৩. নৰৱগ্গ

২২৭. মনুস্সো মানুসো মচ্চো, মানৱো মনুজো নৰো;

পোসো পুমা চ পুৰিসো,

পোৰিসো প্যথ পণ্ডিতো.

২২৮. বুধো ৱিদ্ৱা ৱিভাৱী চ, সন্তো সপ্পঞ্ঞ কোৱিদা;

ধীমা সুধী কৱি ব্যত্তো, ৱিচক্খণো ৱিসাৰদো.

২২৯. মেধাৱী মতিমা পঞ্ঞো, ৱিঞ্ঞূ চ ৱিদূৰো ৱিদূ;

ধীৰো ৱিপস্সী দোসঞ্ঞূ, বুদ্ধো চ দব্ব ৱিদ্দসু.

২৩০. ইত্থী সীমন্তিনী নাৰী, থী ৱধূ ৱনিতা, ঙ্গনা;

পমদা সুন্দৰী কন্তা, ৰমণী দযিতা, বলা.

২৩১. মাতুগামো চ মহিলা, ললনা ভীৰু কামিনী;

কুমাৰিকা তু কঞ্ঞা থ, যুৱতী তৰুণী ভৱে.

২৩২. মহেসী সাভিসেকাঞ্ঞা,

ভোগিনী ৰাজনাৰিযো;

ধৱত্থিনী তু সঙ্কেতং, যাতি যা সা, ভিসাৰিকা.

২৩৩. গণিকা ৱেসিযা ৱণ্ণ, দাসী নগৰসোভিনী;

ৰূপূপজীৱিনী ৱেসী, কুলটা তু চ বন্ধকী.

২৩৪. ৱৰাৰোহো, ত্তমা মত্ত, কাসিনী ৱৰৱণ্ণিনী;

পতিব্বতা ত্ৱপি সতী, কুলিত্থী কুলপালিকা.

২৩৫. ৱিধৱা পতিসুঞ্ঞা থ, পতিম্বৰা সযম্বৰা;

ৱিজাতা তু পসূতা চ, জাতাপচ্চা পসূতিকা.

২৩৬. দূতী সঞ্চাৰিকা দাসী, তু চেটী কুটধাৰিকা;

ৱাৰুণী, ক্খণিকা তুল্যা, খত্তিযানী তু খত্তিযা.

২৩৭. দাৰো জাযা কলত্তঞ্চ, ঘৰণী ভৰিযা পিযা,

পজাপতী চ দুতিযা, সা পাদপৰিচাৰিকা.

২৩৮. সখী ত্ৱা’লী ৱযস্সা থ, জাৰী চেৱা’তিচাৰিনী;

পুমে তূ’তু ৰজো পুপ্ফং, উতুনী তু ৰজস্সলা.

২৩৯. পুপ্ফৱতী গৰুগব্ভা, পন্নসত্তা চ গব্ভিনী;

গব্ভাসযো জলাবুপি, কললং পুন্নপুংসকে.

২৪০. ধৱোতু সামিকো ভত্তা, কন্তো পতি ৱৰো পিযো;

অথো পপতি জাৰো থা,

পচ্চং পুত্তো’ত্ৰজো সুতো.

২৪১. তনুজো তনযো সূনু, পুত্তাদী ধীতৰি’ত্থিযং;

নাৰিযং দুহিতা ধীতা,

সজাতো ত্ৱো’ৰসো সুতো.

২৪২. জাযাপতী জনিপতী, জযম্পতী তু দম্পতী [দম্পতীতি পদং পুল্লিঙ্গ বহুৱচনন্তং ইকাৰন্তং, তুদম্পতি (টী.)];

অথ ৱস্সৱৰো ৱুত্তো, পণ্ডকো চ নপুংসকং.

২৪৩. বন্ধৱো বন্ধু সজনো, সগোত্তো ঞাতি ঞাতকো;

সালোহিতো সপিণ্ডো চ,

তাতো তু জনকো পিতা.

২৪৪. অম্ম, ম্বা জননী মাতা, জনেত্তি জনিকা ভৱে;

উপমাতা তু ধাতি’ত্থী,

সালো জাযায ভাতিকো.

২৪৫. ননন্দা সামিভগিনী, মাতামহী তু অয্যিকা;

মাতুলো মাতুভাতা,স্স, মাতুলানী পজাপতি.

২৪৬. জাযাপতীনং জননী, সস্সু ৱুত্তাথ তপ্পিতা;

সসুৰো ভাগিনেয্যোতু, পুত্তো ভগিনিযা ভৱে.

২৪৭. নত্তা ৱুত্তো পপুত্তো থ, সামিভাতা তু দেৱৰো;

ধীতুপতি তু জামাতা,

অয্যকো তু পিতামহো.

২৪৮. মাতুচ্ছা মাতুভগিনী, পিতুচ্ছা ভগিনী পিতু;

পপিতামহো পয্যকো,

সুণ্হা তু সুণিসা হুসা.

২৪৯. সোদৰিযো সগব্ভো চ, সোদৰো সহজো প্যথ;

মাতাপিতূ তে পিতৰো, পুত্তা তু পুত্তধীতৰো.

২৫০. সসুৰা সস্সুসসুৰা, ভাতুভগিনী ভাতৰো;

বালত্তং বালতা বাল্যং, যোব্বঞ্ঞংতু চ যোব্বনং.

২৫১. সুক্কা তু পলিতং কেসা, দযো থ জৰতা জৰা;

পুথুকো পিল্লকো ছাপো, কুমাৰো বাল পোতকা.

২৫২. অথু’ ত্তানসযু’ত্তান, সেয্যকা থনপোপি চ;

২৫৩. তৰুণো চ ৱযট্ঠো চ, দহৰো চ যুৱা সুসু;

মাণৱোদাৰকোচাথ, সুকুমাৰো সুখেধিতো.

২৫৪. মহল্লকো চ ৱুদ্ধো চ, থেৰো জিণ্ণো চ জিণ্ণকো;

অগ্গজো পুব্বজো জেট্ঠো, কনিযো কনিট্ঠো নুজো.

২৫৫. ৱলিত্তচো তু ৱলিনো; তীসু’ত্তানসযাদযো;

২৫৬. সীসো’ত্তমঙ্গানি সিৰো, মুদ্ধা চ মত্থকো ভৱে;

কেসো তু কুন্তলো ৱালো, ত্তমঙ্গৰুহ মুদ্ধজা.

২৫৭. ধম্মিল্লো সংযতা কেসা,

কাকপক্খো সিখণ্ডকো;

পাসো হত্থো কেসচযে;

তাপসানং তহিং জটা.

২৫৮. থিযং ৱেণী পৱেণী চ;

অথো চূড়া সিখা সিযা;

সীমন্তো তু মতো নাৰি, কেসমজ্ঝম্হি পদ্ধতি.

২৫৯. লোমং তনুৰুহং ৰোমং, পম্হং পখুম মক্খিগং;

মস্সু ৱুত্তং পুমমুখে, ভূ ত্ৱিত্থী ভমুকো ভমু.

২৬০. বপ্পো [খপ্পো (টী.)] নেত্তজল’স্সূনি, নেত্ততাৰা কনীনিকা;

ৱদনং তু মুখং তুণ্ডং, ৱত্তং লপন মাননং.

২৬১. দ্ৱিজো লপনজো দন্তো, দসনো ৰদনো ৰদো;

দাঠা তুদন্তভেদস্মিং, অপাঙ্গো ত্ৱক্খিকোটিসু.

২৬২. দন্তাৱৰণ মোট্ঠো চা, প্য’ধৰো দসনচ্ছদো;

গণ্ডো কপোলো হন্ৱিত্থী [গণ্ডত্থী (টী.) হন্ৱত্থী=হনু+ইত্থী; হন+উ (ণ্ৱাদি)],

চুবুকং ত্ৱ’ ধৰা অধো.

২৬৩. গলো চ কণ্ঠো গীৱা চ, কন্ধৰা চ সিৰোধৰা;

কম্বুগীৱা তু যা গীৱা, সুৱণ্ণালিঙ্গসন্নিভা;

অঙ্কিতা তীহি লেখাহি, কম্বুগীৱা থৱা মতা.

২৬৪. অংসো নিত্থী ভুজসিৰো, খন্ধো তস্সন্ধি জত্তু তং;

বাহুমূলং তু কচ্ছো, ধো, ত্ৱ’স্স পস্স মনিত্থিযং.

২৬৫. বাহু ভুজাদ্ৱীসু বাহা, হত্থো তু কৰ পাণযো;

মণিবন্ধো পকোট্ঠন্তো, কপ্পৰো তু কপোণ্য’থ.

২৬৬. মণিবন্ধ কনিট্ঠানং, পাণিস্স কৰভো,ন্তৰং;

কৰসাখা, ঙ্গুলী তা তু, পঞ্চ, ঙ্গুট্ঠো চ তজ্জনী;

মজ্ঝিমা নামিকা চাপি, কনিট্ঠা’তি কমা সিযুং.

২৬৭. পদেসো তালগোকণ্ণা, ৱিদত্থি,ত্থী কমা ততে;

তজ্জন্যাদিযুতে’ঙ্গুট্ঠে, পসতো পাণি কুঞ্চিতো.

২৬৮. ৰতনং কুক্কু হত্থো থ, পুমে কৰপুটো,ঞ্জলি;

কৰজো তু নখো নিত্থী, খটকো মুট্ঠি চ দ্ৱীসু.

২৬৯. ব্যামো সহকৰা বাহু, দ্ৱে পস্সদ্ৱযৱিত্থতা;

উদ্ধন্তত ভুজপোস, প্পমাণে পোৰিসং তিসু.

২৭০. উৰো চ হদযং চাথ, থনো কুচ পযোধৰা;

চূচুকং তু থনগ্গস্মিং, পিট্ঠং তু পিট্ঠি নাৰিযং.

২৭১. মজ্ঝো’নিত্থী ৱিলগ্গো চ, মজ্ঝিমং কুচ্ছি [চতুক্কং উদৰে; ৯৪৪-গাথাপি পস্সিতব্বা] তু দ্ৱিসু;

গহণীত্থ্যুদৰং গব্ভো, কোট্ঠোন্তো কুচ্ছিসম্ভৱে.

২৭২. জঘনং তু নিতম্বো চ, সোণী চ কটি নাৰিযং;

অঙ্গজাতং ৰহস্সঙ্গং, ৱত্থগুয্হঞ্চ মেহনং.

২৭৩. নিমিত্তঞ্চ ৱৰঙ্গঞ্চ, বীজঞ্চ ফলমেৱ চ;

লিঙ্গং অণ্ডং তু কোসো চ,

যোনি ত্ৱিত্থীপুমেভগং.

২৭৪. অসুচি সম্ভৱো সুক্কং, পাযু তু পুৰিসে গুদং;

ৱা পুমে গূথ কৰীস, ৱচ্চানি চ মলং ছকং.

২৭৫. উচ্চাৰো মীড়্হ মুক্কাৰো, পস্সাৱো মুত্ত মুচ্চতে;

পূতিমুত্তঞ্চ গোমুত্তে, স্সাদীনং ছকণং মলে.

২৭৬. দ্ৱীস্ৱধো নাভিযা ৱত্থি, উচ্ছঙ্গ’ঙ্কা তু’ভো পুমে;

ঊৰু সত্থি পুমে ঊৰু, পব্বং তু জাণু জণ্ণু চ.

২৭৭. গোপ্ফকো পাদগণ্ঠিপি, পুমে তু পণ্হি পাসণি;

পাদগ্গং পপদো পাদো, তু পদো চৰণঞ্চ ৱা.

২৭৮. অঙ্গংত্ৱ’ৱযৱো ৱুত্তো, ফাসুলিকা তু ফাসুকা;

পণ্ডকে অট্ঠি ধাত্ৱিত্থী, গলন্তট্ঠি তু অক্খকো.

২৭৯. কপ্পৰো তু কপালং ৱা, কণ্ডৰা তু মহাসিৰা;

পুমে ন্হাৰু চিত্থী সিৰা, ধমনী থ ৰসগ্গসা.

২৮০. ৰসহৰণ্য’থো মংস, মামিসং পিসিতং ভৱে;

তিলিঙ্গিকং তু ৱল্লূৰ, মুত্তত্তং অথ লোহিতং.

২৮১. ৰুধিৰং সোণিতং ৰত্তং, লালা খেড়ো এলা ভৱে;

পুৰিসে মাযু পিত্তঞ্চ, সেম্হো নিত্থী সিলেসুমো.

২৮২. ৱসা ৱিলীনস্নেহো থ, মেদো চেৱ ৱপা ভৱে;

আকপ্পো ৱেসো নেপচ্ছং, মণ্ডনং তু পসাধনং.

২৮৩. ৱিভূসনং চাভৰণং, অলঙ্কাৰো পিলন্ধনং;

কিৰীট মকুটা’নিত্থী, চূড়ামণি সিৰোমণি.

২৮৪. সিৰোৱেঠন মুণ্হীসং, কুণ্ডলং কণ্ণৱেঠনং;

কণ্ণিকা কণ্ণপূৰো চ, সিযা কণ্ণৱিভূসনং.

২৮৫. কণ্ঠভূসা তু গীৱেয্যং, হাৰো মুত্তাৱলি’ত্থিযং;

নিযুৰো ৱলযো নিত্থী, কটকং পৰিহাৰকং.

২৮৬. কঙ্কণং কৰভূসা থ, কিঙ্কিণী [কিংকণী কিং কণিকা (ক.)] খুদ্দঘণ্টিকা;

অঙ্গুলীযক মঙ্গুল্যা, ভৰণং, সাক্খৰং তু তং.

২৮৭. মুদ্দিকা’ঙ্গুলিমুদ্দা থ, ৰসনা মেখলা ভৱে;

কেযূৰ মঙ্গদঞ্চেৱ, বাহুমূলৱিভূসনং.

২৮৮. পাদঙ্গদং তু মঞ্জীৰো, পাদকটক নূপুৰা;

২৮৯. অলঙ্কাৰপ্পভেদা তু, মুখফুল্লং তথো’ণ্ণতং;

উগ্গত্থনং গিঙ্গমক, মিচ্চেৱমাদযো সিযুং.

২৯০. চেল মচ্ছাদনং ৱত্থং, ৱাসো ৱসন মংসুকং;

অম্বৰঞ্চ পটো নিত্থী, দুস্সং চোলো চ সাটকো.

২৯১. খোমং দুকূলং কোসেয্যং, পত্তুণ্ণং কম্বলো চ ৱা;

সাণং কোটম্বুৰং ভঙ্গ, ন্ত্যাদি ৱত্থন্তৰং মতং.

২৯২. নিৱাসন ন্তৰীযান্য, ন্তৰমন্তৰৱাসকো;

পাৱাৰো তু’ত্তৰাসঙ্গো, উপসংব্যান মুত্তৰং.

২৯৩. উত্তৰীয মথো ৱত্থ, মহতন্তি মতং নৱং;

নন্তকং কপ্পটো জিণ্ণ, ৱসনং তু পটচ্চৰং.

২৯৪. কঞ্চুকো ৱাৰৱাণং ৱা, থ ৱত্থাৱযৱে দসা;

নালিপট্টোতি কথিতো, উত্তমঙ্গম্হি কঞ্চুকো.

২৯৫. আযামো দীঘতা ৰোহো,