৪. চতুব্বণ্ণৱগ্গৱণ্ণনা

৩৩২. সন্ততিপৰিযন্তং ৱংসে. কুল সন্তানবন্ধূসু, ভূৱাদি, ণো, কুলং, ৱন সম্ভত্তিযং, সো. সংতনু ৱিত্থাৰে, ণো. অভিমুখং জনেতীতি অভিজনো, ণো. গো ৱুচ্চতি অভিধানং, বুদ্ধি চ, তে তাযতীতি গোত্তং. গোত্ৰম্পি. গৱং সদ্দং তাযতীতি ৱা গোত্তং, তা পালনে. অনুপুব্বো ই গতিযং, কৰণে অ. তনোতিস্মাতি, সন্ততি, নলোপো, ইত্থিযং.

সন্ততি পন্তিৱিত্থাৰ-গোত্তেসু কৱিভী মতা;

পৰম্পৰা ভৱে চাপি, পুত্তকঞ্ঞাসু সন্ততি.

খত্তিযাদযো খত্তিযব্ৰাহ্মণৱেস্সসুদ্দা চত্তাৰো ৱণ্ণা কুলানি ভৱন্তি, এতে হি অঞ্ঞমঞ্ঞমসঙ্কৰতো ৱণ্ণেতব্বতো ঠপেতব্বতো ৱণ্ণাতি ৱুচ্চন্তে. ৱণ্ণ ঠপনে.

৩৩৩-৩৩৪. ছক্কং কুলীনে. কুলস্সাপচ্চং কুলিনো, ইনো অপচ্চে. সোভনো জনো সজ্জনো. সপৰত্থং সাধেতীতি সাধু, সাধ সংসিদ্ধিম্হি, উ. সভাযং সাধু সভ্যো. সাধ্ৱত্থে যো. অয গতিযং. অযিতব্বো উপগন্তব্বোতি অয্যো, কম্মনি যো. মহাকুলস্সাপচ্চং মহাকুলো, ণো.

ভূভুজন্তং ৰাজসামঞ্ঞে. অতিতেজৱন্ততায ৱিসেসেন ৰাজতে দিব্বতেতি ৰাজা, ৰাজ দিত্তিযং. ভুযা ভূমিযা পতি ভূপতি, ভুং পালেতীতি ৱা ভূপতি, পা ৰক্খণে,তি, ৰস্সো. পথৱিযা ইস্সৰো পত্থিৱো, ণো, দ্ৱিত্তং, ইত্তঞ্চ. জগতিং ভূমিং পালেতীতি জগতিপালো, কম্মনি ণো. দিসানং পতি দিসম্পতি, দিসা, দিসট্ঠে ৱা পালেতীতি দিসম্পতি, ৰস্সত্তং, নিগ্গহীতাগমো চ. ভুং ভূমিং ভুঞ্জতীতি ভূভুজো, ভুজ পালনজ্ঝোহৰণেসু, ইধ পালনে, ৰুধাদি. মহিখিতোপ্যত্ৰ. খি নিৱাসগতীসু, মহিং অখি গতৱা মহীখিতো.

৩৩৫. পজ্জদ্ধং মুদ্ধাভিসিত্তে জাতিখত্তিযে, ‘‘ৰাজজচ্চে চ খত্তিযে’’তি ৱচনতো. ৰঞ্ঞো খত্তিযস্সাপচ্চং ৰাজঞ্ঞো, ঞ্ঞো অপচ্চে. ‘‘খত্তিযো তু ৱিৰা খত্তং, ৰাজঞ্ঞদ্ৱিজলিঙ্গনো’’তি ৰভস, ৰতনকোসেসু পৰিযাযা. খত্তস্সাপচ্চং খত্তিযো, অপচ্চে ইযপচ্চযো দিস্সতে, খেত্তানং অধিপতিভূতত্তা ৱা খত্তিযোতিআদিকপ্পিকৰাজা ৱুচ্চতি, তপ্পভৱত্তা পন মুদ্ধাভিসিত্তেস্ৱপি তংসমঞ্ঞা, এস্সত্তং. খত্তস্সাপচ্চং খত্তং, ণো. ৰজ্জাৰোপনসমযে দক্খিণাৱট্টসঙ্খোদকেন গঙ্গানীতেন মুদ্ধনি খত্তিযকঞ্ঞাদীহি অভিসিত্তত্তা মুদ্ধাভিসিত্তো, পঠমখত্তিযো. তপ্পভৱতায পন অনভিসিত্তা চ মুদ্ধাভিসিত্তাখ্যা, যথা – ব্ৰহ্মবাহুজস্স ৱংসে জাতস্সাপি ব্ৰহ্মবাহুজো. ব্ৰহ্মবাহুতো জাতত্তা বাহুজোতি হি নিকাযন্তৰিকানং লদ্ধি. যস্মিং পন ৰাজিনি অসেসা সামন্তা পণমন্তি, সো অধিস্সৰাখ্যো [অমৰ ১৮.২]. সং সত্তো লগ্গো অন্তো যস্সা সা সমন্তা, সৱিসযানন্তৰা ভূমি, সমন্তায ইমে সামন্তা, অনন্তৰৰাজানো.

দ্ৱযং চক্কৱত্তিনি. সব্বভূমিযা ইস্সৰো সব্বভুম্মো, ণ্যো. পুঞ্ঞোপনীতেন চক্কৰতনেন ৱত্ততে অসাধুদমনিকাদিৰাজৱত্তং অনুতিট্ঠতীতি চক্কৱত্তী, ণী, চক্কৰতনং ৱত্তেতি আকাসে অত্তনো পুৰতো গমযতীতি ৱা চক্কৱত্তী, পুঞ্ঞচক্কং, চতুচক্কং ৱা সত্তেসু ৱত্তেতি, তে ৱা অস্মিং ৱত্তেতীতি চক্কৱত্তী, চক্কৰতনুপ্পাদনত্থং দ্ৱাদসৱস্সচৰিতং দসৰাজধম্মং ৱত্তমেতস্সত্থীতি ৱা চক্কৱত্তী. তত্থ অন্তোজনস্মিং বলকাযে ধম্মিকাৰক্খাৱৰণগুত্তিযা সংৱিধানং, খত্তিযেসু, অনুযুত্তেসু, ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু, নেগমজানপদেসু, সমণব্ৰাহ্মণেসু, মিগপক্খীসু, অধম্মকাৰপটিক্খেপো, অধনানং ধনুপ্পাদনং, সমণব্ৰাহ্মণে উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্হপুচ্ছনন্তি ইদং দসৱিধং চক্কৱত্তিৱত্তং, ইদমেৱ চ গহপতিকে, পক্খিজাতে চ ৱিসুং কত্ৱা গহণৱসেন দ্ৱাদসৱিধম্পি দীপেসু. চতূস্ৱপি দীপেসু আণাধম্মচক্কানি সত্তেসু পৱত্তেতীতি ৱা চক্কৱত্তী. অঞ্ঞো অসব্বভুম্মো অনৱকাসো সামন্তো ভূপো মণ্ডলিস্সৰো নাম. সযমাণাপৱত্তিট্ঠানৱসেন পৰিচ্ছিন্নস্সেৱ মণ্ডলস্স ইস্সৰো, ন সব্বমণ্ডলস্সাতি মণ্ডলিস্সৰোতিপি. এত্থ চ ‘‘সব্বভুম্মো, চক্কৱত্তী’’তি দ্ৱীহি নামেহি চতুদীপিস্সৰো ৰাজা দীপিতো, ইধানাগতেপি সঙ্গহেত্ৱা কথিতেন অধিস্সৰপদেন একদীপিস্সৰো ৰাজা, মণ্ডলিস্সৰপদেন পদেসিস্সৰো ৰাজা দীপিতো. অথ ৱা মণ্ডলিস্সৰপদেন একদীপিস্সৰো ৰাজা, সেসেহি ৰাজৰাজঞ্ঞাদীহি বাহুজপৰিযন্তেহি পদেসিস্সৰো দীপিতো.

৩৩৬. দ্ৱযং ৰাজভেদে. সুখুমতায লীনা অপাকটা ছৱিযো যেসং তে লিচ্ছৱিনো. লিচ্ছৱী চ ৱজ্জী চাতি দ্ৱন্দো. দ্ৱযং সম্মাসম্বুদ্ধকুলে ৰাজিনি. পুৰিমতৰসম্ভূতে সক্যকুলে সঞ্জাতত্তা সক্যো, ণো. সক্কোপি. সক্যে ভৱো সাকিযো, ইযো, যলোপো, দীঘো চ.

পঞ্চকং বুদ্ধপুত্তস্সাযস্মতো ৰাহুলস্স মাতৰি. ভদ্দ কল্যাণে, সোখ্যে চ. কুলাচাৰৰূপাদিৱসেন কল্যাণত্তা ভদ্দা. কচ্চস্সাপচ্চং কচ্চানা, অপচ্চসদ্দোযং নিচ্চং নপুংসকে পুত্তে, পুত্তিযঞ্চ ভৱতীতি. ‘‘ৰাহু ৱিয চন্দং মম নিক্খমনং লাতুকামো চাযং মে পুত্তোতি ৰাহুলোতি নামেন ভৱিতব্ব’’ন্তি মনসি কত্ৱা ‘‘ৰাহু জাতো, বন্ধনং জাত’’ন্তি পিতৰা ৱুত্তো সিক্খাকামো আযস্মা ৰাহুলোযেৱেত্থ ৰাহুলো, তস্স মাতা ৰাহুলমাতা, বিম্বং ৱুচ্চতি সৰীৰং, অতিসযৱণ্ণসৰীৰযুত্ততায বিম্বা, ৱমিধাতুম্হা ৱা বো, ৱস্স বত্তং. যসো ৱুচ্চতি পৰিৱাৰো, কিত্তি চ, তে ধাৰেতীতি যসোধৰা, মনাদিত্তা অস্সো.

৩৩৭-৩৩৯. যেসং খত্তিযানং ধনং সতং হোতি, কীদিসং তং ধনং? নিধানগং পথৱাদীসু নিধানৱসেন গতং পৱত্তং, তেসং ধনানং সতং কহাপণানং, কিত্তকপ্পমাণানং? কোটীনং সতং. কেন পৰিচ্ছেদেন? হেট্ঠিমন্তেন হেট্ঠিমকোট্ঠাসেন, হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন ৱা কোটীনং সতং হোতি. দিৱসৱড়ঞ্জো দিৱসে দিৱসে ৱড়ঞ্জিতব্বো পন কহাপণো ৱীসতম্বণমত্তং হোতি, তে খত্তিযা ‘‘খত্তিযমহাসালা’’ত্যুচ্চন্তে. মহন্তো ধনসাৰো যেসন্তে মহাসালা, লত্তং, অম্বণমত্ৰ একাদসদোণমত্তং.

যেসং দ্ৱিজানং ব্ৰাহ্মণানং নিধানগানি নিধানৱসেন পৱত্তানি অসীতিকোটিধনানি হোন্তি, দিৱসৱড়ঞ্জো পন কহাপণো দসম্বণমত্তং হোতি, তে দ্ৱিজা ‘‘দ্ৱিজমহাসালা’’ত্যুচ্চন্তে.

নিধানগে, ৱড়ঞ্জে চ ধনে তদুপড্ঢে তেসং দ্ৱিজমহাসালানং ধনস্স উপড্ঢভাগে সতি গহপতিমহাসালা নাম সিযুং, উভযত্ৰাপি হেট্ঠিমন্তেনেৱ ধনপৰিচ্ছেদো.

৩৪০. যো ন হীনো, ন চুক্কট্ঠো, মজ্ঝিমাধিকাৰব্যৱট্ঠিতো ৰাজপুত্তসেনাপতিমহাকণিত্থৰাদি, সো মহামত্তো. মহতী মত্তা পৰিচ্ছেদো যস্স মহামত্তো, ৰূপভেদেন পট্ঠানং ক্লীৱং.

‘‘পকতিযং মহামত্তে, পঞ্ঞাযং পৰমত্তনি;

নপুংসকং পধানং তং, একত্তে তু’ত্তমে সদা’’তি.

ৰভসো চ. ‘‘মহামত্তো, পট্ঠানো চা’’তি তু পুংসকণ্ডে ৱোপালিতো. পকট্ঠে তিট্ঠতীতি পট্ঠানং, যু [অভিধানপ্পদীপিকা টীকা ৯৮৩, ১১২৩ গাথাসুপি পস্সিতব্বং].

পঞ্চকং মন্তিনিম্হি. মতিপ্পধানো সচিৱো সহাযো. ইতিকত্তব্বতাৱধাৰণং মন্তো, তংযোগা মন্তিনী. অস্সত্থ্যত্থে ইনী, অথ ৱা মন্তেন নযতীতি মন্তিনী, অথ ৱা মন্তযোগা মন্তি, নেতীতি নী, মন্তি চ নী চাতি মন্তিনী. ‘‘মতিসচিৱমন্তিনী’’তিপি পাঠো, তদা দ্ৱিন্নং তিণ্ণং ৱা দ্ৱন্দো. ৰঞ্ঞা সহ জীৱতীতি সজীৱো. সচতে সমৱেতো ভৱতীতি সচিৱো. সচ সমৱাযে, ৱো, ইকাৰাগমো চ. সব্বকিচ্চেসু ৰঞ্ঞা মন্তেন অমা সহ ভৱতীতি অমচ্চো, অমাসদ্দোযং নিপাতো সহত্থে চ্চপচ্চযো. সজীৱমত্তে চামচ্চসদ্দো ৱত্ততি. দ্ৱযং সেনাপতিম্হি. সেনং নযতীতি সেনানী. চমূনং সেনানং পতি চমূপতি.

৩৪১. ন্যাসাদীনং ইণাদানদাযৱিভাগাদীনং ৱিৱাদানং ৱোহাৰানং উপদট্ঠৰি উপদস্সিতে অক্খদস্সো, অক্খে ৱোহাৰে পস্সতীতি অক্খদস্সো, ণো, ধম্মাধিকৰণিযো. পুচ্ছাৱিৱাকো, পঞ্হৱিৱাকোপ্যত্ৰ.

পজ্জড্ঢং পটিহাৰে. দ্ৱাৰে নিযুত্তো দোৱাৰিকো, ণিকো, ওকাৰাগমো. পটিহৰতি ৱিঞ্ঞাযতি তেনাতি পটিহাৰো, ণো. দ্ৱাৰে তিট্ঠতীতি দ্ৱাৰট্ঠো, সকত্থে কো. দ্ৱাৰপালকো. দ্ৱাৰট্ঠিতো, দস্সকোপ্যত্ৰ.

৩৪২. ৰাজূনং অঙ্গৰক্খগণো অনীকট্ঠোতি মতো. ‘‘ৰক্খিৱগ্গো তু যো ৰঞ্ঞং, সো’নীকট্ঠো’ভিধীযতে’’তি অমৰমালাযঞ্চ, অনীকেন সমূহেন তিট্ঠতীতি অনীকট্ঠো, ণো.

দ্ৱযং মহল্লকে. কঞ্চুকং চোড়ং, তংযোগা কঞ্চুকী. সোকং ৱিন্দতীতি সোৱিদল্লো. ৱিদ লোভে, লো, কলোপো. থাপতি, সোৱিদোপ্যত্ৰ. দ্ৱযং সেৱকে. পভুনো পচ্ছা জীৱতীতি অনুজীৱী, ণী. সেৱ সেৱনে, ভূ, ণ্ৱু. অত্থীপ্যত্ৰ. অত্থ যাচনাযং. অত্থনমত্থো, আসীসো, তংযোগা অত্থী.

৩৪৩. দ্ৱযং অধিকমত্তে. গামেসু অধিকত্তা অধিকা ইক্খা অনুভৱনমেতস্স অজ্ঝক্খো, ইস্সত্তং. অধিকং কৰোতীতি অধিকতো. ইদং দ্ৱযং থাযুকগোপানং দ্ৱিন্নম্পি নামং. তত্ৰ একগামে অধিকতো থাযুকো, বহূসু গামেস্ৱধিকতো গোপো. ৱুত্তঞ্চামৰকোসে ‘‘থাযুকোধিকতো গামে, গোপো গামেসু ভূৰিসূ’’তি. [অমৰ ১৮.৭] ৰুদ্দেনাপি ৱুত্তং ‘‘গামেস্ৱধিকতে গোপো, গোট্ঠজ্ঝক্খেপি ৱল্লভো’’তি [চিন্তামণিটীকা ১৮.৭].

দ্ৱযং সুৱণ্ণৰজতজ্ঝক্খানং দ্ৱিন্নম্পি নামং. হিৰঞ্ঞং ৱুচ্চতি অকতসুৱণ্ণাদি, তত্ৰ নিযুত্তো হেৰঞ্ঞিকো. কন দিত্তিগতিকন্তীসু, নিপুব্বো, খো, নিক্খো, সুৱণ্ণাদিৱিকাৰো, তত্ৰ নিযোগো নিক্খিকো. ৱিসেসতো পন সুৱণ্ণজ্ঝক্খে ভোৰিকো. ভূৰিসদ্দো সুৱণ্ণে, তংযোগা ভোৰিকো. ৰূপ্যাজ্ঝক্খেনিক্খিকো, তস্মা’য’মুভযত্ৰাপি হেৰঞ্ঞিকোতি সামঞ্ঞস্মিংযেৱ. ৱুত্তঞ্চ –

‘‘ভোৰিকো কনকাজ্ঝক্খো,

ৰূপ্যা’জ্ঝক্খো তু নিক্খিকো’’তি [অমৰ ১৮.৭].

সস্স অত্তনো ৱিজিগীসভূতস্স দেসানন্তৰো সমন্ততো মণ্ডলীভূতো ৰাজা সত্তুৰুচ্চতে একত্থাভিনিৱেসিতত্তা. ততো পৰং ৱিজিগীসভূম্যেকন্তৰিকো মিত্তো একত্থকাৰিত্তনোপকাৰত্তা. অৰিৱিজিগীসমিত্তানং পন মণ্ডলানং বহিভূতো দূৰমণ্ডলট্ঠো ৱিজিগীসভূমিযা অচ্চন্তব্যৱহিতো বলাধিকোপি যো নাপকৰোত্যুপকাৰোতি ৱা, স উদাসীনো দূৰমণ্ডলত্তেনোপকাৰত্তা. দূৰমণ্ডলে আসতীতি উদাসীনো, উপুব্বো আস উপসেৱনে, যু, অস্সি, দাগমো চ. সত্তুমভিযুঞ্জমানস্স ৱিজিগীসস্স সত্তুহিতায যো পণ্হিং গণ্হতি পিট্ঠিতো ৱত্ততি, সো পণ্হিগ্গাহো. ‘‘পণ্হি পচ্ছা পদং ৱিজিগীসস্সা’’তি ৰতনকোসে. ‘‘পণ্হিপাদে ব্যূহপিট্ঠে’’তি [তিকণ্ডসেস ৩.৩.১৩৪] তিকণ্ডসেসো. ‘‘পণ্হি পচ্ছিমভাগে চ, পাদমূলোমদিট্ঠিসু. সেনাপিট্ঠে কুম্ভিযঞ্চে’’তি তু নানত্থসঙ্গহে.

৩৪৪-৩৪৫. দিট্ঠন্তং ৰিপুম্হি. মিত্তপটিপক্খত্তা অমিত্তো, ৰপত্যৱণ্ণং ৰজতেতি ৰিপু, উ, ইত্তং, ৰপ, লপ, জপ, জপ্প ৱচনে ৱা. ৱেৰং ৱিৰোধো যস্সত্থীতি ৱেৰী, ঈ, দুক্খহেতুত্তা সপত্তি ইৱ সপত্তো, ইৱত্থে অকাৰপচ্চযো. অৰ গমনে,তি, ভূৱাদিত্তা আগমো. সদ সাদনে, তু, ভূৱাদি, সত্তু, যৱাদিচুণ্ণেপি. অৰ গমনে, ৱেৰমৰতীতি অৰি, ৰস্সন্তো ই. সপত্তাদীনং চতুন্নং দ্ৱন্দো, ‘‘ব্যঞ্জনো চ ৱিসংযোগো’’তি সুত্তে চগ্গহণেন একতকাৰস্স লোপো চ. পতিযমত্থনং পচ্চত্থো, তংযোগা পচ্চত্থিকো, পতিযং ৱিপৰীতগমনং. পন্থ গতিযং, চুৰাদি. পৰিপন্থো পৰিস্সৱট্ঠানং, তংযোগা পৰিপন্থী. পটিৱিৰুদ্ধো পক্খো সহাযো পটিপক্খো, তথা ৱিপক্খো. ন হিতো অহিতো. হিংসাযং ৰমতীতি [পৰতীতি (?)] পৰো, ক্ৱি. পটিপক্খভাৱেন অমতি গচ্ছতীতি পচ্চামিত্তো, অম গমনে, তো, দ্ৱিত্তং. নত্থি এতস্মা ঈতি উপদ্দৱোতি অনীতো, মিত্তো, তপ্পটিপক্খো পচ্চনীতো, সো এৱ পচ্চনীকো, তস্স কো, যথা নিযকো. ৱিৰোধোস্সত্থীতি ৱিৰোধী, ঈ. দিস, দুস অপ্পীতিযং, দিৱাদি. ৱিদুস্সনসীলতায ৱিদ্দেসী, দ্ৱিত্তং, ইস্সেত্তং. দুস্সতীতি দিসো, অ. তপচ্চযে দিট্ঠো, ধাত্ৱন্তেন সহ ট্ঠাদেসো. দ্ৱেসণো, দুহদযো, দস্সু, সাত্তৱো, অভিঘাতীপ্যত্ৰ.

দ্ৱযং অনুকূলনে. অনুৰোধনং অনুৰোধো, ণো. ৰুধ আৱৰণে. অনুৰূপং পৱত্তনং অনুৱত্তনং, ৱতু ৱত্তনে, ভূ, যু.

৩৪৬. পঞ্চকং মিত্তসামঞ্ঞে. মিদ স্নেহে, ভূৱাদি, তো, ৱযসা তুল্যো ৱযসো, মূলৱযোসদ্দেহি সঞ্ঞাযং সপচ্চযো [যপচ্চযো (?) পাণিনি ৪.৪.৯১ সুত্তং পস্সিতব্বং], সব্বকাৰিযেসু সহ ৱযতীতি ৱা ৱযসো, ৱয গমনে, সহস্স সো ৱণ্ণৱিপৰিযযো. সহ অযতি কিচ্চেসূতি সহাযো, অয গমনে, সহস্স সাভাৱো, যথা সহধম্মিকো. সহ ৱা হানি, অযো ৱা ৱুড্ঢি যস্স সহাযো, তিপদবহুব্বীহি, যথা পৰক্কমাধিগতসম্পদা. অথ ৱা হানি চ আযো চ হাযা, নিলোপো, তে যস্স অত্থি, সো সহাযো, ‘‘সপক্খকো, সলোমকো’’ত্যাদীসু ৱিয সসদ্দস্স ৱিজ্জমানত্থত্তা. সুন্দৰং হদযমেতস্সাতি সুহদযো, অলোপো, দ্যস্স জো, সোৱ সুহজ্জো. সহ পৰিসহনে. পৰিসহনং অদুস্সনং, খো, হলোপো, সখা, ৰাজাদি, সমানো খ্যাতো পতীতো ৱা সখা, যলোপো, সমানস্স চ সভাৱো. সিনিদ্ধো, স্নিদ্ধো, সৱযোপ্যত্ৰ. সখ্যসত্তপদিনা পন মেত্তিযং ৱত্তন্তি. সখিম্হি ভৱং সখ্যং. সত্তহি পদেহি অৱগম্যতেতি সত্তপদিনং [সত্তপদীন (অমৰ ১৮.১২)], ইনো.

দ্ৱযং অভেজ্জমিত্তে. সব্বকালং ভজতীতি সম্ভত্তো, ভজ সেৱাযং, ভূৱাদি. দড়্হো থিৰো মিত্তো দড়্হমিত্তো. দ্ৱযং দিট্ঠমত্তমিত্তে. কিঞ্চি কালং পস্সিতব্বোতি সন্দিট্ঠো. সংসদ্দোযমপ্পত্থো. দিস পেক্খনে, দস্সনং দিট্ঠং, তং মত্তা পমাণমেতস্স দিট্ঠমত্তকো, সকত্থে কো.

৩৪৭. দ্ৱযং চৰপুৰিসে তাপসাদিৰূপেন চৰমত্তে. চৰতি জানাতি পৰচক্কন্তি চৰো, অ, চাৰোপি, ণো. গুড়্হপুৰিসো গুত্তপুৰিসো. যথাৰহৱণ্ণো, পণিধি, অপ্পসপো, ফস্সোপ্যত্ৰ. তত্ৰাদিদ্ৱযং ৱাণিজকসিবললিঙ্গভিক্খুকচ্চাযনাদিলেসেন থাযিনিচৰে. ইতৰে ইধাগতসদিসত্থে. ৱণ্ণো পকাৰো, যথাৰহৱণ্ণো যথাৰহপ্পকাৰো. যেন পৰচক্কং সক্কা ঞাতুং তপ্পকাৰৱা ইচ্চত্থো. পণিধিয্যতে ঞেয্যমস্মিং পণিধি, ই. অপকট্ঠং সপ্পতি চৰতীতি অপসপ্পো, অ. ফুস বাধনফুসনেসু, অ, ফস্সো.

তিকং পথিকে. পথে গচ্ছতীতি পথাৱী, ৱী, দীঘো. ইকো, পথিকো. অদ্ধনি মগ্গে গচ্ছতি সীলেনাতি অদ্ধগূ. অদ্ধগোপ্যত্ৰ.

দ্ৱযং দূতে. দু পৰিতাপে, তো. সন্দেসং ৱাচিকং হৰত্যনেনেতি [হৰতীতি (?)].

দ্ৱযং জোতিসিকে. গণযতীতি গণকো, ণ্ৱু. মুহুত্তং কালৱিসেসং জানাতীতি মুহুত্তিকো, ৱাগ্গহণেন ন ৱুদ্ধি. সংৱচ্ছৰো, জোতিসিকো, দেৱঞ্ঞূ, মোহুত্তো, ঞাণিকো, কাতন্তিকোপ্যত্ৰ. কতন্তো দেৱমত্তং, তং জানাতীতি কাতন্তিকো.

৩৪৮. দ্ৱযং লেখকে. লিখ লেখনে, ভূ, ণ্ৱু. লিপেন মস্যোপদেসেন ভৱতীতি লিপি, ই, ৱণ্ণসণ্ঠানো, তং কৰোতীতি লিপিকাৰো. অক্খৰচণো, অক্খৰচুঞ্চুপ্যত্ৰ. চন দানে, ভূ. চঞ্চু গতিযং.

মেলানন্দা মসিমণি, মেলন্ধু ৱণ্ণকূপিকা;

মসিজলন্তু মেলা চ, পত্তঞ্জনং মসি দ্ৱিসু.

লেখনী ৱণ্ণতূলী চ, ৱণ্ণকক্খৰতূলিকা;

ৱণ্ণদূতো সোত্থিমুখো, লেখো ৱাচিকহাৰকো.

কাচনকিতলিকো চ, কাচনং তন্নিবন্ধনং;

লেখ্যট্ঠানং গন্থকুটি, মুদ্দা পচ্চযকাৰিনী [তিকণ্ডসেস ২.৮.২৭, ২৮, ২৯].

দ্ৱযং ৱণ্ণে. ৱণ্ণীযতি পকাসীযতি অত্থো যেন, সো ৱণ্ণো, ৱণ্ণ পকাসনে. ন খৰতি ন খীযতীতি অক্খৰো, খৰ ৱিনাসে, খি খযে ৱা, তদা অৰো. লিখনং, লিপি, লিখি ইমে ৱণ্ণসণ্ঠানে ৱত্তন্তি. লিপিলিখিযো ইত্থিযং.

ভেদাদযো ইমে চতুৰো উপাযা সত্তুৱিজযকাৰণানি. সত্তুৱিজযমুপগচ্ছন্তি এতেহীতি উপাযা. পৰস্মা ৱিসিলেসনং ভেদো.

স্নেহৰাগাপনযনং, সংহাসোপ্পাদনং তথা;

সন্তজ্জনঞ্চ ভেদোযং, ৱিঞ্ঞূহি তিৱিধো মতো [কামন্দকীযনীতিসাৰ ১৭.৮].

তত্ৰাযং তৱানুগ্গতেন পৱুদ্ধো পাসাদতৰৱো ৱিয অত্তানঞ্চোচ্ছিন্দিস্সতীতি সঙ্কাযং জনিতাযং স্নেহভত্তিঞ্চাপনযতি. অভিভৱনঞ্চোপাদযতি [পদ্ধঞ্চোপাদযতি (ক.)]. অঞ্ঞস্স চ পৰিযপচ্চামিত্তানুগ্গহণস্স মৰণমেৱন্তো ভৱিস্সতীত্যেৱংপকাৰমভিভযনং সন্তজ্জনং.

ৱধোত্থগ্গহণঞ্চেৱ, পৰিক্লেসো তথেৱ চ;

ইতি দণ্ডৱিধঞ্ঞূহি, দণ্ডোপি তিৱিধো মতো [কামন্দকীযনীতিসাৰ ১৭.৯].

পৰিক্লেসো বন্ধনতাড়নাদি.

অঞ্ঞমঞ্ঞোপকাৰানং, দস্সনং গুণকিত্তনং;

সম্বন্ধস্স সমক্খানং, আযতিং সম্পকাসনং.

ৱাচা পেসলযা সাধু, তৱাহমিতি চপ্পণং;

ইতি সামৱিধঞ্ঞূহি, সামং পঞ্চৱিধং মতং [কামন্দকীযনীতিসাৰ ১৭.৪-৫].

‘‘অস্মিং এৱং কতে ইদং অম্হাকং ভৱিস্সতী’’তি আসাদস্সনং আযতিসম্পকাসনং. অপ্পণমিত্যঙ্গস্স দানং.

দানঞ্চ পঞ্চধা সাৰস্সাসাৰস্স চ দব্বস্স গহিতস্স সমপ্পণং, তথাগহিতস্সানুমোদনং, তথা অপুব্বদানং, তথা ‘‘অমুস্স দব্বং গণ্হাহি, তথেৱ ভৱিস্সতী’’তি পৰসেসু সযং গাহপ্পৱত্তনং, তথা ইণপ্পমোচনঞ্চেতি. যথাহ –

‘‘যো সম্পত্তধনোস্সগ্গো, উত্তমমজ্ঝিমাধমো;

পতিদানং তথা তস্স, গহিতস্সানুমোদনং.

দব্বদান’মপুব্বঞ্চ, সযং গাহপ্পৱত্তনং;

দেয্যস্স পটিমোক্খো চ, দানং পঞ্চৱিধং মত’’ন্তি [কামন্দকীযনীতিসাৰ ১৭.৬-৭].

এতে চত্তাৰো উপাযা মাযাদীস্ৱেৱন্তোগধা, তথা হি মাযোপেক্খা চ দণ্ডন্তোগধা. ইন্দজালঞ্চ ভেদে অন্তোগধং. কেচি পনাহু

‘‘সামং দানঞ্চ ভেদো চ, দণ্ডো চেতি চতুক্ককং;

মাযোপেক্খিন্দজালঞ্চ, সত্তোপাযা পকিত্তিতা’’তি [কামন্দকীযনীতিসাৰ ১৭.৩].

৩৪৯. নামমত্তেন ৱুত্তানং ভেদাদীনমিদানি পৰিযাযান্যাহ. তত্ৰ দ্ৱযং ভেদে. জপ মানসে চ [জপো চিন্তনৱাচাসু (ধাত্ৱত্থসঙ্গহ, ১৩৫ গাথা)], ভূ, ণো. ভিদি দ্ৱিধাকৰণে, ণো.

তিকং দণ্ডে. দণ্ড নিপাতনে, চুৰাদি. সহো ৱুচ্চতি বলং, তব্ভৱং সাহসং. দমনং দমো, দীঘপটিসেধো.

৩৫০. সামং সুদ্দৱগ্গে, দানঞ্চ ব্ৰাহ্মণৱগ্গে কথেস্সতি. সাম্যাদযো সত্তৰেৱাচৰিযমতে. পৰম্পৰোপকাৰিত্তা ৰজ্জস্সঙ্গানি. পকট্ঠমুপকুব্বন্তি ৰজ্জন্তি পকতিযোতি চোচ্চন্তে. ৱুত্তঞ্চ কামন্দকীযে –

‘‘সাম্য’মচ্চঞ্চ ৰট্ঠঞ্চ, দুগ্গং কোসো বলং সখা;

পৰম্পৰোপকাৰীদং, সত্তঙ্গং ৰজ্জমুচ্চতে [কামন্দকীযনীতিসাৰ ৪.১].

অমচ্চৰট্ঠদুগ্গানি, কোসো দণ্ডো চ পঞ্চমো;

এতা পকতিযো ৱুত্তা, ৱিজিগীসস্স ৰাজিনো.

এতা পঞ্চ তথা মিত্তং, সত্তমো পথৱীপতি;

সত্তপ্পকতিকং ৰজ্জং, ইচ্চাহ সূৰপূজিতো’’তি.

তত্ৰ পোৰসেণীনং পধানভাৱেপি সতি ৰট্ঠগ্গহণেন, বলগ্গহণেন ৱা গহণসিদ্ধন্তি নেহ ৱিসুং গহণং কতং, অমৰকোসে পন দ্ৱীহি গহণে সিদ্ধেপি পধানত্তাখ্যাপনত্থং ৱিসুং গহিতা. ৱুত্তঞ্হি তত্ৰ –

‘‘সাম্য’মচ্চো সখা কোসো, ৰজ্জদুগ্গবলানি চ;

ৰজ্জঙ্গানি পকতযো, পোৰানং সেণিযোপি চে’’তি [অমৰ ১৮.১৭].

এসঞ্চ সাম্যমচ্চৰট্ঠদুগ্গকোসবলসখীনং পুব্বতৰস্স গৰুত্তং ৱিঞ্ঞেয্যং, ইহ তু নামলিঙ্গানুসাসনে অভিধানসত্থে অনুপযোগতো যথাক্কমং গৰুত্তং ন ৱত্তুমিচ্ছতীতি ব্যতিক্কমেনোপঞ্ঞাসো কতো.

সুৱণ্ণাদিমযভণ্ডাগাৰং কোসো, পব্বতোদকৰুক্খাদীহি দুগ্গমং পুৰং দুগ্গং, ৱিজিতং জনপদৱতী ভূমি, বলং চক্কং, তঞ্চ মোলভতসেণিসহাযামিত্তাটৱিকভেদেন ছব্বিধং. তত্ৰ কমাগতং মোলং, ৱেতনসম্বন্ধং ভতং, পোৰং বলং সেণী, সহাযভূতং সহাযো, অমিত্তভূতং অমিত্তং, অটৱিকং অটৱিসহাযো মিত্তং. তদপি সহজ্জং, পাকতং, কিত্তিমঞ্চেতি তিৱিধং. ‘‘লিঙ্গে সভাৱে পকতি, পোৰামচ্চাদিযোনিসু. তিলিঙ্গং গুণসাম্যেপী’’তি [ব্যাখ্যাসুধা ১.৪.২৯] ৰুদ্দো.

৩৫১. পভাৱাদীনং ৱসা সত্তিযো নাম তিস্সো ভৱন্তি. সক সত্তিযং,তি. তত্ৰ যং সন্ধাদীনং, ভেদাদীনঞ্চ যাথাৱতো অৱট্ঠাপনং, তং ঞাণবলং মন্তসত্তি, সকসম্পত্তুপ্পত্তিযং কোসদণ্ডা পভূসত্তি, তেসংযেৱ পভুত্তসম্পাদনে সামত্থিযতো. ৱুত্তঞ্চ ‘‘কোসদণ্ডবলং পভূসত্তি’’ৰিতি [চিন্তামণিটীকাযম্পি]. বলৱতী উস্সাহচেট্ঠা উস্সাহসত্তি. ৱুত্তঞ্চ ‘‘ৱিক্কমবলমুস্সাহসত্তি’’ৰিতি [ব্যাখ্যাসুধা ২.৮.১৯ চিন্তামণিটীকাযম্পি].

পভাৱাদীনং সকাৰণং সৰূপং দস্সেতুমাহ ‘‘পভাৱো’’চ্চাদি. দমনং দণ্ডো, তদত্থিযা বলম্পি দণ্ডো. ততো জাতং যং তেজো, তং পভাৱো. ততো জাতো যো তেজো, সো ‘‘পভাৱো’’তিপি পুল্লিঙ্গেন যোজনীযং. পভৱন্তি তেজস্সিনো অনেনেতি পভাৱো, ণো. পকট্ঠো ৱা ভাৱো পভাৱো. কোসো ধনং, ততো জাতো যো তেজো, সো পভাৱো নাম. তথা কোসজো তেজো ধনেন সত্তূনমুপকৰণং. পতপন্তি তেজস্সিনো ভৱন্ত্যনেনেতি পতাপো, ণো.

৩৫২. দ্ৱযং মন্তে. মন্তা ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, সা এতস্মিং ৱিজ্জতি তায নিপ্ফাদেতব্বত্তাতি মন্তো, অথ ৱা মন্ত গুত্তভাসনে, ভাৱে ণো. ইতৰত্ৰ ভাৱে যু.

সো মন্তো দ্ৱিগোচৰো দ্ৱিন্নং জনানং ৱিসযভূতো চতুক্কণ্ণো নাম. চত্তাৰো কণ্ণা এত্থ চতুক্কণ্ণো. সো মন্তো তিগোচৰো তিণ্ণং জনানং ৱিসযভূতো ছক্কণ্ণো নাম. মন্তো নাম চতুক্কণ্ণো ৱা ছক্কণ্ণো ৱা কত্তব্বো, ন ততো পৰন্তি দ্ৱিন্নমেৱেত্থ গহণং. অমৰকোসে পন ছক্কণ্ণোপি পটিক্খিত্তো. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘অছক্কণ্ণো, যো ততিযাদ্যগোচৰো’’তি [অমৰ ১৮.২২].

সব্বপাৰিসদত্তা [সব্বপাঠিপদত্তা (ক.)] ব্যাকৰণস্স সোতূনং সমযন্তৰেস্ৱপি পটুভাৱজননত্থং ইধানাগতাপি ছগ্গুণাদযো আনেত্ৱা কথেতব্বা. ৱুত্তঞ্হি –

‘‘সব্বপাৰিসদং [সব্বপাটিপদং (ক.)] হিদং, সব্বসত্থ’মতো মতং;

নিস্সীযতে ক্ৱচি কিঞ্চি, সব্বেস’মত্ৰ ৱাদিন’’ন্তি.

যথা ছগ্গুণা সন্ধি ৱিগ্গহযানাসনদ্ৱেধাসযা [অমৰ ১৮.১৮-৯]. তত্ৰ সন্ধি উপহাৰলক্খণো তিৱিধো কোসদণ্ডভূমিপ্পদানহেতুকো. অপহাৰলক্খণো ৱিগ্গহো, সোপি তিৱিধো পকাসযুদ্ধং কূটযুদ্ধং তুণ্হিযুদ্ধন্তি.

পৰব্যসনতাসপত্তিদেসকালাত্যুদযাৱাপযানমত্তেন সাদ্ধে পৰস্মিং কতাচৰস্স গুণানুৰত্তপকতিস্স ৱিজিগীসস্স যাত্ৰা যানং [কামন্দকীযনীতিসাৰে ১১ সগ্গে পস্সিতব্বং], তঞ্চ ৱিগ্গয্হযানং সন্ধাযযানং সম্ভূযযানং পসঙ্গযানং উপেক্খিযযানমিতি পঞ্চৱিধং. পতিগ্গাহীনং নিগ্গয্হ, সন্ধায, উপেক্খিয ৱা যং যানং, তং ৱিগ্গয্হযানাদি. যদা ন সক্কোতি, তদা সামন্তেহি সহেকীভূয যানং সম্ভূযযানং. অঞ্ঞত্ৰ গন্তব্বে অঞ্ঞস্মিং পসঙ্গতো গমনং পসঙ্গযানং.

‘‘ন মং পৰো হন্তুং সমত্থো, নাহম্পি পৰ’’মিতি কালাদিকে পৰিক্খিত্ৱা ৱিজিগীসস্স দুগ্গাদীনি ৱড্ঢযতো ঠিতি আসনং, তদপি ৱিগ্গয্হাসনসন্ধাযাসনাদিভেদেন পঞ্চৱিধং. বলীনং সত্তূনং মজ্ঝে কাকক্খিৱা’লক্খিতস্সো’ভযত্ৰ ৱচনেনত্তনো সমপ্পণং দ্ৱেধং. অঞ্ঞতৰেন ৱা বলৱতৰেন সন্ধি, অঞ্ঞতৰেন অবলেন ৱিগ্গহো দ্ৱেধং. সত্তুনো ৱা পকতীহি সন্ধায যো তেন ৱিগ্গহো, সত্তুনেৱ ৱা যো সন্ধিৱিগ্গহসমুদাযহেতুকো [সত্তুনোৱ ৱা সন্ধিৱিগ্গহসমুদাযহেতুনো (ব্যাখ্যাসুধা ১.৮.১৮)] দুগ্গাসযস্স ব্যাপাৰো, সোপি দ্ৱেধং. পৰসন্তানমপ্যোভযৱেদনানং উভযতো ৱুত্তি দ্ৱেধমুচ্চতে.

‘‘উচ্ছিজ্জমানো ৰিপুনা নিৰুপায পতিক্ৰিযো. সত্তিহীনো সমাসিযতে’’তি [ব্যাখ্যাসুধা ১.৮.১৮] হীনেনাঞ্ঞস্স বলৱতৰস্স ধম্মৱিজযিনো সমাসযনং [বলৱতা অৰিনা উচ্ছিজ্জমানস্স হীনসত্তিনো যং বলৱধম্মৱিজযিসমাসযনং (ব্যাখ্যাসুধা ১.৮.১৮)], তস্সেৱ ৱা বলিনো সত্তুনো কোসাদিপ্পদানেন আসযনং আসযো ৱুচ্চতে. এতে ছগ্গুণা.

যস্মিঞ্চ গুণে ঠিতো ৱিজিগীসো সক্কোত্যত্তনো অট্ঠৱগ্গিযকম্মানি পৱত্তযিতুং, পৰস্স চেতান্যুপহন্তুং, গুণমাধিট্ঠেয্য, সা ৱুড্ঢি.

কসি ৱণিজ্জং পথো দুগ্গং, সেতু কুঞ্জৰবন্ধনং;

খন্যাকৰধনাদানং, সুঞ্ঞানঞ্চ নিৱেসনং [কামন্দকীযনীতিসাৰ ৫.৭৮].

ইত্যেসো অট্ঠৱগ্গো.

যস্মিং ৱা গুণে ঠিতো সকম্মানং ৱুড্ঢি, খযং ৱা নাভিপস্সতি, তং ঠানং, যস্মিং ৱা গুণে ঠিতো সকম্মানমুপঘাতং পস্সতি, তস্মিং ন তিট্ঠেয্য, সো খযো, অযং নীতিৱেদীনং তিৱগ্গো [অমৰ ১৮.১৯]. ইতৰেসং ধম্মত্থকামা তিৱগ্গো.

দ্ৱযং গুয্হে. ৰহসি ভৱং ৰহস্সং, সো, ৰহে ৱা ভৱং ৰহস্সং. গুহ সংৱৰণে, কম্মনি যো. ইদং দ্ৱযং তীসু. ৰহস্সো মন্তো, ৰহস্সা ৱাচা, ৰহস্সং মন্তনং.

৩৫৩. পঞ্চকং ৱিজনে. ৱিজি পুথভাৱে, ভূ, তো চ. ৱিচি ৱিৱেচনে, পুথুভাৱে চ ৱা. ‘‘ৱিৱিত্তং তীসু ৱিজনে, অসংপক্কপৱিত্তেসূ’’তি ৰুদ্দো. ৱিগতো জনো অস্মাতি ৱিজনো. ছাদেতীতি ছন্নো. ছদ সংৱৰণে. ৱিত্তমৰহতীতি ৰহো, ৰহ চাগে, ৰমন্তে অস্মিন্তি ৱা ৰহো, ৱণ্ণৱিকাৰো. ‘‘ৰহো নিধুৱনে চাপি, ৰহো গুয্হে নপুংসক’’ন্তি [ব্যাখ্যাসুধা ২.৮.২২] ৰভসো. দুতিযো ৰহোসদ্দো অব্যযং. নিস্সলাকা, উপাসুপ্যত্ৰ. নিস্সলাকা থী, উপাসু অব্যযং.

দ্ৱযং ৱিস্সাসে. সস পালনে, ণো. সম্ভ ৱিস্সাসে. ‘‘ৱিস্সম্ভো কেলিকলহে, ৱিস্সাসে’পণযেপি চে’’তি [চিন্তামণিটীকাযম্পি] ৰুদ্দো.

দ্ৱযং ন্যাযে. যুজ সমাধিম্হি, সমাধি অভ্যুপগমো, তো. উপগন্তব্বত্তা উপাযিকং. উপাযা সকত্থে ইকো, ওপাযিকং, ওপযিকম্পি [পাণিনি ৫.৪.৩৪ (গণ)], লব্ভং, ভজমানং, অভিনীতং, ন্যাযং, ঞাযংপ্যত্ৰ.

৩৫৪. সিলোকং ওৱাদে. অৱপুব্বো ৱদ ৱিযত্তিযং ৱাচাযং, ভাৱে ণো. সাস অনুসিট্ঠিম্হি,তি, আস্সি, অনুসিট্ঠি. অনুসাসতে অনুসাসনং. পুমৱজ্জে ইত্থিযং, নপুংসকে চ. এত্থ চ একস্সেৱত্থস্স ভিন্নলিঙ্গেহি তীহি নামেহি কথনং ন কেৱলং ৱাচ্চলিঙ্গোযেৱ সদ্দো, অথ খো ৱাচকলিঙ্গোপ্যত্থীতি দীপনত্থং.

দ্ৱযং আণাযং. আণ পেসনে, ভাৱে অ, আণা, ইত্থী. অৱৱাদো, নিদ্দেসো, সিট্ঠিপ্যত্ৰ. দ্ৱযং বন্ধনে. দা দানে, ভাৱে যু, দা অৱখণ্ডনে ৱা, ৱিযোগদানতো উদ্দানং.

৩৫৫-৩৫৬. দ্ৱযং অপৰাধে. অপগচ্ছন্ত্যনেনাতি আগু, ণু, পলোপো, ৰস্সস্স দীঘতা, নপুংসকে আগু. অপগতো ৰাধো যেন অপৰাধো, ৰাধ সংসিদ্ধিম্হি. দ্ৱযং ৰাজগয্হে. কিৰ ৱিকিৰণে, কত্তৰি অ, অত্তং. বল পাণনে, ই. কৰসাহচৰিযতো বলি পুল্লিঙ্গে. ভাগধেয্যোপ্যত্ৰ. ভাগাসকত্থে ধেয্যো [পাণিনি ৫.৪.৩৬ (ৱা.)], ভাগত্তেন তিট্ঠতীতি ৱা ভাগধেয্যো, ইযো.

দ্ৱযং তুট্ঠিদাযে. মনোৰথপুণ্ণত্তা পত্তব্বো ভাগো পুণ্ণপত্তো. তুস্সনং তুট্ঠো, সোস্সত্থীতি তুট্ঠী, তেন দাতব্বো দাযো তুট্ঠিদাযো, আকাৰন্তানমাযো.

ছক্কং পাভতে. তথা হি –

‘‘হেমং সীহাসনং ৱেসং, ৱুত্তং ভদ্দাসনং তথা;

উপাযন’মুপগ্গয্হং, পাভতঞ্চো’পদা থিয’’ন্তি.

সিলোকাদ্ধং নাম অমৰমালা.

উপগন্ত্ৱাদাতব্বাতি উপদা, অ, ইত্থী, তং তমত্থং পত্থেন্তেহি আভৰীযতে আনীযতেতি পাভতং, পত্থনত্থজোতকোযং পসদ্দো. উপেয্যতেতি উপাযনং, ইতো যু, উপগচ্ছতি যেনাতি ৱা উপাযনং. কুচ সঙ্কোচনে, ণো, ৱিগতো কোচো যেন উক্কোচো. পণ্ণেন সত্থপণ্ণেন সদ্ধিং আকৰীযতে আনীযতেতি পণ্ণাকাৰো, অঞ্ঞত্ৰ উপচাৰা. পহিণন্ত্যনেনেতি পহেণকং, হি গতিযং, যু, সকত্থে কো. পদেসনং, উপগ্গয্হং, উপহাৰোপ্যত্ৰ.

গুম্বাদিদেয্যো গুম্বঘটাদিকো [গুম্বঘটাদিতো (?)] দেয্যোসুঙ্কং, অনিত্থী, গুম্বো নাম জলথলমগ্গাদীসু লদ্ধব্বভাগো, তথা ঘট্টোপি, সমানত্থা হেতে. আদিনা পাভতম্পি সঙ্গণ্হাতি. সুঙ্ক গমনে, সুঙ্কতি যেন, তং সুঙ্কং. গমু গমনে, বো, অস্সু, গুম্বো. দ্ৱযং গামজনপদাদিতো লদ্ধব্বভাগে. অয গমনে, ণো, আযো. অপচ্চযে অযো. ধনানং সম্পত্তকালে আগমো ধনাগমো.

৩৫৭. দ্ৱযং ছত্তসামঞ্ঞে. আতপতো সূৰিযালোকতো তাযতীতি আতপত্তং, তো. ছাদযতীতি ছত্তং, ছদ অপৱাৰণে, তো, ত্ৰণপচ্চযে ছত্ৰং, হেমং সুৱণ্ণখচিতং ৰঞ্ঞং ৰাজূনং আসনং সীহাসনাখ্যং. সীহাকতিপ্পধানত্তা সীহাকতিপ্পধানং আসনন্তি ৱিগ্গহো.

দ্ৱযং চামৰে. ৱালেন কতা বীজনী ৱালবীজনী. চমৰো মিগো তস্সেদং চামৰী. ‘‘চামৰা চামৰং ৰোমং, গুচ্ছকঞ্চাৱচূলক’’ন্তি [তিকণ্ডসেস ২.৮.৪০৬] তিকণ্ডসেসো. পকিণ্ণকংপ্যত্ৰ. পকৰীযতে ৱিক্খিপতে পকিণ্ণকং, সকত্থে কো.

৩৫৮. খগ্গাদযো ইমে পঞ্চ ৰাজূনং ককুধভণ্ডানি ভৱন্তি. কুক আদানে, ধো, ৱণ্ণৱিপৰিযযো. ৰঞ্ঞো গমনকালে সদা আদাতব্বতো ককুধানি চ তানি ৰাজধনত্তা ভণ্ডানি চেতি ককুধভণ্ডানি.

৩৫৯. দ্ৱযং পুণ্ণঘটে. জলপুণ্ণত্তা ভদ্দো কল্যাণো কুম্ভো ভদ্দকুম্ভো. দ্ৱযং হেমভাজনে. ভৰ ভৰণে, ভৰণং ধাৰণং পোসনঞ্চ, ধাৰণত্থস্স ভৰতিস্স ভিঙ্গাদেসো, ভৰতি দধাতি উদকন্তি ভিঙ্গাৰো, আৰো. কৰকো, কুণ্ডিকাপ্যত্ৰ.

হত্থী চ অস্সো চ ৰথো চ পত্তি চ, তেসং সমূহো হত্থিস্সৰথপত্তি চতুৰঙ্গিনী সেনাত্যুচ্চতে, সেনঙ্গত্তা সমাহাৰদ্ৱন্দোযং. চত্তাৰি অঙ্গানি যস্সং সংৱিজ্জন্তি, সা চতুৰঙ্গিনী, ঈ, ইনী.

৩৬০. দন্ত্যন্তং হত্থিনি. কুঞ্জো হনু, দন্তো চ, তংযোগা কুঞ্জৰো, অতিসযে ৰো, কুং পথৱিং জৰাপেতীতি ৱা কুঞ্জৰো, অলুত্তসমাসো, কুঞ্জে ৱা গিৰিকূটে ৰমতি, কোঞ্চনাদং নদন্তো ৱা চৰতি, কুং ৱা পথৱিং তদাঘাতেন জৰযতীতি কুঞ্জৰো. ৱাৰযতি পৰবলং ৱাৰণো, নন্দাদীহি যু. হত্থযোগা হত্থী. মতঙ্গস্স ইসিনো অপচ্চং মাতঙ্গো, মহন্তং অঙ্গং সৰীৰমেতস্সাতি ৱা মাতঙ্গো, হ নলোপো, অস্সাকাৰো চ. দ্ৱে ৰদা দন্তা যস্স দ্ৱিৰদো, ‘‘ৰদ ৱিলেখনে দন্তে’’তি হি নানত্থসঙ্গহে. গজ সদ্দে, গজতীতি, অ. নগো পব্বতো, সো ৱিয দিস্সতীতি নাগো, ণো. কৰেন, মুখেন চাতি দ্ৱীহি পিৱতীতি দ্ৱিপো. ই গমনে, ভো. দন্তযোগা দন্তী. সট্ঠিহাযনো, দন্তাৱলো, অনেকপো, মতঙ্গজো, কৰী, থম্ভেৰমো, পদ্মী, মহামিগো, পীলু, সিন্ধুৰো, দীঘমাৰুতো, ৰাজীৱো, জলকক্খো, নিল্লুৰো, কৰটী, ৱৰঙ্গো, সুপ্পকণ্ণো ইচ্চাদীনিপি হত্থিনো নামানি. সট্ঠিৱস্সিকত্তা, জাতিযা সট্ঠিৱস্সকালে থামেন হাযনতো ৱা সট্ঠিহাযনো.

ৱনকৰীনং যো যূথজেট্ঠো, সো সযূথানং জেট্ঠত্তা যূথজেট্ঠো. সযূথে পাতি ৰক্খতীতি যূথপোতি চোচ্চতে.

৩৬১. কাড়াৱকাদীনি এতানি হত্থিৰাজানং কুলানি. কলম্বতে সদ্দাযতেতি কাড়াৱকো, ণ্ৱু, মলোপো. গঙ্গাযং জাতো গঙ্গেয্যো, ঠানৱসেন সা সঞ্ঞা. পণ্ডৰৱণ্ণতায পণ্ডৰো. ৱণ্ণৱসেন তম্বৱণ্ণতায তম্বো. পিঙ্গলৱণ্ণতায পিঙ্গলো. গন্ধযুত্ততায গন্ধো. মঙ্গ গমনত্থো, সোভনগমনযুত্ততায মঙ্গলো, অতিসাযনে, পসংসাযং ৱা লো. হেমৱণ্ণতায হেমো. উপোসথকুলে জাতত্তা উপোসথো, উপগন্ত্ৱা অৰযো উসতীতি ৱা উপোসথো, থো, উস দাহে, উপপুব্বো ৱস নিৱাসে ৱা, ৱস্সো, উপোসথো, তিথীৱিসেসো চ. ছব্বণ্ণদন্ততায ছদ্দন্তো. এতেসঞ্চ কাড়াৱকো দসন্নং পুৰিসানং বলং ধাৰেতি, গঙ্গেয্যো দসন্নং কাড়াৱকানং, এৱং যাৱছদ্দন্তা নেতব্বো, সম্মাসম্বুদ্ধো পন দসন্নং ছদ্দন্তানং বলং ধাৰেতি, তেনেৱ ভগৱা কাড়াৱকহত্থিগণনায কোটিসহস্সবলং ধাৰেতি, পুৰিসগণনায দসন্নং পুৰিসকোটিসহস্সানং বলং.

৩৬২. পাদো কৰিপোতে. পঞ্চৱস্সানি যাৱ কলভো, কল সঙ্খ্যানে, অভো, কলভো, ড়ত্তে কড়ভো, মাতাপিতূহি ভৰিতব্বত্তা ভিঙ্কো, ভৰতিস্স ভিঙ্কো. কৰিসাৱকোপ্যত্ৰ. পাদো মত্তমাতঙ্গে. দানং পভিন্নো যস্স পভিন্নো. মজ্জতীতি মত্তো, মদ উম্মাদে. গজে জাযতীতি গজ্জো, ণ্যো, মদো. সো সঞ্জাতো যস্স গজ্জিতো.

দ্ৱযং হত্থিসমূহে. হত্থীনং সমূহো হত্থিঘটা. গজানং সমূহো গজতা, গামজনবন্ধুসহাযাদীহি তা. পাদো হত্থিনিযং. হত্থযোগা হত্থিনী, ঈ, ইনী. কণ সদ্দে, ইৰু, সকত্থে কো. কৰেণুকাতিপি, তদা কৰযোগা কৰেণুকা, ইণু. কৰিণী, ধেনুকা, ৱসা, কৰেণুপ্যত্ৰ.

৩৬৩. হত্থিসিৰোপিণ্ডা হত্থিনো সিৰসি দ্ৱে পিণ্ডা কুম্ভাখ্যা. কে সিৰসি ভৱতীতি কুম্ভো, অস্সু, নিগ্গহীতাগমো চ. দ্ৱিন্নং পন কুম্ভানং মজ্ঝিমং ৱিদু নাম [অমৰ ১৮.৩৭]. অঙ্কুসসঙ্ঘাতং ৱিন্দত্যস্মিন্তি ৱিদু, পুমে, উ. দ্ৱযং কণ্ণমূলে. চূড় নিমজ্জনে, ণ্ৱু, চূড়িকা, চুদ সঞ্চোদনে ৱা, চোদেন্তি এত্থ অঙ্কুসাদীহি অদন্তন্তি চূড়িকা, দস্স ড়ো, ণ্ৱু.

আসতে অস্মিন্তি আসনং, খন্ধদেসো. খন্ধো এৱ দেসো খন্ধদেসো, তস্মিং. দ্ৱযং পুচ্ছমূলে. পুচ্ছস্স মূলং হেট্ঠিমভাগো.

৩৬৪. তিকং গজবন্ধনথম্ভে. আলন্ত্যস্মিং, অনেন ৱা বন্ধন্তি আলানং, যু. আপুব্বো বন্ধনত্থো লাধাতু. আহনন্তি বন্ধন্ত্যস্মিং, অনেন ৱা আড়্হকো, হনধাতু, নস্স ড়ো, ৱণ্ণৱিপৰিযযো চ, ণ্ৱু. থম্ভ পটিবন্ধনে. বন্ধোপ্যত্ৰ.

তিকং সঙ্খলে. অনিত্থী তূতি ত্ৱন্তং লিঙ্গপদং. গল সেচনে. নিগড়তি বন্ধতি যেনাতি নিগড়ো, অ, কত্তুসাধনং ৱা. অদি বন্ধনে, অন্দতীতি অন্দুকো. ণ্ৱু, অস্সু. ভুসং খলত্যনেন সঙ্খলং, কটি ৱত্থবন্ধনেপি, ‘‘থীকটীৱত্থবন্ধেপি, নিগড়ে সঙ্খলং তিসূ’’তি [চিন্তামণিটীকা ১৮.৪১] ৰভসো. সঙ্খলিকাপ্যত্ৰ.

দ্ৱযং গজগণ্ডে. গণ্ড ৱদনেকদেসে, অধাতূনম্পি ধাতূসু পাঠো, ধাতু হি ক্ৰিযত্থো. গণ্ডো কপোলসামঞ্ঞেপি. কট ৱস্সাৱৰণেসু, অ. দ্ৱযং কৰিমদজলে. দীযতেতি দানং. মদ উম্মাদে, কৰণে অ.

৩৬৫. দ্ৱযং হত্থিকৰে. সোণ ৱণ্ণগতীসু, ডো, সোড গব্বে ৱা, নিগ্গহীতাগমো, ণো চ. দ্ৱীসু দ্ৱেপি.

দ্ৱযং সোণ্ডগ্গে. কৰস্স সোণ্ডস্স অগ্গং. পুস পোসনে. খৰো, সস্স কো, উস্সোত্তং, পুস ৱুড্ঢিম্হি ৱা, ভূ, পুস স্নেহসেচনপূৰণেসু ৱা, কিযাদি, পুস ধাৰণে ৱা, চুৰাদি.

হত্থিস্স কাযমজ্ঝম্হি বন্ধনৰজ্জু কচ্ছা নাম. কচ বন্ধনে, ছো. দূসা, ৱৰত্ৰাপ্যত্ৰ. কুথো নাম হত্থিপিট্ঠত্থৰিতচিত্ৰকম্বলং, সো আদি যেসন্তে কুথাদযো. কুথাদযো এৱ কপ্পনো নাম ভৱন্তি. কপ্প সামত্থিযে, সজ্জনাযঞ্চ, কৰণে যু. কপ্পনাপি. কচ সজ্জনাযং, থো, কুথো, তীসু. ‘‘নপুংসকমত্থৰণং, থী পৱেণী কুথং তিসূ’’তি [চিন্তামণিটীকা ১৮.৪২] হি ৱোপালিতো. পৱেণী, অত্থৰণং, ৱণ্ণো, পৰিত্থোমোতি এতে কুথপৰিযাযা.

৩৬৬. দ্ৱযং ৰাজাৰহে হত্থিনি. ৰাজানমুপগন্ত্ৱা ৱহিতুমৰহতীতি ওপৱয্হো, অৰহত্থে ণ্যো. ৰাজানং ৱহিতুং অৰহতীতি ৰাজৱয্হো, ণ্যো. দ্ৱযং কপ্পিতহত্থিনি. সজ্জা সজ্জনা সঞ্জাতা যস্মিং সজ্জিতো. কপ্পা কপ্পনা সঞ্জাতা যস্মিং কপ্পিতো. এতস্মাযেৱ পাঠা সজ্জকপ্পা সজ্জনাকপ্পনানং পৰিযাযাতি ঞেয্যা.

হত্থিনো পাদে ৱিজ্ঝনকণ্টকো ‘‘তোমৰো’’ত্যুচ্চতে. তুজ্জতেনেনেতি তোমৰো, তুদ ব্যথনে, অৰো, দস্স মো, ওত্তং. ৱেণুকংপ্যত্ৰ [কোত্ৰং ৱেণুকমালানং (অমৰ ১৮.৪১)], ক্ৱচি ৱেড়ুকন্তিপি পাঠো.

৩৬৭. হত্থিনো কণ্ণমূলম্হি ৱিজ্ঝনকণ্টকো ‘‘তুত্ত’’মিত্যুচ্চতে. তুজ্জতেনেনেতি তুত্তং, তো. হত্থিনো মত্থকম্হি ৱিজ্ঝনকণ্টকো ‘‘অঙ্কুসো’’ত্যুচ্চতে. অঙ্কতে অনেনেতি অঙ্কুসো, অঙ্ক লক্খণে, সো, অস্সু.

পজ্জদ্ধং হত্থাৰোহে. মডি ভূসাযং, হত্থিং মণ্ডযতি ৰক্খতীতি হত্থিমণ্ডো, সোৱ হত্থিমেণ্ডো, মি হিংসাযং ৱা, ডো, নিগ্গহীতাগমো. হত্থিং পাতি ৰক্খতীতি হত্থিপো, কম্মনি ণো. হত্থিং গোপযতি ৰক্খতীতি হত্থিগোপকো. গুপ ৰক্খণে, সকত্থে কো. আধোৰণো, নিসাদিনোপ্যত্ৰ.

৩৬৮. মাতঙ্গহযাদীনং গমনাদিক্ৰিযাসিক্খাপকো আচৰিযো ‘‘গামণীযো’’ত্যুচ্চতে. গমনং গামো, ভাৱে ণো. হত্থাদীনং গমনক্ৰিযা গামো, তং নেতি সিক্খাপেতীতি গামণীযো, অঞ্ঞক্ৰিযাসিক্খাপনেতূপচাৰা, গামং ৱা হত্থাদিসমূহং নেতীতি গামণীযো, গমনং ৱা সিক্খাপেতীতি গামণীযো, সব্বত্ৰ নস্স ণত্তং.

পাদদ্ৱযং অস্সে. হয গতিযং, অ. তুৰং সীঘং গচ্ছতীতি তুৰঙ্গো, ক্ৱি, বিন্দালোপো, লোপে সতি তুৰগো. ৱাহ পযতনে, অ. অস ভক্খনে, অ. সিন্ধূনমদূৰভৱো জনপদোপি সিন্ধৱো, তত্ৰ ভৱো সিন্ধৱো, সংযোগন্তত্তা ন ৱুদ্ধি. ঘোটকো, পীতি, তুৰঙ্গমো, ৱাজী, গন্ধব্বো, সত্তিৰিচ্চাদীনিপি অস্সে. ঘুট পৰিৱত্তনে, ণ্ৱু. পা পানে,তি. ‘‘পানে থী পীতি অস্সে সো’’তি ৰুদ্দো. ৱাজযোগা ৱাজী, ঈ. ‘‘এসঞ্চ পুব্বং পক্খো আসি, স তু দেৱেত্যত্যত্থিতেন সালীভূতমুনিনা সক্কং পযোজেত্ৱা ৱজিৰছেদিতো’’তি নিকাযন্তৰিযা. সপ সমৱাযে,তি, সত্তি, সামত্থিযেপি.

৩৬৯. তস্স অস্সস্স ভেদো ৱিসেসো অস্সতৰো, অস্সং তৰতীতি অস্সতৰো, তৰ অতিক্কমনে, তৰপচ্চযেনাপি সিদ্ধং. পধানস্সভূমিভৱো সুজাতিকো অৱিকাৰী কুলীনকো অস্সো আজানীযো নাম, আ ভুসো কাৰণাকাৰণং জানাতীতি আজানীযো, অনীযো, ণ্যপচ্চযেন ৱা সিদ্ধং, তদা ‘‘কিযাদিতো না’’তি নাগমো, ঈকাৰাগমো চ [চিন্তামণিটীকা ১৮.৪৪ গাথাযম্পি পস্সিতব্বং]. কুলে সম্ভূতো কুলীনকো, ঈনো, সকত্থে কো. সঙ্গামে গৰুসত্থপ্পহাৰেন নিহতো সন্তো পিযো সামিকং ন জহতি সুখং ৱহনসীলো যো অস্সো, সো ৱিনীতসদ্দেনোচ্চতে. ৱিসেসেন দম্মতং নেতি যন্তি ৱিনীতো.

দ্ৱযং অস্সপোতে. কস গমনে, ওৰো, অস্সি, কিঞ্চি সৰতীতি ৱা কিসোৰো, বিন্দুলোপো, অস্সো চ, হযো এৱ বালত্তা হযপোতকো, অপ্পত্থে কো.

৩৭০. দ্ৱযং অথামস্সে. ঘুট পৰিৱত্তনে, ণ্ৱু, ঘোটকো, অস্সসামঞ্ঞেপ্যযং, খৰং গচ্ছতীতি খলুঙ্গো, সো এৱ খড়ুঙ্কো, গকাৰস্স ককাৰং কত্ৱা, ৰস্স লো, ড়ত্তমুত্তঞ্চ, খড়ুকোতিপি. জৱেন সব্বেসমধিকো অস্সো জৱনো, যু.

দ্ৱযং কৱীতিখ্যাতে মুখবন্ধনে. মুখমাতিট্ঠতীতি মুখাঠানং. খে মুখৱিৱৰে লীনো খলীনো. ‘‘কৱিকা তু খলীনোতি [খলীনে থী (?)], কৱিযং কথনংত্যপী’’তি ৰভসো. কৱি, কৱিকাপ্যত্ৰ. কু সদ্দে. ই, ঈ চ, সকত্থে কো. ৱাসদ্দেন নপুংসকত্তং সমুচ্চিনোতি. ৱুত্তঞ্চ অমৰকোসে ‘‘কৱিকা তু খলীনো’নিত্থী’’তি [অমৰ ১৮.৪৯].

অস্সাভিতাড়িনী ৱেত্তৱিকতাদি কসা নাম. কস গমনে, অ, কৰণসাধনং.

৩৭১. অস্সস্স নাসাগতৰজ্জুম্হি কুসা, কুস সিলেসনে. দ্ৱযং অস্সাযং. ৱল সংৱৰণে, ৱো, ড়ত্তং, আ, ৱড়ৱা. অসতীতি অস্সা, ‘‘ইত্থিযমতিযৱো ৱা’’তি অ, আ চ, অস্সা. ৱামীপ্যত্ৰ. দ্ৱযং খুৰে. খুৰ ছেদনে. সং সুখং ফৰত্যনেন সফং, নেৰুত্তো. ‘‘সফং ক্লীৱে খুৰো পুমা’’তি [অমৰ ১৮.৪৯] অমৰকোসো.

দ্ৱযং পুচ্ছমত্তে. পুচ্ছ পমাদে. ন গচ্ছতীতি নঙ্গুট্ঠো, অঙ্গ গমনে, ঠো, অস্সু, দ্ৱেপি অনিত্থিযং. লূমংপ্যত্ৰ. দ্ৱযং কেসৱতি নঙ্গুট্ঠমত্তে, ন তু হত্থিনো এৱ. ৱালসমূহযোগা ৱালহত্থো, যথা কেসহত্থো চযে, তথাত্ৰাপি. ৱালো ধিয্যতে অস্মিন্তি ৱালধি, ই.

এত্থানাগতাপি অস্সস্স ধাৰাখ্যা [ধাৱাখ্যা (ক.)] পঞ্চ গতিযো কথেতব্বা. যথা –

অক্কন্দিতং ধোৰিতকং, ৰেচিতং ৱগ্গিতং প্লুতং;

গতিযোমে পঞ্চ ধাৰা [ধাৱা (ক.)], অস্সানং ৱিঞ্ঞুনা মতা [অমৰ ১৮.৪৮-৯].

তত্থ ৱিত্থম্ভা সমাৱগতি অক্কন্দিতং, কন্দি গতিসোসনেসু, তো. ততো অধিকা চতুৰাগতি ধোৰিতকং, ধোৰ গতিচাতুৰিযে, তো, সকত্থে কো. মণ্ডলিকাযানেন গমনং ৰেচিতং, ৰিচ ৱিযোজনসম্বজ্ঝনেসু, সম্বজ্ঝনং মিস্সনং. ৱেগেন পৰিক্খিত্তো পৰিচৰণং ৱগ্গিতং, ৱগ্গ গমনত্থো. তুৰং সমেন গমনং প্লুতং, প্লু গতিযং. ত’দুত্ত’মস্সসত্থে ‘‘সমো’ধিকো লযো ৱেগী, তুৰিতস্সো ভৱে কমা’’তি.

৩৭২. দ্ৱযং যুদ্ধত্থে চক্কযুত্তযানে. সন্দ গমনে, সন্দতে গম্যতেনেনেতি সন্দনো, যু. ৰমতেনেনেতি ৰথো, থো, মলোপো. সতঙ্গোপ্যত্ৰ. সতমঙ্গান্যস্স.

যং ন ৰণায যুদ্ধত্থং চক্কযুত্তং যানং, অপি তু কীড়াভমনাদ্যত্থং, সো পুস্সৰথো. ৱুত্তঞ্চ অমৰকোসে ‘‘অযং পুস্সৰথো চক্ক-যানং ন সমৰায য’’ন্তি [অমৰ ১৮.৫১]. পুস পাসনে, সো, পুসনামকেন ফলৱিসেসেন যুত্তো ৰথো পুস্সৰথো, পুস্সনক্খত্তেন কতো, সজ্জিতো ৱা ৰথোতি পুস্সৰথো.

ব্যগ্ঘস্স চম্মাৱুতো পৰিক্খিত্তো ৰথো ৱেয্যগ্ঘো নাম, ব্যগ্ঘস্স ৱিকাৰো চম্মং ৱেয্যগ্ঘং, ণো, তেন পৰিৱুতো ৰথো ৱেয্যগ্ঘো, ণো, উভযত্ৰাপি ৱুড্ঢাগমো. ‘‘পচ্চত্তং [পচ্চত্থং (ক.)] অযন্তি গচ্ছন্তীতি পচ্চযা’’তি ৱচনত্থতো পচ্চত্তমেৱ [পচ্চত্থমেৱ (?)] পচ্চযা ভৱন্তি, যথা কাৰিতন্তস্মাপি পযোজকৱসেন অনেককাৰিতপচ্চযা. দীপিনো চম্মাৱুতো ৰথো দীপো নাম, দীপিনো ৱিকাৰো চম্মং দীপং, ণো, তেন পৰিৱুতো ৰথো দীপো, ণো.

৩৭৩. দ্ৱযং পুৰিসযুত্তযানে. সি সেৱাযং. সুখত্থিকেহি সেৱীযতেতি সিৱিকা, ণ্ৱু, ৱাগমো, ইত্তং, কিতপচ্চযা হি যেভুয্যেন কম্মাদীসুপি ৱত্তন্তি, কিচ্চপচ্চযা চ কত্তৰিপি, যথা ‘‘ৱিনযো, নিস্সযো, তপনীযা ধম্মা’’ত্যাদীসু, মহাপদেসেন ৱা কিতকিচ্চপচ্চযানং কত্তুকম্মাদীস্ৱপি পৱত্তি ৱেদিতব্বা, সিৱং কৰোতীতি ৱা সিৱিকা, ইকো. যাপ্যেহি অধমেহি যাযতে নিয্যতেতি যাপ্যযানং. ‘‘যাপ্য পানীযকে নিন্দ্যে’’তি হি নানত্থসঙ্গহে.

দ্ৱযং সকটে. অনিত্থী তূতি ত্ৱন্তং লিঙ্গপদং. সক সত্তিযং, অটো. অন পাণনে, কৰণসাধনং, নত্থি নাসা যস্সাতি ৱা অনং, সালোপো, ৰস্সো চ. ক্লীৱে’নং, সকটো, নিত্থীত্যমৰকোসো [অমৰ ১৮.৫২].

দ্ৱযং চক্কে. কৰোতি গমনমনেনেতি চক্কং, দ্ৱিত্তং, চক্কাদি. ৰথস্স অঙ্গং ৰথঙ্গং. তস্স চক্কস্স অন্তো অৱসানং নেমি, সা নাৰিযং ইত্থিযং. নযতি চক্কং নেমি. যা ভূমিং ফুসতি, নী নযে, মি, ঈপচ্চযে নেমী চ. পধিপ্যত্ৰ.

৩৭৪. তম্মজ্ঝে তস্স ৰথস্স, চক্কস্স ৱা মজ্ঝে চক্কাকাৰো পিণ্ডিকা, যস্সং সব্বানি কট্ঠানি আসজ্জন্তে. পিণ্ডিকাসাহচৰিযা নাভি ইত্থী, ঈপচ্চযে নাভী চ. সব্বানি কট্ঠানি পিণ্ডেতীতি পিণ্ডিকা, পিণ্ড সঙ্ঘাতে, অ, সকত্থে কো. পিণ্ডীপি, নাভি ৱিযাতি নাভি.