৩. নৰৱগ্গৱণ্ণনা

২২৭-২২৮. পোৰিসন্তানি মনুস্সজাতিযা নামানি. মনো উস্সন্নমস্সাতি মনুস্সো, সতিসূৰভাৱব্ৰহ্মচৰিযযোগ্যতাদিগুণৱসেন উপচিতমানসা উক্কট্ঠগুণচিত্তা, কে পন তে? জম্বুদীপৱাসিনো সত্তৱিসেসা. তেনাহ ভগৱা – ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ঠানেহি জম্বুদীপকা মনুস্সা উত্তৰকুৰুকে মনুস্সে অধিগ্গণ্হন্তি দেৱে চ তাৱতিংসে. কতমেহি তীহি, সূৰা সতিমন্তো ইধ ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো’’তি [অ. নি. ৯.২১]. তথা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো পচ্চেকবুদ্ধা অগ্গসাৱকমহাসাৱকচক্কৱত্তিনো চ অঞ্ঞে চ মহানুভাৱা সত্তা তত্থেৱ উপ্পজ্জন্তি. সমানৰূপাদিতায পন সদ্ধিং পৰিত্তদীপৱাসীহি ইতৰমহাদীপৱাসিনোপি মনুস্সাত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিংসূতি একে, অপৰে পন ভণন্তি ‘‘লোভাদীহি, অলোভাদীহি চ সহিতস্স মনস্স উস্সদতায মনুস্সা, যে হি সত্তা মনুস্সজাতিকা, তেসু ৱিসেসতো লোভাদযো, অলোভাদযো চ উস্সদা, তে লোভাদীহি উস্সদতায অপাযমগ্গং, অলোভাদীহি উস্সদতায সুগতিমগ্গং, নিব্বানগামিমগ্গঞ্চ পূৰেন্তি, তস্মা লোভাদীহি, অলোভাদীহি চ সহিতস্স মনস্স উস্সদতায পৰিত্তদীপৱাসীহি সদ্ধিং চতুমহাদীপৱাসিনো সত্তৱিসেসা মনুস্সাতি ৱুচ্চন্তী’’তি. লোকিযা পন মনুনো অপচ্চভাৱেন মনুস্সাতি ৱদন্তি, মনু নাম পঠমকপ্পিকো লোকমৰিযাদায আদিভূতো হিতাহিতৱিধাযকো সত্তানং পিতুট্ঠানিযো, যো সাসনে ‘‘মহাসম্মতো’’তি ৱুচ্চতি, পচ্চক্খতো, পৰম্পৰতায চ তস্স ওৱাদানুসাসনিযং ঠিতা তস্স পুত্তসদিসতায মনুস্সাতি ৱুচ্চন্তি, ততো এৱ হি তে ‘‘মানৱা, মনুজা’’তি চ ৱোহৰীযন্তি, উস্সপচ্চযো. মনুনো অপচ্চং মানুসো, উসো. মৰ পাণচাগে, চো, মচ্চো, পব্বজ্জাদিনা ৱা ত্যপচ্চযো, ধাত্ৱন্তস্স লোপো চ. ততো ‘‘যৱত’’মিচ্চাদিনা চো, দ্ৱিত্তং. মনুনো অপচ্চং মানৱো. মাণৱোপ্যত্ৰ, ণৱো. মনুম্হা জাতো মনুজো. নী নযে, নেতীতি নৰো, অৰো. পুস পোসনে, ণো, পুৰেতীতি ৱা পোসো. পুৰ পূৰণে, সো, উস্সোত্তং, ৰলোপো. পুনাতীতি পুমা,পু পৱনে, মো, সিস্সা. পুৰেতীতি পুৰিসো, পোৰিসো চ, ইসো, ৰস্সস্স দীঘতায পূৰিসো চ. এত্থ চ মনুস্সাদিপঞ্চকং ইত্থিযম্পি ৱত্ততে, নৰাদযো তু পুমেযেৱ ৱিসিট্ঠলিঙ্গত্তা. তত্ৰ মনুস্স মানুস মনুজ মাণৱেহি নদাদিত্তা ঈপচ্চযো, একসকাৰলোপো, মনুসী, মানুসী, মনুজী, মাণৱী. মচ্চা, ইত্থিযমতো আপচ্চযো.

ৱিদ্দসুপৰিযন্তং পণ্ডিতে. পণ্ডা বুদ্ধি সঞ্জাতা অস্সাতি পণ্ডিতো, তৰত্যাদি. পডি গতিযং ৱা, তো. বুজ্ঝতীতি বুধো. ৱিদতি জানাতীতি ৱিদ্ৱা, ৱিদ ঞাণে, ৱো, সিস্সা. ভূ সত্তাযং, অত্থে ৱিভাৱেতি পকাসেতি সীলেনাতি ৱিভাৱী, ণী. ৰাগাদযো সমেতীতি সন্তো, তো, সুন্দৰো অন্তো অৱসানমেতস্সাতি ৱা সন্তো. সুন্দৰা পঞ্ঞা যস্স সপ্পঞ্ঞো. কিন্নাম ন ৱিন্দতীতি কোৱিদো, নেৰুত্তো, কুং পাপং ৱিন্দতীতি ৱা কোৱিদো. ধী পঞ্ঞা যস্সত্থীতি সো ধীমা, সোভনং ঝাযতীতি সুধী, ঝে চিন্তাযং. ঝস্স ধো, ঈ, সুন্দৰা ধী যস্সাতি ৱা সুধী. কৱি ৱণ্ণে, ই, ইত্থিযং কৱী চ, কু সদ্দে ৱা, ই, কৱি. ব্যঞ্জযতীতি ব্যত্তো, অঞ্জ গতিযং, তো. ভুজাদীনমন্তো নো দ্ৱি চ. ৱিসিট্ঠো অত্তা যস্সাতি ৱা ব্যত্তো. চক্খ দস্সনে, যু, ৱিচক্খণো, ৱিচাৰেতীতি ৱা ৱিচক্খণো, নেৰুত্তো. ৱিগতো সাৰদো এতস্মাতি ৱিসাৰদো.

২২৯. মেধা ধাৰণা মতি পঞ্ঞা যস্সাতি মেধাৱী, ৱী. অতিসযমতিযুত্ততায মতিমা. পঞ্ঞায যোগতো পঞ্ঞো. ৱিসেসং জানাতি সীলেনাতি ৱিঞ্ঞূ, ৰূ. ৱিদ ঞাণে, উৰো, ৱিদুৰো [ৱিদূৰো (ক.)]. ৰূপচ্চযে ৱিদূ. ধীযোগা ধীৰো, ৰো. ৱিসিট্ঠদস্সনসীলতায ৱিপস্সী, ণী. দোসং জানাতীতি দোসঞ্ঞূ, ৰূ. বুজ্ঝতীতি বুদ্ধো, তো. দু গতিযং, অ, উস্সাৱো [দু গতিযং অব্বো (সূচি)], দব্বো. ৱিদ ঞাণে, দসু.

২৩০-২৩১. মহিলান্তং ইত্থিসামঞ্ঞে. ইসু ইচ্ছাযং, তো, নদাদি. সীমস্স অন্তো সীমন্তো, কেসৱেসো, তংযোগা সীমন্তিনী, ইনী. নৰস্সাযং নাৰী, ইদমত্থে ণো. তিট্ঠতি গব্ভো যস্সং, সা থী. ধা ধাৰণে ৱা, ৱণ্ণৱিকাৰো, ঈ. বন্ধ বন্ধনে, ঊ, বন্ধস্স ৱধাদেসো চ [ণ্ৱাদি ৩], ৱধূসদ্দো সুণিসাভৰিযানম্পি ৱাচকো. ৱন সম্ভত্তিযং, তো, ইকাৰাগমো চ. অঙ্গ গমনত্থো, যু, অঙ্গনা, ৱিসিট্ঠনাৰিযম্পি অঙ্গনা, তদা কল্যাণঙ্গনাৰীলক্খণোপেতং পসত্থং হত্থপাদাদিকমঙ্গমস্সত্থীতি অস্সত্থ্যত্থে অঙ্গা কল্যাণে নপচ্চযো [মোগ্গল্লান ৪.৯২]. ৱিৰূপেসুপি মদো ৰাগমদো যস্সা সা পমদা, ৱিসিট্ঠনাৰিযংপ্যত্ৰ পমদা, তদা পকট্ঠো মদো ৰূপসোভগ্গজনিতো চেতোৱিকাৰো যস্সা সা পমদা. ৰূপলাৱণ্যসম্পন্নতায সুন্দৰী, ৱিসিট্ঠাযম্পি. কমনীযৱুত্তিতায কন্তা, কমু কন্তিযং, তো. কন্তিযোগা ৱা কন্তা, ৱিসিট্ঠাযম্পি. ৰমযতি ৱিনোদযতি নাযকং, সা ৰমণী, নন্দাদীহি যু, নদাদি, ৱিসিট্ঠাযম্পি. দয ৰক্খণে, কম্মনি তো. অপ্পং বলং যস্সা সা অবলা, অপ্পত্থোযং অকাৰো. মাতুযা গামো ৱিয গামো যস্সা সা মাতুগামো, মাতা ৱিয গচ্ছতীতি ৱা মাতুগামো, গমু গমনে, ণো, মাতা ৱিয গসতীতি ৱা মাতুগামো, গস অদনে, মো, মাতা ৱিয গাযতীতি ৱা মাতুগামো, গা সদ্দে, মো. মহী ৱিয সুচিং অসুচিম্পি লাতীতি মহিলা, মহন্তেসু বহূসুপি ৰত্তচিত্তেসু ইলতি গচ্ছতীতি ৱা মহিলা, ইল গমনে, মহ পূজাযং ৱা, ইৰো, লত্তং, আ, মহিলা. মহেলাপ্যত্ৰ.

তিকং ৱিসিট্ঠনাৰিযমেৱ. লল ৱিলাসে, নন্দাদীহি যু. লল ইচ্ছাযন্তি চুৰাদিগণতো ৱা যু. ভযপকতি ভীৰু, ভী ভযে, ৰু, ‘‘ভীৰু অত্তে জনে’ত্থিয’’ন্তি ৰভসো. অতিসযিতকামা কামিনী, কামো সিঙ্গাৰৰূপো মদো যস্সাত্থীতি ইনী, সব্বত্ৰেৱং. ৱামলোচনা, ভাৱিনী, নিতম্বিনী, ৰামাইচ্চাদীনিপি ৱিসিট্ঠনাৰীনামানি.

দ্ৱযং পঠমৱযসি ৱত্তমানাযং.

অট্ঠৱস্সা ভৱে গোৰী, দসৱস্সা তু কঞ্ঞকা;

সম্পত্তে দ্ৱাদসে ৱস্সে, কুমাৰীত্য’ভিধীযতে [চিন্তামণিটীকা ১৬.৮].

ইহ ত্ৱভেদোপচাৰেনেকত্তং. অঞ্ঞে পনাহু ‘‘কঞ্ঞাসদ্দোযং পুমুনাভিসম্বন্ধপুব্বকে সম্পযোগে নিৱত্তেতী’’তি. কুমাৰ কীড়াযং, চুৰাদি, কুমাৰযতীতি কুমাৰী, অ, নদাদি, সকত্থে কো, ণ্ৱুনা ৱা সিদ্ধো. কমনীযতেতি কঞ্ঞা, কন দিত্তিকন্তিগতীসু, যো, ন্যস্স ঞত্তং, অ, আ.

যুৱসদ্দতো পাটিপদিকতোতি, যুৱতি. ৱৰিত্থিপৰিযাযসামঞ্ঞেপি যুৱতিসদ্দো পকত্যন্তৰমত্থীতি. তৰ তৰণে, যু, উত্তং, ঈ চ.

২৩২. সাভিসেকা লদ্ধাভিসেকা ৰাজিত্থী মহেসী নাম, মহ পূজাযং, কম্মনি ইসো, ইস্সে, ততো ঈ, মহতিযো ৰাজিত্থিযো ঈসতি অভিভৱতীতি ৱা মহেসী, ঈস ইস্সৰিযে, ঈ. মহেসিতো অঞ্ঞা ৰাজনাৰিযো ভোগিনিযো ভোগযোগা, ঈ, ইনী চ. যানাৰী পুৰিসস্স সঙ্কেতং যাতি, সা ‘‘ধৱত্থিনী, অভিসাৰিকা’’তি চোচ্চতে. ধৱং পতিং অত্থযতি ইচ্ছতীতি ধৱত্থিনী, অত্থ যাচনিচ্ছাসু, ইনী, অসতীৱিসেসো. সৰ গতিযং, অভিসৰতি সঙ্কেতন্তি, ণ্ৱু.

২৩৩. ছক্কং ৱেসিযং. চতুসট্ঠিকলাকুসলতায, সীলৰূপাদিমত্তায চ গণ্যতে আদীযতে গণিকা, গণ সঙ্খ্যানে, ণ্ৱু. ৱেসো আকপ্পো, তেনাতিসোভতে, কম্মৱেসেহি ৱা ইচ্ছীযতেতি. অতিসোভনে, ইচ্ছত্থে ৱা যপচ্চযো. ৱণ্ণসম্পন্না দাসী ৱণ্ণদাসী, দাসিম্পি হি ৱণ্ণসম্পন্নং কেচি সামিকা ধনলোভেন গণিকং কৰোন্তি. নগৰং সোভেতীতি নগৰসোভিনী. ৰূপেন উপজীৱতীতি ৰূপূপজীৱিনী. অতিসযৱেসযুত্ততায ৱেসী.

দ্ৱযং অসতীসামঞ্ঞে. কুলানি অটতি নাসযতীতি কুলটা. বন্ধমনুবন্ধং কাযতীতি বন্ধকী, নদাদি.

২৩৪. চতুক্কং উত্তমনাৰিযং. ৱৰো আৰোহো সোণি যস্সা সা ৱৰাৰোহা. উত্তমগুণযোগা উত্তমা. সোণিগাৰৱেন মত্তগজো ৱিয বন্ধনগামিনী মত্তকাসিনী, কস গতিযং. ৱৰৱণ্ণযোগা ৱৰৱণ্ণিনী, ইনী.

‘‘সীতে সুখোণ্হসব্বঙ্গী, গিম্হে যা সুখসীতলা;

ভত্তু ভত্তা চ যা নাৰী, সা ভৱে ৱৰৱণ্ণিনী’’তি. ৰুদ্দো;

দ্ৱযং অখণ্ডিতচৰিত্ৰাযং. পতি সামিকোৱ কমনীযো যস্সা পতিব্বতা, পতিম্হি ৱতমস্সাতি ৱা পতিব্বতা. অস ভুৱি, অন্তো, ঈ, আদিলোপো. সমেতীতি ৱা সতী, সমু উপসমে, অন্তো, ঈ.

দ্ৱযং কামৰত্তৰাজপুত্তাদিনো কুলস্স নিযতপতিযং. কুলানুৰূপা ইত্থী কুলিত্থী, কুলং পালেতি ৰক্খতীতি কুলপালিকা, ণ্ৱু.

২৩৫. দ্ৱযং মতভত্তিকাযং. ৱিগতো ধৱো ভত্তা যস্সা ৱিধৱা. পতি সুঞ্ঞো নট্ঠো যস্সাতি পতিসুঞ্ঞা.

দ্ৱযং অত্তিচ্ছায পত্যন্ৱেসিনিযং কঞ্ঞাযং. পতিং ৱৰতি গৱেসতীতি পতিম্বৰা, দুতিযাযালোপো. সযমেৱ পতিং ৱৰতীতি সযম্বৰা, পঠমাযালোপো, ৱৰ পত্থনাযং.

চতুক্কং ৱিজাতাযং. ৱিজনী গব্ভৱিমোক্খনে, তো, ৱিজাযিত্থাতি ৱিজাতা. সূ অভিসৱে, তো. জাতং অপচ্চং পুত্তো এতিস্সাতি জাতাপচ্চা. পসূতাৱ পসূতিকা, কপচ্চযো, ইত্তঞ্চ.

২৩৬. দ্ৱযং দূতিযং. যা পেসীযতে, সা দূতী, দু গমনে,তি, ঈম্হি দূতী. সঞ্চাৰযতি যথাভিমতন্তি, ণ্ৱু.

তিকং দাসিযং. দু কুচ্ছিতং অসতি ভক্খতীতি দাসী, ঈ, দীযন্তে তাযাতি ৱা দাসী, দা দানে, সো, ঈ চ. চিট পেসনে, কম্মনি ণো, ঈ. কুটং উদককুম্ভং ধাৰেতীতি কুটধাৰিকা, ণ্ৱু.

দ্ৱযং সুভাসুভনিৰূপিনিযং সংৱৰিকাদিম্হি. ৱৰ গতিযং, কত্তৰি ইনী. সুভাসুভস্স ইক্খণং নিৰূপনং যস্সাত্থীতি, ই, সকত্থে কো. ইমে দ্ৱে সদ্দা তুল্যত্থা.

যা সযং খত্তিযজাতি যস্স কস্সচি ভৰিযা, সা খত্তিযানী, খত্তিযা চ. খত্তিযস্সাপচ্চং খত্তিযানী, আনো, ঈ. ণম্হি খত্তিযা.

২৩৭. পজ্জং অগ্গিসক্খিপুব্বকতপাণিগহিতাযং ভৰিযাযং, অঞ্ঞত্ৰ তূপচাৰা. দাৰযন্তে যেনাতি দাৰো, দৰ ৱিদাৰণে, অকত্তৰি চ কাৰকে সঞ্ঞাযং ণো. জাযতি পুত্তো যাযাতি জাযা, জন জননে, যো, জনিস্স জা চ, আ, জযতীতি ৱা জাযা, জি জযে, যো, জিস্স জা, আ, জাযা. কল সঙ্খ্যানে, অত্তো. ঘৰং নেতীতি ঘৰণী, ণত্তং. ভৰিতব্বতো ভৰিযা, ভৰ ভৰণে, যো. পিযাযিতব্বতো পিযা,পী তপ্পনকন্তীসু, যো. পজং পুত্তং পালেতীতি পজাপতি, পা পালনে,তি, আত্তং, ৰস্সত্তঞ্চ. দ্ৱিন্নং পূৰণী দুতিযা. পঠমো ভত্তা, ভৰিযা দুতিযা. সামিকস্স পাদে পৰিচৰতীতি পাদপৰিচাৰিকা, ণ্ৱু. পতিনী, পাণিগহিতা, সহধম্মিনীতিপি তস্সাযেৱ নামানি.

২৩৮. তিকং সখিযং. তেসু তেসু কিচ্চেসু সহ খাযতি পকাসতীতি সখী, সহপুব্বো খা পকাসনকথনেসু, ঈ. অল ভূসনে আপুব্বো, ই. ৱযসা তুল্যা ৱযসা, তুল্যে সঞ্ঞাযং সো [পাণিনি ৪.৪.৯১ সুত্তে যপচ্চযো দিস্সতি].

জৰোৱুচ্চতি চোৰস্সামিকো, তস্সাযং জাৰী, ণো, ঈ. সামিকং অতিক্কম্ম অঞ্ঞত্ৰ চৰতীতি, ইনী.

২৩৯. পুমে তূতি লিঙ্গন্তো তুসদ্দো ন পুব্বং ভজতে. অৰ গমনে, তু, অৰস্সুত্তং. ৰতিযা জাযতীতি ৰজো, তিলোপো. পুপ্ফ ৱিকসনে, পুপ্ফং.

তিকং ৰজস্সলাযং. উতুযোগাউতুনী, ইনী. ৰজযোগা ৰজস্সলা, সলো. পুপ্ফৱন্ততায পুপ্ফৱতী. থীধম্মিনী, অৱী, অত্তেযী, মলিনী, উতুমতী, উদকীইচ্চাদীনিপি তস্সা নামানি.

তিকং গব্ভিনিযং. গৰু অলহুকো গব্ভো কুচ্ছি এতিস্সাতি গৰুগব্ভা. আপন্নো পত্তো গব্ভট্ঠো সত্তো এতাযাতি আপন্নসত্তা. গব্ভযোগা গব্ভিনী.

তিকং যেন ৱেঠিতো গব্ভো কুচ্ছিযং তিট্ঠতি, তত্ৰাসযেতি খ্যাতে. গব্ভো আসযতে তিট্ঠত্যত্ৰাতি, ণো. জৰং এতীতি জলাবু. উ, ৰস্স লো, যস্স বো, জৰাপুব্বো ই গতিযং. কলং জৰতং লাতীতি কললো, কল সঙ্খ্যানে ৱা, অলো.

২৪০-২৪১. সত্তকং ভত্তৰি. ধূ কম্পনে, সন্তাসং ধুনোতীতি ধৱো, অ. সং এতস্সত্থীতি সামিকো, আমিপচ্চযো, সকত্থে কো, ইপচ্চযো ৱা, নিগ্গহীতস্স মো, অস্স চ দীঘো, সামিকো. ভৰ ভৰণে, ভৰতীতি ভত্তা, ৰিতু. কমু ইচ্ছাযং, তো, ‘‘পক্কমাদীহি ন্তো চা’’তি ন্তত্তং. পা ৰক্খণে, অতি, পতি. ৱৰ ইচ্ছাযং, অ, ৱৰো. পী তপ্পনকন্তীসু, যো.

ৰতিকাৰণত্তা পতিনো উপ উপপতি, সমাসে কতে অভিধানতো পুব্বনিপাতো, অপ্পধানভূতো ৱা পতি উপপতি. জৰ ৱযোহানিম্হি, জীযন্তে অনেনাতি জাৰো, দাৰো চ.

সত্তকং পুত্তে. নৰকে ন পতন্ত্যনেন জাতেনাতি অপচ্চং, পত গতিযং, যো, ত্যস্স চো, ন পততি ন ৱিচ্ছিন্দতি ৱংসো এতেনাতি ৱা অপচ্চং, পুত্তে, ধীতৰি চ নিচ্চনপুংসকোযং. পূ পৱনে. পুনাতি পিতৰো তেনাতি পুত্তো. ‘‘ছদাদীহি তত্ৰণ’’তি তো. পূৰেতীতি ৱা পুত্তো. অত্ততো জাতো অত্ৰজো, ‘‘অত্তজো’’তিপি পাঠো. সুযতেতি সুতো. সু অভিসৱে, সুণাতীতি ৱা সুতো, তো, সু সৱনে. তনুম্হা জাতো তনুজো, তনযো চ, যো, তনোতি মুদন্তি ৱা তনযো, অযো. সূযতেতি সূনু, কম্মনি নু, সূ পসৱে.

পুত্তাদযো সূনুপৰিযন্তা ধীতৰি ৱত্তমানা ইত্থিযং ৱত্তন্তি. দুহিতা, ধীতা চ সদা নাৰিযমেৱ. দুহ পপূৰণে, ৰাতু, ওত্তাভাৱো, ইকাৰাগমো চ. ধা ধাৰণে, ৰাতু, আস্সী. পুত্তাদযো চ তে সামঞ্ঞেনেৱ কুণ্ডগোলকাদীনং ৱাচকা. সৱণ্ণাযং তু ঊঢাযং সজাতো সযং জনিতো সুতো ওৰসো নাম. সজাতসদ্দেন কুণ্ডকগোলকখত্তাদিব্যৱচ্ছেদো. জীৱতি ভত্তৰি জাৰজো সুতো কুণ্ডাখ্যো. মতে ভত্তৰি জাৰজো গোলকাখ্যো. অৰিযাসুদ্দজো সুতো খত্তা নাম [খত্তা অৰিযাসুদ্দানং (অমৰ ২০.৩)]. আদিনা মাগধাদীনং গহণং. ৱুত্তঞ্হি –

‘‘অমতে জাৰজো কুণ্ডো,

মতে ভত্তৰি গোলকো’’তি [অমৰ ১৬.৩৬].

‘‘মাগধো সুদ্দখত্তাজো’’তি [অভিধানু ৫০৩ গাথা] চ.

উৰসা মনসা নিম্মিতো, উৰসদ্দা ততিযন্তা নিম্মিতত্থে ণো, নিৱিট্ঠত্তা তেন নিম্মিতোতি ৱুচ্চতি. উৰসি ভৱোতি ৱা ওৰসো.

২৪২. চতুক্কংপতিপতিনীনং যুগে, ‘‘দাৰা পুমে বহুত্তে চ, দং কলত্ৰে নপুংসকে’’তি [চিন্তামণিটীকা ১৬.৩৮] অমৰমালা, জংসদ্দো ত্ৱব্যযো দাৰৱচনো. তস্মা ‘‘জম্পতি, দম্পতী’’তিপি ভৱিতব্বং, ইধ পন কচ্চাযনমতেনোদাহটা. জাযা চ পতি চ জাযাপতি. ইতৰীতৰযোগদ্ৱন্দো. জাযা চ পতি চ জানিপতি, তথা জাযম্পতিআদযো, জাযাসদ্দস্স পতিম্হি পৰে জানি, তুদঞ্চ, জাযঞ্চ যদাদিনা.

তিকং নপুংসকে. ৱিগতো ৰাগস্সৱো যস্মা ৱস্সৱৰো. সু সৱনে, অৰো. পণ ব্যৱহাৰে, ডো, পডি লিঙ্গৱেকল্যে ৱা, ভূৱাদি. ন ইত্থী ন পুমা নপুংসকং, নিৰুত্তিনযেন ইত্থিপুমানং পুংসকভাৱো, নস্স চ পকতি. ততিযাপকতি, সণ্ডো, কলীবন্তিপি তস্স নামানি. ততিযা পকতি ততিযপ্পকাৰো, সমজাতিকে ইত্থিপুৰিসে অপেক্খিত্ৱা ততিযত্তং পকাৰস্স. পঠমা হি পকতি ইত্থী, দুতিযা পকতি পুৰিসো, ইতৰপকতি ততিযা পকতি.

২৪৩. ছক্কং ঞাতিমত্তে, বন্ধুযেৱ বন্ধৱো, অ, উস্সাৱো. বন্ধতীতি বন্ধু, উ. সস্স অত্তনো জনো সজনো. সমানং গোত্তং কুলং অস্সাতি সগোত্তো, সমানস্স সভাৱো. ঞা অৱবোধনে, কম্মেতি, ঞাতিযেৱ ঞাতকো, অত্তং, সকত্থে কো চ. সুসদ্দোপ্যত্ৰ [স্ৱ (অমৰ ১৬.৩৬)].

দ্ৱযং সত্তপুৰিসাৱধিকেসু নিকটঞাতীসু. লোহিতেন সম্বন্ধো সালোহিতো, সম্বন্ধস্স সাদেসো, পুব্বনিপাতো চ, সমানং পিণ্ডদানং যস্স সপিণ্ডো, সনাভযোপ্যত্ৰ [নাভি সত্তপুৰিসাৱধিককুলে (চিন্তামণিটীকা ১৬.৩৩)]. তিকং পিতৰি. তা পালনে, তো কত্তৰি. জনযতীতি জনকো, ণ্ৱু. পা ৰক্খণে, ৰিতু, অস্সিত্তং.

২৪৪. ছক্কং মাতৰি. অম পূজাযং, কম্মনি মো, বো চ, অম্মা, অম্বা. জনযতীতি জননী, যু, নদাদি. মান পূজাযং, পুত্তং মানেতীতি মাতা, ৰাতু, পাতীতি ৱা মাতা, পাতিস্স মো. জনেতীতি জনেত্তি,তি. জনেতীতি জনিকা, ণ্ৱু, ইত্তং.

অপ্পধানভূতা মাতা উপমাতা, কুমাৰে ধাৰেতীতি ধাতি. ধা ধাৰণে,তি. জাযায ভৰিযায ভাতিকো কনিট্ঠো চ জেট্ঠো চ সালো নাম, সস্স অত্তনো এসা সা, ভৰিযা, তস্সা ভাতা সালো, জাযায ভাতৰি অলো. সৰ গতিচিন্তাহিংসাসু ৱা, ণো, লত্তং, সাল ৱিতক্কে ৱা, চুৰাদি.

২৪৫. সামিনো ভত্তু ভগিনী ননন্দা নাম, ন নন্দতীতি ননন্দা, অত্তাভাৱো নস্স ৱিভাসাধিকাৰা. নন্দ সমিদ্ধিযং, ভূৱাদি.

দ্ৱযং অয্যিকাযং. মাতুযা মাতা মাতামহী. পিতূনং পিতৰি চ মাতৰি চ আমহং যদাদিনা, নদাদি. অৰহ পূজাযং, ণ্ৱু, ৰহস্স যো, অয গতিম্হি ৱা, ণ্ৱু, অয্যিকা.

মাতুযা ভাতা মাতুলো নাম, মাতুযা ভাতা মাতুলো, মাতু ভাতৰি উলপচ্চযো. অস্স মাতুলস্স পজাপতি জাযা মাতুলানী নাম, মাতুলস্স ভৰিযা মাতুলানী, মাতুলভৰিযাযং আনো, নদাদি, অথ ৱা মাতুলস্স এসা মাতুলানী, ঈ, অস্স আনো.

২৪৬. জাযাপতীনং দ্ৱিন্নং জননী মাতা সস্সু ৱুত্তা, সস গতিহিংসাপানেসু. তপ্পিতা তেসং জাযাপতীনং পিতা পন সসুৰো নাম, সসধাতুম্হা উৰো. ভগিনিযা পুত্তো পন ভাগিনেয্যো নাম, ভগিনিযা অপচ্চং ভাগিনেয্যো, ণেয্যো.

২৪৭. দ্ৱযং সুতস্স, সুতায চ পুত্তেসু. নহ বন্ধনে, ৰিতু, নী নযে ৱা. পুত্তস্স পুত্তো পপুত্তো, ত্তলোপো, উস্সত্তঞ্চ. সামিভাতা দেৱৰো নাম, অথ ৱা সামিভাতা কনিট্ঠো সামিনো ভাতা দেৱৰো নাম. জেট্ঠো তু সসুৰো এৱোচ্চতে. দিৱু কীড়াযং, অৰো.

দ্ৱযং ধীতুপতিম্হি. জন জননে, ৰিতু, অস্সাত্তং, নস্স মাদেসো চ. দ্ৱযং পিতুপিতৰি. পিতুনো পিতা পিতামহো.

২৪৮. হুসান্তানি পদেন পদেন নামানি. মাতুযা ভগিনী মাতুচ্ছা, চ্ছো. পিতুনো ভগিনী পিতুচ্ছা, পিতুভগিনী পিতুচ্ছা ভৱেত্যত্থো.

পিতামহসদ্দো ন কেৱলং জনকপিতৰমেৱ ৱদতি, অথ খো জনকপিতুপিতাদযোপীতি এত্থাপি ‘‘পপিতামহো’’ ইচ্চুদাহটো. পিতুনো অয্যকো পয্যকো, তুলোপো. সু সৱনে, ণ্হা. ণিসম্হি সুণিসা. সম্হি হুসা, হত্তং. সব্বত্ৰ ‘‘ইত্থিযমতো আপচ্চযো’’তি আ.

২৪৯. চতুক্কং একোদৰে ভাতৰি. সমানোদৰে ঠিতো সোদৰিযো, সমানস্স সো. সমানো গব্ভো সগব্ভো, তত্ৰ ভৱো সগব্ভো, ণো. সমানোদৰে জাতো সোদৰো. সমানোদৰে জাতো সহজো. সহসদ্দো তুল্যৱচনো.

মাতাপিতূ তে দ্ৱে জনা পিতৰো ৱুচ্চন্তে. উভিন্নম্পি জনকব্যপ্পদেসনিযতত্তা অভেদৱচনিচ্ছাযং পিতুত্তমত্থেৱ. নন্ৱভেদা জাতি, তস্সা চোভযত্ৰ সত্তাদেকত্তং, ন চ জাতিযা লিঙ্গসঙ্খ্যা ভৱন্তি, অদব্বত্তা বহুৱচনং ন সিযাতি? নেস দোসো, ন হি জাতিপদত্থিকস্স ন দব্বং, দব্বপদত্থিকস্স ৱা ন জাতীতি. কিন্তুভযেসংপ্যুভযপদত্থো ইহাত্থৱিসেসো. জাতিপদত্থিকস্স জাতি পধানভূতা দব্বং গুণভূতং, দব্বপদত্থিকস্স তু ৱিপৰিযযো, তত্ৰ জাতিৱচনিচ্ছাযং দব্বে ৱিয লিঙ্গসঙ্খ্যা ৱত্তব্বা, তস্স চ বহুত্তা বহুৱচনং. পুব্বে ৱিযাভেদৱচনিচ্ছাযং পুত্তো চ ধীতা চ পুত্তা ৱুচ্চন্তে, জঞ্ঞত্তঞ্হি পুত্তব্যপদেসনিযতং ধীতৰিপ্যত্থি, ৱিপৰিযযে তু ন ভৱত্যনভিধানতো. ভেদৱচনিচ্ছাযং পুত্তধীতৰোতি ভৱতি.

২৫০. সস্সু চ সসুৰো চ সসুৰাতি ৱুচ্চন্তে. তদপচ্চোহনসম্বন্ধিনিবন্ধনা হি ব্যপ্পদেসো সস্সুযম্পি ঠিতো. ভেদৱচনিচ্ছাযং তু পুব্বে ৱিয পচ্চত্থং সদ্দনিৱেসো. ভাতা চ ভগিনী চ ভাতৰো ৱুচ্চন্তে. একগব্ভোসিতত্তং ভাতুব্যপ্পদেসনিযতং ভগিনিযংপ্যত্থি. ততো একগব্ভোসিতত্তস্সাভেদৱচনিচ্ছাযং উভো ভাতৰো ৱুচ্চন্তে. এত্থ চ সব্বত্ৰাপি ৱিৰূপেকসেসো দট্ঠব্বো. দুৱিধো হি একসেসো সৰূপাসৰূপৱসেন. তত্ৰ সৰূপেকসেসে বহুৱচনমেৱ, ইতৰত্ৰ পন দ্ৱিৱচনং, যথা পুৰিসো চ পুৰিসো চ পুৰিসা, নামঞ্চ ৰূপঞ্চ নামৰূপঞ্চ নামৰূপং, মাতা চ পিতা চ পিতৰোতি.

বাল্যযোব্বনৱুড্ঢত্তানি তীণি ৱযানি. তত্ৰ তিকং বাল্যে. দ্ৱযং যোব্বনে. বালস্স ভাৱো বালত্তং, ত্তং. তাপচ্চযে বালতা. ণ্যম্হি বাল্যং, অথ ৱা বল পাণনে, বলন্তি অস্সসিতপস্সসিতমত্তেন পণন্তীতি বালা, বল্যন্তে সংৱৰীযন্তেতি ৱা বালা, বল সংৱৰণে. তেসং ভাৱো বালত্তাদি. যুৱস্স ভাৱো যোব্বঞ্ঞং, যোব্বনঞ্চ, ভাৱে ণ্যো, ণো চ, অথ ৱা যু মিস্সনে, যু, উস্স উৱাদেসো, ৱুদ্ধি. তেসং ভাৱো যোব্বঞ্ঞাদি.

২৫১. যে জৰাকতা সুক্কা কেসাদযো, তে পলিতং নাম সিযুং, তেসং ৱা যং সুক্কত্তং, তং পলিতং নাম. পচ পাকে, ইতো, চস্স লত্তঞ্চ.

দ্ৱযং ৱলিপলিতাদিমতি কাযপৰিপাকে. জীযন্তি ৱুড্ঢা ভৱন্তি অস্সং জৰা, জৰ ৱযোহানিম্হি, জৰা এৱ জৰতা, সকত্থে তাপচ্চযো. ৱিস্সসাতিপি জৰায নামং. ৱিসেসেন সংসতে অধো পাতযতীতি ৱিস্সসা. সংসতি’ৰযং পমাদত্থো, অৱসংসনত্থো চ, ইহ অৱসংসনত্থো, নিগ্গহীতলোপো, দ্ৱিত্তঞ্চ.

বাল্যযোব্বনৱুড্ঢত্তানি পুব্বে ৱুত্তানি. ইদানি তব্বতিনামান্যাহ. তত্ৰ অদ্ধং ছাপসামঞ্ঞে. পুথ, পথ ৱিত্থাৰে, উকো, পুথুকো, পল গমনে, ণ্ৱু, অস্সিত্তং, দ্ৱিত্তঞ্চ, পিল্লকো. ছুপ সম্ফস্সে, উস্সাত্তং, ছাপো. কুমাৰ কীড়াযং, কুমাৰো. বল পাণনে, ণো, বালো, পূ পৱনে, তো, সকত্থে কো, পোতকো, ইত্থিযং পোতকী. পোতো, সাৱো, সাৱকো, অব্ভকো, ডিম্ভো, সুসুকো, সুসুইচ্চাদীনিপি ছাপসামঞ্ঞত্থানি.

২৫২. বালসামঞ্ঞৱাচকানি দস্সেত্ৱা ৱিসেসবালনামানি দস্সেতুমাহ ‘‘অথু’’চ্চাদি. উত্তানো, উত্তানং ৱা সযতীতি উত্তানসযো. কপচ্চযে উত্তানসেয্যকো. থনং পিৱতীতি থনপো, ডিম্ভসদ্দোপ্যত্ৰ.

২৫৩. সত্তকং তৰুণে.

আসোড়সা ভৱে বালো,

তৰুণো তু ততো ভৱে;

ৱুদ্ধো তু সত্তত্যাযুম্হা,

তীণি ৱযানি লক্খযে.

তৰ তৰণে, উণো. ৱযসি যোব্বনে তিট্ঠতীতি ৱযট্ঠো, তো, ‘‘ৱযো বাল্যাদি পক্খী চ, যোব্বনঞ্চ ৱযো ক্ৱচী’’তি [চিন্তামণিটীকা ১৬.৪২] ৰুদ্দো, দহ ভস্মীকৰণে, অৰো, যু মিস্সনে, অ, উৱাদেসো, সিস্সাকাৰো. সস প্লুতগতিম্হি, উ, অস্সুত্তং, সুসু, তৰুণস্স ৱা পাটিপদিকস্স সুস্ৱাদেসো. মনুনো অপচ্চং মানৱো, ৱণ্ণৱিকাৰো, নস্স ণত্তং, মাণৱো. কুচ্ছাযং কপচ্চযো, মাণৱকোতি সিদ্ধং. ৱুত্তঞ্চ –

‘‘অপচ্চে কুচ্ছিতে মূড়্হে, মনুতোস্সগ্গিকো মতো’’তি [মহাভাস্স ৪.১.১৬১] দৰ ৱিদাৰণে, ণ্ৱু.

দ্ৱযং সুখৱড্ঢিতে কুমাৰে, সুখো কুমাৰো সুকুমাৰো, খলোপো, সুখেন এধতি ৱদ্ধতীতি সুখেধিতো. ‘‘সুখোচিতো’’তিপি পাঠো, সুখং উচিতং সম্পিণ্ডিতং এত্থাতি সুখোচিতো, উচ সমৱাযে.

২৫৪-২৫৫. দ্ৱিপাদেন ৱুড্ঢস্স নামানি. আযুমহত্তং লাতীতি মহল্লকো, ণ্ৱু, দ্ৱিত্তং. ৱড্ঢ ৱড্ঢনে, কত্তৰি তো, তস্স ঢো, ড্ঢস্স ডো, অস্সুত্তং, ধা গতিনিৱত্তিযং, ইৰো, ধস্স থত্তং, ইস্স এত্তং. জৰ ৱযোহানিম্হি, কত্তৰি তো, তস্স ইন্নাদেসো, ধাত্ৱন্তলোপো, ণত্তঞ্চ, জিণ্ণো, সকত্থে কম্হি জিণ্ণকো. পকতং ৱযো যোব্বনমস্সাতি পৱযোতিপি ৱুড্ঢস্স নামং.

ৱলিনন্তানি পাদেন নামানি. তত্ৰ তিকং জেট্ঠভাতৰি. অগ্গে পুৰে কালে, পুব্বে চ কালে জাযতীতি অগ্গজো, পুব্বজো চ. অযঞ্চ ৱুড্ঢো অযঞ্চ ৱুড্ঢো, অযমিমেসং ৱিসেসেন ৱুড্ঢোতি জেট্ঠো, ৱুড্ঢসদ্দা ইট্ঠপচ্চযো, ‘‘ৱুড্ঢস্স জো ইযিট্ঠেসূ’’তি ৱুড্ঢস্স জো. অলোপে পৰস্সাসৱণ্ণত্তং.

তিকং পচ্ছাজাতে ভাতৰি. অযঞ্চ যুৱা অযঞ্চ যুৱা, অযমিমেসং ৱিসেসেন যুৱাতি কনিট্ঠো, কনিযো [কণিট্ঠো কণিযো (ক.)] চ. ইযিট্ঠেসু যুৱসদ্দস্স কনাদেসো [কণাদেসো (ক.)]. অনু পচ্ছাকালে জাতো অনুজো. জঘঞ্ঞে পচ্ছাকালে জাতো জঘঞ্ঞজো. অপৰস্মিং পচ্ছাকালে জাতো অপৰজোতি দ্ৱেপ্যত্ৰ.

ৱলি সিথিলং তচো চম্মং যস্স ৱলিত্তচো, দ্ৱিত্তং. ৱলি চম্মমেতস্সত্থীতি ৱলিনো, ইনো. উত্তানসযাদযো ৱলিনন্তা ৱাচ্চলিঙ্গত্তা তীসু লিঙ্গেসু ৱত্তন্তি, যথা – উত্তানসযো বালো, উত্তানসযা কুমাৰী, উত্তানসযং নপুংসকং.

২৫৬. পঞ্চকং মত্থকে. সি সযে, সো, দীঘো চ, অঙ্গেসু উত্তমঙ্গত্তা উত্তমঙ্গং, উত্তমো চ তং অঙ্গঞ্চাতিপি উত্তমঙ্গং. সীসঞ্চ উত্তমঙ্গঞ্চ সীসোত্তমঙ্গানি. সি সেৱাযং, ৰো, সেৱন্তি এতেনাতি সিৰো. মুদ তোসে, ধো. সিস্সাকাৰো. মস আমসনে, ত্থো, সকত্থে কো চ, মসি পৰিমাণে ৱা.

পজ্জদ্ধং কেসে. কে মত্থকে সেতি তিট্ঠতীতি কেসো. সত্তমিযালোপো, কতি ছেদনে, অলো, অস্সুত্তং. ৱল সংৱৰণে, কম্মনি ণপচ্চযো, ৱালো. উত্তমঙ্গে সীসে ৰুহতীতি উত্তমঙ্গৰুহো. মুদ্ধনি জাযতীতি মুদ্ধজো. ৱালো চ উত্তমঙ্গৰুহো চ মুদ্ধজো চেতি ইতৰীতৰযোগদ্ৱন্দো. চিকুৰো, কচোতিপ্যত্ৰ. চি চযনে, কুৰ সদ্দে, অনেকত্থত্তা ছেদনে. ৱড্ঢমানো চিকৰীযতেতি চিকুৰো, কচ বন্ধনে, অ.

২৫৭. কুসুমগব্ভা কেসা কেসচূড়া মুত্তিকাদিনা বহি সংযতা সন্থতা ধম্মিলো নাম. একতো কত্ৱা ধৰীযতি বন্ধীযতীতি ধম্মিলো, কম্মনি ইলো. ধম্মেন নানাদেসিযমনুস্সানং সমাচাৰেন ইলতীতি ৱা ধম্মিলো, ইল গমনে.

দ্ৱযং কুমাৰানং সিখাপঞ্চকে, চূড়ত্তযেতি কেচি. কাকানং পক্খসণ্ঠানত্তা কাকপক্খো. সিখা এৱ সিখণ্ডকো, সকত্থে কো. সিখাসিখণ্ডসদ্দানমভেদত্তাযেৱ হি ‘‘সিখণ্ডী, সিখী চা’’তি মোৰো ৱুত্তো.

পাসো, হত্থো চ ইমে দ্ৱে কেসচযে কেসপৰিযাযতো পৰে হুত্ৱা কেসানং কলাপে ৱত্তন্তি, ন কেৱলা, যথা – কেসপাসো কেসহত্থো ইচ্চাদি. পা ৰক্খণে, পাতি ৰক্খতি অৱযৱেতি পাসো, সো, পস বন্ধনেতি কেচি, ণো. হন গতিযং, অৱযৱা নিহনন্তি এত্থাতি হত্থো, থো, পক্খোপ্যত্ৰ.

তাপসানং ৱতীনং তহিং কেসচযে জটাসদ্দো ৱুচ্চতি, জট জটনে, জট সঙ্ঘাতে ৱা, ‘‘ইত্থিযমতিযৱো ৱা’’তি অ.

২৫৮. পোসিতভত্তাদীহি যা বন্ঝতে, তত্ৰ ৱেণী, পৱেণী চ. ৱী পজনে, পজনং গব্ভৱিমোক্খো, ৱী তন্তসন্তানে ৱা, ণী. পক্খে পৱেণী.

দ্ৱযং সীসমজ্ঝট্ঠচূড়াযং. চূড় সঞ্চোদনে, চূড় হাৱকৰণে ৱা, অ. সিখা ৱুত্তা. কেসপাসীপ্যত্ৰ, নদাদি.

নাৰীনং কেসমজ্ঝম্হি পদ্ধতি উজুগতমগ্গো সীমন্তোতি মতো কথিতো. সীমস্স অন্তো সীমন্তো, সী সযে ৱা, অন্তো, মজ্ঝে মকাৰৱণ্ণাগমো.

২৫৯. তিকং লোমে. লূ ছেদনে, ৱড্ঢমানং লূযতেতি লোমং, মো. তনুম্হি ৰুহতীতি তনুৰুহং, অ. ৰুহ জননে, ৰূহ পাতুভাৱে ৱা, মো, হলোপো, ওত্তঞ্চ, লূ ছেদনে ৱা, মো, লস্স ৰত্তং, ৰোমং. অক্খিম্হি জাতং লোমং পম্হং, পখুমঞ্চোচ্চতে. পমিনোতি তেনাতি পম্হং,পপুব্বো মা পৰিমাণে, হপচ্চযো. অক্খিনো পক্খদ্ৱযে জাতং পখুমং, উমো, কলোপো চ.

পুমমুখে পুৰিসানং মুখে ৱুত্তং [পৱুট্ঠং (ক.)] লোমং মস্সু নাম, মস আমসনে, সু, মস্সু.

তিকং ভমুম্হি. ভম অনৱট্ঠানে, ঊ, মলোপো, ভূ. উম্হি ভমু, কপচ্চযে ভমুকো. ভমুকসহচৰণতো ভমু পুল্লিঙ্গো.

২৬০. তিকং নেত্তোদকে. খিপ পেৰণে, পো, ইস্সত্তং. নেত্তে জাতং জলং নেত্তজলং. অস অধোপতনে, সু, অস্সু. নেত্তজলঞ্চ অস্সু চাতি দ্ৱন্দো. অস্সু নপুংসকে.

দ্ৱযং অক্খিপুত্তলিকাযং. নেত্তে দিস্সমানা তাৰা নেত্ততাৰা. কঞ্ঞাসদ্দতো তদ্ধিতো অপচ্চযো, কঞ্ঞাসদ্দস্স কনীনাদেসো, ইত্থিকতাকাৰপৰে কে পুব্বো অকাৰো ইকাৰমাপজ্জতে [কাতন্ত ২.২.৬৫], কনীনিকা. তাৰকাপ্যত্ৰ.

ছক্কং মুখৱিৱৰে, কৱযো পন তদুপলক্খিতেপি সমুদাযে যুজ্জন্তে. ৱদ ৱিযত্তিযং ৱাচাযং, কৰণে যু. মু বন্ধনে, খো, ওত্তাভাৱো নিপাতনা, মুখং. সব্বধৰকতে পন খঞ্ঞতেতি ধাতুনা মুখন্তি নিপাতিতং, খনু অৱদাৰণে. তুডি তোডনে, অ. তনু ৱিত্থাৰে ৱা, ডো, অস্সুত্তং. ৱদতি তেনাতি ৱত্তং, তো, ৱুচ্চতে অনেনাতি ৱা ৱত্তং. ৱদ ৱিযত্তিযং ৱাচাযং, তো. লপ ৱচনে, কৰণে যু. আনন্তি অসন্তি অনেনাতি আননং, অন পাণনে, যু. অস্সংপ্যত্ৰ. অস ভক্খনে. কৰণে সো.

২৬১. অড্ঢং দন্তে. দ্ৱীসু ঠানেসু দ্ৱিক্খত্তুং ৱা জাযতেতি দ্ৱিজো. লপনে মুখে জাযতীতি লপনজো. দা অৱখণ্ডনে, দাযতি ভক্খমনেনাতি দন্তো, অন্তো, দস অদনে ৱা, দসন্তি ভোজ্জমনেনাতি দন্তো, অন্তো, ধাত্ৱন্তলোপো. দমু দমনে ৱা, তো. দংস দংসনে, দংসতে ৱিলিখ্যতে ভক্খমনেনাতি দংসনো, যু. ৰদ ৱিলেখনে, যু, ৰদনো. অম্হি ৰদো.

দন্তভেদস্মিং দন্তৱিসেসে দাঠাসদ্দো. ইত্থিলিঙ্গোযং. দংসধাতুতো ঠো, দংসিস্স চ দা, দাঠা, মুদ্ধজদুতিযোযং. অক্খিকোটীসু ৱামদক্খিণনেত্তানং অন্তেসু অপাঙ্গো ৱত্ততি, সৰীৰঙ্গসঙ্খাতস্স কণ্ণস্স অপ সমীপং অপাঙ্গো.

২৬২. চতুক্কং ওট্ঠে. দন্তে আৱৰতি ছাদযতীতি দন্তাৱৰণং. উস দাহে, তো, ‘‘সাদিসন্তপুচ্ছভন্জহংসাদীহি ট্ঠো’’তি সহাদিব্যঞ্জনেন ট্ঠো, ওত্তদ্ৱিত্তানি, ওট্ঠো. গদ্ৰভেপ্যযং. অথ ৱা উস দাহে, ট্ঠো, ওত্তদ্ৱিত্তাদি, উভযত্ৰাপি মুদ্ধজদুতিযো, ঈসং কিঞ্চি কালং ধাৰেতি ভক্খমেত্থাতি অধৰো, ঈসত্থো হ্যত্ৰ অকাৰো.

‘‘অ পুমে মাধৱে ঞেয্যো,

পটিসেধে তদব্যযং;

ঈসত্থে চ ৱিৰুদ্ধত্থে,

সদিসত্থে পযোগতো’’তি. –

হি একক্খৰকোসে ৱুত্তং. দসনে দন্তে ছাদযতীতি দসনচ্ছদো. এত্থ কেচি অধৰসদ্দেন হেট্ঠিমোট্ঠমেৱাহু, তেসং ৱচনং ‘‘নেত্তন্তাধৰপাণিপাদযুগলেহি’’চ্চাদীহি মহাকৱিপযোগেহি অসংসন্দনতো ন গহেতব্বং.

তিকং কপোলে. গডি ৱদনেকদেসে, অ, ধাতুপ্পক্ৰিযত্থঞ্হি ধাতুপাঠৱচনং, সব্বত্ৰাপ্যেৱং. কেন জলেন পূৰিযতেতি কপোলো, অলো, কপ অচ্ছাদনে ৱা, ওলো, কপোলো, নদাদি. গণ্ডী. অধৰা অধোভাগো চুবুকং নাম, চিবুকংপ্যত্ৰ. চিবু ওলম্বকে, ণ্ৱু, অস্সুত্তং.

২৬৩. দ্ৱযং গীৱায পুৰোভাগে. গল অদনে, কৰণে অ, গিল গিলনে ৱা, গিলতি অনেনাতি গলো, ইস্সত্তং. কণ সদ্দত্থো দণ্ডকো ধাতু, ঠো, কণ্ঠো, মুদ্ধজদুতিযোযং.

তিকং একত্থং. গা সদ্দে, ঈৱো. কং সীসং ধৰতীতি কন্ধৰা. সিৰং ধৰতীতি সিৰোধৰা, সিৰো ধিয্যতে অস্সন্তি ৱা সিৰোধৰা, ধা গতিনিৱত্তিযং, অৰো.

সুৱণ্ণমযো আলিঙ্গো মুৰজভেদো, তেন সন্নিভা সদিসা যা গীৱা, সা কম্বুগীৱা মতা, মহাপুৰিসলক্খণমেতং. অথ ৱা যা গীৱা তীহি লেখাহি অঙ্কিতা লক্খিতা, সা কম্বুগীৱা মতা, মহাপুৰিসলক্খণমেতঞ্চ. কম্বু ৱুচ্চতি সুৱণ্ণং, কম্বুমযেন আলিঙ্গেন সন্নিভা গীৱা কম্বুগীৱা, কম্ব সংৱৰণে, উ, কম্বু.

২৬৪. তিকং খন্ধে. অন গতিযং, সো. ভুজানং সিৰো মত্থকং ভুজসিৰো. কং মত্থকং দধাতীতি কন্ধো, সো এৱ খন্ধো ককাৰস্স খকাৰকৰণৱসেন, খমতি ভাৰন্তি ৱা খন্ধো, খমু সহনে, তো, তস্স ধো, মস্স নো, নিগ্গহীতং ৱা. তস্সন্ধি তস্স খন্ধস্স মজ্ঝং জত্তু নাম, যং খন্ধানং মজ্ঝে তিট্ঠতি. জন জননে, জৰ ৱযোহানিম্হি ৱা, তু, জত্তু, তং নপুংসকং.

দ্ৱযং বাহুমূলে. বাহূনং ভুজানং মূলং বাহুমূলং. কচ বন্ধনে, ছো. অস্স কচ্ছস্স অধোভাগট্ঠানং পস্সং ৱুচ্চতি, দিস পেক্খনে, অপচ্চযো, দিসস্স পস্সাদেসো.

২৬৫. তিকং বাহুম্হি. ৱহতি অনেনাতি ৱাহু, ৱাহু এৱ বাহু, কু [ণ্ৱাদি ৬]. ভুঞ্জতে অনেনাতি ভুজো. ভুজ পালনজ্ঝোহাৰেসু. বাহু চ ভুজো চেতি দ্ৱন্দো, এতে দ্ৱে দ্ৱীসু, ইত্থিযং ভুজা. ৱহতি যাযাতি বাহা. অপৰোসদ্দোপ্যত্ৰ [অ পাৰোসদ্দোপ্যত্ৰ (ক.), অ পৱেট্ঠসদ্দোপ্যত্ৰ (?)].

তিকং হত্থে. হস হসনে, থো. হৰ হৰণে ৱা. নক্খত্তেপ্যযং. কৰ কৰণে, অ. পণ ব্যৱহাৰথুতীসু, ই. পা ৰক্খনে ৱা, ণি. কৰো চ পাণি চ কৰপাণযো. পঞ্চসাখো, সযোপ্যত্ৰ.

পকোট্ঠন্তো হত্থগণ্ঠি মণিবন্ধো নাম. পকোট্ঠো নাম আমণিবন্ধং কপ্পৰস্স অধোভাগো. মণিৱিকতিং বন্ধতি এত্থাতি মণিবন্ধো. কুস অক্কোসে, ঠো, পকোট্ঠো.

দ্ৱযং ভুজমজ্ঝগণ্ঠিম্হি. কপু হিংসাযং, অৰো. কুপ্পৰোতিপি পাঠো, তদা অস্সুত্তং. কপু হিংসাযং, ওণি, কপোণি, ইত্থিযং. কফোণীপ্যত্ৰ, তত্থ পস্স ফত্তং.

২৬৬. পাণিস্স পাণিতলস্স সম্বন্ধীনং মণিবন্ধকনিট্ঠানং দ্ৱিন্নং অন্তৰং বহিট্ঠানং কৰভো ৱুচ্চতি, যেন কুমাৰকা সত্থং কত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং পহৰন্তি, কৰ হিংসাযং, অভো, কৰ কৰণে ৱা.

দ্ৱযং অঙ্গুলিমত্তে. কৰস্স পাণিস্স সাখা কৰসাখা. অগি গত্যত্থো, অঙ্গ গমনত্থো ৱা, উলি. ইত্থিলিঙ্গোযং [(নদাদি) (ক.)], অঙ্গুলি.

তা অঙ্গুলিযো পঞ্চপ্পভেদা, যথা – অঙ্গুট্ঠো তজ্জনী মজ্ঝিমা অনামিকা কনিট্ঠা চেতি কমা সিযুং. অঙ্গ গমনত্থো, অস্সুত্তং, অগ্গে পুৰে তিট্ঠতীতি ৱা অঙ্গুট্ঠো, নিগ্গহীতাগমো, অস্সুত্তঞ্চ. তজ্জ হিংসাযং, তজ্জেতি যায, সা তজ্জনী, যু, নদাদি. মজ্ঝে তিট্ঠতীতি মজ্ঝিমা. নত্থি নামমস্সাতি অনামিকা, সকত্থে কো. অতিসযেন খুদ্দকাতি কনিট্ঠা. যুৱপ্পানং কন, কণ ৱা ইযিট্ঠেসু.

২৬৭. তজ্জন্যাদীহি যুতে অঙ্গুট্ঠে ততে পসাৰিতে সতি পদেসাদিকা চতস্সো সঞ্ঞা কমতো সিযুং, যথা – তজ্জনীযুতে অঙ্গুট্ঠে ততে পদেসো. দিস পেক্খনে. মজ্ঝিমযুতে অঙ্গুট্ঠে ততে তালো, তল পতিট্ঠাযং. অনামিকাসহিতে অঙ্গুট্ঠে ততে গোকণ্ণো, গোকণ্ণসদিসত্তা, তপ্পমাণত্তা ৱা গোকণ্ণো, অথ ৱা গোকণ্ণো নাম একো মিগৱিসেসো, তক্কণ্ণসদিসপ্পমাণত্তা গোকণ্ণো, তালো চ গোকণ্ণো চ তালগোকণ্ণা. লিঙ্গভেদা ‘‘তালগোকণ্ণৱিদত্থী’’তি ন ৱুত্তং, কনিট্ঠাযুতে অঙ্গুট্ঠে ততে ৱিদত্থি, ৱিতনোতীতি ৱিতত্থি, ৱিতত্থি এৱ ৱিদত্থি, তনু ৱিত্থাৰে,তি, তস্স থো. ৱিদত্থি. ‘‘কমা ততো’’তিপি পাঠো.

কুঞ্চিতো সঙ্কোচিতো পাণি পসতাখ্যো, পপুব্বো সৰ গতিযং, তো. পমাণপ্পকৰণতো ৱিততঞ্জলিযেৱাযং কৱীহি ইচ্ছিতো. সম্পুটঞ্জলি পনাযং, পসাৰিতসহিতা [পসাৰিতসহিতত্তা (ক.)] যস্স অঙ্গুলিযো ভৱন্তীতি.

কুঞ্চিতো চ ততঙ্গুট্ঠো, সপতাকোতি সম্মতো;

পতাকেহি তু হত্থেহি, সম্পুটঞ্জলি ইচ্ছিতো.

দেৱতানং গৰূনঞ্চ, পিতূনঞ্চে’চ্ছিতো পুৰে;

অত্থপ্পকৰণাদীহি, ভেদো ঞেয্যো তহিং তহিং.

যথা জলঞ্জলিং দদাতি, অঞ্জলিনা পিৱতি, দেৱোযং কতঞ্জলিৰিতি. পুটঞ্জলিস্স ৱা ৱক্খমানত্তা ইধ ৱিততঞ্জলিযেৱ.

২৬৮. তিকং সপ্পকোট্ঠে ৱিততকৰে. ৰমু কীড়াযং, তনো, মলোপো, ৰতনং, মণিবুদ্ধাদীসু চ. কুক আদানে, উ, দ্ৱিত্তং. হস ধাতুম্হা থো, তো ৱা, হত্থো, হত্থসহিতত্তা ৱা পকোট্ঠো হত্থো.

দ্ৱযং সম্পুটঞ্জলিম্হি. কৰমযো পুটো কৰপুটো, অঞ্জ ব্যত্তিগতিকন্তীসু, অলি, অঞ্জলি. কৰপুটো চ অঞ্জলি চেতি কৰপুটঞ্জলী.

দ্ৱযং নখে. কৰে জাযতি ৰুহতীতি কৰজো. নত্থি খং ইন্দ্ৰিযং এত্থাতি নখো, সঞ্ঞাসদ্দত্তা ন অত্তং, অৱিসযত্তা ৱা. পুনব্ভৱো, কৰৰুহো, নখৰোতিপি নখস্স নামানি.

দ্ৱযং পুটঙ্গুলিকৰেতিখ্যাতে মুট্ঠিম্হি. খট ইচ্ছাযং, ণ্ৱু, খদ হিংসাযং ৱা, দস্স টো. মু বন্ধনে,তি, তস্স ঠো, দ্ৱিত্তং.

২৬৯. পস্সদ্ৱযৱিত্থতা পস্সদ্ৱযেপি ৱিততা পসাৰিতা সহকৰা সপাণযো দ্ৱে বাহূ ব্যামো নাম, ব্যামীযতে অনেনাতি ব্যামো, ৱিপুব্বো যাম অঞ্ছে. উদ্ধং উপৰি ততা ৱিততা ভুজা চ পোসো চ তেসং সমুদিতানং পমাণসদিসং পমাণং যস্স তস্মিং উদ্ধন্ততভুজপোসপ্পমাণে পোৰিসসদ্দো ৱত্ততি. ভুজসদ্দেন সহকৰা ভুজা গয্হতে, একস্স পমাণসদ্দস্স লোপো, পুৰিসস্স পমাণং পোৰিসং. পুৰিসসদ্দো চেত্থ সকৰভুজপুৰিসং ৱদতি, তীসু, যথা – পোৰিসং জলং, পোৰিসো হত্থী, পোৰিসী যট্ঠি.

২৭০. দ্ৱযং উৰসি. উস দাহে, ৰো, সলোপো, অৰ গতিম্হি ৱা, অস্সুকাৰো. হৰ হৰণে, যো, ৰস্স দো. কোড়ং [কোট্ঠ (ক.)], ভুজন্তৰং, ৱক্খোতিপি উৰোনামানি. তিকং উৰোজে. তনু ৱিত্থাৰে, তনোতি ইচ্ছন্তি থনো, তস্স থো, থন দেৱসদ্দে, থন চোৰিযে ৱা. কুচ সঙ্কোচনে, কুচো. পযো খীৰং ধাৰেতীতি পযোধৰো. কুচো চ পযোধৰো চাতি দ্ৱন্দো.

থনগ্গস্মিং থনস্স অগ্গে চূচুকং, নপুংসকে. ‘‘চূচুকো সো কুচানন’’ন্তি [চিন্তামণিটীকা ১৬.৭৭] তু ৰতনকোসো, চু চৱনে, উকো, দ্ৱিত্তং, দীঘো চ, চূচুকং, চন্চু গতিযং ৱা, উকো, নলোপো, অস্সূকাৰো, চূচুকং.

দ্ৱযং পিট্ঠে কাযস্স পচ্ছাভাগে. পিট সদ্দসঙ্ঘাতেসু, তো. ইতৰত্ৰ তি, পিসু সেচনে ৱা.

২৭১. তিকং তনুমজ্ঝে. মজ্ঝে ভৱো মজ্ঝো. লগ সঙ্গে, অ. মজ্ঝে ভৱং মজ্ঝিমং. চতুক্কং উদৰে. কুস অক্কোসে, ছি, সস্স চো. গহ উপাদানে, অনি, ঈম্হি গহণী, গব্ভং গণ্হাতি ধাৰেতীতি ৱা গহণী, গব্ভাসযসঞ্ঞিতো মাতুকুচ্ছিপ্পদেসো, তেজোধাতুম্হি পন যথাভুত্তাহাৰস্স ৱিপাচনৱসেন গণ্হনতো অছড্ডনতো গহণী. উপুব্বো দৰ গমনে. উদৰতি উদ্ধং গচ্ছতি ৱাযু যত্ৰাতি উদৰং. গু সদ্দে, অভো, দ্ৱিত্তাদি, গব্ভো. পিচণ্ড জঠৰ তুন্দাপ্যত্ৰ.

কুচ্ছিসম্ভৱে কুচ্ছিট্ঠে কোট্ঠো, অন্তো চাতি ইমে দ্ৱে ৱত্তন্তি, কুস অক্কোসে, তো, ঠো ৱা. অম গমনত্থো, তো.

২৭২. চতুক্কং কটিযং. হনধাতুম্হা যু, হস্স দ্ৱিত্তং, হস্স জো, হনস্স ঘো চ, জঘনং. নিচ্ছযেন তমতীতি নিতম্বো, তমুধাতুম্হা বো. সূ পসৱে, ণি. কট ৱস্সাৱৰণেসু, কট্যতে আৱৰীযতে ৱত্থাদীহি কটি, ই, এতে দ্ৱে নাৰিযং. এত্থ চ জঘনসদ্দেন ইত্থিকটিযা অগ্গভাগো, নিতম্বসদ্দেন ইত্থিকটিযা পচ্ছাভাগো, সেসদ্ৱযেন কটিসামঞ্ঞং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং, ৱুত্তঞ্চ ‘‘পচ্ছা নিতম্বো থীকট্যা, জঘনং তু পুৰো ভৱে’’তি [অমৰ ১৬.৭৪].

২৭৩. লিঙ্গন্তং লিঙ্গসামঞ্ঞে. অঙ্গে সৰীৰে জাযতীতি অঙ্গজাতং, অঙ্গসদ্দো সৰীৰৱাচকো, অঙ্গমেতস্সত্থীতি কত্ৱা. ৰহসি ঠানে জাতং অঙ্গং ৰহস্সঙ্গং, সত্তমিযালোপো, ইস্সত্তং, সস্স দ্ৱিত্তঞ্চ. ৱত্থেন গুয্হিতব্বন্তি ৱত্থগুয্হং. মিহ সেচনে, কৰণে যু, মিহতি ৰেতোমুত্তানি যেনাতি মেহনং. নিপুব্বো মিহ সেচনে, তো, নিমিত্তং. উত্তমঙ্গত্তা ৱৰঙ্গং. ৱজ গতিযং, অস্সীকাৰো, পচ্চযেহি ৱিনা জাযতীতি ৱা বীজং, ৱিৰহত্তজোতকো হ্যেত্থ ৱিকাৰো. ফল নিপ্ফত্তিযং, ফলতি এতেন পুত্তন্তি ফলং. লিঙ্গতি ‘‘ইত্থী, পুৰিসো’’তি ৱিভাগং গচ্ছতি যেনাতি লিঙ্গং.লিঙ্গ গমনে, লীনং অপাকটং অঙ্গন্তি ৱা লিঙ্গং. এতেসু বীজফলসদ্দা অণ্ডেপি ৱত্তন্তি.

দ্ৱযং পুৰিসলিঙ্গপসিব্বকে. অম গমনে, ডো, অণসদ্দত্থো ৱা, ডো, অডি অণ্ডত্থে ৱা, তো. কুস অক্কোসে, ণো. অণ্ডসদ্দো চেত্থ বীজেপি, অণ্ডকোসোতি সমুদিতম্পি কোসস্স নামং, ‘‘কুক্কুটচ্ছাপকস্সেৱ অণ্ডকোসম্হা’’তি [পাৰা. ১৩, ১৪] হি ৱুত্তং, অমৰকোসেপি [অমৰকোসে ১৬.৭৬] অণ্ডকোসোতি সমুদিতেনেৱ নামং ৱুত্তং. এত্থ চ অণ্ডস্স বীজস্স কোসো অণ্ডকোসোতি ৱিগ্গহো কাতব্বো.

দ্ৱযং ইত্থিযা অঙ্গজাতে. যু মিস্সনে, অধিকৰণেনি, যোনি, ইত্থিযং পুমে চাযং, ইত্থী চ পুমা চ ইত্থিপুমং, তস্মিং. ভজন্তি অস্মিন্তি ভগং. মাৰমন্দিৰ মাৰকূপা চাত্ৰ.

২৭৪-২৭৫. তিকং ইত্থিপুৰিসানং সম্ভৱে. সুচিস্স পটিপক্খো অসুচি, ইকাৰন্তো, দ্ৱীসু, সম্ভৱলিঙ্গো ৱা. সংপুব্বা ভূধাতুম্হা অ. সক সামত্থিযং, তো, তস্স কো, অস্সুত্তং, সুচ সোকে ৱা, কো.

দ্ৱযং ৱচ্চমগ্গে. পুনন্তি অনেনাতি পাযু. পূ পৱনে, উ, ঊস্সাযো, পয গমনত্থো ৱা, পযতি ৱচ্চমনেনাতি পাযু, কৰণে উ, অযং পুৰিসে পুল্লিঙ্গে ৱত্ততি. গুদ কীড়াযং, অ. অপানংপ্যত্ৰ.

অট্ঠকং ৱচ্চে. গূথ কৰীসোস্সগ্গে, গুপ গোপনে ৱা, থো. কিৰ ৱিকিৰণে, ঈসো, কৰীসং. ৱৰ ৱৰণসম্ভত্তীসু, চো, গূথঞ্চ কৰীসঞ্চ ৱচ্চঞ্চেতি দ্ৱন্দো, তানি ৱিকপ্পেন পুমে ৱত্তন্তি, নিচ্চং নপুংসকে, পুল্লিঙ্গত্তং তেসং কত্থচিযেৱ, সব্বত্ৰ নপুংসকত্তমেৱ বহুলন্ত্যত্থো. মল চলনে, অ, মল ধাৰণে ৱা. সক সত্তিযং, সস্স ছো. উচ্চাৰীযতে জহ্যতেতি উচ্চাৰো, উপুব্বো চৰধাতু চজনে, উক্খিপনে চ ৱত্ততি. মিহ সেচনে, লো, ৱণ্ণৱিপৰিযযো, ড়ত্তঞ্চ. অৱকৰীযতেতি উক্কাৰো, অৱস্সুত্তং, কিৰ ৱিক্খিপনে. সমলংপ্যত্ৰ. সমু উপসমে, অলো.

দ্ৱযং মুত্তে. সু সৱনে, সৱনং সন্দনং, চুৰাদি, ণো. মুচ মোচনে, তো, মুত্ত পস্সাৱে ৱা. উচ্চতে কথীযতে. গোমুত্তে গৱং সম্বন্ধিনি মুত্তে পূতিমুত্তসদ্দো ৱত্ততি. অজ্জ পৱত্তম্পি হি তং দুগ্গন্ধভাৱেন পূতিমুত্তন্ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি, যথা ‘‘পূতিকাযো’’তি. অস্সাদীনং মলে ছকণসদ্দো, সক সত্তিযং, যু, সস্স ছো.

২৭৬. নাভিযা অধোভাগো ৱত্থি নাম, সো দ্ৱীসু. ৱত্থি মুত্তপুটং. ‘‘মুত্তাসযপুটো ৱত্থি’’ৰিতি [চিন্তামণিটীকা ১৬.৭৩] ৰতনমালা. ৱসতি মুত্তমেত্থাতি ৱত্থি, ৱস নিৱাসে,তি, তস্স থো, ত্থিপচ্চযেন ৱা সিদ্ধং. উচ্ছঙ্গং অঙ্কঞ্চ ইমে দ্ৱে উভো সদ্দা পুমে ৱত্তন্তি. উস্সজ্জতি এত্থাতি উচ্ছঙ্গং, সজ সঙ্গে, সস্স ছো, দ্ৱিত্তং. অঙ্ক গমনত্থো, অ, অঙ্কো, অথ ৱা অঙ্ক লক্খণে, অ, অঙ্কো, ‘‘উচ্ছঙ্গচিহনেস্ৱ’ঙ্কো’’তি অমৰকোসে [অমৰ কোসে ২৩.৪].

দ্ৱযং জাণূপৰিভাগে. অৰ গমনে, উ, অস্সূকাৰো. সন্জ সঙ্গে, আসজ্জতি ৱত্থমত্ৰাতি সত্থি, থি. ঊৰু চ সত্থি চেতি দ্ৱন্দো, নপুংসকেপি.

তিকং জাণুম্হি, ঊৰুনো পব্বং গণ্ঠি ঊৰুপব্বং. জন জননে, ণু. দ্ৱিত্তে জণ্ণু.

২৭৭. দ্ৱযং পাদগণ্ঠিম্হি. গুপ ৰক্খণে ফো, সকত্থে কো. পাদস্স গণ্ঠি পাদগণ্ঠি. ঘুটিকাপ্যত্ৰ. ঘুট পৰিৱত্তনে, ঘুট্যতে অনেনেতি ঘুটিকা, ণ্ৱু.

দ্ৱযং পাদস্স পচ্ছাভাগে গোপ্ফকস্সাধো ভাগে. পুমে তূতি ত্ৱন্তং লিঙ্গপদং. পস বাধনফুসনেসু,তি, তস্স ণো, সস্স হো, ৱণ্ণৱিপৰিযযো, ণিপচ্চযেন ৱা সিদ্ধং. সকাৰৱণ্ণাগমে ৱুদ্ধিযঞ্চ পাসণ্হি. এলিপ্যত্ৰ, ইল গতিযং,তি, তলোপো.

দ্ৱযং পাদগ্গে. পাদস্স অগ্গং পাদগ্গং. পকট্ঠং পদং পপদন্তি কম্মধাৰযো. ‘‘পপদো’’তিপি পাঠো. তিকং পাদে. পদ গতিম্হি, ণো, পজ্জতেতি পাদো. পজ্জতে গচ্ছতীতি, অ. চৰম্হা কৰণে যু, চৰণং, ইদং পুমে ৱিকপ্পেন, নিচ্চং নপুংসকে. অঙ্ঘিপ্যত্ৰ, অহি গতিযং. ই, হস্স ঘো.

২৭৮. দ্ৱযং হত্থাদ্যৱযৱে. অঙ্গি গত্যত্থো, অ. অৱপুব্বো যু মিস্সনে, অ. পতীকো, অপঘনোপ্যত্ৰ. পতিপুব্বা ইম্হা কো. অপপুব্বা হনিম্হা অ, ঘনাদেসো চ.

দ্ৱযং পস্সট্ঠিম্হি. পা ৰক্খণে, সু, ড়িকাৰৱণ্ণাগমো, সকত্থে কো, পস্স ফো. অড়াগমে ফাসুকা. ‘‘পাসুড়িকা, পাসুকা’’তিপি পাঠো. ফুস সম্ফস্সেতিপি ধাতু, তদা উপচ্চযাদি.

দ্ৱযং অট্ঠিমত্তে. অসু খেপনে, ই, সস্স ট্ঠো, অট্ঠি, ইদং পণ্ডকে নপুংসকে ৱত্ততি. ধা ধাৰণে, তু, ইত্থী. কীকসং, কুল্লংপ্যত্ৰ. গলস্স কণ্ঠস্স হেট্ঠিমন্তে জাতমট্ঠি গলন্তট্ঠি. অক গমনে, খো, সকত্থে কো.

২৭৯-২৮০. দ্ৱযং সিৰসোট্ঠিখণ্ডে. সমুদিতে তু কৰোটি, ইত্থী [অমৰ ১৬.৬৯]. কপু সামত্থিযে, অৰো, কং সীসং পালেতীতি ৱা কপ্পৰো, ৰস্সো, লস্স ৰত্তঞ্চ. কং পালযতীতি, কম্মাদিম্হি ণো. ‘‘সিৰোট্ঠিম্হি কপালো’থী, ঘটাদিসকলেপিচে’’তি ৰুদ্দো [চিন্তামণিটীকা ১৬.৬৮]. কপালো অথীতি [অনিত্থীতি অত্থো] ছেদো. কপালসদ্দো ৱিকপ্পেন পুল্লিঙ্গো. কডি ছেদে, অৰো. মহতী সিৰা মহাসিৰা, সিৰাতি চ. সি বন্ধনে, ৰো.

তিকং সুসিৰৱত্যং ৱাযুৱহন্তসিৰাযং. তিৱিধা হি কাযসিৰা একা ৱাযুৱহা, অপৰা সুত্তমিৱাট্ঠিবন্ধিনী, অঞ্ঞা আহাৰৱাহিনী অন্তখ্যা. তত্ৰ ততিযেন পঠমা, পঠমদুতিযেহি দুতিযা চ দীপিতা, ততিযা পন পৰতো ৱক্খতি. নহ বন্ধনে, অৰু. সি বন্ধনে, ৰো. ধম সদ্দে, যু. নদাদি, অনি ৱা, ধমনী.

ততিযং দস্সেতুমাহ ‘‘ৰসগ্গসা’’ত্যাদি. ৰসং গসতীতি ৰসগ্গসা, গস অদনে. ৰসং হৰতি নেতীতি ৰসহৰণী, যু, নদাদি.

তিকং মংসে. মন ঞাণে, সো. মিস সদ্দে, আপুব্বো আমসনে ৱা. পিস অৱযৱে, তো. পললং, কব্বংপ্যত্ৰ.

দ্ৱযং আতপাদিনা সুক্খমংসে. তিলিঙ্গকন্তূতি ত্ৱন্তং লিঙ্গপদং. ৱল, ৱল্ল সংৱৰণে, ঊৰো, ইত্থিযং ‘‘ইত্থিযমতো আপচ্চযো’’তি আ, ৱল্লূৰা. উদ্ধং তত্তং উত্তত্তং. তপ সন্তাপে, তো.