৩. নৰৱগ্গ
২২৭. মনুস্সো মানুসো মচ্চো, মানৱো মনুজো নৰো;
পোসো পুমা চ পুৰিসো,
পোৰিসো প্যথ পণ্ডিতো.
২২৮. বুধো ৱিদ্ৱা ৱিভাৱী চ, সন্তো সপ্পঞ্ঞ কোৱিদা;
ধীমা সুধী কৱি ব্যত্তো, ৱিচক্খণো ৱিসাৰদো.
২২৯. মেধাৱী মতিমা পঞ্ঞো, ৱিঞ্ঞূ চ ৱিদূৰো ৱিদূ;
ধীৰো ৱিপস্সী দোসঞ্ঞূ, বুদ্ধো চ দব্ব ৱিদ্দসু.
২৩০. ইত্থী সীমন্তিনী নাৰী, থী ৱধূ ৱনিতা, ঙ্গনা;
পমদা সুন্দৰী কন্তা, ৰমণী দযিতা, বলা.
২৩১. মাতুগামো চ মহিলা, ললনা ভীৰু কামিনী;
কুমাৰিকা তু কঞ্ঞা থ, যুৱতী তৰুণী ভৱে.
২৩২. মহেসী সাভিসেকাঞ্ঞা,
ভোগিনী ৰাজনাৰিযো;
ধৱত্থিনী তু সঙ্কেতং, যাতি যা সা, ভিসাৰিকা.
২৩৩. গণিকা ৱেসিযা ৱণ্ণ, দাসী নগৰসোভিনী;
ৰূপূপজীৱিনী ৱেসী, কুলটা তু চ বন্ধকী.
২৩৪. ৱৰাৰোহো, ত্তমা মত্ত, কাসিনী ৱৰৱণ্ণিনী;
পতিব্বতা ত্ৱপি সতী, কুলিত্থী কুলপালিকা.
২৩৫. ৱিধৱা পতিসুঞ্ঞা থ, পতিম্বৰা সযম্বৰা;
ৱিজাতা তু পসূতা চ, জাতাপচ্চা পসূতিকা.
২৩৬. দূতী সঞ্চাৰিকা দাসী, তু চেটী কুটধাৰিকা;
ৱাৰুণী, ক্খণিকা তুল্যা, খত্তিযানী তু খত্তিযা.
২৩৭. দাৰো জাযা কলত্তঞ্চ, ঘৰণী ভৰিযা পিযা,
পজাপতী চ দুতিযা, সা পাদপৰিচাৰিকা.
২৩৮. সখী ত্ৱা’লী ৱযস্সা থ, জাৰী চেৱা’তিচাৰিনী;
পুমে তূ’তু ৰজো পুপ্ফং, উতুনী তু ৰজস্সলা.
২৩৯. পুপ্ফৱতী গৰুগব্ভা, পন্নসত্তা চ গব্ভিনী;
গব্ভাসযো জলাবুপি, কললং পুন্নপুংসকে.
২৪০. ধৱোতু সামিকো ভত্তা, কন্তো পতি ৱৰো পিযো;
অথো পপতি জাৰো থা,
পচ্চং পুত্তো’ত্ৰজো সুতো.
২৪১. তনুজো তনযো সূনু, পুত্তাদী ধীতৰি’ত্থিযং;
নাৰিযং দুহিতা ধীতা,
সজাতো ত্ৱো’ৰসো সুতো.
২৪২. জাযাপতী জনিপতী, জযম্পতী তু দম্পতী [দম্পতীতি পদং পুল্লিঙ্গ বহুৱচনন্তং ইকাৰন্তং, তুদম্পতি (টী.)];
অথ ৱস্সৱৰো ৱুত্তো, পণ্ডকো চ নপুংসকং.
২৪৩. বন্ধৱো বন্ধু সজনো, সগোত্তো ঞাতি ঞাতকো;
সালোহিতো সপিণ্ডো চ,
তাতো তু জনকো পিতা.
২৪৪. অম্ম, ম্বা জননী মাতা, জনেত্তি জনিকা ভৱে;
উপমাতা তু ধাতি’ত্থী,
সালো জাযায ভাতিকো.
২৪৫. ননন্দা সামিভগিনী, মাতামহী তু অয্যিকা;
মাতুলো মাতুভাতা,স্স, মাতুলানী পজাপতি.
২৪৬. জাযাপতীনং জননী, সস্সু ৱুত্তাথ তপ্পিতা;
সসুৰো ভাগিনেয্যোতু, পুত্তো ভগিনিযা ভৱে.
২৪৭. নত্তা ৱুত্তো পপুত্তো থ, সামিভাতা তু দেৱৰো;
ধীতুপতি তু জামাতা,
অয্যকো তু পিতামহো.
২৪৮. মাতুচ্ছা মাতুভগিনী, পিতুচ্ছা ভগিনী পিতু;
পপিতামহো পয্যকো,
সুণ্হা তু সুণিসা হুসা.
২৪৯. সোদৰিযো সগব্ভো চ, সোদৰো সহজো প্যথ;
মাতাপিতূ তে পিতৰো, পুত্তা তু পুত্তধীতৰো.
২৫০. সসুৰা সস্সুসসুৰা, ভাতুভগিনী ভাতৰো;
বালত্তং বালতা বাল্যং, যোব্বঞ্ঞংতু চ যোব্বনং.
২৫১. সুক্কা তু পলিতং কেসা, দযো থ জৰতা জৰা;
পুথুকো পিল্লকো ছাপো, কুমাৰো বাল পোতকা.
২৫২. অথু’ ত্তানসযু’ত্তান, সেয্যকা থনপোপি চ;
২৫৩. তৰুণো চ ৱযট্ঠো চ, দহৰো চ যুৱা সুসু;
মাণৱোদাৰকোচাথ, সুকুমাৰো সুখেধিতো.
২৫৪. মহল্লকো চ ৱুদ্ধো চ, থেৰো জিণ্ণো চ জিণ্ণকো;
অগ্গজো পুব্বজো জেট্ঠো, কনিযো কনিট্ঠো নুজো.
২৫৫. ৱলিত্তচো তু ৱলিনো; তীসু’ত্তানসযাদযো;
২৫৬. সীসো’ত্তমঙ্গানি সিৰো, মুদ্ধা চ মত্থকো ভৱে;
কেসো তু কুন্তলো ৱালো, ত্তমঙ্গৰুহ মুদ্ধজা.
২৫৭. ধম্মিল্লো সংযতা কেসা,
কাকপক্খো সিখণ্ডকো;
পাসো হত্থো কেসচযে;
তাপসানং তহিং জটা.
২৫৮. থিযং ৱেণী পৱেণী চ;
অথো চূড়া সিখা সিযা;
সীমন্তো তু মতো নাৰি, কেসমজ্ঝম্হি পদ্ধতি.
২৫৯. লোমং তনুৰুহং ৰোমং, পম্হং পখুম মক্খিগং;
মস্সু ৱুত্তং পুমমুখে, ভূ ত্ৱিত্থী ভমুকো ভমু.
২৬০. বপ্পো [খপ্পো (টী.)] নেত্তজল’স্সূনি, নেত্ততাৰা কনীনিকা;
ৱদনং তু মুখং তুণ্ডং, ৱত্তং লপন মাননং.
২৬১. দ্ৱিজো লপনজো দন্তো, দসনো ৰদনো ৰদো;
দাঠা তুদন্তভেদস্মিং, অপাঙ্গো ত্ৱক্খিকোটিসু.
২৬২. দন্তাৱৰণ মোট্ঠো চা, প্য’ধৰো দসনচ্ছদো;
গণ্ডো কপোলো হন্ৱিত্থী [গণ্ডত্থী (টী.) হন্ৱত্থী=হনু+ইত্থী; হন+উ (ণ্ৱাদি)],
চুবুকং ত্ৱ’ ধৰা অধো.
২৬৩. গলো চ কণ্ঠো গীৱা চ, কন্ধৰা চ সিৰোধৰা;
কম্বুগীৱা তু যা গীৱা, সুৱণ্ণালিঙ্গসন্নিভা;
অঙ্কিতা তীহি লেখাহি, কম্বুগীৱা থৱা মতা.
২৬৪. অংসো নিত্থী ভুজসিৰো, খন্ধো তস্সন্ধি জত্তু তং;
বাহুমূলং তু কচ্ছো, ধো, ত্ৱ’স্স পস্স মনিত্থিযং.
২৬৫. বাহু ভুজাদ্ৱীসু বাহা, হত্থো তু কৰ পাণযো;
মণিবন্ধো পকোট্ঠন্তো, কপ্পৰো তু কপোণ্য’থ.
২৬৬. মণিবন্ধ কনিট্ঠানং, পাণিস্স কৰভো,ন্তৰং;
কৰসাখা, ঙ্গুলী তা তু, পঞ্চ, ঙ্গুট্ঠো চ তজ্জনী;
মজ্ঝিমা নামিকা চাপি, কনিট্ঠা’তি কমা সিযুং.
২৬৭. পদেসো তালগোকণ্ণা, ৱিদত্থি,ত্থী কমা ততে;
তজ্জন্যাদিযুতে’ঙ্গুট্ঠে, পসতো পাণি কুঞ্চিতো.
২৬৮. ৰতনং কুক্কু হত্থো থ, পুমে কৰপুটো,ঞ্জলি;
কৰজো তু নখো নিত্থী, খটকো মুট্ঠি চ দ্ৱীসু.
২৬৯. ব্যামো সহকৰা বাহু, দ্ৱে পস্সদ্ৱযৱিত্থতা;
উদ্ধন্তত ভুজপোস, প্পমাণে পোৰিসং তিসু.
২৭০. উৰো চ হদযং চাথ, থনো কুচ পযোধৰা;
চূচুকং তু থনগ্গস্মিং, পিট্ঠং তু পিট্ঠি নাৰিযং.
২৭১. মজ্ঝো’নিত্থী ৱিলগ্গো চ, মজ্ঝিমং কুচ্ছি [চতুক্কং উদৰে; ৯৪৪-গাথাপি পস্সিতব্বা] তু দ্ৱিসু;
গহণীত্থ্যুদৰং গব্ভো, কোট্ঠোন্তো কুচ্ছিসম্ভৱে.
২৭২. জঘনং তু নিতম্বো চ, সোণী চ কটি নাৰিযং;
অঙ্গজাতং ৰহস্সঙ্গং, ৱত্থগুয্হঞ্চ মেহনং.
২৭৩. নিমিত্তঞ্চ ৱৰঙ্গঞ্চ, বীজঞ্চ ফলমেৱ চ;
লিঙ্গং অণ্ডং তু কোসো চ,
যোনি ত্ৱিত্থীপুমেভগং.
২৭৪. অসুচি সম্ভৱো সুক্কং, পাযু তু পুৰিসে গুদং;
ৱা পুমে গূথ কৰীস, ৱচ্চানি চ মলং ছকং.
২৭৫. উচ্চাৰো মীড়্হ মুক্কাৰো, পস্সাৱো মুত্ত মুচ্চতে;
পূতিমুত্তঞ্চ গোমুত্তে, স্সাদীনং ছকণং মলে.
২৭৬. দ্ৱীস্ৱধো নাভিযা ৱত্থি, উচ্ছঙ্গ’ঙ্কা তু’ভো পুমে;
ঊৰু সত্থি পুমে ঊৰু, পব্বং তু জাণু জণ্ণু চ.
২৭৭. গোপ্ফকো পাদগণ্ঠিপি, পুমে তু পণ্হি পাসণি;
পাদগ্গং পপদো পাদো, তু পদো চৰণঞ্চ ৱা.
২৭৮. অঙ্গংত্ৱ’ৱযৱো ৱুত্তো, ফাসুলিকা তু ফাসুকা;
পণ্ডকে অট্ঠি ধাত্ৱিত্থী, গলন্তট্ঠি তু অক্খকো.
২৭৯. কপ্পৰো তু কপালং ৱা, কণ্ডৰা তু মহাসিৰা;
পুমে ন্হাৰু চিত্থী সিৰা, ধমনী থ ৰসগ্গসা.
২৮০. ৰসহৰণ্য’থো মংস, মামিসং পিসিতং ভৱে;
তিলিঙ্গিকং তু ৱল্লূৰ, মুত্তত্তং অথ লোহিতং.
২৮১. ৰুধিৰং সোণিতং ৰত্তং, লালা খেড়ো এলা ভৱে;
পুৰিসে মাযু পিত্তঞ্চ, সেম্হো নিত্থী সিলেসুমো.
২৮২. ৱসা ৱিলীনস্নেহো থ, মেদো চেৱ ৱপা ভৱে;
আকপ্পো ৱেসো নেপচ্ছং, মণ্ডনং তু পসাধনং.
২৮৩. ৱিভূসনং চাভৰণং, অলঙ্কাৰো পিলন্ধনং;
কিৰীট মকুটা’নিত্থী, চূড়ামণি সিৰোমণি.
২৮৪. সিৰোৱেঠন মুণ্হীসং, কুণ্ডলং কণ্ণৱেঠনং;
কণ্ণিকা কণ্ণপূৰো চ, সিযা কণ্ণৱিভূসনং.
২৮৫. কণ্ঠভূসা তু গীৱেয্যং, হাৰো মুত্তাৱলি’ত্থিযং;
নিযুৰো ৱলযো নিত্থী, কটকং পৰিহাৰকং.
২৮৬. কঙ্কণং কৰভূসা থ, কিঙ্কিণী [কিংকণী কিং কণিকা (ক.)] খুদ্দঘণ্টিকা;
অঙ্গুলীযক মঙ্গুল্যা, ভৰণং, সাক্খৰং তু তং.
২৮৭. মুদ্দিকা’ঙ্গুলিমুদ্দা থ, ৰসনা মেখলা ভৱে;
কেযূৰ মঙ্গদঞ্চেৱ, বাহুমূলৱিভূসনং.
২৮৮. পাদঙ্গদং তু মঞ্জীৰো, পাদকটক নূপুৰা;
২৮৯. অলঙ্কাৰপ্পভেদা তু, মুখফুল্লং তথো’ণ্ণতং;
উগ্গত্থনং গিঙ্গমক, মিচ্চেৱমাদযো সিযুং.
২৯০. চেল মচ্ছাদনং ৱত্থং, ৱাসো ৱসন মংসুকং;
অম্বৰঞ্চ পটো নিত্থী, দুস্সং চোলো চ সাটকো.
২৯১. খোমং দুকূলং কোসেয্যং, পত্তুণ্ণং কম্বলো চ ৱা;
সাণং কোটম্বুৰং ভঙ্গ, ন্ত্যাদি ৱত্থন্তৰং মতং.
২৯২. নিৱাসন ন্তৰীযান্য, ন্তৰমন্তৰৱাসকো;
পাৱাৰো তু’ত্তৰাসঙ্গো, উপসংব্যান মুত্তৰং.
২৯৩. উত্তৰীয মথো ৱত্থ, মহতন্তি মতং নৱং;
নন্তকং কপ্পটো জিণ্ণ, ৱসনং তু পটচ্চৰং.
২৯৪. কঞ্চুকো ৱাৰৱাণং ৱা, থ ৱত্থাৱযৱে দসা;
নালিপট্টোতি কথিতো, উত্তমঙ্গম্হি কঞ্চুকো.
২৯৫. আযামো দীঘতা ৰোহো,