতে পালযতেতি তোযং, তা পালনে, চুৰাদি, যো, আকাৰস্সোত্তং. অম্ব সদ্দে, উ, অম্বু. উদি পসৱনক্লেদনেসু, ণ্ৱু, উদকং. কৰ কৰণে, ক্ৱি, কং. কমলং, খীৰম্পি, কমু ইচ্ছাকন্তীসু, অলো. খনু হিংসাযং, ঈৰো, নলোপো, খী খযে ৱা, খীৰং.

৬৬২. চতুক্কং তৰঙ্গে. তৰন্তো গচ্ছতি, তীৰং ৱা গচ্ছতীতি তৰঙ্গো, অলুত্তসমাসো, পৰত্ৰ ঈস্সত্তং. সযমেৱ ভিজ্জতেতি ভঙ্গো, অ. ঊহ ৱিতক্কে, মি, হলোপো, ঊমি, অৰ গমনে ৱা, মি, অস্সূ, ৰলোপো. ৱিম্হযং ৱিচিত্তং চিনোতীতি ৱীচি, ই, উপসগ্গস্স দীঘো, এতে দ্ৱে পুমিত্থিযং.

উল্লোলো, কল্লোলো চাতি ইদং দ্ৱযং মহাৱীচীসু কথ্যতে, লোল উম্মাদনে, উল্লোলযতীতি উল্লোলো, ণো, উল গমনে ৱা, ওলো, দ্ৱিত্তং. কল্ল সদ্দে, ওলো, কল্লোলো.

৬৬৩. সিলোকদ্ধং কদ্দমে. জলং বলতে জম্বালো, কম্মনি ণো, মকাৰো ৱণ্ণৱিকাৰো. কল সঙ্খ্যানে, অলো. পচ ৱিত্থাৰৱচনে, কম্মনি ণো. চিক্খ ৱচনে, অলো, দ্ৱিত্তং. কদ মদ্দে, অমো, দ্ৱিত্তং.

ছক্কং ৱালুকাযং. পুল মহত্থে, ইনো, ড়ত্তং. ৱল সংৱৰণে, ণ্ৱু, অস্সু, ৱালুকা, থী. ৱণ্ণ সদ্দে, ৱণ্ণো. মৰ পাণচাগে, উ, মৰু, দেৱেপি. অৰ গমনে, উ, অস্সু, উৰু, মহন্তেপি, ৱণ্ণো চ মৰু চ উৰু চ ৱণ্ণমৰূৰু. সিচ পগ্ঘৰণে, তো, সিকতা, থী.

৬৬৪. জলমজ্ঝগতং তলং কম্মভূতং ‘‘অন্তৰীপং, দীপো’’তি চোচ্চতে. দ্ৱিধাগতানং আপানং অন্তৰগতং অন্তৰীপং, আকাৰস্সী. ‘‘অন্তৰীয’’ন্তি ৱা পাঠো, তদা দ্ৱিধাগতানং আপানং অন্তৰে ভৱং অন্তৰীযন্তি ৱিগ্গহো, অকাৰস্সী. দ্ৱিধাগতানি আপানি অস্মিং হেতুভূতেতি দীপো. ৱকাৰআকাৰানং লোপো, ইস্সী চ, দীপো, ৱাকাৰেন দীপম্পি.

পঞ্চকং তীৰস্স নামং. পাৰ তীৰ কম্মসম্পত্তিযং, চুৰাদি, অ. কূল আৱৰণে, ণো. ৰুধ আৱৰণে, ৰোধং. অঞ্ঞপাৰাদিনিৱত্তনত্থং ‘‘পতীৰ’’ন্তি ৱুত্তং. তট উস্সযে, অ, থিযং, তটী.

৬৬৫. পৰম্হি তীৰস্মিং পাৰসদ্দো, সো চ নপুংসকে, পাৰ তীৰ কম্মসম্পত্তিযং, পাৰ সামত্থিযে ৱা, পাৰযতি তৰঙ্গাদযো ৱাৰেতুন্তি পাৰং. ওৰন্তুতীৰং ‘‘অপাৰ’’ন্ত্যুচ্চতে, অৱৰে তীৰদেসে ভৱং ওৰং, ণো. পাৰতো অঞ্ঞং তীৰং অপাৰং.

পঞ্চকং উড়ুম্পে. উড়ুতো দকতো পাতি ৰক্খতি উড়ুপো, সোযেৱ নিগ্গহীতাগমৱসেন উড়ুম্পো. প্লৱতি, প্লৱন্তি অনেনাতি ৱা প্লৱো, প্লৱ গমনে, গমনং অত্ৰ জলগমনং. কুল সন্তানে, অ, কে উলতি গচ্ছতীতি ৱা কুল্লো, অ, দ্ৱিত্তং. তৰন্তি অনেন তৰো, তৰ প্লৱতৰণেসু. গমনাগমনৱসেন পুনপ্পুনং জলে অৰন্তি যায, সা পচ্চৰী, অ, নদাদি.

৬৬৬. তিকং নাৱাযং. তৰন্তি যায তৰণী, যু, নদাদি, ইপচ্চযে তৰি, ঈম্হি তু তৰী. নু থুতিযং, অ, ৱুড্ঢাৱাদেসা, নাৱা. দ্ৱযং লঙ্কাৰথম্ভে. কূপ গমনে, ণ্ৱু, কূপকো, অপচ্চযো ৱা, তদা সকত্থে কো. কমু ইচ্ছাযং, ভো, সকত্থে কো, অস্সু চ, কুম্ভকং.

দ্ৱযং ‘‘পে সেং’’ইতি খ্যাতে. তৰস্স পচ্ছাভাগে বন্ধিতব্বোতি পচ্ছাবন্ধো. গ’মিচ্ছিতদিসং অটতি যেন গোটৱিসো, ইসো, অৱন্তো চ অস্সোত্তঞ্চ, গোটৱিসো. দ্ৱযং ‘‘পে তমা’’ইতি খ্যাতে. নাৱায কণ্ণো ৱিয কণ্ণো, মহন্তো কেনিপাতো, তেন পৱহণপতিসৱনতো, তং ধৰতীতি, কম্মনি ণো. নাৱায যুত্তো নাৱিকো.

৬৬৭. দ্ৱযং নাৱায গমনোপাযে. অৰতি যেনাতি অৰিত্তং, ছদাদীহি তত্ৰণ, ইকাৰাগমো, দ্ৱিত্তঞ্চ. কে জলে নিপাতিযতে কেনিপাতো, অলুত্তসমাসোযং.

দ্ৱযং নিযামকে. পোতো পৱহনং, তং ৱাহযতীতি পোতৱাহো. নিযচ্ছতি পোতন্তি নিযামকো, যমু উপৰমে, নিপুব্বো গমনে, ণ্ৱু, নিযামকো, চুৰাদি. নিযামকেপি.

যে ৱাণিজা নাৱায ৱাণিজকম্মং আচৰন্তি, তে সংযত্তিকা নাম, সংযানং সংযাত্ৰা, দীপন্তৰগমনং, ত্ৰণ, সা পযোজনমেতেসং সংযত্তিকা, ণিকো, ৰলোপো, ৰস্সো চ. তপচ্চযেন ৱা সিদ্ধং. পোতৱাণিজাপি, পোতো পৱহনং, তস্স ৱাণিজা.

৬৬৮. লঙ্কাৰাদযো, ফিযাদযো চ নাৱায অঙ্গা অৱযৱা. লো ইন্দো, তস্স কাৰণং লঙ্কাৰো. ৱটো ৱুচ্চতি সিৱটো, তদাকাৰতায ৱটাকাৰো. ‘‘ৱটো কমদ্দে নিগ্ৰোধে’’তি হি নানত্থসঙ্গহো. ফা ৱুড্ঢিযং, ইযো, ফিযো.

দ্ৱযং ‘‘তলক’’ইতি খ্যাতে. পূ পৱনে, তো, ৱুড্ঢি, পৱহতি নিযামকেতি পৱহনং. ৱুত্তন্তি ক্ৰিযাপদং. দ্ৱযং কট্ঠম্বুৱাহিনিযং, দুণ গতিহিংসাসু, অ, নদাদি, ৱুড্ঢি, দোণী. অম্বুং নেতি যেন অম্বণং, উস্সত্তং, ণত্তঞ্চ, অম্ব সদ্দে ৱা, যু.

৬৬৯. তিকং গম্ভীৰে. গমু গমনে, ঈৰো, ভোন্তো চ মলোপো চ, গভীৰো. মালোপে তু গম্ভীৰো, গচ্ছন্তা ভাযন্তি অস্মিন্তি ৱা গভীৰো, গম্ভীৰো চ. নিপুব্বো মন অভ্যাসে, ণো, মস্স নো. তব্বিপক্খতো গম্ভীৰৱিপৰীততো উত্তানং নাম, উগ্গতং তানং পমাণং অস্স উত্তানং, অগম্ভীৰং.

দ্ৱযং অগাধে. গাধ পতিট্ঠাকঙ্খাসু, গন্থে চ, নত্থি গাধং যত্ৰ অগাধং. ন হেট্ঠিমতলং ফুসতি যত্ৰ অতলম্ফস্সং.

তিকং অপ্পসন্নে. নত্থি অচ্ছভাৱো অত্ৰ অনচ্ছো. কলুসং পাপেপি ৱুত্তং. ৱিল ভেদনে, ণো, আৱিলো. অৱ ৰক্খণে ৱা, ইলো.

৬৭০. তিকং নিম্মলে. ছো ছেদনে, ন ছিন্দতি দস্সনন্তি অচ্ছো, ণো, সচ্ছোপি, সৰ ৱিসৰণে, তো, অন্নাদেসো. নত্থি মলং এতস্মিং ৱিমলো. গভীৰপ্পভুতী গভীৰাদযো ৱিমলন্তা তীসু লিঙ্গেসু.

পঞ্চকং কেৱট্টে. ধা ধাৰণে, ঈৱৰো. মচ্ছে হন্ত্ৱা জীৱতীতি মচ্ছিকো, ইকো. মচ্ছে বন্ধতি জালেনাতি মচ্ছবন্ধো, মচ্ছে ৱধতীতি ৱা মচ্ছবন্ধো, নিগ্গহীতাগমো, কং জলং, তস্স ঈলক্খী, তায ৱট্টো ৱট্টনং অস্সত্থীতি কেৱট্টো. কেৱত্তোপি, ণো. জালে নিযুত্তো, জালেন হন্তীতি ৱা জালিকো, দাসোপ্যত্ৰ, দাস দানে, অ, ‘‘দাসো কেৱট্টভচ্চেসূ’’তি [চিন্তামণিটীকা ১০.১৫] ৰুদ্দো.

৬৭১-৬৭২. ঝসান্তং মচ্ছে. মস আমসনে, ছো, মৰধাতুৱসেন ৱা সিদ্ধো, মৰ পাণচাগে, ইনো, ৰলোপো. মুখপ্পদেসে পুথূনি লোমানি অস্স পুথুলোমো. পাঠীনাদীনং মচ্ছত্তা ৱিসেসতো অলোমকেপ্যস্স ৱুত্তি. ঝস হিংসত্থো দণ্ডকো ধাতু, অ, ঝসো. অণ্ডজো, ৱিসাৰো, সকলীপি, ৱিচিত্ৰং সৰতি অনেন ৱিসাৰো, ণো. ৰোহিতাদীনং ৱক্কলপ্পাযো [বত্তলপ্পাযো (ক.)] তচো সকলং. তংযোগা, ঈ, সকলী.

ৰোহিতাদযো, মকৰাদযো চ মচ্ছপ্পভেদা. ৰুহ জননে, তো, ৰোহিতো. ৱিপাকে মধুৰসত্তা মগ্গুৰো, ৱণ্ণৱিকাৰো, মজ্জতীতি ৱা মগ্গুৰো, ঊৰো, মজ্জ সুদ্ধিযং, জ্জস্স গ্গত্তং, ৰস্সো চ, মগ্গুৰো, ‘‘ঙা খূ’’. সিঙ্গযুত্ততায সিঙ্গী, ণো, নদাদি, সঙ্গুপি, সৰতি ৱাতন্তি ৱা সিঙ্গী, সৰ হিংসাযং, অ, ৰস্স গো, অস্সি, নিগ্গহীতাগমো, নদাদি, সিঙ্গী, ‘‘ঙ চ্ৱে’’. বল সংৱৰণে, অলো, লস্স জো, বলজো,’’ঙ পা’’. মুঞ্জ সদ্দত্থো, মুঞ্জো. পূ পৱনে, উসো, ৱুদ্ধ্যাৱাদেসা, পাৱুসো, মহামুখমচ্ছো, ‘‘ঙ টা’’.

সত্তক্খত্তুং ৱঙ্কতীতি সত্তৱঙ্কো, ‘‘ঙ সে’’. সহ ৱঙ্কেন, সংৱিজ্জমানো ৱা ৱঙ্কো যস্স সৱঙ্কো, ‘‘ঙ ম্ৱে’’. নড়সণ্ঠানো মীনো নড়মীনো, ‘‘ঙ ফ্ौ-যো’’. কডি সন্নিচযৱদনেকদেসেসু, ণ্ৱু, গণ্ডকো, ‘‘ঙ মা’’. সসু হিংসাযং, উ, অস্সু, সুসুকা, সকত্থেকো, ‘‘ঙ-প্ौ-টযে’’. সযনতো পস্সেন ফৰতীতি সফৰী, নদাদি, ফৰ ফৰণে, সফৰী দ্ৱীসু, ‘‘ঙ খূ-মা’’. পাণিগ্গহণে মুখং কিৰতীতি মকৰো, যদাদি.

৬৭৩. তিমিআদযো সত্ত মহামচ্ছা নাম. তিম অদ্দভাৱে, তিমতীতি তিমি, ই, তিমি মচ্ছমত্তেপি. গিৰ নিগ্গিৰণে, ণো, লত্তং, ইস্সত্তং. তিমিনো গলো তিমিঙ্গলো, নিগ্গহীতাগমো. ৱণ্ণেন পিঙ্গলতিমিৰসদিসতায তিমিৰপিঙ্গলো. আ ভুসো নন্দতীতি আনন্দো, নন্দ সমিদ্ধিযং. তিমিনো মচ্ছে নন্দযতীতি তিমিনন্দো. ‘‘তিমিন্দো’’তিপি পাঠো, তিমীনং মচ্ছানং ইন্দো তিমিন্দো. অধিকো আৰোহো যস্স অজ্ঝাৰোহো. মহন্তো তিমি মচ্ছো মহাতিমি.

৬৭৪. দ্ৱযং ‘‘ঙ ফে’’ইতি খ্যাতে. পাসাণসদিসসণ্ঠানো মচ্ছো পাসাণমচ্ছো. পঠ ৱিযত্তিযং ৱাচাযং, ইনো, উভযত্ৰ দীঘো, পাঠীনো, ‘‘ঙ-প্ौ’’তি চ ৱদন্তি. দ্ৱযং বড়িসে. ৱঙ্কতীতি ৱঙ্কো, ৱঙ্ক কোটিল্যে. বল সংৱৰণে, ইসো, ড়ত্তং. মচ্ছৱেধনম্পি, ৱিধ ৱিধানে, ভেদনে চ, অনেকত্থত্তা, যু.

তিকং কুম্ভীলে. ‘‘সুংসুমাৰো’’তি সমুদিতনামং, সসতীতি সুসু. সুসু এৱ সুংসু, মাৰেতীতি মাৰো, সুংসু এৱ মাৰো সুংসুমাৰো. কেন উভতি পূৰেতীতি কুম্ভো, জলাসযো, তত্ৰ উলতি গচ্ছতীতি কুম্ভীলো, কুম্ভী ৱা ঘটো, তং লাতীতি কুম্ভীলো. ন কমতীতি নক্কো, ক্ৱি, সঞ্ঞাসদ্দত্তা নস্স পকতি, নক্ক নাসনে ৱা, চুৰাদি.

দ্ৱযং কচ্ছপে. কুচ্ছিতো ঊমি ৱেগো অস্স কুম্মো, ‘‘পকাসে ৱেগভঙ্গেসু, তৰঙ্গে ঊমি পুংথিয’’ন্তি [চিন্তামণিটীকা ১০.২১] ৰভসো, ‘‘ৱেগে ভঙ্গপ্পকাসেসু, বিলাযং ঊমি ৱীচিয’’ন্তি নানত্থসঙ্গহো. কচ্ছেন পিৱতীতি কচ্ছপো, ণো, কমঠোপ্যত্ৰ, কমু ইচ্ছাযং, অঠো.

৬৭৫. দ্ৱযং কক্কটে. ককতীতি কক্কটকো. সকত্থে কো, কুক আদানে ৱা, অটো, উস্সত্তং. কুল সন্তানে, বন্ধুম্হি চ, ঈৰো, কুং ৱা পথৱিং লুনাতীতি কুড়ীৰো, ঈৰো. দ্ৱযং ৰত্তপে. জলস্স ঊকা কিমিৱিসেসো জলূকা, জলং ওকং গেহং এতিস্সাতি ৱা জলূকা, ওস্সূ, উচ সমৱাযে, ণো, ওকং. ৰত্তং ৰুধিৰং পিৱতীতি ৰত্তপা.

তিকং মণ্ডূকে. মণ্ড ভূসনে, উকো, দীঘো. দদ দানে, উৰো, দ্ৱিত্তং. ভী ভযে, সপ্পতো ভাযতীতি ভেকো, ইকো, ঈস্সে. ৱস্সাভূ, সালুৰো, প্লৱোপি. দ্ৱযং ‘‘তী’’ইতি খ্যাতে. গণ্ডং ৱচ্চসন্নিচযং উপ্পাদেতীতি গণ্ডুপ্পাদো. মহিযা লতা মহীলতা, কিঞ্চুলুকোপি. কিঞ্চ চুলতীতি কিঞ্চুলুকো, উকো.

৬৭৬. দ্ৱযং মুত্তাফোটে. সপ্প গমনে, ই, অস্সি, সিপ্পি, থী. সু অভিসৱে, ত্তি, সুত্তি. দ্ৱযং সঙ্খে. খনু অৱদাৰণে, ক্ৱি, সঙ্খো. সমু উপসমে ৱা, খো, সঙ্খো. কং ৱাতি গচ্ছতীতি কুম্বু, উ, দ্ৱেপ্যনিত্থিযং.

দ্ৱযং খুদ্দসঙ্খজাতিযং. সঙ্খস্স নখো ইৱ সঙ্খনখো. দ্ৱযং ‘‘খৰু’’ইতি খ্যাতে. জলে সৱতীতি জলসুত্তি, সু পসৱে, ত্তি. সমতীতি সম্বুকো, উকো, বোন্তো চ, ‘‘সম্বুকো জলসুত্তি’ত্থী’’তি [চিন্তামণিটীকা ১০.২৩] পুংকণ্ডে ৱোপালিতো.

৬৭৭. দ্ৱযং জলাসযে. জলানং আসযো পতিট্ঠিতট্ঠানং জলাসযো. তেসু জলাসযেসু মজ্ঝে যো গম্ভীৰো অগাধো, সো ৰহদাখ্যো, হৰ হৰণে, ভূৱাদি, দো, ৱণ্ণৱিপৰিযযো, ৰহদো.

দ্ৱযং উদপানে. উদকং পিৱন্তি অস্মিং, যু, কলোপো. পিৱন্তি অস্মিং পানো, সো এৱ কূপো পানকূপো, কু সদ্দে, পো, দীঘাদি, কূপো, কেন উভতীতি ৱা কূপো, ভস্স পো. অন্ধুপি, অন্ধ দস্সনুপসঙ্ঘাতে, চুৰাদি, উ. দ্ৱযং সমচতুৰস্সপোক্খৰণিযং. খনু অৱদাৰণে, কম্মে তো, নলোপো, দীঘাদি. পোক্খৰং জলং, তংযোগা অনো, নদাদি, পোক্খৰণী.

৬৭৮. তিপাদেন মহতো সদা অগাধজলস্স পদ্মট্ঠানস্স চ পদ্মসুঞ্ঞস্স চ যোগ্যতায নামং [অমৰ ১০.২৮ গাথাযং পস্সিতব্বং]. তড় আঘাতে, তল পতিট্ঠাযং ৱা, আকো, অপৰপক্খে ড়ত্তং. সৰ গমনে, অ, সৰো. ৱপ বীজনিক্খেপে, ৱপন্তি যায ৱাপী, আযতচতুৰস্সাযম্পি. সৰতিস্মা অসো, নদাদি, সৰসী. দহ ভস্মীকৰণে, অ, দধ ধাৰণে ৱা, ধস্স হো. অম্বুজানং পদ্ধানং আকৰো উপ্পত্তিট্ঠানং.

খুদ্দকো সৰো ‘‘পল্লল’’ন্ত্যুচ্চতে. যত্ৰ ৱস্সাসু অধিকং জলং, গিম্হেসু জাণুমত্তং, সুক্খত্যেৱ ৱা, পল্ল ৰক্খণে, চুৰাদি, অলো, পল্ললং.

৬৭৯-৬৮০. অনোতত্তাদযো এতে সত্ত মহাসৰা নাম. তত্ৰ সূৰিযৰংসিসম্ফুট্ঠাভাৱেন ন অৱতপতি উদকমেত্থাতি অনোতত্তো. কণ্ণমুণ্ডপব্বতসমীপত্তা কণ্ণমুণ্ডো. ৰথং কৰোতীতি ৰথকাৰকো, যথাকথঞ্চি অযং ব্যুপ্পত্তি নাম, সঞ্ঞা পন লোকতোযেৱাৱগন্তব্বা. ছব্বণ্ণদন্তৱন্ততায ছদ্দন্তো, নাগৰাজা, তস্স নিৱাসনট্ঠানসমীপত্তা ছদ্দন্তো, সৰো. কুণালসকুণা বহৱো যত্থ সন্তি কুণালো. মন্দাকিনী আকাসগঙ্গাযম্পি ৱুত্তা. বহৱো সীহা পপতন্তি অস্মিং সীহপ্পপাতো.

দ্ৱযং জলপ্পাযে দেসে কূপনিকটে পসুপানত্থং পত্থাৰাদিৰচিতে জলাসযে. আহূযন্তে পসৱো অত্ৰ পানাযাতি আহাৱো, ণো, ৱুড্ঢাৱাদেসো. নিপিৱন্তি অস্মিং নিপানং, যু. দ্ৱযং সুৰখাতে, অপোৰিসে দেৱনিম্মিতেতি ভাৱো, সোণ্ডেইচ্চঞ্ঞে. ‘‘অখাতো দেৱখাতকো’’তি [অমৰ ১০.২৭] হি অমৰমালাযং পুংসকণ্ডং.

৬৮১. নদ্যন্তং নদীযং. সৱতীতি, অন্তো, নদাদি, সৱন্তী. নিন্নট্ঠানং গচ্ছতীতি নিন্নগা, ক্ৱি. সন্দ পসৱনে, উ, অস্সিত্তং, ৱণ্ণৱিকাৰো, সিন্ধু. সৰ গমনে, তো, ইকাৰাগমো, সৰিতা. আপানং নিৱাসো আপো, সমুদ্দো, ণো, তং গচ্ছতীতি আপগা. নদ অব্যত্তসদ্দে, নদতীতি নদী, নদাদি, তৰঙ্গনীপ্যত্ৰ.

দ্ৱযং গঙ্গাযং. ভগীৰথেন ৰঞ্ঞা নিব্বত্তিতা ভাগীৰথীতি লোকিযা, অস্মাকন্তু মতেন নামমত্তমেৱেতং তস্সাতি সন্নিট্ঠানং, এৱং সব্বত্ৰ. গচ্ছতীতি গঙ্গা, গমিতো গো, তিপথগতাপি, তযো সগ্গমচ্চপাতালপথে গতা তিপথগতা. সিন্ধূনং নদীনং সঙ্গমো মেলকো সম্ভেদো. সম্মা ভিজ্জন্তি অস্মিং সম্ভেদো, সংপুব্বো ভিদি মেলনে, ণো.

৬৮২. গঙ্গাদিকা ইমা পঞ্চ নদিযো মহানদী নাম. অচিৰং সীঘগমনং এতিস্সমত্থীতি অচিৰৱতী. যমু উপৰমে, উনো, যমস্স ভগিনী ৱা যমুনা, ভগিন্যত্থে উনো. সৰানি ভৱন্তি যায অৱধিভূতাযাতি সৰভূ, সৰ গতিহিংসাচিন্তাসু ৱা, ঊ, অভোন্তো চ, সৰভূ. মহ পূজাযং, অ, নদাদি.

চন্দভাগাদিকা নিন্নগা পঞ্চ মহানদিতো অঞ্ঞাসং নদীনং ভেদা. চন্দভাগো নাম পব্বতো, ততো পভৱতীতি চন্দভাগা. সৰযোগা ৱন্তু, মজ্ঝে সকাৰাগমো, নদাদি, সৰস্ৱতী. ৱন্তুৰত্ৰাতিসযে.

৬৮৩. নিদ্দোসং জলং অস্সং নেৰঞ্জৰা, যদাদি, অথ ৱা নেৰঞ্জৰা নাম তূৰিযৱিসেসো, তংসমানসদ্দতায অযং নদী নেৰঞ্জৰা নাম. নানাগাহাকুলীভূততায কুচ্ছিতং ৱেৰং অস্সা কাৱেৰী, নদাদি. নম্মং সুখং দদাতীতি নম্মদা, ণো. আদিনা সৰাৱতী ৱেত্তৱতী কণ্টকী কোসিকীআদিকা অনেকা নদীভেদা সঙ্গহিতা.

দ্ৱযং হম্মিযদেৱালযাদীসু জলমগ্গে. ৱাৰিনো নিক্খমনমগ্গো ৱাৰিমগ্গো. নল গন্ধে, অ, নদাদি, ড়ত্তং, পনাড়ি, অযং ইত্থিযং, পুমে চ.

তিকং গামদ্ৱাৰম্হি অসুচিপূতিপঙ্কসম্পুণ্ণাযং কাসুযং. চিত্তং দুনোতীতি চন্দনিকা, যদাদি.

৬৮৪-৬৮৫. জমু অদনে, অলো, নদাদি, বোন্তো চ, ড়ত্তং, জম্বাড়ী. অৱলগ্গন্তি অস্মিং ওড়িগল্লো, লগ্গ সঙ্গে, অলো, ড়ত্তং, অস্সি, গলোপো, দ্ৱিত্তঞ্চ. সাদ্ধপজ্জেন পদুমস্স নামং. সৰসি ৰুহতীতি সৰোৰুহং, ৰো. সতং পত্তানি অস্স, পদ্মৱিসেসত্থেপ্যস্স পদ্মত্তা ৱিসেসতো অভেদো. অৰং ৱিন্দতীতি অৰৱিন্দং. পদ গমনে, উমো. পদুমং, অনিত্থী. পঙ্কে কদ্দমে ৰুহতীতি পঙ্কেৰুহং, অলুত্তসমাসোযং. নল গন্ধে, ইনো, ড়ত্তং. পুস ৱুড্ঢিম্হি, খৰো, ৱুড্ঢি, সস্স কো, পোক্খৰে জলে জাতন্তি ৱা পোক্খৰং. মুড়ালতোপি উগ্গন্ত্ৱা পুপ্ফতি মুড়ালপুপ্ফং. কং জলং অলযতি ভূসযতীতি কমলং, অল ভূসনে. ভিসতোপি উগ্গন্ত্ৱা পুপ্ফতীতি ভিসপুপ্ফং. কুসে জলে সেতি তিট্ঠতীতি কুসেসযং, ৰো, অলুত্তসমাসো. তামৰসম্পি, তামৰং জলং, ‘‘তামৰং ঘতমণ্ণো চে’’তি তন্ততন্তৰং, তত্ৰ সেতি তিট্ঠতীতি তামৰসং, ৰো.

৬৮৬. সিতং সেতং কমলং ‘‘পুণ্ডৰীক’’ন্ত্যুচ্চতে, পুডি খণ্ডনে, মুডিৰিত্যেকে, ইকো, অৰাগমো চ, মস্স পো, ইস্সীকাৰো চ, পুণ্ডৰীকং. ৰত্তং তু কমলং ‘‘কোকনদং, কোকাসকো’’তি চোচ্চতে. কোকে নাদযতীতি কোকনাদং, ণো. ৰত্তুপ্পলে চ, ‘‘কোকনদং, কোকনুদ’’ন্তিপি পাঠো, কে কনতি দিব্বতীতি ৱা কোকনদং, ভূৱাদি, দো, অস্সো. কন দিত্তিকন্তিগতীসু, কে কাসতীতি কোকাসকো, ণ্ৱু, কাস দিত্তিযং.

দ্ৱযং কেসৰে, কে জাযতীতি কি, কমলাদি, তস্মিং জাযতি, জলতীতি ৱা কিঞ্জক্খো, খো, নস্স, লস্স ৱা কো, নিগ্গহীতাগমো, কে সৰতীতি, অ, সত্তমিযা অলোপো, দ্ৱযমনিত্থী. দ্ৱযং পদ্মাদিদণ্ডে. দণ্ডসদিসতায দণ্ডো. নল গন্ধে, ণো.

৬৮৭. দ্ৱযং মুড়ালে. ৱিস পেৰণে, ৱস্স ভো, ভিসং, ভাস দিত্তিযং ৱা, আকাৰস্সি. মূলে জাযতীতি মুড়ালো, অঞ্ঞত্থে অলো, ৰস্সাদি, ড়ত্তঞ্চ, মূল পতিট্ঠাযং ৱা, অলো, সেসং পুব্বসদিসং, দ্ৱযংপ্যনিত্থী.

দ্ৱযং কণ্ণিকাযং. বীজস্স কোসো আকৰো বীজকোসো. কণ্ণে কৰীযতীতি কণ্ণিকা, কণ্ণালঙ্কাৰো, তংসদিসসণ্ঠানতায কণ্ণিকা, পদুমাদীনং সমূহে গহনে ৱনেত্যত্থো. সণ দানে, ডো, সণ্ডং, ‘‘সণ্ডং পদ্ধাদিসঙ্ঘাতে, গোপতিম্হি পুমে ভৱে’’তি নানত্থসঙ্গহো.

৬৮৮. দ্ৱযং পদ্মকুমুদাদিসামঞ্ঞে, তথা হি পদ্মং মহোপ্পলং সিতোপ্পলমুচ্চতে, ‘‘কুৱলযং উপ্পলঞ্চ, নীলমিন্দীৱৰন্তি হি’’ইতি ব্যাডি, ‘‘উপ্পলঞ্চ কুৱলযং, নীলমিন্দীৱৰং মত’’ন্তি ভাগুৰি চ, ‘‘ৰোমো সিতি চ নীলো, কুৱলযমিন্দীৱৰঞ্চ নীলম্বুজ’’ন্তি তু ৱৰৰুচি. ‘‘কুৱলযদলসামোপ্যঙ্গদধিতি পৰিধূ সৰ’’ন্তি মালধি, মাধৱো চ, তত্ৰ পুব্বকমতমিহ নিস্সীযতে. যদ্যেৱং কথমুপ্পলসদ্দেন নীলুপ্পলাদীস্ৱেৱ বুদ্ধি, ন পন মহোপ্পলাদিম্হীতি? ৱুচ্চতে – সামঞ্ঞেপি ধঞ্ঞত্তে যথা ধঞ্ঞসদ্দেন কলমাদীস্ৱেৱ বুদ্ধি, ন পন মুগ্গাদীসু, এৱমিহাপি. উপুব্বো পা পানে, অলো, দ্ৱিত্তং, উদকে প্লৱতীতি ৱা উপ্পলং, যদাদি. কুযা পথৱিযা ৱলযং ইৱ সোভাকৰত্তা কুৱলযং.

দ্ৱযং নীলুপ্পলে. নীলৱণ্ণে, অ, নীলং, ইন্দতীতি ইন্দী, নদাদি, ইন্দী লক্খী, তস্সা ৱৰং ইন্দীৱৰং, ইন্দ পৰমিস্সৰিযে ৱা, ঈৰো.

অস্মিং নীলুপ্পলে সেতে কুমুদং নাম. কুযং মোদতে কুমুদং, ণো. অস্স পদুমাদিনো কন্দো সালূকমুচ্চতে. কং সুখং দদাতীতি কন্দো, কন্দ অৱ্হানে ৱা ৰোদনে চ. সল গমনত্থো দণ্ডকো ধাতু, উকো, দীঘো, সালূকং.

৬৮৯. তিকং ৰত্তাৰত্তসামঞ্ঞে. কমলতো অঞ্ঞতৰস্মিং জলকুসুমে, ন তু ৰত্তেযেৱ, সুগন্ধেন যুত্তং সোগন্ধিকং. কস্স হাৰং ইৱ সোভাকৰত্তা কল্লহাৰং, লাগমো, দ্ৱিত্তঞ্চ. দকং সীতলং কৰোতীতি দকসীতলিকং.

দ্ৱযং সেৱালে. উদকং সেৱতীতি সেৱালো, অলো, ৱকাৰাগমো, ইস্সে চ. নীলতীতি নীলিকা, নীল ৱণ্ণে, ইকো, নীলৱণ্ণযোগতো ৱা নীলিকা, সেৱলোপি, দ্ৱযং পদ্মযুত্তে দেসে, পদ্মসমূহে চ. নড়িনী চ পঙ্কজিনী ৱিসিনী চ সৰোজিনী পদ্মিনীতি পৰিযাযা. ‘‘পদ্মসণ্ডং তদাকৰে’’তি হি পৰিযাযং ৰতনমালাযং মাধৱো, ৱিসং সমং, তব্বন্ততায ৱিসিনী, ইনো, নদাদি. অম্বুজযোগতো, অম্বুজানং সমূহতো ৱা অম্বুজিনী.

৬৯০. তিলবীজাদযো সেৱালো নাম. তত্ৰ তিলবীজপ্পমাণং জলসণ্ঠিতং নীলাদিৱণ্ণযুত্তং তিলবীজং নাম. সঙ্খো নাম সপত্তো অপ্পকণ্ডো উখাপিধানাদিপ্পমাণো সমূলো একো সেৱালৱিসেসো. পণকো নাম ভমৰসণ্ঠানো নীলৱণ্ণো একো সেৱালৱিসেসো, পণ সঙ্খাতে, ণ্ৱু, পণকো.

পাতালৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি সকলব্যাকৰণমহাৱনাসঙ্গঞাণচাৰিনা কৱিকুঞ্জৰকেসৰিনা ধীমতা সিৰিমহাচতুৰঙ্গবলেন মহামচ্চেন ৱিৰচিতাযং অভিধানপ্পদীপিকাৱণ্ণনাযং ভূকণ্ডৱণ্ণনা সমত্তা.