২. ভূকণ্ড

২. পুৰৱগ্গ

১৯৮. পুৰং নগৰ মিত্থী ৱা, ঠানীযং পুটভেদনং;

থিযং তু ৰাজধানী [ৰাজঠানী (টী.)] চ, খন্ধাৱাৰো ভৱে থ চ.

১৯৯. সাখানগৰ মঞ্ঞত্ৰ, যং তং মূলপুৰা পুৰং;

বাৰাণসী চ সাৱত্থি, ৱেসালী মিথিলা, ড়ৱী.

২০০. কোসম্বু, জ্জেনিযো তক্ক, সিলা চম্পা চ সাগলং;

সুসুমাৰগিৰং [সংসুমাৰ (টীকা)] ৰাজ, গহং কপিলৱত্থু চ.

২০১. সাকেত, মিন্দপত্থঞ্চো, ক্কট্ঠা পাটলিপুত্তকং;

জেতুত্তৰঞ্চ সঙ্কস্সং, কুসিনাৰাদযো পুৰী.

২০২. ৰচ্ছা চ ৱিসিখা ৱুত্তা, ৰথিকা ৱীথি চাপ্যথ;

ব্যূহো ৰচ্ছা অনিব্বিদ্ধা, নিব্বিদ্ধা তু পথদ্ধি চ.

২০৩. চতুক্কং চচ্চৰে মগ্গ, সন্ধি সিঙ্ঘাটকং ভৱে;

পাকাৰো ৱৰণো চাথ, উদাপো [উদ্দাপ, উদ্দাপ] উপকাৰিকা.

২০৪. কুট্টং তু ভিত্তি নাৰী থ, গোপুৰং দ্ৱাৰকোট্ঠকো;

এসিকা ইন্দখীলো চ, অট্টো ত্ৱট্টালকো ভৱে.

২০৫. তোৰণং তু বহিদ্ৱাৰং, পৰিখাতু চ দীঘিকা;

মন্দিৰং সদনা, গাৰং, নিকাযো নিলযা, লযো.

২০৬. আৱাসো ভৱনং ৱেস্মং, নিকেতনং নিৱেসনং;

ঘৰং গহঞ্চা, ৱসথো, সৰণঞ্চ পতিস্সযো.

২০৭. ওকং সালা খযো ৱাসো, থিযং কুটি ৱসত্য’পি;

গেহঞ্চা, নিত্থি সদুমং, চেতিযা, যতনানি তু.

২০৮. পাসাদো চেৱ যূপো থ, মুণ্ডচ্ছদো চ হম্মিযং;

যূপোতু গজকুম্ভম্হি, হত্থিনখো পতিট্ঠিতো.

২০৯. সুপণ্ণৱঙ্কচ্ছদন, মড্ঢযোগো সিযা থ চ;

এককূটযুতো মাড়ো,

পাসাদো চতুৰস্সকো.

২১০. সভাযঞ্চ সভা চাথ, মণ্ডপং ৱা জনালযো;

অথো আসনসালাযং, পটিক্কমন মীৰিতং.

২১১. জিনস্স ৱাসভৱন, মিত্থী গন্ধকুটি প্যথ;

থিযং ৰসৱতী পাক, ট্ঠানঞ্চেৱ মহানসং.

২১২. আৱেসনং সিপ্পসালা, সোণ্ডা তু পানমন্দিৰং;

ৱচ্চট্ঠানং ৱচ্চকুটি, মুনীনং ঠান মস্সমো.

২১৩. পণ্যৱিক্কযসালা কু, আপণো পণ্যৱীথিকা;

উদোসিতো ভণ্ডসালা, চঙ্কমনং তু চঙ্কমো.

২১৪. জন্তাঘৰং ত্ৱগ্গিসালা, পপা পানীযসালিকা;

গব্ভো ওৱৰকো ৱাসা, গাৰং তু সযনিগ্গহং.

২১৫. ইত্থাগাৰং তু ওৰোধো, সুদ্ধন্তো’ ন্তেপুৰম্পি চ;

অসব্বৱিসযট্ঠানং, ৰঞ্ঞং কচ্ছন্তৰং মতং.

২১৬. সোপানো ৱা’ৰোহণঞ্চ,

নিস্সেণী সা, ধিৰোহিণী;

ৱাতপানং গৱক্খো চ, জালঞ্চ সীহপঞ্জৰং.

২১৭. আলোকসন্ধি ৱুত্তো থ, লঙ্গী’ত্থী পলিঘো ভৱে;

কপিসীসো, গ্গলত্থম্ভো, নিব্বং তু ছদ্দকোটিযং.

২১৮. ছদনং পটলং ছদ্দ, মজিৰং চচ্চৰো, ঙ্গণং;

পঘানো পঘনা, লিন্দো, পমুখং দ্ৱাৰবন্ধনং.

২১৯. পিট্ঠসঙ্ঘাটকং দ্ৱাৰ, বাহা কূটং তু কণ্ণিকা;

দ্ৱাৰঞ্চ পটিহাৰো থ, উম্মাৰো দেহনী, ত্থিযং.

২২০. এড়কো ইন্দখীলো থ, থম্ভো থূণো পুমিত্থিযং;

পাটিকা, ড্ঢেন্দুপাসাণে, গিঞ্জকা তু চ ইট্ঠকা.

২২১. ৱলভিচ্ছাদিদাৰুম্হি, ৱঙ্কে গোপানসী, ত্থিযং;

কপোতপালিকাযং তু, ৱিটঙ্কো নিত্থিযং ভৱে.

২২২. কুঞ্চিকাৱিৱৰং তাড়, চ্ছিগ্গলো প্যথ কুঞ্চিকা;

তাড়ো’ৱাপুৰণং চাথ, ৱেদিকা ৱেদি কথ্যতে.

২২৩. সঙ্ঘাতো পক্খপাসো চ, মন্দিৰঙ্গা তুলা অপি;

থিযং সম্মুজ্জনী চেৱ, সম্মজ্জনী চ সোধনী.

২২৪. সঙ্কটীৰং তু সঙ্কাৰ, ট্ঠানং সঙ্কাৰকূটকং;

অথো কচৱৰো, ক্লাপো, সঙ্কাৰো চ কসম্বুপি.

২২৫. ঘৰাদিভূমি তং ৱত্থু, গামো সংৱসথো থ সো;

পাকটো নিগমো ভোগ, মচ্চাদিভ্যো ধি তূদিতো [‘অধিভূ’তি ঈৰিতো কথিতো (টী.)].

২২৬. সীমা চ মৰিযাদা থ,

ঘোসো গোপালগামকোতি.

পুৰৱগ্গো নিট্ঠিতো.

৩. নৰৱগ্গ

২২৭. মনুস্সো মানুসো মচ্চো, মানৱো মনুজো নৰো;

পোসো পুমা চ পুৰিসো,

পোৰিসো প্যথ পণ্ডিতো.

২২৮. বুধো ৱিদ্ৱা ৱিভাৱী চ, সন্তো সপ্পঞ্ঞ কোৱিদা;

ধীমা সুধী কৱি ব্যত্তো, ৱিচক্খণো ৱিসাৰদো.

২২৯. মেধাৱী মতিমা পঞ্ঞো, ৱিঞ্ঞূ চ ৱিদূৰো ৱিদূ;

ধীৰো ৱিপস্সী দোসঞ্ঞূ, বুদ্ধো চ দব্ব ৱিদ্দসু.

২৩০. ইত্থী সীমন্তিনী নাৰী, থী ৱধূ ৱনিতা, ঙ্গনা;

পমদা সুন্দৰী কন্তা, ৰমণী দযিতা, বলা.

২৩১. মাতুগামো চ মহিলা, ললনা ভীৰু কামিনী;

কুমাৰিকা তু কঞ্ঞা থ, যুৱতী তৰুণী ভৱে.

২৩২. মহেসী সাভিসেকাঞ্ঞা,

ভোগিনী ৰাজনাৰিযো;

ধৱত্থিনী তু সঙ্কেতং, যাতি যা সা, ভিসাৰিকা.

২৩৩. গণিকা ৱেসিযা ৱণ্ণ, দাসী নগৰসোভিনী;

ৰূপূপজীৱিনী ৱেসী, কুলটা তু চ বন্ধকী.

২৩৪. ৱৰাৰোহো, ত্তমা মত্ত, কাসিনী ৱৰৱণ্ণিনী;

পতিব্বতা ত্ৱপি সতী, কুলিত্থী কুলপালিকা.

২৩৫. ৱিধৱা পতিসুঞ্ঞা থ, পতিম্বৰা সযম্বৰা;

ৱিজাতা তু পসূতা চ, জাতাপচ্চা পসূতিকা.

২৩৬. দূতী সঞ্চাৰিকা দাসী, তু চেটী কুটধাৰিকা;

ৱাৰুণী, ক্খণিকা তুল্যা, খত্তিযানী তু খত্তিযা.

২৩৭. দাৰো জাযা কলত্তঞ্চ, ঘৰণী ভৰিযা পিযা,

পজাপতী চ দুতিযা, সা পাদপৰিচাৰিকা.

২৩৮. সখী ত্ৱা’লী ৱযস্সা থ, জাৰী চেৱা’তিচাৰিনী;

পুমে তূ’তু ৰজো পুপ্ফং, উতুনী তু ৰজস্সলা.

২৩৯. পুপ্ফৱতী গৰুগব্ভা, পন্নসত্তা চ গব্ভিনী;

গব্ভাসযো জলাবুপি, কললং পুন্নপুংসকে.

২৪০. ধৱোতু সামিকো ভত্তা, কন্তো পতি ৱৰো পিযো;

অথো পপতি জাৰো থা,

পচ্চং পুত্তো’ত্ৰজো সুতো.

২৪১. তনুজো তনযো সূনু, পুত্তাদী ধীতৰি’ত্থিযং;

নাৰিযং দুহিতা ধীতা,

সজাতো ত্ৱো’ৰসো সুতো.

২৪২. জাযাপতী জনিপতী, জযম্পতী তু দম্পতী [দম্পতীতি পদং পুল্লিঙ্গ বহুৱচনন্তং ইকাৰন্তং, তুদম্পতি (টী.)];

অথ ৱস্সৱৰো ৱুত্তো, পণ্ডকো চ নপুংসকং.

২৪৩. বন্ধৱো বন্ধু সজনো, সগোত্তো ঞাতি ঞাতকো;

সালোহিতো সপিণ্ডো চ,

তাতো তু জনকো পিতা.

২৪৪. অম্ম, ম্বা জননী মাতা, জনেত্তি জনিকা ভৱে;

উপমাতা তু ধাতি’ত্থী,

সালো জাযায ভাতিকো.

২৪৫. ননন্দা সামিভগিনী, মাতামহী তু অয্যিকা;

মাতুলো মাতুভাতা,স্স, মাতুলানী পজাপতি.

২৪৬. জাযাপতীনং জননী, সস্সু ৱুত্তাথ তপ্পিতা;

সসুৰো ভাগিনেয্যোতু, পুত্তো ভগিনিযা ভৱে.

২৪৭. নত্তা ৱুত্তো পপুত্তো থ, সামিভাতা তু দেৱৰো;

ধীতুপতি তু জামাতা,

অয্যকো তু পিতামহো.

২৪৮. মাতুচ্ছা মাতুভগিনী, পিতুচ্ছা ভগিনী পিতু;

পপিতামহো পয্যকো,

সুণ্হা তু সুণিসা হুসা.

২৪৯. সোদৰিযো সগব্ভো চ, সোদৰো সহজো প্যথ;

মাতাপিতূ তে পিতৰো, পুত্তা তু পুত্তধীতৰো.

২৫০. সসুৰা সস্সুসসুৰা, ভাতুভগিনী ভাতৰো;

বালত্তং বালতা বাল্যং, যোব্বঞ্ঞংতু চ যোব্বনং.

২৫১. সুক্কা তু পলিতং কেসা, দযো থ জৰতা জৰা;

পুথুকো পিল্লকো ছাপো, কুমাৰো বাল পোতকা.

২৫২. অথু’ ত্তানসযু’ত্তান, সেয্যকা থনপোপি চ;

২৫৩. তৰুণো চ ৱযট্ঠো চ, দহৰো চ যুৱা সুসু;

মাণৱোদাৰকোচাথ, সুকুমাৰো সুখেধিতো.

২৫৪. মহল্লকো চ ৱুদ্ধো চ, থেৰো জিণ্ণো চ জিণ্ণকো;

অগ্গজো পুব্বজো জেট্ঠো, কনিযো কনিট্ঠো নুজো.

২৫৫. ৱলিত্তচো তু ৱলিনো; তীসু’ত্তানসযাদযো;

২৫৬. সীসো’ত্তমঙ্গানি সিৰো, মুদ্ধা চ মত্থকো ভৱে;

কেসো তু কুন্তলো ৱালো, ত্তমঙ্গৰুহ মুদ্ধজা.

২৫৭. ধম্মিল্লো সংযতা কেসা,

কাকপক্খো সিখণ্ডকো;

পাসো হত্থো কেসচযে;

তাপসানং তহিং জটা.

২৫৮. থিযং ৱেণী পৱেণী চ;

অথো চূড়া সিখা সিযা;

সীমন্তো তু মতো নাৰি, কেসমজ্ঝম্হি পদ্ধতি.

২৫৯. লোমং তনুৰুহং ৰোমং, পম্হং পখুম মক্খিগং;

মস্সু ৱুত্তং পুমমুখে, ভূ ত্ৱিত্থী ভমুকো ভমু.

২৬০. বপ্পো [খপ্পো (টী.)] নেত্তজল’স্সূনি, নেত্ততাৰা কনীনিকা;

ৱদনং তু মুখং তুণ্ডং, ৱত্তং লপন মাননং.

২৬১. দ্ৱিজো লপনজো দন্তো, দসনো ৰদনো ৰদো;

দাঠা তুদন্তভেদস্মিং, অপাঙ্গো ত্ৱক্খিকোটিসু.

২৬২. দন্তাৱৰণ মোট্ঠো চা, প্য’ধৰো দসনচ্ছদো;

গণ্ডো কপোলো হন্ৱিত্থী [গণ্ডত্থী (টী.) হন্ৱত্থী=হনু+ইত্থী; হন+উ (ণ্ৱাদি)],

চুবুকং ত্ৱ’ ধৰা অধো.

২৬৩. গলো চ কণ্ঠো গীৱা চ, কন্ধৰা চ সিৰোধৰা;

কম্বুগীৱা তু যা গীৱা, সুৱণ্ণালিঙ্গসন্নিভা;

অঙ্কিতা তীহি লেখাহি, কম্বুগীৱা থৱা মতা.

২৬৪. অংসো নিত্থী ভুজসিৰো, খন্ধো তস্সন্ধি জত্তু তং;