২. পুৰৱগ্গৱণ্ণনা

১৯৮. ছক্কং নগৰে.

‘‘পট্টনঞ্চ অধিট্ঠানং, নগৰং পুটভেদনং;

থিযো পূ নগৰী পূৰিযো, ঠানীযং কব্বটং পুট’’ন্তি.

হি সিলোকপৰিযাযেসু ৱোপালিতো.

‘‘ৱিচিত্তদেৱাযতনং, পাসাদাপণমন্দিৰং;

নগৰং দস্সযে ৱিদ্ৱা, ৰাজমগ্গোপসোভিত’’ন্তি [চিন্তামণিটীকা ১.২.১]. –

নগৰলক্খণং. পু পালনে, পুৰ পালনেতি চ, পুনাতি পুৰেতি চ ৰক্খতি পৰচক্কা দুগ্গতাযাতি পুৰং, ৰো, অ চ, পুৰ অগ্গগমনেতিপি ধাত্ৱত্থো. নগা পাসাদাদযো অস্স সন্তি নগৰং, ৰো. ৱাকাৰেন নগৰসদ্দস্স পুল্লিঙ্গত্তং সমুচ্চিনোতি [নগৰিযো ৱা পত্তনং (অমৰ ১.২.১) পক্খে পত্তনসাহচৰিযা নপুংসকত্তং. (চিন্তামণিটীকা ১.২.১)], পুৰসদ্দস্সাপীত্যাচৰিযা. অকুতোভযত্তা ঠানায হিতং ঠানীযং, ঈযো. পণিকানং পুটা ভিজ্জন্তে অত্ৰাতি পুটভেদনং.

নিচ্চনিৱাসনট্ঠানং দস্সেত্ৱা ইতৰং দস্সেতুমাহ ‘‘থিয’’মিচ্চাদি. ৰাজা তিট্ঠতি এত্থাতি ৰাজঠানী, যু, নদাদি, নিচ্চনিৱাসনট্ঠানেপি ‘‘চতুৰাসীতিনগৰসহস্সানি কুসৱতীৰাজঠানীপমুখানী’’ত্যাদীসু [দী. নি. ২.২৬৩]. দাৰুক্খন্ধাদীহি আ সমন্ততো ৱৰন্তি পৰিক্খিপীযন্তি এত্থাতি খন্ধাৱাৰো, পত্থনত্থো ৱৰধাতু আপুব্বত্তা পৰিক্খিপনত্থো হোতি. পঞ্চকং নগৰে, ‘‘খন্ধাৱাৰো’’তি পন একমেৱ অচিৰনিৱাসনট্ঠানস্স নামং.

১৯৯. মূলপুৰা অঞ্ঞত্ৰ মূলপুৰং ৱজ্জেত্ৱা যং পুৰমত্থি যোজনৱিত্থিণ্ণপাকাৰাদিপৰিক্খিত্তং, তং মূলপুৰস্স তৰুট্ঠানিযস্স সাখাসদিসত্তা সাখানগৰং নাম.

২০০-২০১. সাদ্ধপজ্জদ্ৱযেন মূলপুৰস্স নামানি. ৱানৰসীসং, তংসণ্ঠানো ৱা পাসাণো এত্থ অত্থীতি ‘‘ৱানৰসীস’’ন্তি ৱত্তব্বে ৱস্স বত্তং, ৱণ্ণৱিপৰিযযং, দীঘং, ণত্তং, সস্স লোপঞ্চ কত্ৱা ‘‘বাৰাণসী’’তি ৱুত্তং. সৱত্থস্স ইসিনো নিৱাসনট্ঠানত্তা সাৱত্থি, সব্বং ধনমেত্থ অত্থীতি ৱা সাৱত্থি [ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪], সব্বস্স সাৱো, ধনৱাচকো অত্থসদ্দো, ই. তিক্খত্তুং ৱিসালীভূতত্তা ৱেসালী, অস্সত্থুত্থে ঈ. মথি হিংসাযং, ইলো, অস্সিত্তং, মিথিলা. অলং ভূসনমেত্থাতি আড়ৱী, ৱী, ড়ত্তঞ্চ. কুস অৱ্হানে, ‘‘খাদথ পিৱথা’’ত্যাদীহি দসহি সদ্দেহি কোসন্তি এত্থাতি কোসম্বী, বো, নদাদি, কুসম্বৰুক্খৱন্ততায ৱা কোসম্বী, কুসম্বস্স ইসিনো অস্সমতো অৱিদূৰে মাপিতত্তাতি একে [উদা. অট্ঠ. ৩৫; ম. নি. টী. ১.১৪; ২.২৮৪]. উগ্গং ৰিপুং জযতি যত্থ, সা উজ্জেনী, যু, নদাদি. তক্ক ঊহে, ঊহো ঊনপূৰণং, তক্কনং তক্কো, সো সীলং সভাৱো যত্থ সা তক্কসীলা, যো হি পুৰিসকাৰেন ঊনো, সো তত্থ গন্ত্ৱা তমূনং পূৰেতীতি. চম অদনে, পো, চম্পা. সানং ধনানং আকৰং উপ্পত্তিট্ঠানং সাকৰো, সো এৱ সাগলং. সংসুমাৰসণ্ঠানো গিৰি এত্থাতি সংসুমাৰগিৰং, সংসুমাৰো গাযতি এতস্স মাপিতকালেতি ৱা সংসুমাৰগিৰং, গে সদ্দে, ইৰো. ৰাজূনমেৱ আধিপচ্চৱসেন পৰিগ্গহিতব্বত্তা ৰাজগহং. আদিকালে কপিলনামস্স ইসিনো নিৱাসনট্ঠানত্তা কপিলৱত্থু, পুমনপুংসকে.

সাকো ৰাজূনং যুদ্ধাদীসু সত্তি সঞ্জাতা এত্থাতি সাকেতং, ‘‘সাকো সত্তিম্হি ভূপালে, দুমদীপন্তৰেসু চে’’তি নানত্থসঙ্গহে. সঞ্জাতত্থে ইতো, সাকো নাম ৰাজা, দুমো ৱা এত্থ আদিকালে সঞ্জাতোতি ৱা সাকেতং. ইন্দং পৰমিস্সৰিযভাৱং পাপুণন্তি এত্থাতি ইন্দপত্তং, ইন্দো ৱা সক্কো দেৱৰাজা, সো পত্তো এত্থাতি ইন্দপত্তং. উক্কং ধাৰযতি এতস্স মাপিতকালেতি উক্কট্ঠা, ৱণ্ণৱিকাৰো. যস্স মাপিতট্ঠানে পাটলীনামকো একো তৰুণৰুক্খো অত্থীতি তং পাটলিপুত্তকং, অথ ৱা পটলি নাম একো গামণী, তস্স পুত্তো এত্থ ৱসতিআদিকালেতি পাটলিপুত্তকং. চেতিযৰট্ঠে উত্তমত্তা চেতুত্তৰং, ‘‘জেতুত্তৰ’’ন্তি পাঠে পন ৱণ্ণৱিকাৰো, ৱেৰিজযট্ঠানত্তা জেতঞ্চ তং উত্তমত্তা উত্তৰঞ্চেতি ৱা জেতুত্তৰং. যস্স মাপিতকালে দীপো দিপ্পতি, তং সঙ্কস্সং, কাস দিত্তিযং, দ্ৱিত্তং, সম্মা কসন্তি এত্থাতি ৱা সঙ্কস্সং, কস ৱিলেখনে, যস্স মাপিতকালে নিমিত্তমোলোকেন্তা ব্ৰাহ্মণা কুসহত্থং নৰং পস্সিত্ৱা মাপেন্তি, তং কুসিনাৰং. আদিনা মথুৰ [মধুৰ, মাধুৰ (ক.)] পাসাণপুৰসোণিকাদযোপ্যনেকপুৰৱিসেসা সঙ্গহিতা.

২০২. চতুক্কং অব্ভন্তৰগামমগ্গে. ৰথস্স হিতা ৰচ্ছা, পব্বজ্জাদি. ৱিসযন্তে পকাসযন্তে ৱিক্কযেন দব্বানি যস্সং, সা ৱিসিখা, ৱিপুব্বো সি সেৱাযং, খো, ৱিসন্তি এত্থাতি ৱা ৱিসিখা, ৱিস পৱেসনে, খো. ৰথস্স হিতা ৰথিকা, ইকো. ৱী গমনে, থি, ৱীথি.

অনিব্বিদ্ধা ৰচ্ছন্তৰেন মজ্ঝে অনিব্বিদ্ধা ৰচ্ছা ব্যূহো নাম. ব্যূহেতি সম্পিণ্ডেতি জনে অঞ্ঞত্ৰ গন্তুমপ্পদানৱসেনাতি ব্যূহো, ঊহ সম্পিণ্ডনে ৱিপুব্বত্তা. ন নিব্বিজ্ঝতে ৰচ্ছন্তৰেনাতি অনিব্বিদ্ধো, ৱিধ সম্পহাৰে, অ. নিব্বিদ্ধা ৰচ্ছন্তৰেন ৰচ্ছা পথো, অদ্ধীতি চ ৱুচ্চতি. পথ গমনে, পথো. অদ গমনে,তি, অদ্ধি.

২০৩. চতুক্কং চচ্চৰে. চতুন্নং পথানং সমাহাৰো চতুক্কং, চৰ গতিভক্খনেসু, চৰো, ৰস্স চো, চচ্চৰং, অঙ্গণৱাচকো চাযং. দ্ৱিন্নং, চতুন্নং ৱা মগ্গানং সন্ধি মগ্গসন্ধি. সিঙ্ঘ ঘাযনে, আটকো.

দ্ৱযং ৱপ্পস্সোপৰি ইট্ঠকাদিৰচিতে ৱেঠনে. ৱপ্পং নাম দুগ্গনগৰে পৰিখামত্তিকং কূটং [কুটিং (ক.)] কত্ৱা গোহি, হত্থীহি চ ৱিমদ্দাপেত্ৱা তিংসহত্থপ্পমাণং পাকাৰস্স হেট্ঠিমতলং, তথা হত্থসতং ততো উদ্ধৰিত্ৱা পংসুনা ৱপ্পং কাৰযে, তস্সোপৰি পাকাৰন্তি, পকুব্বন্তি তন্তি পাকাৰো, সমন্ততো কৰীযতেতি ৱা পাকাৰো, অকত্তৰি চ কাৰকে সঞ্ঞাযং ণো, ৰস্সস্স দীঘতা. ৱু সংৱৰণে, ৱুণোতীতি ৱৰণো, যু, ৰাগমো চ. ‘‘সালো’’তিপি পাকাৰস্স নামং.

দ্ৱযং ৰাজভৱনসামঞ্ঞে. সব্বগেহানং ৱিসেসেন পকাসনতো উদ্দাপো, দীপ পকাসনে, ঈস্সাকাৰো. সঙ্গম্ম কৰোন্তি তন্তি উপকাৰিকা, ণ্ৱু. কে পচ্চযে থীকতাকাৰপৰে পুব্বো অকাৰো দীঘং [কাতন্ত ২.২.৬৫], অকাদেসোপি হি ‘‘কো’’তি ৱুচ্চতি, যথা দেৱদত্তো ‘‘দত্তো’’তি. কপচ্চযো ৱা.

২০৪. দ্ৱযং গেহাদিনো মত্তিকেট্ঠকাদিমযভিত্তিযং. কুট ছেদনে, কুটতি ছিন্দতি মগ্গন্তি কুট্টং. ভিদি দ্ৱিধাকৰণে,তি, ভিত্তি. গুন্নং ৱাচানং পুৰং গোপুৰং. দ্ৱাৰসমীপে কতো কোট্ঠকো দ্ৱাৰকোট্ঠকো, কুস অক্কোসে, ঠকো, কোট্ঠকোতি গেহৱিসেসো.

দ্ৱযং ইন্দখীলে. ইস ইচ্ছাযং, এস গৱেসনে ৱা, ইকো. ইন্দস্স সক্কস্স খীলো কণ্টকো ইন্দখীলো. দ্ৱযং দ্ৱাৰপস্সোপসালাযং’হম্যাদিপিট্ঠে চ ৱাতকুটিকাযং. অড্ড অতিক্কমহিংসাসু, অ. আলকপচ্চযে অট্টালকো.

২০৫. উপৰি মালাদিযুত্তং সোভনথম্ভদ্ৱযমুভযতো নিখনিত্ৱা যং বহিদ্ৱাৰং কপ্পীযতে, তং তোৰণং. তুৰ ৱাৰণে, যু, থৱন্তা ৱা ৰণন্ত্যত্ৰাতি তোৰণং, তু অভিত্থৱে. ৰণ সদ্দত্থো, ৱণ্ণৱিকাৰো. দ্ৱাৰস্স বহি বহিদ্ৱাৰং. পৰি সমন্ততো খঞ্ঞতেতি পৰিখা. দীঘভাৱেন যুত্তা দীঘিকা.

২০৬-২০৭. সদুমন্তং গেহে. মন্দ মোদনথুতিজড়ত্তেসু, মন্দন্তে যত্থাতি মন্দিৰং, ইৰো. সীদন্তি তত্থাতি সদনং, যু. সদ ৱিসৰণগত্যাৱসানেসু. ন গচ্ছন্তীতি অগা, থম্ভাদযো, তে ৰাতি গণ্হাতীতি অগাৰং. ৰস্সস্স দীঘত্তে আগাৰং. চি চযে, নিচীযতে ছাদীযতেতি নিকাযো, যম্হি চিস্স কাদেসো নিপাতনা. লী সিলেসনে, ণো, নিলযো, আলযো চ. ৱস নিৱাসে, আৱসন্ত্যত্ৰাতি আৱাসো, ণো. ভূ সত্তাযং, ভৱন্ত্যত্ৰাতি ভৱনং. ৱিসন্তি তন্তি ৱেস্মং, মো. কিত নিৱাসে, অধিকৰণে যু, নিকেতনং. নিৱিসন্তি, নিৱসন্তি ৱা যত্ৰ, তং নিৱেসনং. ঘৰ সেচনে, ঘৰতি কিলেসমেত্থাতি ঘৰং, গয্হতীতি ৱা ঘৰং, ণো. গহস্স ঘৰাদেসো. গণ্হাতি পুৰিসেন আনীতং ধনন্তি গহং. অধিকৰণে থো, আৱসথো. সৰ গতিচিন্তাহিংসাসু, সৰন্তি চিন্তেন্তি এত্থ সুভাসুভকম্মানি, সৰতি ৱা সূৰিযসন্তাপাদিকন্তি সৰণং. সি সেৱাযং, ণো, পতিস্সযো. উচ সমৱাযে, ওকং. সল গমনে, ‘‘ইত্থিযমতিযৱো ৱা’’তি অ, সালা, সৰধাতুম্হি সতি লত্তমেৱ ৱিসেসো. চি চযে, কম্মনি ণো, চযো. কুট ছেদনে, ই. ৱস নিৱাসে,তি. উপধস্স এত্তে গেহং. সদধাতুম্হা উমো, সদুমং.

দ্ৱযং মুখৰহিতদেৱকুলসদিসে যঞ্ঞাযতনে. চিত পূজাযং, কম্মনি ইযো. যত যতনে, আযতন্তি ৱাযমন্তি এত্থ ফলকামাতি আযতনং, অথ ৱা আযন্তীতি আযানি, তানি তনোতীতি আযতনং, ফলকাৰকন্ত্যত্থো. এত্থ তুসদ্দো সমাগতানং দ্ৱিন্নং পুব্বাপৰগমনত্থো. ‘‘চেতিযাযতনানি চা’’তিপি পাঠো.

২০৮. দ্ৱযং দেৱানং, নৰপতীনঞ্চ ইট্ঠকাদিমযে ভৱনে. অঞ্ঞস্সাপি সাদিস্যা. পসীদন্তি নযনমনান্যত্ৰাতি পাসাদো. যু মিস্সনে, পো, দীঘো চ, দীঘৱিধানসামত্থিযা ওত্তাভাৱো.

দ্ৱযং ৰাজতো অঞ্ঞেসং ধনীনং ব্যৱহাৰকাদীনং ভৱনে. মুণ্ডো ছদনমেতস্স, ন পাসাদস্স ৱিযাতি মুণ্ডচ্ছদো, দ্ৱিত্তং. হৰ হৰণে, যো, যম্হি মিআগমো চ.

দুগ্গপুৰদ্ৱাৰে ৱা, যত্থ কত্থচি ৱা মত্তিকাদিমযে গজকুম্ভম্হি যো যূপো পাসাদো পতিট্ঠিতো, সো হত্থিনখো নাম, হত্থিস্সেৱ নখো যস্সাতি হত্থিনখো, নখসদ্দেন ৱা নখসহিতো পাসাদো গয্হতে.

২০৯. সুপণ্ণস্স গৰুড়স্স ৱঙ্কেন পক্খেন সদিসছদনং গেহং সুৱণ্ণৱঙ্কচ্ছদনং. ৱঙ্ক গমনে. একপস্সেযেৱ ছদনতো অড্ঢযোগো.

একেনেৱ কূটেন যুত্তো অনেককোণো পতিস্সযৱিসেসো মাড়ো নাম, ৱট্টাকাৰেন কতসেনাসনন্তি কেচি. মা মানে, ড়ো, মাড়ো.

চতুৰস্সো পতিস্সযৱিসেসো পাসাদো নাম, আযতচতুৰস্সপাসাদোতি কেচি.

২১০. সন্তেহি ভাতি দিব্বতীতি সভাযং, সভা চ, পুৰিমে যপচ্চযো, সন্তস্স সাদেসো তূভযত্ৰ. মণ্ডা ৰৱিৰংসযো, তে পিৱতি নাসযতীতি মণ্ডপো, ৱাসদ্দেন মণ্ডপপদস্স পুল্লিঙ্গত্তং সমুচ্চিনোতি, জনানং আলযো সন্নিপাতট্ঠানং জনালযো. আসনত্থায কতা সালা আসনসালা. পটিক্কমন্তি এত্থাতি পটিক্কমনং, কমু পদৱিক্খেপে, অধিকৰণে যু.

২১১. জিনস্স ৱাসভূতং ভৱনং গন্ধকুটি নাম, দিব্বগন্ধেহি পৰিভাৱিতা কুটি গন্ধকুটি.

তিকং পাকট্ঠানে. ৰসানি সন্ত্যস্সং ৰসৱতী, পচনং পাকো, তস্স ঠানং পাকট্ঠানং. মহন্তানি বহূনি অসিতব্বানি সন্তেত্থ মহানসং, অস ভক্খনে, যু, ৱণ্ণৱিপৰিযযো.

২১২. সুৱণ্ণকাৰাদিসিপ্পীনং কম্মসালা আৱেসনং. আৱিসন্ত্যস্মিং আৱেসনং, যু. পানমন্দিৰং সুৰাপানত্থং কতমন্দিৰং সোণ্ডা নাম, কত্তব্বাকত্তব্বং ৱিচাৰেত্ৱা অত্তনা ইচ্ছিতৱত্থুকাৰণা সব্বং দেয্যধম্মং সনোন্তীতি সোণ্ডা, সন দানে, তনাদি. ডো, অস্সোত্তং, ৱণ্ণৱিকাৰো চ, তেসং এসা ৱসতি সোণ্ডা. পানসদ্দসন্নিধানা সুৰাসোণ্ডাযেৱিধ গহিতা. ৱচ্চস্স গূথস্স ৱিসজ্জনট্ঠানং ৱচ্চট্ঠানং. ৱচ্চস্স ৱিসজ্জনট্ঠানা কুটি ৱচ্চকুটি. মুনীনং ইসীনং ৱসনট্ঠানং অস্সমো নাম, আ কোধং সমেন্তি এত্থাতি অস্সমো, আ ভুসো সমেন্তি এত্থ ৰাগাদযোতি ৱা অস্সমো.

২১৩. তিকং পণ্যৱিক্কযসালাযং. পণ ব্যৱহাৰে, পণিতব্বাতি পণ্যা, ৱত্থাদযো, তে এত্থ ৱিক্কিণন্তীতি পণ্যৱিক্কযো, কী দব্বৱিনিমযে, সো এৱ সালা গেহন্তি পণ্যৱিক্কযসালা. আপণযন্তে ব্যৱহৰন্তে অস্মিন্তি আপণো, ণো. পণ্যানং ৱিক্কযায নীযমানানং ৱীথি পন্থো পণ্যৱীথিকা. ৱস অচ্ছাদনে, তো, উদকং ৱসিতং অচ্ছাদনং কতমনেনাতি উদোসিতো, ৱস্সোত্তং, ভণ্ডট্ঠপনস্স সালা ভণ্ডসালা. কমু পদৱিক্খেপে, চঙ্কমত্যত্ৰাতি চঙ্কমনং, চঙ্কমো চ, দ্ৱিত্তাদি.

২১৪. জলন্তি এত্থাতি জন্তা, জল দিত্তিযং, অন্তো, ‘‘ইত্থিযমতিযৱো ৱা’’তি অ, আ, ললোপো, জনেত্যত্ৰ অগ্গিন্তি ৱা জন্তা, জন জননে, অন্তো, সা এৱ ঘৰং জন্তাঘৰং. অগ্গিনো সালা অগ্গিসালা. পা পিৱনে, পপিৱন্ত্যস্সন্তি পপা, অ. পানীযট্ঠা সালা পানীযসালা, সা এৱ পানীযসালিকা.

গস গমনে, ভো, সস্স বো. অৱতি ৰক্খতীতি ওৱৰকো, অৰো, সকত্থে কো, অস্সোত্তঞ্চ. ৱসনং ৱাসো, তদত্থং অগাৰং ৱাসাগাৰং. সযতি এত্থাতি সযনী, যু, নদাদি, সা এৱ গহং সযনিগ্গহং.

২১৫. চতুক্কং ৰাজিত্থাগাৰে, তদত্থিযতো [তদট্ঠিযতো (ক.)] উপচাৰেন ৰাজিত্থীসুপি. ৰাজিত্থীনমগাৰং ইত্থাগাৰং. অৱৰুন্ধীযন্তে ৰাজিত্থিযো অনেনাতি ওৰোধো, ৰুধ আৱৰণে. সুদ্ধা কামাপগমত্তা পৰিসুদ্ধা ৰক্খকা অন্তে সমীপে যস্সাতি সুদ্ধন্তো. অন্তে অব্ভন্তৰে পুৰং গেহং অন্তেপুৰং, পুৰস্স অন্তেতি ৱা অন্তেপুৰং. ‘‘অন্তোপুৰ’’ন্তিপি পাঠো.

ৰঞ্ঞং ৰাজূনং অসব্বৱিসযট্ঠানং সব্বেহ্যসাধাৰণট্ঠানং ‘‘কচ্ছন্তৰ’’ন্তি মতং কথিতং, যং ‘‘পমদৱন’’ন্তি ৱুচ্চতি, পমদৱনং নাম উপকাৰিকাসন্নিহিতং ৱা পুৰসন্নিহিতং ৱা অন্তেপুৰোচিতং, যত্ৰ অন্তেপুৰসহিতো এৱ ৰাজা ৱিহৰতি, নাঞ্ঞজনপ্পৱেসো [অমৰ ১৪.৩]. পমদানং ৱনং পমদৱনং. নিপাতনা যাকাৰানং [ঈকাৰ আকাৰানন্তি অত্থো] ইত্থিগতানং ৰস্সো ক্ৱচীতিৰস্সো. কচ্ছস্স পকোট্ঠস্স অন্তৰং অব্ভন্তৰং কচ্ছন্তৰং. পকোট্ঠং নাম অব্ভন্তৰদ্ৱাৰং.

২১৬. দ্ৱযং ইট্ঠকাদিৰচিতে আৰোহনে. উপানেন সহ ৱত্ততেতি সোপানো, সোপানং ৱা নপুংসকেপি. আৰূয্হতে যেন তং আৰোহনং, যু, ৰুহ জননে.

দ্ৱযং কট্ঠাদিৰচিতাযং. নিচ্ছযেন সযন্তি পাকাৰাদিকমেতাযাতি নিস্সেণী, সি সেৱাযং, ণী, নদাদি. উদ্ধমাৰোহতে এতাযাতি অধিৰোহিণী, সাসদ্দো দ্ৱিন্নম্পি ইত্থিলিঙ্গত্তং জোতেতি.

২১৭. পঞ্চকং জালকে. ৱাতং পিৱতীতি ৱাতপানং. গৱং অক্খি গৱক্খো, সমাসন্তত্তা অ, সঞ্ঞাসদ্দতো পুল্লিঙ্গত্তং, অক্খি সদ্দে ৱা, গৱং অক্খি গৱক্খীতি ৱিগ্গহো. জল দিত্তিযং, জালং. সীহৰূপযুত্তং পঞ্জৰং সীহপঞ্জৰং. আলোকানং আতপানং পৱিসনট্ঠানং সন্ধি ছিদ্দন্তি আলোকসন্ধি, আলোকীযন্তি এতেনাতি আলোকো, সো এৱ সন্ধীতি ৱা আলোকসন্ধি.

দ্ৱযং লঙ্গিযং. লগি গত্যত্থো, অ, নদাদি. পৰি পুনপ্পুনং গমনাগমনৱসেন হন্তীতি পলিঘো, ণো. কপিৰূপমত্থকত্তা কপিসীসো. অগ্গড়ং নাম কৱাটকো [কৱাটফলৱিধাৰণো (ক.)], তস্স থম্ভো অগ্গড়ত্থম্ভো, ‘‘অগ্গড়ং তীসু কল্লোলে, দণ্ডে চান্তকৱাটেসূ’’তি ৰভসো, ইত্থিযমতো আপচ্চযো, অগ্গড়া. নিস্সেসতো অব্বতি ৱস্সোদকমনেনাতি নিব্বং, অব্ব গতিহিংসাসু. ছদ্দস্স ছদনস্স কোটি হেট্ঠিমাৱসানং ছদ্দকোটি, তস্সং.

২১৮. তিকং গেহচ্ছদনে. ছাদেতি এতেনাতি ছদনং, ছদ সংৱৰণে, চুৰাদি. পটগমনে, ‘‘পট্যাদীহ্যল’’ন্তি অলো. ছাদেতি এতেনাতি ছদ্দং, দ্ৱিত্তাদি.

তিকং গেহঙ্গণে. অজ গতিম্হি, ইৰো, অজিৰং. চৰ গতিভক্খনেসু, চৰো. অঙ্গ গমনে, কৰণাধিকৰণেসু যু, ৱণ্ণৱিকাৰো, ণত্তং.

পঞ্চকং গেহদ্ৱাৰতো বহিপকোট্ঠকে, ৱীথিযং দ্ৱাৰপিণ্ডকে চ. অলিন্দো ত্ৱঞ্ঞপিণ্ডকেপিচ্ছতে. পঠমং হনন্তি গচ্ছন্তি এত্থাতি পঘাণো, পঘণো চ, হনস্স ঘণাদেসো. অলি সখা ইন্দো এত্থাতি অলিন্দো, ‘‘গেহেকদেসে অলিন্দো, পঘাণো পঘণোভৱে’’তি [চিন্তামণিটীকা ১২.১২] অমৰমালাযং. আলিন্দো, দীঘাদি. পধানং মুখং পমুখং, গেহস্স হি চতূসু মুখেসু তদেৱ পধানং, যত্থ সাধুজনাপি আগন্তুকাপি নিসীদন্তি. দ্ৱাৰং বন্ধতি পিদহতি এত্থাতি দ্ৱাৰবন্ধনং.

২১৯. দ্ৱযং দ্ৱাৰবাহাযং. পীঠানি লোহৱিকতিআদীহি সঙ্ঘটীযন্তি এত্থাতি পীঠসঙ্ঘাটকং, পীঠেহি সঙ্ঘটীযতীতি ৱা পীঠসঙ্ঘাটকং, ঘট ঘটনে. দ্ৱিভাগেন বাহাসদিসত্তা বাহা, দ্ৱাৰস্স বাহা দ্ৱাৰবাহা. ‘‘কপাটং, কৱাট’’ন্তিপি দ্ৱাৰবাহায নামানি, কং ৱাতং পাটযতি, ৱাটযতি চেতি কম্মনি ণো, ইত্থিযং কপাটী.

দ্ৱযং গেহাদীনং কূটে. কুট ছেদনে, কম্মনি ণো. নয গমনত্থো, কে সীসে নযতীতি কণ্ণীকা, ণ্ৱু, ইত্তং, ণত্তঞ্চ.

২২০. দ্ৱযং দ্ৱাৰে. দ্ৱে অৰন্ত্যত্ৰাতি দ্ৱাৰং, দুজ্জনে ৱাৰযন্ত্যস্মা ৰক্খকাতি ৱা দ্ৱাৰং, উলোপো. পটিহৰন্তি অপনেন্তি এতস্মা ৰক্খকা অঞ্ঞাতন্তি পটিহৰো, পটিপক্খে হৰতি এতস্মাতি ৱা পটিহৰো, ৰস্সস্স দীঘত্তে পটিহাৰো.

চতুক্কং উম্মাৰে, যং ‘‘দ্ৱাৰপিণ্ডিকা’’তি ৱুচ্চতি. উৰ গতিম্হি, মাৰো কৰণে. দেহং নেতি পৱেসেনাতি দেহনী, ‘‘দেহলী’’তিপি পাঠো, দেহং লাতি পৱেসেনাতি দেহলী. ইল গতিম্হি, ণ্ৱু. ইন্দো এৱ পাদং খিপতি এত্থাতি ইন্দখীলো, খিপ পেৰণে. পস্স লোপো, অথ ৱা ইং গমনং দদাতীতি ইন্দো, দ্ৱাৰং, তত্থ ঠপিতো খীলো কণ্টকোতি ইন্দখীলো, ৱেগগভিঘাতনতো হি সো খীলো ৱিয হোতি.

থম্ভ পটিবন্ধনে, থম্ভো, ধাৰেতীতি ৱা থম্ভো, ধৰ ধৰণে, ৰম্ভপচ্চযো, ৱণ্ণৱিকাৰো চ. থু অভিত্থৱে, উণো, যু ৱা, ধাৰেতীতি ৱা থূণো, যু, ৰলোপো, অস্সূ.

অড্ঢেন্দুপাসাণে অদ্ধচন্দাকাৰে পাসাণে পটিকাসদ্দো ৱত্ততি. পট গতিযং, ণ্ৱু. ইত্থিকতাকাৰপৰে কে অস্সিত্তং. গজি সদ্দে, ণ্ৱু, অস্সিত্তং, বিন্দাগমো চ. ইস ইচ্ছাযং, ঠকো.

২২১. ৱলভীতি চূড়া, ‘‘সিখাযং ৱলভী চূড়ে’’তি ৰুদ্দো [ৰস্সন্তা চ, সিখাযং ৱড়ভিযং চূড়েতি ৰুদ্দো (চিন্তামণিটীকা ১২.১৫)]. তচ্ছাদনে দাৰুম্হি কট্ঠে গোপানসী মতা. ৱঙ্কেতি দাৰুৱিসেসনং. গং ৱস্সোদকং, সূৰিযাদিকিৰণঞ্চ পিৱন্তি ৱিনাসযন্তি অব্ভন্তৰমপ্পৱেসনৱসেনাতি গোপানা, ইট্ঠকাদযো, তানি সিনোন্তি বন্ধন্তি এত্থাতি গোপানসী.

সোধাদিগেহেসু ছেকপক্খাৱাসত্থং যো বহি কৰিয কট্ঠেকদেসো ঠপীযতে, সো ৱিটঙ্কো. কপোতে পালযতীতি কপোতপালিকা, কম্মনি ণ্ৱু. টকি নিৱাসগতীসু. ৱিনো পক্খিনো টঙ্কন্তি এত্থাতি ৱিটঙ্কো. ণো.

২২২. দ্ৱযং কুঞ্চিকাছিদ্দে. কুঞ্চিকায ৱিৱৰং ছিদ্দং কুঞ্চিকাৱিৱৰং. তাড়স্স পৱেসনট্ঠানভূতো ছিগ্গড়ো ছিদ্দং তাড়চ্ছিগ্গড়ো.

তিকং কুঞ্চিকাযং. কুঞ্চ কোটিল্যে, ণ্ৱু. তাযতি ৰক্খতীতি তালো. অলো, তলতি তিট্ঠতি এতেনাতি ৱা তালো, তল পতিট্ঠাযং. অৱাপুৰতি ৱিৱৰতি যেনাতি অৱাপুৰণং, ৱৰ সংৱৰণে, যু, ৱস্স পো, উত্তং, উপসগ্গস্স দীঘতা চ, ‘‘অপাৰুতা তেসং অমতস্স দ্ৱাৰা’’তি [দী. নি. ২.৭১; ম. নি. ১.২৮৩] ৱচনতো পুৰ, পাৰ সংৱৰণেতিপি ধাত্ৱত্থং পঠন্তি. অৱপুব্বো ৱু সংৱৰণেতিপি ধাত্ৱত্থে পন সতি ৱস্স ৰত্তং, উপসগ্গস্স দীঘতা চ, ‘‘অপাৰুতা, সঙ্ঘাটিং পাৰুপিত্ৱা’’ত্যাদীসু পন পকাৰৱণ্ণাগমেন সিদ্ধো. ৱিদ লাভে, ইম্হি ৱেদিকা, সকত্থে কো. ইতৰত্থ ইযেৱ.

২২৩. সঙ্ঘাটাদযো মন্দিৰঙ্গা গেহঙ্গৱিসেসা. সম্মা ঘটেন্তি এত্থ গোপানস্যাদযোতি সঙ্ঘাটো, পুব্বপচ্ছিমদক্খিণুত্তৰাযামৱসেন থম্ভানমুপৰি ঠিতো কট্ঠৱিসেসো, তে পন পুব্বপচ্ছিমযামা তযো কট্ঠা, দক্খিণুত্তৰযামা পন হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদতো তযো কট্ঠা, উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন পন পঞ্চসত্তনৱাদযোপি. দ্ৱিন্নং পক্খানং অপতনত্থং বন্ধনতো পাসো ৱিযাতি পক্খপাসো. তুলতি সঙ্ঘাটেসু পতিট্ঠতীতি তুলা, তল পতিট্ঠাযং, অস্সুত্তং, পক্খানং ৱা সমৱাহিতভাৱকৰণতো তুলযতি মিনাতি এতাযাতি তুলা, তুল উম্মানে.

তিকং সম্মজ্জনিযং. মুজি সোধনে, যু. মজ্জ সংসুদ্ধিযং, যু. সুধ সুদ্ধিযং, সব্বত্ৰ কৰণে যু.

২২৪. তিকং সঙ্কাৰছড্ডনপ্পদেসে. কট ছড্ডনমদ্দনেসু, সঙ্কটন্তি এত্থাতি সঙ্কটীৰং, ঈৰো, ‘‘সঙ্কটো’’তি ৱা সঙ্কাৰো ৱুচ্চতি, তং ঈৰযন্তি খিপন্তি এত্থাতি সঙ্কটীৰং, ঈৰ খেপে. সঙ্কাৰস্স ঠানং সঙ্কাৰট্ঠানং. সঙ্কাৰং কটতি ছড্ডেতি এত্থাতি সঙ্কাৰকূটং, অস্সূ, সকত্থে কো.

চতুক্কং সম্মজ্জনিযা নিৰাকতে [নিৰস্সতে (ক.)] থুসাদিম্হি. নানাৱিধে সঙ্কাৰে ৰাসীকৰণৱসেন কচতি বন্ধতি এতেনাতি কচো, সো এত্থ ইচ্ছিতব্বোতি কচৱৰো, ৱৰ ইচ্ছাযং. উচ্ছিট্ঠো কলাপো সমূহো উক্লাপো, কস্সাকাৰলোপো. নানাৱিধেহি তিণাদীহি সঙ্কৰীযতে মিস্সীকৰীযতেতি সঙ্কাৰো, ণো. অৱকৰোতিপ্যত্ৰ. অৱকৰীযতে নিৰস্সতেতি, অ. ‘‘সম্মজ্জো মজ্জনী চেৱ, সঙ্কাৰো’ৱকৰো মতো’’তি হলাযুধো. কস ৱিলেখনে, অম্বু.

২২৫. ঘৰাদিভূমি ঘৰখেত্তৱিহাৰাদীনং যো ভূমিপ্পদেসো ৱত্থু নাম, তং নপুংসকে, ৱসন্তি এত্থাতি ৱত্থু, ৰত্থু. গস মদনে, গসন্তি এত্থাতি গামো, মো. সংৱসন্ত্যত্ৰাতি সংৱসথো, অথো.

পাকটো খ্যাতো গামো, সো নিগমো নাম, অতিৰেকো গামো নিগমো, ভুসত্থো নি, সঞ্ঞাসদ্দত্তা ৰস্সো.

উপভুঞ্জিতব্বভোগমনুস্সাদীহি ( ) [(ইভ্যো) (?)] ৱড্ঢিতো অধিকো গামো নিগমতোপি অধিকতৰত্তা ‘‘অধিভূ’’তি ঈৰিতো কথিতো, অধিকো ভৱতীতি অধিভূ.

২২৬. দ্ৱযং গামাদিপৰিযন্তভাগে. সি বন্ধনে, মো. পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা আদীযতেতি মৰিযাদা, পস্স মো.

দ্ৱযং আভীৰকুটিযং [ঘোসো আভীৰপল্লী সিযা (অমৰ ১২.২০)]. ঘু সদ্দে, ঘোসন্ত্যত্ৰাতি ঘোসো. গোপালানং গামো গোপালগামকো, সকত্থে কো.

পুৰৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.