১. ভূমিৱগ্গৱণ্ণনা

১৮০. ইধ ভূকণ্ডে সাঙ্গোপাঙ্গেহি ভূম্যাদীহি দসহি, পাতালেন চাতি একাদসহি কোট্ঠাসেহি কমতো ৱগ্গা ভূমিৱগ্গাদিনামকা ৱগ্গা ৱুচ্চন্তে. সপ্পধানোপকাৰকানি অঙ্গানি খাৰাদীনি, অঙ্গানং উপকাৰকানি চ উপঙ্গানি অদ্ধাদীনি.

১৮১. সাদ্ধপজ্জেন ভূমিযা নামানি. ৱসূনি ৰতনানি ধাৰযতীতি ৱসুন্ধৰা. খমু সহনে, খস্স ছো, ছমা, অথ ৱা ছি ছেদনে, সত্তানমধোপতনং ছিন্দতীতি ছমা, মো, ইত্থিযমা চ. ভৱন্ত্যস্সং ভূতানীতি ভূমি. ভূ সত্তাযং, মি. পুথইতি পাটিপদিকে ঠিতে নদাদি, ঈ, পুথস্স পুথুআদেসে, ৱুদ্ধিম্হি চ কতে পুথৱী. উস্সুৱাদেসে পুথুৱী. পথাদেসে তু পথৱী, ইমস্মিং পক্খে অৱাগমো, অথ ৱা থৱ গতিযং, পথৱতি এত্থাতি পথৱী, নদাদি, সব্বত্থ পত্থৰতীতি ৱা পথৱী, থৰ সন্থৰণে পপুব্বো, ৰস্স ৱো, নদাদি, পুথৱী, অস্সু.

‘‘মধুনো কেটভস্সাপি, মেদমংসপৰিপ্লুতা;

তেনাযং মেদিনী দেৱী, ৱুচ্চতে ব্ৰহ্মৱাদিভী’’তি [চিন্তামণিটীকা ১১.৩]. –

ৱচনতো মেদযোগা মেদিনী, ঈ, ইনী চ. মিদ স্নেহনে ৱা, যু, নদাদি, ইস্সেত্তঞ্চ. মহ পূজাযং, নদাদি. ৱিত্থিণ্ণত্তা উব্বী, নদাদি, অৱতি ভূতানীতি ৱা উব্বী, অস্সু. ৱসূনি সন্ত্যস্সং ৱসুমতী. গচ্ছন্তি যস্সং লোকা, সা গো, পুমিত্থিযং. কা সদ্দে, কাযতি এত্থ, কাযতি মাৰৱিজযকালেতি ৱা কু, উ. ৱসূনি ধাৰযতীতি ৱসুধা. সব্বং লোকং ধৰযতীতি ধৰণী, যু, নদাদি. ধৰতীতি ধৰা, ইত্থিযং আ. গমু গমনে, গচ্ছন্ত্যস্সং জগতী, অন্তপচ্চযো, গস্স দ্ৱিত্তং, জত্তঞ্চ, নলোপো, নদাদি. ভূ সত্তাযং, ৰি, নদাদি, ক্ৱিম্হি ভূ. ভূতে সত্তে ধৰতীতি ভূতৰো. অৱ ৰক্খণে, যু, নদাদি, অৱনী.

১৮২. খাৰা লৱণৰসা মত্তিকা ঊসোত্যুচ্চতে. খাদতীতি খাৰা, দস্স ৰো. পদেসকত্তা মত্তেন পমাণেন যুত্তা মত্তিকা. ঊস ৰুজাযং, ঊসো. ঊসযোগা ঊসৱা, ৱন্তু. ৰপচ্চযে ঊসৰো. দ্ৱেপি তীসু ৱত্তন্তে.

থল ঠানে, অধিকৰণে অ. কিত্তিমং থলং, অকিত্তিমা থলী, নদাদি. থদ্ধলূখম্হি ভূভাগে ভূমিপ্পদেসে জঙ্গলসদ্দো ৱত্ততি. তত্থ নিজ্জলত্তা কক্খড়ত্তা থদ্ধো. তিক্খসক্খৰাদিৱিদাৰগৱাদিখুৰগণ্ডুপ্পাদৱচ্চাদিসহিতত্তা লূখো ৱেদিতব্বো. গল চৱনাধোপতনাদনেসু. জলং গলতি এত্থ, জলেন ৱা গলন্তি এত্থাতি জঙ্গলো, নিজ্জলো দেসো, ‘‘জঙ্গলো নিজ্জলে দেসে, তিলিঙ্গো পিসিতে থিয’’ন্তি [তিকণ্ডসেস ৩.৩.৩৯৩] হি তিকণ্ডসেসো, লস্স লোপো, নিগ্গহীতাগমো চ.

১৮৩. ৱেদেন পঞ্ঞায ঈহন্তি এত্থাতি ৱেদেহো. সো এৱ ৱিদেহো, ইমং দীপমুপাদায সিনেৰুনো পুব্বদিসাভাগত্তা পুব্বো চ সো ৱিদেহো চেতি পুব্বৱিদেহো. এৱমপৰুত্তৰেসু. গৱেন যন্ত্যেত্থাতি গোযানো. অপৰো চ সো গোযানো চেতি অপৰগোযানো. জম্বুযা লক্খিতো, কপ্পট্ঠাযিতাদিপ্পভাৱেন ৱা তপ্পধানোদীপোতি জম্বুদীপো. ধম্মতাসিদ্ধস্স পঞ্চসীলস্স আনুভাৱেন কং সুখং উৰু মহন্তমেত্থাতি কুৰু, কুং পাপং ৰুন্ধন্তি এত্থাতি ৱা কুৰু, ক্ৱি. দীপ দিত্তিপ্পকাসনেসু, জলমজ্ঝে দিপ্পন্তীতি দীপা, দিপ্পন্তি এত্থ সদ্ধম্মাতি ৱা দীপা, পমাণতো মহন্তা দীপা মহাদীপা.

১৮৪. কুৰুআদযো একৱীসতি জনপদন্তৰা জনপদৱিসেসা, আদিনা সুৰমহপচ্চুগ্গতা তলকুটা অস্মাকাদযো চ পুম্বহুত্তে পুল্লিঙ্গে বহুত্তে চ সিযুং. কুৰু নাম জানপদিনো ৰাজকুমাৰা, তেসং নিৱাসো একোপি জনপদো ৰূড়্হীসদ্দেন ‘‘কুৰূ’’তি বহুৱচনেন ৱুচ্চতি, এৱং সব্বত্ৰ. কুং পাপং ৰুন্ধতীতি কুৰু, খত্তিযকুমাৰা, তেসং নিৱাসো কুৰূ, পচ্চযলোপতো ন ৱুদ্ধি, সব্বত্ৰেৱং [পাণিনি ১.২.৫২ ৪.২.৮১ সুত্তেসু পস্সিতব্বং]. অৰিৱিজযলোকমৰিযাদাতিক্কমাদীসু সক্কোন্তীতি সক্কা. কোসং লন্তি গণ্হন্তি, কুসলং পুচ্ছন্তীতি ৱা কোসলা. মগেন সদ্ধিং ধাৱন্তীতি মগধা, ক্ৱি, মংসেসু গিজ্ঝন্তীতি ৱা মগধা. গিধ অভিকঙ্খাযং. সেৱন্তি যেনাতি সিৱি, সি সেৱাযং, ৱি. সিৱং কৰোন্তীতি ৱা সিৱী, অঞ্ঞত্থে ই. কল সদ্দে, ইঙ্গপচ্চযো, কলিঙ্গা, তেসং নিৱাসো কলিঙ্গা, উত্তৰাপথো [‘‘জগন্নাথা পুব্বভাগে কণ্হাতীৰন্তৰং সিৱে কলিঙ্গদেসো সংৱুত্তো’’ ইত্যুত্তদেসে (থোমনিধি)], কলিং গণ্হন্তীতি ৱা কলিঙ্গা, ক্ৱি, কলং মধুৰসদ্দং গাযন্তীতিৱা কলিঙ্গা, অস্সিত্তং, কেন সুখেন লিঙ্গন্তীতি ৱা কলিঙ্গা, লিঙ্গ গমনত্থো দণ্ডকো ধাতু. অত্তনা খাদিতং লঞ্জং পৰাজিতেহি যাচিতেপি পুন ন ৱমন্তীতি অৱন্তী. পঞ্চালস্স পুত্তা পঞ্চালা. ৱজ্জেতব্বাতি ৱজ্জী, ‘‘ৱজ্জেতব্বা ইমে’’ত্যাদিনা পৱত্তৱচনমুপাদায ৱজ্জীতি লদ্ধনামা ৰাজানো. ৱজ্জীৰট্ঠস্স ৱা ৰাজানো ৱজ্জী. ৰট্ঠস্স ৱা পন তংসমঞ্ঞা তংনিৱাসিৰাজকুমাৰৱসেন ৱেদিতব্বা. গং পথৱিং ধাৰেন্তীতি গন্ধাৰা, কিত্তিগন্ধেন অৰন্তীতি ৱা গন্ধাৰা. চিত উস্সাহনে, চেতন্তি উস্সহন্তি যুদ্ধকম্মাদীসূতি চেতযো.

১৮৫. ৱঙ্গ গমনত্থো দণ্ডকো ধাতু. ৱিসিট্ঠানি দেহানি যেসং ৱিদেহা, পুব্বৱিদেহদীপতো আগতত্তা ৱা ৱিদেহা. ওজ দিত্তিযং, কম্বুনা সম্বুকেন ওজন্তি তস্সং ৱোহাৰকৰণতোতি কম্বোজা, কম্বুকজো ওজো বলমেতেসন্তি ৱা কম্বোজা. মদ মদ্দনে, মদ্দন্তীতি ৱা মদ্দা, মং সিৱং দদন্তীতি ৱা মদ্দা, পঞ্চকামগুণাদীহি মোদন্তীতি ৱা মদ্দা, মদ হাসে. ভঞ্জ অৱমদ্দনে, ভগ্গা. অঙ্গ গমনত্থো দণ্ডকো ধাতু. সীহং লন্তীতি সীহড়া. কাস দিত্তিযং, সম্পত্তিযা কাসন্তীতি কস্মীৰা, মীৰো. কাস দিত্তিযং, ই, কাসী. পডি গতিযং, পণ্ডু, উ. অথ ৱা কুং পাপং ৰুন্ধতি এত্থাতি কুৰু, ইতি একোপি জনপদো নিস্সিতানং বহুত্তা বহুৱচনেন ৱুচ্চতি. এৱং সব্বত্থ.

১৮৬. দ্ৱযং ভুৱনে. লুজ অদস্সনে, লুজ্জতীতি লোকো, গস্স কো, জস্স ৱো. ভৱন্তি এত্থাতি ভুৱনং, যু. জগতি, ৱিট্ঠপাদীনিপি ভুৱনপৰিযাযানি. দ্ৱযং দেসসামঞ্ঞে. দিস অতিসজ্জনে, অতিসজ্জনং পবোধনং, ‘‘অযং ইত্থন্নামো’’তি দিসতি অপদিসতীতি দেসো. সি সেৱাযং, সঞ্ঞাযং অ, ৱিসযো.

সিট্ঠাচাৰৰহিতো মিলক্খদেসো কামৰূপাদি পচ্চন্তো নাম. মিলক্খ অব্যত্তিযং ৱাচাযং, মিলক্খন্তি অব্যত্তৱাচং ভাসন্তীতি মিলক্খা. সিট্ঠাচাৰমগ্গদস্সনত্থায পঞ্ঞাচক্খুনো অভাৱা ৰাগাদিমলং অক্খিম্হি যেসন্তি ৱা মিলক্খা, অস্সিত্তং, তেসং নিৱাসট্ঠানং মিলক্খদেসো. পচ্চন্তে মজ্ঝিমদেসস্স বহিদ্ধাভাগে জাতো পচ্চন্তো.

ব্যৱত্থা চতুৱণ্ণানং, যস্মিং দেসে ন ৱিজ্জতে;

মিলক্খদেসো সো ৱুত্তো, মজ্ঝভূমি ততো পৰং [চিন্তামণিটীকা ১১.৭].

অৰিযাচাৰভূমিত্তা মজ্ঝো চ সো দেসো চেতি মজ্ঝদেসো, নৱযোজনসতপৰিক্খেপো মজ্ঝিমদেসো.

১৮৭. সলিলপ্পাযো বহূদকো দেসো অনূপো নাম, অনুগতা আপা অত্ৰাতি অনূপো, আপস্স আদিনো উত্তং, পৰলোপো ৱা. কচ বন্ধনে, ছো, কচ্ছং. অনূপদেসো চ. অভিনৱোগ্গমনেন তিণেন লক্খিতে হৰিতে দেসে সদ্দলো, দল দিত্তিযং, ভাৱে অ. ৱিজ্জতি দলো যত্থ সদ্দলো.

১৮৮. নদিযা আভতেন অম্বুনা উদকেন জীৱন্তি এত্থাতি নদ্যম্বুজীৱনো দেসো নদী মাতা অস্সাতি নদীমাতিকোতি ৱুচ্চতি, বহুব্বীহিম্হি কো. ৱুট্ঠিযা ৱস্সেন নিপ্ফজ্জতি সস্সমেত্থাতি ৱুট্ঠিনিপ্ফজ্জসস্সকো দেসো দেৱো মাতা অস্সাতি দেৱমাতিকোতি ৱুচ্চতি, বহুব্বীহিম্হিযেৱ কো, দেৱসদ্দো চেত্থ ৱুট্ঠিমাহ.

১৮৯. অনূপাদযো দেৱমাতিকান্তা তীসু লিঙ্গেসু. চন্দসূৰাদো চন্দসূৰিযসিনেৰুপব্বতাদিম্হি সস্সতিসদ্দো ঈৰিতো কথিতো. সব্বদা সৰন্তি গচ্ছন্তীতি সস্সতিযো, সৰ গতিযং, সৰসদ্দস্স সো,তি.

ৰঠ গতিযং, ৰঠন্তি এত্থ নগৰাদযোতি ৰট্ঠং, তো. নাগৰেহি ৱিজিনিতব্বন্তি ৱিজিতং. আড়িযং পৱত্তমানো যো সেতু, সো পুৰিসে পুল্লিঙ্গে ৱত্ততি. সি বন্ধনে, তু. অল ভূসনে, ই, আড়ি, তস্সং আড়িযং.

নগৰপব্বতাদিনো উপান্তভূ সমীপভূমি পৰিসৰো পৰিতো সৰন্ত্যত্ৰাতি, ণো.

তিকং ৱজে. গাৱো তিট্ঠন্ত্যত্ৰাতি গোট্ঠং. কুল সঙ্খ্যানে, গাৱো কুলন্ত্যেত্থাতি গোকুলং, গুন্নং কুলং ঘৰন্তি ৱা গোকুলং. ৱজ গতিযং, ৱজন্তি যং গাৱো নিৱাসনত্থাযাতি ৱজো. গোট্ঠানকং, গোট্ঠানন্তিপি ৱজস্স নামানি.

১৯০. সিলোকেন মগ্গস্স নামানি. পথিকেহি মজ্জতে নিত্তিণং কৰীযতেতি মগ্গো, মজ্জ সুদ্ধিযং, ণো, জস্স গত্তং, পথিকেহি মগ্গীযতেতি ৱা মগ্গো, মগ্গ অন্ৱেসনে, মং সিৱং গচ্ছতি এত্থ, এতেনাতি ৱা মগ্গো, ‘‘মো সিৱে পৰিসাযঞ্চে’’তি হি নানত্থসঙ্গহে, সিৱং গমনং কৰোতীত্যত্থো, ক্ৰিযাৱিসেসনমেতং. পথি গতিযং, চুৰাদি, নাগমো. পন্থযন্তি যন্ত্যনেনাতি পন্থো, অ, কাৰিতলোপো. পথতি যাত্যনেনাতি পথো. অদ গমনে, অদতি যত্থ সা অদ্ধা, ধো, অদ্ধা মগ্গো, অদ্ধাসদ্দোযং কালেপি, সমভাগত্থৱচনে তু অদ্ধং, তস্মা অদ্ধসদ্দো পুমনপুংসকৱসেন দ্ৱিলিঙ্গো, ৰাজাদিত্তে অদ্ধা, অৰাজাদিত্তে অদ্ধং. অঞ্জ গতিযং, অসো. ৱজ গতিযং, উমো, জস্স টো. পদ গতিযং, অ, দস্স জো, দ্ৱিত্তং, পজ্জো. অয গতিযং, যু, পদ গতিযং, অৱো, নদাদি. ৱত্ত ৱত্তনে, ৱত্তনং গমনাদি, অনি, নদাদি, ৱত্তনী. কন্তনদণ্ডে পুন্নপুংসকং. পথিকেহি পাদেহি হঞ্ঞতেতি পদ্ধতি. পাদসদ্দসমানত্থেন পদসদ্দেন নিযতপ্পযোগতো ৱুত্তিনা সিদ্ধো, পদসদ্দূপপদো হনধাতু,তি, হনস্স ধো, অলোপো. পদ্ধতিসহচৰণতো ৱত্তনী, তংসহচৰণতো পদৱী চ ইত্থিযং.

১৯১-১৯২. তব্ভেদা তস্স মগ্গস্স ৱিসেসা জঙ্ঘমগ্গাদযো অপথন্তা. জঙ্ঘাহি গতো মগ্গো জঙ্ঘমগ্গো. সকটেহি গতো মগ্গো সকটমগ্গো. তে জঙ্ঘমগ্গসকটমগ্গা মহামগ্গে ৱত্তন্তি.

এত্থ চ ‘‘তেথা’’তি অথসদ্দো ন ৱত্তব্বো, ‘‘তে চা’’তি পন ৱত্তব্বো. ‘‘মতাদ্ধনী’’তি পাঠে পন সতি ‘‘তেথা’’তি ৱত্তব্বোযেৱ, তদা একপদিকে অদ্ধনি মগ্গে একপদী মতাতি যোজনা কাতব্বা. গচ্ছতং একো অসহাযো পাদো যস্সং, ন নিসিন্নস্সেৱ যমকোতি একপদী, সমাসন্তে নিচ্চমীপচ্চযো, কপচ্চযে একপদিকো, ঈস্স ৰস্সত্তং.

চোৰকণ্টকাদিদোসে দুগ্গমে পথে কন্তাৰো, পুন্নপুংসকে, কেন পানীযেন তৰন্তি অতিক্কমন্তি যন্তি কন্তাৰো, তৰ তৰণে, চোৰকন্তাৰাদীসু পনাযং ৰূড়্হিৱসেন ৱুত্তো, অথ ৱা কতি ছেদনে, সপ্পটিভযত্তা কন্ততি নিচ্চগমনাগমনমেত্থাতি কন্তাৰো, আৰো, নাগমো চ. দুক্খেন গচ্ছন্ত্যেত্থাতি দুগ্গমো.

১৯৩. দ্ৱযং পটিমগ্গে. পটি অভিমুখেন গন্তব্বো মগ্গো, পথো চ পটিমগ্গো, পটিপথো চ. দীঘমঞ্জসং অতিদূৰো মগ্গো অদ্ধানন্তি ৱুচ্চতে. অদ্ধানং অযনং অদ্ধানং, অচ্চাযতো মগ্গো, যথা ‘‘পদট্ঠান’’ন্তি, যলোপো.

দ্ৱযং পসত্থেদ্ধনি. সোভনো পথো, পন্থো চাতি ৱিগ্গহো. গন্তব্বপথভাৱতো অপেতং উপ্পথং, অপথঞ্চ, অব্যযীভাৱসমাসো, অসদ্দো অত্ৰ নিপাতো.

১৯৪-১৯৬. পৰমাণূনং ছত্তিংস একো অণু নাম, অণুতোপি অণুতৰত্তা পৰমো অণু, অণুতো ৱা পৰমোতি পৰমাণু, অণ সদ্দত্থো দণ্ডকো ধাতু, উ. তে অণৱো ছত্তিংস তজ্জাৰী নাম, তং তং অত্তনো নিস্সযং মলীনকৰণৱসেন জৰাপেতীতি তজ্জাৰী, জৰ জীৰণে, জৰ ৱযোহানিম্হি ৱা, অ, নদাদি. তাপি তজ্জাৰিযো ছত্তিংস ৰথৰেণু নাম, ৰথানং সঞ্চৰণৱসেন পৱত্তো ৰেণু ৰথৰেণু. তে ৰথৰেণৱো ছত্তিংস লিক্খা নাম. লক্খ দস্সনে, পকতিচক্খুনাপি লক্খ্যতেতি লিক্খা, অস্সিত্তং.

তা লিক্খা সত্ত ঊকা নাম, ঊকাতি ৱুচ্চতি সিৰোৱত্তকিমি, তপ্পমাণত্তা ঊকা. তা সত্ত ঊকা ধঞ্ঞমাসো নাম, ধঞ্ঞো ৱীহিযেৱ পৰিমাণিতব্বত্তা মাসো চাতি ধঞ্ঞমাসো, মসি পৰিমাণে. তে সত্ত ধঞ্ঞমাসা অঙ্গুলং নাম, অঙ্গ গমনত্থো, উলো, অঙ্গুলং, পমাণং, উলিপচ্চযে অঙ্গুলি, কৰসাখা. অমুদ্ৱিচ্ছেতি অদুং দ্ৱাদসঙ্গুলং ৱিদত্থি নাম, কণিট্ঠসহিতেনঙ্গুট্ঠেন ৱিত্থাৰীযতে, ৱিধীযতেতি ৱা ৱিদত্থি, ৱিপুব্বো তনু ৱিত্থাৰে. ধা ধাৰণে, উভযত্ৰাপিতি, পুব্বপক্খে তস্স থো, নস্স তো, তস্স দো. পচ্ছিমে ধস্স দো, তস্স থো, অসৰূপদ্ৱিভাৱো চ. তা দুৱে ৱিদত্থী ৰতনং সিযুং, ৰমু কীড়াযং, তনো, মলোপো. তানি সত্তেৱ ৰতনানি যট্ঠি নাম, যত পযতনে,তি, তস্স ঠো, তস্স টো. তা ৱীসতি যট্ঠিযো উসভং নাম, উস দাহে, অভো. এত্থ পন উসভনদন্তৰং উসভং. উসভানং অসীতিপ্পমাণং গাৱুতং নাম, গৱং, গৱেহি ৱা যুতং গাৱুতং. যুজ সমাধিম্হি, গোনদন্তৰেহি গহিতপ্পমাণসমাধানন্ত্যত্থো, তং চতুগাৱুতং যোজনং নাম, যুজ সমাধিম্হি, যু, ‘‘এত্তকং যোজনং নাম হোতূ’’তি চতুগাৱুতেহি সমাধানন্ত্যত্থো.

১৯৭. আৰোপিতানং আচৰিযধনূনং পঞ্চসতং কোসো নাম, অনাৰোপিতানন্ত্যপৰে. কুস অৱ্হানে, ণো, কুসনং অৱ্হানং কোসো, ইধ পন কোসপ্পমাণত্তা কোসো, দ্ৱিসহস্সকৰপ্পমাণো. অঞ্ঞত্থ পন –

‘‘চতুক্কাধিৱীসতিযা, অঙ্গুলেহি কৰো ভৱে;

খ্যাতমট্ঠসহস্সেহি, কোসমানং ৱিভাৱিনা’’ত্যুত্তং.

চতুৰম্বণন্তি চতুৰম্বণৱীহিবীজজাতৰোপনযোগ্যো ভূমিপ্পদেসো কৰীসং নাম, কৰোন্তি এত্থ কসনৰোপনাদিকন্তি কৰীসং, ঈসো. চতুৰম্বণবীজজাতানি ৰোপেন্ত্যেত্থাতি চতুৰম্বণং, অম্বণং একাদসদোণমত্তং, অঞ্ঞে পন ‘‘চতুৰম্বণং চতুযট্ঠিকং ঠানং কৰীসং নামা’’তি ৱদন্তি, তং কৰীসব্ভন্তৰানং পৰিযাযভাৱপ্পসঙ্গা ন গহেতব্বং.

পমাণতো হত্থানমট্ঠৱীসপ্পমাণং ঠানং অব্ভন্তৰং নাম, অব্ভন্তৰে অন্তোকোট্ঠাসে জাতং, ন বহিকোট্ঠাসেতি অব্ভন্তৰং. যত্থ যত্থ হি যো যো ঠিতো, নিসিন্নো ৱা, তত্থ তত্থ সমন্তা অট্ঠৱীসতিহত্থপ্পমাণং ঠানং তস্স তস্স অব্ভন্তৰং ঠানং নাম. ভূম্যাদিত্তা ভূমিৱগ্গো, অথ ৱা অঙ্গাপেক্খায ভূমিযেৱ পধানং, পধানেন চ ব্যপ্পদেসো ভৱতীতি ভূমিৱগ্গব্যপ্পদেসো.

ভূমিৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.