২. ভূকণ্ড
২. পুৰৱগ্গ
১৯৮. পুৰং নগৰ মিত্থী ৱা, ঠানীযং পুটভেদনং;
থিযং তু ৰাজধানী [ৰাজঠানী (টী.)] চ, খন্ধাৱাৰো ভৱে থ চ.
১৯৯. সাখানগৰ মঞ্ঞত্ৰ, যং তং মূলপুৰা পুৰং;
বাৰাণসী চ সাৱত্থি, ৱেসালী মিথিলা, ড়ৱী.
২০০. কোসম্বু, জ্জেনিযো তক্ক, সিলা চম্পা চ সাগলং;
সুসুমাৰগিৰং [সংসুমাৰ (টীকা)] ৰাজ, গহং কপিলৱত্থু চ.
২০১. সাকেত, মিন্দপত্থঞ্চো, ক্কট্ঠা পাটলিপুত্তকং;
জেতুত্তৰঞ্চ সঙ্কস্সং, কুসিনাৰাদযো পুৰী.
২০২. ৰচ্ছা চ ৱিসিখা ৱুত্তা, ৰথিকা ৱীথি চাপ্যথ;
ব্যূহো ৰচ্ছা অনিব্বিদ্ধা, নিব্বিদ্ধা তু পথদ্ধি চ.
২০৩. চতুক্কং চচ্চৰে মগ্গ, সন্ধি সিঙ্ঘাটকং ভৱে;
পাকাৰো ৱৰণো চাথ, উদাপো [উদ্দাপ, উদ্দাপ] উপকাৰিকা.
২০৪. কুট্টং তু ভিত্তি নাৰী থ, গোপুৰং দ্ৱাৰকোট্ঠকো;
এসিকা ইন্দখীলো চ, অট্টো ত্ৱট্টালকো ভৱে.
২০৫. তোৰণং তু বহিদ্ৱাৰং, পৰিখাতু চ দীঘিকা;
মন্দিৰং সদনা, গাৰং, নিকাযো নিলযা, লযো.
২০৬. আৱাসো ভৱনং ৱেস্মং, নিকেতনং নিৱেসনং;
ঘৰং গহঞ্চা, ৱসথো, সৰণঞ্চ পতিস্সযো.
২০৭. ওকং সালা খযো ৱাসো, থিযং কুটি ৱসত্য’পি;
গেহঞ্চা, নিত্থি সদুমং, চেতিযা, যতনানি তু.
২০৮. পাসাদো চেৱ যূপো থ, মুণ্ডচ্ছদো চ হম্মিযং;
যূপোতু গজকুম্ভম্হি, হত্থিনখো পতিট্ঠিতো.
২০৯. সুপণ্ণৱঙ্কচ্ছদন, মড্ঢযোগো সিযা থ চ;
এককূটযুতো মাড়ো,
পাসাদো চতুৰস্সকো.
২১০. সভাযঞ্চ সভা চাথ, মণ্ডপং ৱা জনালযো;
অথো আসনসালাযং, পটিক্কমন মীৰিতং.
২১১. জিনস্স ৱাসভৱন, মিত্থী গন্ধকুটি প্যথ;
থিযং ৰসৱতী পাক, ট্ঠানঞ্চেৱ মহানসং.
২১২. আৱেসনং সিপ্পসালা, সোণ্ডা তু পানমন্দিৰং;
ৱচ্চট্ঠানং ৱচ্চকুটি, মুনীনং ঠান মস্সমো.
২১৩. পণ্যৱিক্কযসালা কু, আপণো পণ্যৱীথিকা;
উদোসিতো ভণ্ডসালা, চঙ্কমনং তু চঙ্কমো.
২১৪. জন্তাঘৰং ত্ৱগ্গিসালা, পপা পানীযসালিকা;
গব্ভো ওৱৰকো ৱাসা, গাৰং তু সযনিগ্গহং.
২১৫. ইত্থাগাৰং তু ওৰোধো, সুদ্ধন্তো’ ন্তেপুৰম্পি চ;
অসব্বৱিসযট্ঠানং, ৰঞ্ঞং কচ্ছন্তৰং মতং.
২১৬. সোপানো ৱা’ৰোহণঞ্চ,
নিস্সেণী সা, ধিৰোহিণী;
ৱাতপানং গৱক্খো চ, জালঞ্চ সীহপঞ্জৰং.
২১৭. আলোকসন্ধি ৱুত্তো থ, লঙ্গী’ত্থী পলিঘো ভৱে;
কপিসীসো, গ্গলত্থম্ভো, নিব্বং তু ছদ্দকোটিযং.
২১৮. ছদনং পটলং ছদ্দ, মজিৰং চচ্চৰো, ঙ্গণং;
পঘানো পঘনা, লিন্দো, পমুখং দ্ৱাৰবন্ধনং.
২১৯. পিট্ঠসঙ্ঘাটকং দ্ৱাৰ, বাহা কূটং তু কণ্ণিকা;
দ্ৱাৰঞ্চ পটিহাৰো থ, উম্মাৰো দেহনী, ত্থিযং.
২২০. এড়কো ইন্দখীলো থ, থম্ভো থূণো পুমিত্থিযং;
পাটিকা, ড্ঢেন্দুপাসাণে, গিঞ্জকা তু চ ইট্ঠকা.
২২১. ৱলভিচ্ছাদিদাৰুম্হি, ৱঙ্কে গোপানসী, ত্থিযং;
কপোতপালিকাযং তু, ৱিটঙ্কো নিত্থিযং ভৱে.
২২২. কুঞ্চিকাৱিৱৰং তাড়, চ্ছিগ্গলো প্যথ কুঞ্চিকা;
তাড়ো’ৱাপুৰণং চাথ, ৱেদিকা ৱেদি কথ্যতে.
২২৩. সঙ্ঘাতো পক্খপাসো চ, মন্দিৰঙ্গা তুলা অপি;
থিযং সম্মুজ্জনী চেৱ, সম্মজ্জনী চ সোধনী.
২২৪. সঙ্কটীৰং তু সঙ্কাৰ, ট্ঠানং সঙ্কাৰকূটকং;
অথো কচৱৰো, ক্লাপো, সঙ্কাৰো চ কসম্বুপি.
২২৫. ঘৰাদিভূমি তং ৱত্থু, গামো সংৱসথো থ সো;
পাকটো নিগমো ভোগ, মচ্চাদিভ্যো ধি তূদিতো [‘অধিভূ’তি ঈৰিতো কথিতো (টী.)].
২২৬. সীমা চ মৰিযাদা থ,
ঘোসো গোপালগামকোতি.
পুৰৱগ্গো নিট্ঠিতো.
৩. নৰৱগ্গ
২২৭. মনুস্সো মানুসো মচ্চো, মানৱো মনুজো নৰো;
পোসো পুমা চ পুৰিসো,
পোৰিসো প্যথ পণ্ডিতো.
২২৮. বুধো ৱিদ্ৱা ৱিভাৱী চ, সন্তো সপ্পঞ্ঞ কোৱিদা;
ধীমা সুধী কৱি ব্যত্তো, ৱিচক্খণো ৱিসাৰদো.
২২৯. মেধাৱী মতিমা পঞ্ঞো, ৱিঞ্ঞূ চ ৱিদূৰো ৱিদূ;
ধীৰো ৱিপস্সী দোসঞ্ঞূ, বুদ্ধো চ দব্ব ৱিদ্দসু.
২৩০. ইত্থী সীমন্তিনী নাৰী, থী ৱধূ ৱনিতা, ঙ্গনা;
পমদা সুন্দৰী কন্তা, ৰমণী দযিতা, বলা.
২৩১. মাতুগামো চ মহিলা, ললনা ভীৰু কামিনী;
কুমাৰিকা তু কঞ্ঞা থ, যুৱতী তৰুণী ভৱে.
২৩২. মহেসী সাভিসেকাঞ্ঞা,
ভোগিনী ৰাজনাৰিযো;
ধৱত্থিনী তু সঙ্কেতং, যাতি যা সা, ভিসাৰিকা.
২৩৩. গণিকা ৱেসিযা ৱণ্ণ, দাসী নগৰসোভিনী;
ৰূপূপজীৱিনী ৱেসী, কুলটা তু চ বন্ধকী.
২৩৪. ৱৰাৰোহো, ত্তমা মত্ত, কাসিনী ৱৰৱণ্ণিনী;
পতিব্বতা ত্ৱপি সতী, কুলিত্থী কুলপালিকা.
২৩৫. ৱিধৱা পতিসুঞ্ঞা থ, পতিম্বৰা সযম্বৰা;
ৱিজাতা তু পসূতা চ, জাতাপচ্চা পসূতিকা.
২৩৬. দূতী সঞ্চাৰিকা দাসী, তু চেটী কুটধাৰিকা;
ৱাৰুণী, ক্খণিকা তুল্যা, খত্তিযানী তু খত্তিযা.
২৩৭. দাৰো জাযা কলত্তঞ্চ, ঘৰণী ভৰিযা পিযা,
পজাপতী চ দুতিযা, সা পাদপৰিচাৰিকা.
২৩৮. সখী ত্ৱা’লী ৱযস্সা থ, জাৰী চেৱা’তিচাৰিনী;
পুমে তূ’তু ৰজো পুপ্ফং, উতুনী তু ৰজস্সলা.
২৩৯. পুপ্ফৱতী গৰুগব্ভা, পন্নসত্তা চ গব্ভিনী;
গব্ভাসযো জলাবুপি, কললং পুন্নপুংসকে.
২৪০. ধৱোতু সামিকো ভত্তা, কন্তো পতি ৱৰো পিযো;
অথো পপতি জাৰো থা,
পচ্চং পুত্তো’ত্ৰজো সুতো.
২৪১. তনুজো তনযো সূনু, পুত্তাদী ধীতৰি’ত্থিযং;
নাৰিযং দুহিতা ধীতা,
সজাতো ত্ৱো’ৰসো সুতো.
২৪২. জাযাপতী জনিপতী, জযম্পতী তু দম্পতী [দম্পতীতি পদং পুল্লিঙ্গ বহুৱচনন্তং ইকাৰন্তং, তুদম্পতি (টী.)];
অথ ৱস্সৱৰো ৱুত্তো, পণ্ডকো চ নপুংসকং.
২৪৩. বন্ধৱো বন্ধু সজনো, সগোত্তো ঞাতি ঞাতকো;
সালোহিতো সপিণ্ডো চ,
তাতো তু জনকো পিতা.
২৪৪. অম্ম, ম্বা জননী মাতা, জনেত্তি জনিকা ভৱে;
উপমাতা তু ধাতি’ত্থী,
সালো জাযায ভাতিকো.
২৪৫. ননন্দা সামিভগিনী, মাতামহী তু অয্যিকা;
মাতুলো মাতুভাতা,স্স, মাতুলানী পজাপতি.
২৪৬. জাযাপতীনং জননী, সস্সু ৱুত্তাথ তপ্পিতা;
সসুৰো ভাগিনেয্যোতু, পুত্তো ভগিনিযা ভৱে.
২৪৭. নত্তা ৱুত্তো পপুত্তো থ, সামিভাতা তু দেৱৰো;
ধীতুপতি তু জামাতা,
অয্যকো তু পিতামহো.
২৪৮. মাতুচ্ছা মাতুভগিনী, পিতুচ্ছা ভগিনী পিতু;
পপিতামহো পয্যকো,
সুণ্হা তু সুণিসা হুসা.
২৪৯. সোদৰিযো সগব্ভো চ, সোদৰো সহজো প্যথ;
মাতাপিতূ তে পিতৰো, পুত্তা তু পুত্তধীতৰো.
২৫০. সসুৰা সস্সুসসুৰা, ভাতুভগিনী ভাতৰো;
বালত্তং বালতা বাল্যং, যোব্বঞ্ঞংতু চ যোব্বনং.
২৫১. সুক্কা তু পলিতং কেসা, দযো থ জৰতা জৰা;
পুথুকো পিল্লকো ছাপো, কুমাৰো বাল পোতকা.
২৫২. অথু’ ত্তানসযু’ত্তান, সেয্যকা থনপোপি চ;
২৫৩. তৰুণো চ ৱযট্ঠো চ, দহৰো চ যুৱা সুসু;
মাণৱোদাৰকোচাথ, সুকুমাৰো সুখেধিতো.
২৫৪. মহল্লকো চ ৱুদ্ধো চ, থেৰো জিণ্ণো চ জিণ্ণকো;
অগ্গজো পুব্বজো জেট্ঠো, কনিযো কনিট্ঠো নুজো.
২৫৫. ৱলিত্তচো তু ৱলিনো; তীসু’ত্তানসযাদযো;
২৫৬. সীসো’ত্তমঙ্গানি সিৰো, মুদ্ধা চ মত্থকো ভৱে;
কেসো তু কুন্তলো ৱালো, ত্তমঙ্গৰুহ মুদ্ধজা.
২৫৭. ধম্মিল্লো সংযতা কেসা,
কাকপক্খো সিখণ্ডকো;
পাসো হত্থো কেসচযে;
তাপসানং তহিং জটা.
২৫৮. থিযং ৱেণী পৱেণী চ;
অথো চূড়া সিখা সিযা;
সীমন্তো তু মতো নাৰি, কেসমজ্ঝম্হি পদ্ধতি.
২৫৯. লোমং তনুৰুহং ৰোমং, পম্হং পখুম মক্খিগং;
মস্সু ৱুত্তং পুমমুখে, ভূ ত্ৱিত্থী ভমুকো ভমু.
২৬০. বপ্পো [খপ্পো (টী.)] নেত্তজল’স্সূনি, নেত্ততাৰা কনীনিকা;
ৱদনং তু মুখং তুণ্ডং, ৱত্তং লপন মাননং.
২৬১. দ্ৱিজো লপনজো দন্তো, দসনো ৰদনো ৰদো;
দাঠা তুদন্তভেদস্মিং, অপাঙ্গো ত্ৱক্খিকোটিসু.
২৬২. দন্তাৱৰণ মোট্ঠো চা, প্য’ধৰো দসনচ্ছদো;
গণ্ডো কপোলো হন্ৱিত্থী [গণ্ডত্থী (টী.) হন্ৱত্থী=হনু+ইত্থী; হন+উ (ণ্ৱাদি)],
চুবুকং ত্ৱ’ ধৰা অধো.
২৬৩. গলো চ কণ্ঠো গীৱা চ, কন্ধৰা চ সিৰোধৰা;
কম্বুগীৱা তু যা গীৱা, সুৱণ্ণালিঙ্গসন্নিভা;
অঙ্কিতা তীহি লেখাহি, কম্বুগীৱা থৱা মতা.
২৬৪. অংসো নিত্থী ভুজসিৰো, খন্ধো তস্সন্ধি জত্তু তং;