১০. ভূমিচালসুত্তং

৭০. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱেসালিং পিণ্ডায পাৱিসি. ৱেসালিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গণ্হাহি, আনন্দ, নিসীদনং. যেন চাপালং চেতিযং [পাৱালচেতিযং (স্যা.), চাপালচেতিযং (পী. ক.)] তেনুপসঙ্কমিস্সাম দিৱাৱিহাৰাযা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা নিসীদনং আদায ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধি.

অথ খো ভগৱা যেন চাপালং চেতিযং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ৰমণীযা, আনন্দ, ৱেসালী, ৰমণীযং উদেনং চেতিযং, ৰমণীযং গোতমকং চেতিযং, ৰমণীযং সত্তম্বং চেতিযং, ৰমণীযং বহুপুত্তকং চেতিযং; ৰমণীযং সাৰন্দদং চেতিযং, ৰমণীযং চাপালং চেতিযং. যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা, আকঙ্খমানো সো, আনন্দ, কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা. তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা. আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা’’তি. এৱম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতা ওড়াৰিকে নিমিত্তে কযিৰমানে ওড়াৰিকে ওভাসে কযিৰমানে নাসক্খি পটিৱিজ্ঝিতুং; ন ভগৱন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৱা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো.

দুতিযম্পি খো ভগৱা…পে… ততিযম্পি খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘ৰমণীযা, আনন্দ, ৱেসালী, ৰমণীযং উদেনং চেতিযং, ৰমণীযং গোতমকং চেতিযং, ৰমণীযং সত্তম্বং চেতিযং, ৰমণীযং বহুপুত্তকং চেতিযং, ৰমণীযং সাৰন্দদং চেতিযং, ৰমণীযং চাপালং চেতিযং. যস্স কস্সচি, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা, আকঙ্খমানো সো, আনন্দ, কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা. তথাগতস্স খো, আনন্দ, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা…পে… আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো কপ্পং ৱা তিট্ঠেয্য কপ্পাৱসেসং ৱা’’তি. এৱম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতা ওড়াৰিকে নিমিত্তে কযিৰমানে ওড়াৰিকে ওভাসে কযিৰমানে নাসক্খি পটিৱিজ্ঝিতুং; ন ভগৱন্তং যাচি – ‘‘তিট্ঠতু, ভন্তে, ভগৱা কপ্পং, তিট্ঠতু সুগতো কপ্পং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’’ন্তি, যথা তং মাৰেন পৰিযুট্ঠিতচিত্তো.

অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ ত্ৱং [গচ্ছ খো ত্ৱং (সং. নি. ৫.৮২২) উদা. ৫১ পস্সিতব্বং], আনন্দ, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা ভগৱতো অৱিদূৰে অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. অথ খো মাৰো পাপিমা অচিৰপক্কন্তে আযস্মন্তে আনন্দে ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৱতো. ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি যাৱ মে ভিক্খূ ন সাৱকা ভৱিস্সন্তি ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা পত্তযোগক্খেমা [ইদং পদং দী. নি. ২.১৬৮ চ সং. নি. ৫.৮২২ চ ন দিস্সতি] বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৱিৱৰিস্সন্তি ৱিভজিস্সন্তি উত্তানীকৰিস্সন্তি উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতৰহি, ভন্তে, ভিক্খূ ভগৱতো সাৱকা ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা পত্তযোগক্খেমা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৱিৱৰন্তি ৱিভজন্তি উত্তানীকৰোন্তি উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেন্তি.

‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৱতো. ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি যাৱ মে ভিক্খুনিযো ন সাৱিকা ভৱিস্সন্তি…পে… যাৱ মে উপাসকা ন সাৱকা ভৱিস্সন্তি…পে… যাৱ মে উপাসিকা ন সাৱিকা ভৱিস্সন্তি ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা পত্তযোগক্খেমা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনিযো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খিস্সন্তি দেসেস্সন্তি পঞ্ঞপেস্সন্তি পট্ঠপেস্সন্তি ৱিৱৰিস্সন্তি ৱিভজিস্সন্তি উত্তানীকৰিস্সন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেস্সন্তী’তি. এতৰহি, ভন্তে, উপাসিকা ভগৱতো সাৱিকা ৱিযত্তা ৱিনীতা ৱিসাৰদা পত্তযোগক্খেমা বহুস্সুতা ধম্মধৰা ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্না সামীচিপ্পটিপন্না অনুধম্মচাৰিনিযো, সকং আচৰিযকং উগ্গহেত্ৱা আচিক্খন্তি দেসেন্তি পঞ্ঞপেন্তি পট্ঠপেন্তি ৱিৱৰন্তি ৱিভজন্তি উত্তানীকৰোন্তি, উপ্পন্নং পৰপ্পৱাদং সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গহেত্ৱা সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসেন্তি.

‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৱতো. ভাসিতা খো পনেসা, ভন্তে, ভগৱতা ৱাচা – ‘ন তাৱাহং, পাপিম, পৰিনিব্বাযিস্সামি যাৱ মে ইদং ব্ৰহ্মচৰিযং ন ইদ্ধঞ্চেৱ ভৱিস্সতি ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং, যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’ন্তি. এতৰহি, ভন্তে, ভগৱতো ব্ৰহ্মচৰিযং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং, যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতং.

‘‘পৰিনিব্বাতু দানি, ভন্তে, ভগৱা, পৰিনিব্বাতু সুগতো. পৰিনিব্বানকালো দানি, ভন্তে, ভগৱতো’’তি. ‘‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৱং, পাপিম, হোহি. নচিৰং তথাগতস্স পৰিনিব্বানং ভৱিস্সতি. ইতো তিণ্ণং মাসানং অচ্চযেন তথাগতো পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি.

অথ খো ভগৱা চাপালে চেতিযে সতো সম্পজানো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজি. ওস্সট্ঠে চ ভগৱতা আযুসঙ্খাৰে মহাভূমিচালো অহোসি ভিংসনকো সলোমহংসো, দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসু. অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘তুলমতুলঞ্চ সম্ভৱং, ভৱসঙ্খাৰমৱস্সজি মুনি;

অজ্ঝত্তৰতো সমাহিতো, অভিন্দি কৱচমিৱত্তসম্ভৱ’’ন্তি.

অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘মহা ৱতাযং ভূমিচালো; সুমহা ৱতাযং ভূমিচালো ভিংসনকো সলোমহংসো, দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসু. কো নু খো হেতু, কো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱাযা’’তি?

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘মহা ৱতাযং, ভন্তে, ভূমিচালো; সুমহা ৱতাযং, ভন্তে, ভূমিচালো ভিংসনকো সলোমহংসো, দেৱদুন্দুভিযো চ ফলিংসু. কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱাযা’’তি?

‘‘অট্ঠিমে, আনন্দ, হেতূ, অট্ঠ পচ্চযা মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায. কতমে অট্ঠ? অযং, আনন্দ, মহাপথৱী উদকে পতিট্ঠিতা; উদকং ৱাতে পতিট্ঠিতং; ৱাতো আকাসট্ঠো হোতি. সো, আনন্দ, সমযো যং মহাৱাতা ৱাযন্তি; মহাৱাতা ৱাযন্তা উদকং কম্পেন্তি; উদকং কম্পিতং পথৱিং কম্পেতি. অযং, আনন্দ, পঠমো হেতু, পঠমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো দেৱতা ৱা মহিদ্ধিকা মহানুভাৱা. তস্স পৰিত্তা পথৱীসঞ্ঞা ভাৱিতা হোতি, অপ্পমাণা আপোসঞ্ঞা. সো ইমং পথৱিং কম্পেতি সঙ্কম্পেতি সম্পকম্পেতি সম্পৱেধেতি. অযং, আনন্দ, দুতিযো হেতু, দুতিযো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৱিত্ৱা সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, ততিযো হেতু; ততিযো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা বোধিসত্তো সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিস্মা নিক্খমতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, চতুত্থো হেতু, চতুত্থো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, পঞ্চমো হেতু, পঞ্চমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, ছট্ঠো হেতু, ছট্ঠো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো সতো সম্পজানো আযুসঙ্খাৰং ওস্সজ্জতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, সত্তমো হেতু, সত্তমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায.

‘‘পুন চপৰং, আনন্দ, যদা তথাগতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযতি, তদাযং পথৱী কম্পতি সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৱেধতি. অযং, আনন্দ, অট্ঠমো হেতু, অট্ঠমো পচ্চযো মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱায. ইমে খো, আনন্দ, অট্ঠ হেতূ, অট্ঠ পচ্চযা মহতো ভূমিচালস্স পাতুভাৱাযা’’তি. দসমং.

ভূমিচালৱগ্গো দুতিযো.